Jump to content

శంకరదేవ

వికీపీడియా నుండి
శంకరదేవ్
జగద్గురు
శంకరదేవ
బిష్ణు ప్రసాద్ రాభా గీసిన శ్రీమంత శంకరదేవ్ ఊహాచిత్రం[1]
జననం1449 లేదా 1483[2]
బోర్దోవా థాన్, పాత పేరు ఆలీపుఖురి, టెంబువానీ[3] నాగావ్ జిల్లా, అస్సాం, భారతదేశం)
మరణం1568[4][5]
భేలాదొంగా
(ప్రస్తుత కూచ్ బెహార్, పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం)
తర్వాతి వారుమాధవదేవ్
తల్లిదండ్రులు
  • కుసుంబర్ శిరోమణి భూయాన్[6] (తండ్రి)
  • సత్యసంధ్య (తల్లి)
గౌరవాలుమహాపురుషగా కీర్తించబడ్డారు
కొటేషన్

అన్నింటినీ, ప్రతి ఒక్కరినీ సాక్షాత్తూ భగవంతునిలాగే చూడండి! ఒక బ్రాహ్మణుడి కులం, లేదా ఒక చండాలుడి కులం తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించకండి.[7]

శ్రీమంత శంకరదేవ్[8] (1449–1568; పుట్టిన సంవత్సరంపై వివాదం ఉంది[9]) 15వ–16వ శతాబ్దానికి చెందిన అస్సామీ బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి; ఒక సాధువు-పండితుడు, కవి, నాటక రచయిత, నృత్యకారుడు, నటుడు, సంగీతకారుడు, కళాకారుడు సామాజిక-మత సంస్కర్త, అస్సాంలో భక్తి ఉద్యమ సాంస్కృతిక, మత చరిత్రలో ముఖ్యమైన వ్యక్తి. గత సాంస్కృతిక అవశేషాల ఆధారంగా కొత్త సంగీత రూపాలను (బోర్గీత్), నాటక ప్రదర్శనలను (అంకియా నాట్, భావోనా), నృత్యాన్ని (సత్రియ), సాహిత్య భాషను (బ్రజావళి) రూపొందించిన ఘనత ఆయనది. అంతేకాకుండా ఆయన సంస్కృతం, అస్సామీ, బ్రజావళి భాషలలో రాసిన కవిత్వం, వేదాంత రచనలు, అనువాద గ్రంథాలను (శంకరదేవ్ భాగవతం) అందించారు. ఆయన ప్రారంభించిన భాగవత మత ఉద్యమం ఏకశరణ ధర్మం, దీనినే నవ-వైష్ణవ ఉద్యమం అని కూడా పిలుస్తారు.[10] ఇది రెండు మధ్యయుగ రాజ్యాలను - కోచ్, అహోం రాజ్యాలను ప్రభావితం చేసింది. ఆయన ప్రారంభించిన భక్తుల సభ కాలక్రమేణా సత్రాలు అని పిలువబడే మఠ కేంద్రాలుగా పరిణామం చెందింది, ఇవి అస్సాంలో, కొంతవరకు ఉత్తర బెంగాల్‌లో ముఖ్యమైన సామాజిక-మత సంస్థలుగా కొనసాగుతున్నాయి.

ఆయన సాహిత్య, కళాత్మక సేవలు నేడు అస్సాంలో సజీవ సంప్రదాయాలుగా ఉన్నాయి. ఆయన బోధించిన మతాన్ని పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు ఆచరిస్తున్నారు, ఆయన, ఆయన అనుచరులు స్థాపించిన సత్రాలు (మఠాలు) వర్ధిల్లుతూ ఆయన వారసత్వాన్ని కొనసాగిస్తున్నాయి.

శంకరదేవ్ మరణానంతరం, మాధవదేవ్ ఆయన జీవిత విశేషాలను ప్రార్థన సేవల్లో చేర్చాడు, ఈ పద్ధతిని అతని శిష్యులు అనుసరించారు. కాలక్రమేణా, పెద్ద సంఖ్యలో జీవిత చరిత్ర సాహిత్యం ఉద్భవించింది.[11] వీటిని సాధారణంగా రెండు సమూహాలుగా వర్గీకరించవచ్చు: తొలి గ్రంథాలు (దైత్యారి ఠాకూర్, భూషణ్ ద్విజుడు, రామానంద ద్విజుడు, వైకుంఠ ద్విజుడు రాసినవి), మలి గ్రంథాలు (అనిరుద్ధ దాస్ రాసిన గురువర్ణన, బహుళ అజ్ఞాత కథా-గురు-చరిత్‌లు, బోర్దోవా-చరిత్, బార్‌పేట నుండి వచ్చిన శంకరదేవ్ చరిత్ర, సార్వభౌముడు రాసిన సరు-స్వర్గ-ఖండ, బార్-స్వర్గ-ఖండ).[12] దైత్యారి ఠాకూర్ తండ్రి రామ్‌చరణ్ ఠాకూర్‌కు ఆపాదించబడిన జీవిత చరిత్ర కర్తృత్వంపై సందేహాలు ఉన్నాయి, ఇది సాధారణంగా 17వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావించబడుతూ మలి గ్రంథాల కోవలోకి వస్తుంది.[13]

సాధారణంగా జీవిత చరిత్రలన్నీ శంకరదేవ్‌ను విష్ణువు అవతారంగా పరిగణిస్తాయి, ఇందులో దైత్యారి ఠాకూర్ రాసిన తొలి గ్రంథం కూడా ఉంది. మలి గ్రంథాలు తొలి గ్రంథాల కంటే భిన్నంగా ఉంటాయి, అవి శంకరదేవ్‌కు అతీంద్రియ శక్తులను ఆపాదిస్తాయి, అద్భుత సంఘటనలను వివరిస్తాయి. భాగవతంలోని కొన్ని సంఘటనలను ఆయన జీవితానికి అన్వయించే ధోరణి కూడా ఉంది.[14] ఈ జీవిత చరిత్రల్లో ఎన్నో వైరుధ్యాలు ఉన్నాయి. తొలి గ్రంథాలను మరింత కచ్చితమైనవిగా పరిగణించినప్పటికీ, వారు చెప్పేదంతా నిజం కాదు. దైత్యారి ఠాకూర్ రాసిన తొలి జీవిత చరిత్రలో శంకరదేవ్ చైతన్యుడిని కలిశాడని పేర్కొన్నారు, కానీ ప్రస్తుతం ఇది నిజం కాదని భావిస్తున్నారు.[15]

జీవిత చరిత్ర

[మార్చు]

తొలి జీవితం: బోర్దోవా

[మార్చు]
శ్రీమంత శంకరదేవ్ జన్మస్థలంలోని కీర్తన్ ఘర్.

శంకరదేవ్ (అప్పట్లో శంకరవర అని పిలిచేవారు)[16] ప్రసుత నాగావ్ జిల్లాలోని బోర్దోవా (ఆలీపుఖురి, టెంబువానీ) లో శిరోమణి (ప్రధాన) బారో-భూయాన్ల కుటుంబంలో సా.శ. 1449[17] లేదా సా.శ. 1483 లో జన్మించాడు.[18] సాంప్రదాయ ఖాతాల్లో 1449ని సాధారణంగా అంగీకరించినప్పటికీ,[19] ఇటీవలి విద్యావేత్తలు ఈ తేదీని ప్రశ్నించారు. తొలి సమకాలీన మూలాల్లో ఇది ధ్రువీకరించబడలేదని, తర్వాతి జీవిత చరిత్ర సంప్రదాయాలలో ఇది స్థిరపడి ఉండొచ్చని వారు పేర్కొన్నారు. బనిప్రసన్న మిశ్రా ఆయన పుట్టిన కాలాన్ని సా.శ. 1479, 1484 మధ్యకాలంగా ప్రతిపాదించాడు.[20] బారో-భూయాన్లు అస్సాంలో స్వతంత్ర భూస్వాములు, శంకరదేవ్ కాయస్థ కుటుంబానికి చెందినవాడు. కుసుంబర్ భూయాన్, సత్యసంధ్యా దేవి దంపతులతో సహా ఆయన కుటుంబ సభ్యులు శాక్తేయులు. శంకరదేవ్ 7 ఏళ్ల వయసులో ఉండగా తండ్రి మశూచితో మరణించాడు,[21] పుట్టిన కొద్దికాలానికే తల్లి కూడా చనిపోయింది,[22] దీంతో ఆయన నాయనమ్మ ఖేర్సూటి పెంపకంలో పెరిగాడు.

అతను 12 సంవత్సరాల వయస్సులో మహేంద్ర కందాలి నడుపుతున్న టోల్ లేదా ఛాత్రశాల (పాఠశాల)కు వెళ్లడం ప్రారంభించాడు. అతి త్వరలోనే తన మొదటి పద్యాలు కరతల-కమల రాశాడు. పద్యం మొత్తం అచ్చులు నేర్పించకముందే రాయబడింది (మొదటి అచ్చు మినహా). ఇది అతని ప్రారంభ కవితా ప్రతిభ వికసించడానికి ఉదాహరణగా తరచుగా ఉదహరించబడుతుంది. అతను యుక్తవయస్సులో టోల్ లో ఉంటూ వ్యాకరణం, భారతీయ గ్రంథాలను అభ్యసించాడు.[23] అతను యోగా అభ్యసించాడు (తరువాత దానిని వదులుకున్నాడు), శారీరకంగా చాలా దృఢంగా ఉండేవాడు.[24] స్థానిక కథనాల ప్రకారం, నది ఉప్పొంగుతున్నప్పుడు కూడా అతను బ్రహ్మపుత్రను ఈదగలడు. పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడే అతను తన మొదటి రచన హరిశ్చంద్ర ఉపాఖ్యాన్ రాశాడని సాధారణంగా నమ్ముతారు.[23] అతను పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడు మహేంద్ర కందాలి అతని పేరును 'శంకరదేవ్'గా మార్చాడు.[23]

పుట్టిన తేదీ అనిశ్చితి

[మార్చు]

శ్రీమంత శంకరదేవ్ సంప్రదాయ పుట్టిన తేదీ (సా.శ. 1449) సాధారణంగా తరువాతి జీవిత చరిత్ర సంప్రదాయాల నుండి తీసుకోబడింది, సమకాలీన మూలాల్లో స్పష్టంగా లేదు. 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రారంభ జీవిత చరిత్ర ఖాతాలు ఆయన మరణించిన తేదీని మాత్రమే నమోదు చేశాయి, 18వ శతాబ్దంలో వర్గ, భక్తి సాహిత్యాల ద్వారా 1449వ సంవత్సరం స్థిరపడినట్లు కనిపిస్తోంది.[25] ఈ కాలంలో గురువుల జీవిత చరిత్రల విస్తరణ, తరచుగా అతీంద్రియ అంశాలు, దైవిక హోదా క్లెయిమ్‌లను కలుపుకోవడం, ఒక స్థిరమైన కాలక్రమాన్ని ఏకీకృతం చేయడంతో ముడిపడి ఉంది.[26]

ఆయన జీవిత కాలాన్ని నిర్మించడంలో ఉన్న అసమానతలను, తర్వాతి సంప్రదాయాలలో ధృవీకరించలేని లేదా ఆలస్యమైన సంస్కృత మూలాల వినియోగాన్ని ఎత్తిచూపుతూ ఆధునిక చరిత్రకారులు ఈ తేదీ విశ్వసనీయతను ప్రశ్నించారు.[27] జీవిత చరిత్ర కథనాలలో వివరించిన ముఖ్యమైన సంఘటనలు, అంటే శంకరదేవ్ తీర్థయాత్రలు, ఆయన మతపరమైన కార్యకలాపాల ప్రధాన దశలు, సమయాన్ని కుదించకుండా లేదా వదిలివేయకుండా సంప్రదాయ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లో సమన్వయం చేయడం కష్టమని కూడా గమనించారు.[28]

బనిప్రసన్న మిశ్రా వాదన ప్రకారం సుమారు 120 సంవత్సరాల సాంప్రదాయ జీవితకాలం జీవితచరిత్ర ఖాతాలలోని సంచితమైన, బహుశా రెండుసార్లు లెక్కించబడిన వ్యవధుల ఫలితం. ముఖ్యంగా ఆయన ప్రారంభ జీవితం, ప్రయాణాలలోని వివిధ దశలలో గడిపిన సమయాన్ని అంచనా వేయడంలో ఇది జరిగి ఉండవచ్చని పేర్కొన్నారు.[29] శంకరదేవ్ స్వంత రచనలు కూడా మరింత సాధారణ మానవ జీవితకాలాన్ని సూచిస్తున్నాయని, ఒక శతాబ్దానికి మించి అసాధారణంగా పొడిగించబడిన క్రియాశీలక జీవితం అనే ఆలోచనకు మద్దతు ఇవ్వవని ఆయన గమనించాడు.[30] ఈ ప్రాతిపదికన, మిశ్రా సా.శ. 1479, 1484 మధ్య సవరించిన పుట్టిన కాలాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ, 1483 సంవత్సరాన్ని నమ్మదగినదిగా పరిగణించారు.[31]

అయినప్పటికీ, 1449 నాటి సాంప్రదాయ తేదీ ప్రామాణిక జీవిత చరిత్రలు, ప్రసిద్ధ కథనాలలో విస్తృతంగా ఉదహరించబడుతోంది.

భూయాన్ శిరోమణిత్వం

[మార్చు]

శంకరదేవ్ త్వరలోనే ప్రధాన గ్రంథాలను ప్రావీణ్యం పొంది, శిరోమణి భూయాన్‌గా తన బాధ్యతలను స్వీకరించడానికి తన యుక్తవయస్సు చివరిలో (సుమారు 1465) టోల్ను విడిచిపెట్టాడు. అతను తన ప్రజలు, అభిమానుల్లో డేకాగిరిగా పేరు పొందాడు. ఆలీపుఖురి రద్దీగా మారడంతో, అతను తన గృహాన్ని ఆలీపుఖురి నుండి బోర్దోవాకు మార్చాడు. అతను తన 20వ పడిలో ఉన్నప్పుడు సూర్యవతిని వివాహం చేసుకున్నాడు, సుమారు మూడు సంవత్సరాల తర్వాత మను అనే కుమార్తె పుట్టింది, ఆ తర్వాత తొమ్మిది నెలలకు భార్య మరణించింది.[32]

మొదటి తీర్థయాత్ర

[మార్చు]

అతని భార్య మరణం అప్పటికే ఉన్న అతని ఆధ్యాత్మిక అభిరుచిని పెంచి ఉండే అవకాశం ఉంది. తన కుమార్తెను భూయాన్ వంశస్థుడైన హరికి ఇచ్చి వివాహం చేసిన కొంతకాలానికే పన్నెండేళ్ల సుదీర్ఘ తీర్థయాత్రకు బయలుదేరాడు. అతను తన ఇంటి నిర్వహణను అల్లుడు హరికి, భూయాన్ శిరోమణిత్వాన్ని తన తాత సోదరులైన జయంత, మాధవ్‌లకు అప్పగించి 1481లో తన ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించాడు. అతనితో పాటు అతని స్నేహితుడు, సహచరుడు రామారామ్, అతని ఉపాధ్యాయుడు మహేంద్ర కందాలితో సహా పదిహేడు మంది ఇతర వ్యక్తులు ఉన్నారు.[33] ఆ సమయానికి అతనికి 32 ఏళ్లు. ఈ తీర్థయాత్ర అతన్ని పూరి, మధుర, ద్వారక, బృందావనం, గయ, రామేశ్వరం, అయోధ్య, సీతాకుండ్ లాంటి భారతదేశంలోని దాదాపు అన్ని ప్రధాన వైష్ణవ మత కేంద్రాలకు తీసుకువెళ్లింది. అతను పూరీలోని జగన్నాథ క్షేత్రంలో చాలా సంవత్సరాలు గడిపినట్లు తెలుస్తోంది, అక్కడ అతను బ్రహ్మ పురాణాన్ని చదివి పూజారులకు, సామాన్య ప్రజలకు వివరించాడు.[34] 1488లో బదరికాశ్రమంలో, అతను బ్రజావళి భాషలో తన మొదటి బోర్గీత్—మన మేరీ రామ్ చరణాహి లాగు—రచించాడు.[35] కథా గురుచరిత ప్రకారం, మొదటి బోర్గీత్ "రామ మేరీ హృదయ పంకజే బైసే", దీన్ని అతను 1481లో రౌమారి అనే ప్రదేశంలో తీర్థయాత్ర ప్రారంభంలోనే రచించాడు.[36] 12 సంవత్సరాల తర్వాత తిరిగి ఆలీపుఖురికి వచ్చాడు (అతను లేనప్పుడు అతని కుటుంబం తిరిగి బోర్దోవా నుండి వచ్చేసింది). తన తీర్థయాత్ర సమయంలో, అతను పాన్-ఇండియన్ భక్తి ఉద్యమంలో భాగమయ్యాడు, అది వికసించడంలో సహాయపడ్డాడు.

శిరోమణిత్వం తిరస్కరణ

[మార్చు]

తీర్థయాత్ర నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత (సుమారు 1493), శంకరదేవ్ శిరోమణిత్వాన్ని తిరిగి తీసుకోవడానికి నిరాకరించాడు. పెద్దల పట్టుదలపై అతను వంద కుటుంబాల (గోమస్థ) బాధ్యతను తీసుకున్నప్పటికీ, ఆ బాధ్యతను కూడా వెంటనే అల్లుడు హరికి అప్పగించాడు. నాయనమ్మ పట్టుదలతో 54 ఏళ్ల వయసులో కాళిందిని వివాహం చేసుకున్నాడు. చివరగా, అతను తిరిగి బోర్దోవాకు మారి, సుమారు 1498లో ఒక ఆలయాన్ని (దేవగృహం) నిర్మించాడు.[37] బహుశా ఒక పూరిగుడి అయిన దీనిని అతని తండ్రి ఇంటి అసలు స్థలంలో నిర్మించాడు. ఇక్కడ అతను ప్రజలను కలుసుకుని మతపరమైన విషయాలను చర్చించేవాడు, ప్రార్థనలు నిర్వహించేవాడు, బోధనలు చేసేవాడు. అతను భక్తి ప్రదీప, రుక్మిణీ హరణ రాశాడు. ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే, శ్రీధర స్వామి రాసిన అద్వైత వ్యాఖ్యానం "భావార్థ-దీపిక"తో కూడిన భాగవత పురాణం ప్రతిని మిథిలకు చెందిన జగదీశ మిశ్రా నుండి స్వీకరించాడు. శంకరదేవ్ సమక్షంలో మిశ్రా మొత్తం భాగవతాన్ని పఠించి వివరించాడు. ఏకశరణ ధర్మం అభివృద్ధిలో ఈ సంఘటన అత్యంత కీలకమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.[38] దైత్యారి అనే శంకరదేవ్ తొలి జీవిత చరిత్రకారుడు ఇలా రాశాడు: "శంకరదేవ్ జగదీశ మిశ్రా చేసిన ప్రవచనాన్ని ఎంతో శ్రద్ధగా విన్నాడు, భాగవతం సాటిలేని గ్రంథం అని, కృష్ణుడిని ఏకైక దేవుడిగా, నామాన్ని నిజమైన ధర్మంగా, ఏకాంతిక-శరణ, సత్-సంగంలను విశ్వాసానికి అనివార్యమైన అంశాలుగా నిర్ణయించిన గ్రంథం అని గ్రహించాడు."[39] అతను కీర్తన ఘోషను కూర్చడం కూడా ప్రారంభించాడు.

చిహ్న-యాత్ర

[మార్చు]

వివరణాత్మక భాగవత పురాణం, శ్రీధర స్వామి వ్యాఖ్యానం భావార్థ-దీపికలతో పరిచయం ఏర్పడిన తర్వాత, శంకరదేవ్ చిహ్న యాత్ర అనే నృత్య-నాటకాన్ని నిర్మించాడు. దీని కోసం అతను ఏడు స్వర్గాలను (సప్త వైకుంఠాలు) చిత్రించాడు, సంగీత వాయిద్యాల తయారీకి మార్గనిర్దేశం చేశాడు, స్వయంగా వాయిద్యాలను వాయించాడు.[40][41] ఇతర జీవిత చరిత్రకారుల ప్రకారం, ఆలీపుఖురిలో తాను నిర్మించిన ఆలయంలో జగదీశ మిశ్రా సమక్షంలో శంకరదేవ్ మహా-నాటను నిర్మించాడు.[42]

నియోగ్ ప్రకారం, ఈ సమయంలోనే శంకరదేవ్ కొత్త మతాన్ని బోధించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ మతంలోకి మొదటగా దీక్ష తీసుకున్న వారిలో జయంత-దలయ్ భార్య, హరిరామ్ (తరువాత తులసీరామ్) అనే కుష్టు వ్యాధిగ్రస్తుడు, అతని సహచరుడు రామారామ్, అతని టోల్ గురువు మహేంద్ర కందాలి ఉన్నారు.[43] ఆలీపుఖురిలో గడిపిన 13 సంవత్సరాలు, వైష్ణవ మతంపై, ప్రజల ఆధ్యాత్మిక, నైతిక అవసరాలకు సరిపోయే రూపంపై అతను లోతుగా ఆలోచించిన కాలం. సంస్కృతంలో గొప్ప పండితుడైన అనంత కందాలి ఈ సమయంలో అతని శిష్యుడయ్యాడు; అతను శంకరదేవ్‌ను సంప్రదించిన తర్వాత భాగవత పురాణంలోని పదవ స్కంధం (Canto X) చివరి భాగాన్ని అనువదించాడు.

ఆలీపుఖురి నుండి శంకరదేవ్ 1509లో తిరిగి బోర్దోవాకు వెళ్లి ఒక థాన్ను నిర్మించాడు. ఈ థాన్‌లో సత్రానికి ఉండాల్సిన ప్రధాన లక్షణాలన్నీ (సెంట్రల్ కీర్తన్‌ఘర్, సారీ-హతీ మొదలైనవి) ఉన్నాయని కొందరు రచయితలు పేర్కొనగా,[44] శంకరదేవ్ కాలంలో ఈ లక్షణాలు లేవని చాలా మంది ఇతరులు నొక్కి చెప్పారు.[45][46] ఈ థాన్ విడిచిపెట్టబడింది, ఆ తర్వాత వంద సంవత్సరాలకు పైగా గడిచిన తర్వాత 17వ శతాబ్దం మధ్యలో శంకరదేవ్ మనుమరాలి కోడలు కనకలత దీనిని మళ్లీ స్థాపించింది.[47]

బారో-భూయాన్ భూభాగాల్లో సాహిత్య రచనలు

[మార్చు]
  1. నాన్-భాగవత సమూహం
    • హరిశ్చంద్ర-ఉపాఖ్యాన
    • భక్తి-ప్రదీప్
    • కీర్తన ఘోష (ఉరేషా-వర్ణన)
  2. శ్రీధర స్వామి ప్రభావం లేని, భాగవత అంశాలతో కూడిన నాన్-భాగవత రచన
    • రుక్మిణీ-హరణ-కావ్య
  3. గీతాలు
    • బోర్గీత్
  4. పదవ స్కంధం (Book X) నుండి కాకుండా, ఇతర భాగవత కథలు
    • అజామిలోపాఖ్యాన్ (Book VI)
    • అమృత-మంథన్ (Book VIII)
    • కీర్తన ఘోష (అజామిలోపాఖ్యాన్, ప్రహ్లాద-చరిత్ర, హరమోహన,
    • విభాగాలు ii–vi[48][49]

అహోం రాజ్యం

[మార్చు]

గాంగ్‌మౌ

[మార్చు]

బ్రహ్మపుత్ర లోయ పశ్చిమ భాగంలో భూయాన్లను అధికారం నుండి తొలగించే ప్రయత్నాలను 1509లో బిశ్వ సింఘా ప్రారంభించాడు. దానికితోడు, బోర్దోవా ప్రాంతంలోని భూయాన్లు తమ ఇరుగుపొరుగున ఉన్న కచారీలతో గొడవ పెట్టుకున్నారు. దాడి జరిగినప్పుడు, శంకరదేవ్ భూయాన్లను అక్కడి నుండి తరలివెళ్లమని సలహా ఇచ్చాడు, దీంతో ఈ భూయాన్ల సమూహానికి స్వతంత్రం ముగిసింది.[50] శంకరదేవ్, అతని సహచరులు 1516-17లో మొదటిసారిగా బ్రహ్మపుత్ర నదిని దాటి మొదట సింగారి వద్ద, చివరికి రౌటా వద్ద స్థిరపడ్డారు. బిశ్వ సింఘా రౌటా వైపు పురోగమిస్తున్నప్పుడు, శంకరదేవ్ 1527లో (చుటియా రాజ్యం పతనం తర్వాత) అహోం రాజ్యంలోని గాంగ్‌మౌకు మారాడు.[51][50] గాంగ్‌మౌలో వారు ఐదేళ్లు ఉన్నారు, అక్కడే శంకరదేవ్ పెద్ద కుమారుడు రామానంద జన్మించాడు. గాంగ్‌మౌలో అతను పత్నిప్రసాద్ నాటకాన్ని రాశాడు. అతను ఒక బంధువుపై అసంతృప్తితో గజలసూటి అనే ప్రదేశంలో ఒంటరిగా నివసించాడు. ఆ నాటకాన్ని అక్కడే రచించాడు.

ధువాహట్

[మార్చు]

గాంగ్‌మౌలో ఉండగా, కోచ్ రాజు బిశ్వ సింఘా అహోంలపై దాడి చేశాడు. భూయాన్లు అహోంల పక్షాన పోరాడారు, కోచ్ రాజు ఓడిపోయాడు. గాంగ్‌మౌలో నెలకొన్న అనిశ్చిత పరిస్థితుల కారణంగా, శంకరదేవ్ ఆ తర్వాత ప్రస్తుత మజులిలోని అహత్‌గురి సమీపంలో ఉన్న ధువాహట్‌కు మారాడు. (ఇది 1913లో బ్రహ్మపుత్ర వరదల్లో కొట్టుకుపోయింది). ఇక్కడ భూయాన్లకు అహోంలు భూమి, ఆస్తిని ఇచ్చి స్థిరపరిచారు.[52] శంకరదేవ్ అల్లుడు హరి ఒక సైనిక (పైక్) అధికారిగా మారాడు. అతని బంధువు జగతానంద (జయంత మనవడు) 'రామరాయ్' అనే బిరుదు పొందాడు.[53] ధువాహట్‌లో, అతను తన ఆధ్యాత్మిక వారసుడైన మాధవదేవ్‌ను కలిశాడు. శాక్తేయుడైన మాధవదేవ్, ఇటీవల వైష్ణవ మతంలోకి మారిన తన బావమరిది రామదాస్‌తో మతపరమైన వివాదానికి దిగాడు. రామదాస్ అతన్ని శంకరదేవ్ వద్దకు తీసుకువెళ్లాడు. సుదీర్ఘ చర్చ తర్వాత, శంకరదేవ్ ఏకశరణ ప్రభావం గురించి అతన్ని ఒప్పించాడు. మాధవదేవ్ రాక, అతని కవితా, గాన ప్రతిభ, కొత్త మతం పట్ల, గురువు పట్ల అతనికున్న అంకితభావం ఏకశరణ చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం. ధువాహట్‌లో, అతను విస్తృతమైన దృష్టిని, ప్రజాదరణను ఆకర్షించగలిగాడు, మరెంతో మందిని తన మతంలోకి చేర్చుకున్నాడు.

ఏకశరణ మతం ప్రజాదరణ పొందడం, ప్రజల మతమార్పిడి పూజారులైన బ్రాహ్మణులను కలవరపెట్టింది.[54] వారు కోపంతో, శత్రుత్వంతో స్పందించారు. శంకరదేవ్ వారి శత్రుత్వాన్ని తగ్గించడానికి ప్రయత్నించాడు - తన బంధువు బుధ-ఖాన్ ఇంట్లో వారితో సమావేశమయ్యాడు.[55] తన మత కేంద్రంలో మదన్-మోహన్ అని పిలువబడే జగన్నాథుని చెక్క విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించమని తనను వ్యతిరేకించే బ్రాహ్మణులను కోరాడు. (శంకరదేవ్ ధువాహట్ నుండి పారిపోయేటప్పుడు ఈ విగ్రహాన్ని చెట్టుకు వేలాడదీసి వదిలేశాడు, దాన్ని సంవత్సరాల తర్వాత వంశీగోపాల్‌దేవ్ రక్షించి దెబెరపర్-సత్రంలో ప్రతిష్టించాడు).[56][57] చివరికి బ్రాహ్మణులు అహోం రాజు సుహుంగ్‌ముంగ్ (1497-1539) కు ఫిర్యాదు చేశారు. రాజు వారితో చర్చించడానికి శంకరదేవ్‌ను తన ఆస్థానానికి పిలిపించాడు. తాను మతపరమైన తిరుగుబాటుదారుడిని కానని, సామాజిక వ్యవస్థకు ముప్పు కానని రాజును ఒప్పించడంలో శంకరదేవ్ సఫలమయ్యాడు, అతనిపై వచ్చిన ఆరోపణలు తొలగిపోయాయి.[55] అయినప్పటికీ, శత్రుత్వం కొనసాగింది.[58]

ధువాహట్ నుండి పలాయనం
[మార్చు]

అహోం రాజ్యంలో భూయాన్ల స్థానం సౌకర్యవంతంగానే ప్రారంభమైనప్పటికీ — శంకరదేవ్ అల్లుడు హరి ఒక పైక్ అధికారి కావడం, అతని బంధువు రామరాయ్ రాచరిక అధికారి కావడం — సంబంధం క్రమంగా క్షీణించింది. భూయాన్లకు శత్రువైన బిశ్వసింఘ మరణం, నరనారాయణ పెరుగుదల (1540) తర్వాత, కోచ్-భూయాన్ సంబంధం కొంతవరకు మెరుగుపడింది.[59] సుక్లెన్‌ముంగ్ (1539-1552) పాలనా కాలంలో 1540వ దశకంలో ఎప్పుడో, ఒక రాచరిక అధికారి ఏనుగులను బంధించే సాహసయాత్ర కోసం ఆ ప్రాంతాన్ని సందర్శించాడు. హరి అందుబాటులో లేకపోవడంతో, భూయాన్లు నిర్వహిస్తున్న ఒక కంచె గుండా ఒక ఏనుగు తప్పించుకుంది. ఆ అధికారి దీన్ని తీవ్ర విధి నిర్వహణ లోపంగా భావించి హరితో పాటు మాధవదేవ్‌ను కూడా అరెస్టు చేశాడు. గార్గావ్‌లో హరిని ఉరితీశారు, మాధవదేవ్‌ను సుమారు ఏడాది పాటు నిర్బంధించారు.[60] దైత్యారి ప్రకారం, అహోంలపై (1546-1547) కోచ్‌ల పురోగతిని సద్వినియోగం చేసుకుని, శంకరదేవ్, అతని అనుచరులు అహోం రాజ్యం నుండి తప్పించుకున్నారు. తూర్పున ఉన్న నారాయణపూర్‌లో తమ స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్న కోచ్ సైన్యపు ముందు వరుస వెనుక వారు నిలిచారు.[61]

అహోం రాజ్యంలో సాహిత్య రచనలు

[మార్చు]
  1. భక్తికి వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారిని ఖండించే వాదనలు
    • కీర్తన-ఘోష (పాషండ-మర్దన, నామాపరాధ)
    • (విప్ర)-పత్ని-ప్రసాద్ (అంకియా నాట్)
  2. కృష్ణుడి బాల్యదశ కథలు
    • కీర్తన-ఘోష (శిశు-లీల, రాస-క్రీడ, కంసవధ, గోపి-ఉద్ధవ-సంవాద, కుజీర్ వాంఛ-పూరణ, అక్రూరార్ వాంఛ-పూరణ)
  3. బోర్గీత్లు

కోచ్ రాజ్యం

[మార్చు]

సన్‌పోరా

[మార్చు]

శంకరదేవ్, అతని అనుచరులు 1540 ఆఖరి భాగంలో కోచ్ రాజ్యంలోని కపాలబారి చేరుకుని అక్కడ బస చేశారు. కానీ అక్కడ నీరు చాలా ఆల్కలీన్‌గా ఉండేది. మాధవదేవ్ తల్లి మనోరమతో సహా పలువురు సభ్యులు అక్కడే మరణించారు. కాబట్టి కపాలబారిలో కొంతకాలం బస చేసిన తర్వాత, శంకరదేవ్ బృందం 1541లో సన్‌పోరాకు మారింది.[62] సన్‌పోరాలో శంకరదేవ్, కామరూపతో పాటు గారో హిల్స్, భూటాన్ హిల్స్‌లో విస్తృతమైన వ్యాపార ప్రయోజనాలున్న భవానంద అనే ధనిక వ్యాపారికి దీక్షనిచ్చాడు. నారాయణ దాస్ అనే ఈ వ్యాపారి బార్‌పేట సమీపంలోని జనియాలో స్థిరపడి వ్యవసాయం చేపట్టాడు. లౌకిక ప్రపంచానికి చెందినవాడైనా, అతను త్వరలోనే వృద్ధి చెంది శంకరదేవ్‌కు, భక్తులకు పోషకుడిగా మారాడు. అతను ప్రజల్లో ఠాకూర్ అతాగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.

పాట్‌బౌసి

[మార్చు]

వివిధ ప్రాంతాలు తిరిగిన తర్వాత, శంకరదేవ్ కోచ్ రాజ్యంలో బార్‌పేట సమీపంలోని పాట్‌బౌసి వద్ద స్థిరపడి ఒక కీర్తన్‌ఘర్ (ప్రార్థనా మందిరం) నిర్మించాడు. ఇక్కడ అతను దీక్షనిచ్చిన వారిలో చక్రపాణి ద్విజుడు, సార్వభౌమ భట్టాచార్య (బ్రాహ్మణులు), గోవింద (గారో), జయరామ్ (భూటియా), మాధై (జైంతియా), జతిరామ్ (సన్యాసి), మురారి (కోచ్) ఉన్నారు. దామోదర్‌దేవ్ అనే బ్రాహ్మణుడు కూడా శంకరదేవ్ ద్వారా దీక్ష పొందాడు. బ్రాహ్మణ శిష్యులకు దీక్షనిచ్చే బాధ్యతను శంకరదేవ్ దామోదర్‌దేవ్‌కు అప్పగించాడు. పాట్‌బౌసిలోనే అతని కోసం ఒక సత్రం కూడా నిర్మించబడింది. తరువాత, ఆర్. దామోదర్‌దేవ్ శంకరదేవ్ మతం బ్రహ్మ సంఘటి విభాగానికి స్థాపకుడు అయ్యాడు.

శంకరదేవ్ తన సాహిత్య రచనలలో, భాగవత పురాణ అనువాదాన్ని పూర్తి చేయడంతో పాటు ఇతర స్వతంత్ర రచనలను రాశాడు. అతను కీర్తన ఘోష కూర్పును కొనసాగించాడు. 14వ శతాబ్దపు కవి మాధవ్ కందాలి అసంపూర్తిగా వదిలివేసిన రామాయణంలోని మొదటి స్కంధాన్ని (ఆదికాండ) అనువదించాడు, చివరి స్కంధాన్ని (ఉత్తరకాండ) అనువదించమని మాధవదేవ్‌ను ఆదేశించాడు. అతను నాలుగు నాటకాలు రాశాడు: రుక్మిణీ హరణ, పారిజాత హరణ, కేళిగోపాల, కాళిదమన. పాట్‌బౌసిలో రాసిన మరో నాటకం కంస వధ కనుమరుగైంది. పాట్‌బౌసి వద్ద, కమలా గాయన్‌కు సుమారు 240 బార్‌గీత్‌లను ఇచ్చాడు. కానీ దురదృష్టవశాత్తు, గాయన్ ఇల్లు అగ్నిప్రమాదానికి గురై చాలా బార్‌గీత్‌లు కాలిపోయాయి. ఆ సంఘటన జరిగినప్పటి నుంచి శంకరదేవ్ బార్‌గీత్‌ల కూర్పును ఆపేశాడు. 240లో నేడు కేవలం 34 మాత్రమే మిగిలాయి.

రెండవ తీర్థయాత్ర

[మార్చు]

శంకరదేవ్ 1550లో మరోసారి మాధవదేవ్, రామరాయ్, రామారామ్, ఠాకూర్ అతా తదితరులున్న 117 మంది శిష్యుల బృందంతో తీర్థయాత్రకు బయలుదేరాడు. ఠాకూర్ అతా ఒక రోజు ప్రయాణం తర్వాతే తిరిగి రావాల్సి వచ్చింది. ప్రయాణ ఏర్పాట్ల మొత్తం బాధ్యతను మాధవదేవ్ తీసుకోవాల్సి వచ్చింది. శంకరదేవ్ భార్య కాళింది కోరిక మేరకు, పూరీ నుండే తిరిగి రావాలని, బృందావనానికి వెళ్లవద్దని మాధవదేవ్ అతన్ని కోరాడు. ఆరు నెలల లోపు 1551లో శంకరదేవ్ బృందం పాట్‌బౌసికి తిరిగి వచ్చింది.

కోచ్ రాజధాని, భేలాదంగా

[మార్చు]

శంకరదేవ్ ఒక కొత్త మతాన్ని వ్యాప్తి చేస్తూ ప్రజల మనస్సులను కలుషితం చేస్తున్నాడనే పునరావృత ఫిర్యాదులను అందుకున్న కోచ్ రాజు నరనారాయణ, శంకరదేవ్‌ను అరెస్టు చేయాలని ఆదేశించాడు. దీంతో శంకరదేవ్ అజ్ఞాతంలోకి వెళ్ళాడు.[63] కోచ్ సైన్యాధ్యక్షుడు, రాజు సవతి సోదరుడు, శంకరదేవ్ బంధువు రామరాయ్ కుమార్తె కమలాప్రియ భర్త అయిన చిలారాయ్, శంకరదేవ్ వాదన వినమని రాజును ఒప్పించాడు.[64]

నరనారాయణ సభకు హాజరు కావడానికి ఆస్థాన మెట్లు ఎక్కుతుండగా, శంకరదేవ్ అప్పటికప్పుడు రచించిన తన సంస్కృత తోటక శ్లోకం పాడుతూ శ్రీకృష్ణుడిని స్తుతించాడు, మధు దానవ దారణ దేవ వరం అతను కూర్చున్న తర్వాత, రాజు పేరు కలిసివచ్చేలా ఒక బోర్గీత్, నారాయణ కహే భకతి కరు తేరా పాడాడు. ఆ తర్వాత ఆస్థాన పండితులతో జరిగిన చర్చలో, శంకరదేవ్ తనపై వచ్చిన ఆరోపణలన్నింటినీ ఖండించగలిగాడు. రాజు అతన్ని నిర్దోషిగా ప్రకటించి, సింహాసనానికి సమీపంలోని ఆసనంతో సత్కరించాడు. శంకరదేవ్ నరనారాయణ ఆస్థానానికి క్రమం తప్పకుండా హాజరు కావడం ప్రారంభించాడు, తన బోధనలను ప్రచారం చేసే స్వేచ్ఛను పొందాడు.

చిలారాయ్ శంకరదేవ్‌ను సురక్షితంగా ఉంచడంలో, అతని పనికి మద్దతు ఇవ్వడంలో కీలకపాత్ర పోషించాడు. శంకరదేవ్ రాసిన అనేక సాహిత్య, నాటక రచనలు అతని ఆశ్రయం, రక్షణలో అతని రాజ్యంలోనే పూర్తయ్యాయి. శంకరదేవ్ తన 'రామ్ విజయ్' నాటకంలో అతని పట్ల కృతజ్ఞతలు తెలియజేశాడు.

శంకరదేవ్ రాజధాని కోచ్ బెహార్‌, తన నివాసం పాట్‌బౌసి మధ్య తిరిగేవాడు. అతనికి తరచుగా చిలారాయ్ ఆతిథ్యం ఇచ్చేవాడు. అతని అభ్యర్థన మేరకు, బృందావనంలో కృష్ణుని బాల్య దినాల చిత్రాలను వస్త్రంపై నేయడానికి శంకరదేవ్ అంగీకరించాడు. అతను బార్‌పేట సమీపంలోని తాంతికుచికి చెందిన నేత కార్మికులతో నలభై గజాల పొడవు గల వస్త్రాన్ని నేయించాడు. శంకరదేవ్ నేయాల్సిన డిజైన్లను అందించాడు, ఉపయోగించాల్సిన వివిధ రంగుల దారాలను ఎంచుకున్నాడు, నేత పనిని పర్యవేక్షించాడు. ఇది పూర్తి కావడానికి ఒక సంవత్సరం పట్టింది. దాని ఇతివృత్తం నుండి పేరును పొంది, అది బృందావని వస్త్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. దానిని చిలారాయ్, నరనారాయణుడికి సమర్పించారు. ఈ వస్త్రంలోని ఒక భాగం ఇప్పుడు లండన్‌లోని విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియంలో భద్రపరచబడింది.

కోచ్ రాజు సేవలో ఉన్న ముస్లిం దర్జీ చాంద్‌సాయి కోచ్‌బెహార్‌లో శంకరదేవ్ శిష్యుడయ్యాడు. కొంతకాలం తర్వాత శంకరదేవ్ పాట్‌బౌసికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, చాంద్‌సాయి కూడా ఆ సన్యాసితో పాటు వచ్చాడు. శంకరదేవ్ 20 సంవత్సరాలకు పైగా రాజధానిని సందర్శించాడు, మొదటిసారిగా తిరుగులేని రాజపోషణను పొందాడు.

అంతిమ దశ

[మార్చు]

అతను మాధవదేవ్, ఠాకూర్ అతా కోసం ఏర్పాట్లు చేసి, పాట్‌బౌసి వద్ద వారికి వివిధ సూచనలు ఇచ్చి ఆ ప్రదేశాన్ని శాశ్వతంగా వదిలివెళ్ళాడు. అతను కోచ్‌బెహార్‌లోని భేలాదంగా వద్ద తన నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు. కోచ్‌బెహార్‌లో బస చేసిన సమయంలో, నరనారాయణ మహారాజు దీక్ష పొందాలనే కోరికను వ్యక్తం చేశాడు. ఒక రాజుకు మత మార్పిడి చేయడానికి సుముఖంగా లేని శంకరదేవ్ అందుకు నిరాకరించాడు. (జీవిత చరిత్రకారులలో ఒకరైన రామ్‌చరణ్ ఠాకూర్ ప్రకారం) అతని శరీరంలోని కొంత భాగంలో బాధాకరమైన కురుపు (విష ఫోహరా) వచ్చింది, ఇది సాధువు మరణానికి దారితీసింది. ఆ విధంగా, మానవాళిని చైతన్యవంతం చేయడానికి అంకితమైన అత్యంత సంఘటనాత్మక జీవితాన్ని గడిపిన తరువాత, భేలాదంగాలో తన చివరి బస జరిగిన నాలుగు నెలల తర్వాత 1568లో 120 సంవత్సరాల వయస్సులో మహాపురుష మరణించాడు.

కోచ్ రాజ్యంలో సాహిత్య రచనలు

[మార్చు]
  1. పదవ స్కంధం (Book X) నుండి కాకుండా, ఇతర భాగవత కథలు
    • బలి-చలనా (Book VIII)
    • అనాది-పతనా (Book III, వామన-పురాణ)
  2. Book X, XI, XIII నుండి భాగవత కథలు
    • కీర్తన-ఘోష (జరాసంధ యుద్ధ, కాలయవన వధ, ముచుకుంద-స్తుతి, శమంతక-హరణ, నారదర్-కృష్ణ-దర్శన్, విప్ర-పుత్ర-ఆనయన, దేవకీర్-పుత్ర-ఆనయన, వేద-స్తుతి, లీలామాల, రుక్మిణిర్-ప్రేమ్-కలహ్, భృగు-పరీక్ష, శ్రీకృష్ణర్-వైకుంఠ-ప్రయాణ, చతుర్వింశతి-అవతార్-వర్ణన, తాత్పర్యం)
  3. గుణమాల
    • విభాగం i[65]
  4. భాగవత పురాణ అనువాదాలు
    • భాగవత X (ఆది)
    • భాగవత XI (I, III స్కంధాలలోని అంశాలతో)
    • భాగవత XII
    • భాగవత I
    • భాగవత II
    • భాగవత IX (కనుమరుగైంది)
    • కురుక్షేత్ర (Book X, ఉత్తరార్ధ)
    • నిమి-నవ-సిద్ధ-సంవాద
  5. రామాయణం నుండి
    • రామాయణ, ఉత్తర-కాండ
  6. గీతాలు
    • బార్‌గీత్
    • తోటయ
    • భోటిమా
  7. సిద్ధాంత గ్రంథం
    • భక్తి-రత్నాకర్
  8. నాటకం (అంకియా నాట్)
    • కాళి-దమన
    • కేళి-గోపాల
    • రుక్మిణీ-హరణ
    • పారిజాత-హరణ
    • రామ్-విజయ్
  9. దృశ్య కళ
    • బృందావని వస్త్రం - ఈ వస్త్రంలోని కొన్ని భాగాలు లండన్‌లో భద్రపరచబడ్డాయి.

ఏకశరణ

[మార్చు]

శంకరదేవ్ ప్రధానంగా కృష్ణుడి లీలలను, కార్యకలాపాలను పాడటం (కీర్తన), వినడం (శ్రవణ) తో కూడిన కృష్ణ భక్తిని బోధించాడు. ఏకశరణ అనేది ఆరాధనలో దాస్య వైఖరిని (భావ) అనుసరిస్తుంది, ఇందులో భక్తుడు తనను తాను భగవంతుని సేవకుడిగా భావిస్తాడు. ఇతర వైష్ణవ వర్గాలకు భిన్నంగా, కృష్ణుడితో పాటు రాధను పూజించరు.

అతని మతాన్ని ఆచరించే ప్రజలను వివిధ రకాలుగా మహాపురుషియా, శరణియా, శంకరీ అని పిలుస్తారు.

శ్రీమంత శంకరదేవ్ తన మతంలోకి దీక్ష (శరణ) ఇచ్చే వ్యవస్థను ప్రారంభించాడు. ఆ కాలంలో ఉన్న కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి సామాజిక విప్లవాన్ని తీసుకొచ్చాడు. అతను ముస్లింలతో సహా అన్ని కులాలు, మతాల ప్రజలకు దీక్ష ఇచ్చాడు. దీక్ష పొందిన తరువాత, భక్తుడు కృష్ణుడనే ఏకైక దేవుడిని ఆరాధించడం, అన్ని రకాల వేద కర్మలను విడిచిపెట్టి అతనికి భక్తిని సమర్పించడంతో కూడిన ఏకశరణ మత సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడి ఉంటాడని ఆశిస్తారు.

అతను రెండుసార్లు వివాహం చేసుకున్నప్పటికీ, పిల్లలను కలిగి ఉండి గృహస్థు జీవితాన్ని గడిపినప్పటికీ, అతని శిష్యుడు మాధవదేవ్ మాత్రం బ్రహ్మచారిగానే ఉన్నాడు. వైష్ణవ మఠాలు అయిన సత్రాలలో అతని అనుచరులు కొందరు నేటికీ బ్రహ్మచర్య జీవితాన్ని (కేవలియా భకత్) గడుపుతున్నారు.

గతంలో నిబద్ధత గల శాక్తేయుడైన (శక్తి భక్తుడు) మాధవదేవ్‌తో శంకరదేవ్ చేసిన ప్రసిద్ధ చర్చ, తదనంతరం మాధవదేవ్‌ను ఏకశరణంలోకి చేర్చడం అనేది అస్సాంలో నవ-వైష్ణవ ఉద్యమ చరిత్రలో అత్యంత యుగనిర్ణాయక ఘట్టంగా తరచుగా ఉదహరించబడుతుంది. అద్భుతమైన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన మాధవదేవ్ అతని ప్రసిద్ధ శిష్యుడయ్యాడు.

సాహిత్య రచనలు

[మార్చు]

శంకరదేవ్ పెద్ద ఎత్తున రచనలు చేశాడు. అతనికి ముందు సామాన్యుల భాషలో రాసిన వారు ఉన్నప్పటికీ - 14వ శతాబ్దంలో రామాయణాన్ని అస్సామీ భాషలోకి అనువదించిన మాధవ్ కందాలి (ఇది ఆధునిక భారతీయ భాషలో రాయబడిన మొట్టమొదటి రామాయణం) - హరిహర విప్ర, హేమ సరస్వతి వంటివారు ఉన్నప్పటికీ, శంకరదేవ్ వరద గేట్లను తెరిచి మాధవదేవ్ లాంటి ఇతరులను తన పనిని కొనసాగించేలా ప్రేరేపించాడు.

అతని భాష స్పష్టంగా ఉంటుంది, అతని పద్యాలు లయబద్ధంగా ఉంటాయి. అతను రాసిన ప్రతిదానిలో భక్తిని నింపాడు. అతని అద్భుత సృష్టి కీర్తన ఘోష, ఇది ఎంత ప్రాచుర్యం పొందిందంటే నేటికీ అస్సాంలోని అనేక ఇళ్లలో ఇది కనిపిస్తుంది. సామూహిక గీతాల కోసం ఉద్దేశించబడిన కృష్ణుడిని కీర్తించే కథనాత్మక పద్యాలు ఇందులో ఉంటాయి. ఇది అత్యుత్తమమైన భక్తి కావ్యము, ఉల్లాసభరితమైన, సరళమైన భాషలో వ్రాయబడిన ఇందులో "పిల్లల వినోదం కోసం కథలు, పాటలు ఉన్నాయి, ఇది నిజమైన కవితా సౌందర్యంతో యువతను ఆహ్లాదపరుస్తుంది, వృద్ధులు ఇక్కడ మతపరమైన ఉపదేశం, జ్ఞానాన్ని పొందుతారు".

తన చాలా రచనలకు, సామాన్యులు చదివి అర్థం చేసుకునేలా అతను ఆ కాలపు అస్సామీ భాషను ఉపయోగించాడు. కానీ అతని పాటలు, నాటకాల్లో నాటకీయ ప్రభావం కోసం అతను బ్రజావళిని ఉపయోగించాడు.

ఇతర సాహిత్య రచనల్లో ఆది దశమ (పదవ స్కంధం) సహా ఎనిమిది భాగవత పురాణం పుస్తకాల అనువాదం, హరిశ్చంద్ర-ఉపాఖ్యాన (అతని మొదటి రచన), భక్తి-ప్రదీప్, నిమి-నవసిద్ధ-సంవాద (నిమి రాజు, తొమ్మిది మంది సిద్ధుల మధ్య సంభాషణ), భక్తి-రత్నాకర (భాగవతం నుండి గ్రహించిన సంస్కృత శ్లోకాల సంకలనం), అనాది-పతన (విశ్వ సృష్టి, సంబంధిత విశ్వోద్భవ విషయాల ఇతివృత్తం), గుణమాల, రుక్మిణీ హరణ్, పత్ని ప్రసాద్, కేళి గోపాల్, కురుక్షేత్ర యాత్ర, శ్రీరామ విజయ వంటి అనేక నాటకాలు ఉన్నాయి. ఆ విధంగా అతని 120 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ జీవితంలో భక్తి సాహిత్యం వికసించింది.

కావ్యాలు

[మార్చు]
  • కీర్తన-ఘోష
  • హరిశ్చంద్ర-ఉపాఖ్యాన
  • రుక్మిణీ-హరణ
  • పారిజాత-హరణ్
  • కాళియ-దమన
  • రామ్-విజయ్
  • అజామిలోపాఖ్యాన
  • బలి-చలనా
  • కురుక్షేత్ర-యాత్ర
  • గోపి-ఉద్ధవ-సంవాద
  • అమృత-మంథన
  • కృష్ణ-ప్రయాణ-పాండవ-నిర్యాణ
  • కామజయ

భక్తి సిద్ధాంతం

[మార్చు]
  • భకతి-ప్రదీప
  • అనాది-పతనా
  • నిమి-నవసిద్ధ-సంవాద
  • భక్తి రత్నాకర (సంస్కృతంలో)
  • గుణమాల

అనువాదాలు

[మార్చు]
  • భాగవత (Book VI, VIII, I, II, VII, X, XI, XII, IX, X(పాక్షికం), XI(పాక్షికం), XII)
  • రామాయణం (ఉత్తరకాండ, మాధవ్ కందాలి రాసిన సప్తకాండ రామాయణానికి అనుబంధం)

అతను చేసిన భాగవత అనువాదం ఒక నవసృష్టి, ఎందుకంటే అతను కేవలం పదాలనే కాకుండా జాతీయాలను, ముఖకవళికలను కూడా అనువదించాడు. అతను అసలు గ్రంథాన్ని స్థానిక భూమి, ప్రజలకు అనుగుణంగా, ముఖ్యంగా భక్తి ప్రయోజనం కోసం మార్చుకున్నాడు. అవసరమైన చోట అసలు భాగాలను వదిలేశాడు లేదా వివరించాడు. ఉదాహరణకు, నిమ్న కులాలైన శూద్ర, కైవర్తలను నిందించే భాగాలను అణచివేసి, వారిని ఇతర చోట్ల కీర్తించాడు.

నాటకాలు (అంకియా నాట్)

[మార్చు]
  • చిహ్న యాత్ర (కనుమరుగైంది)
  • పత్ని-ప్రసాద
  • జన్మ-జాత్ర (కనుమరుగైంది)
  • కంగ్స-బధ (కనుమరుగైంది)
  • పారిజాత-హరణ
  • కాళి-దమన
  • రుక్మిణీ-హరణ
  • కేళి-గోపాల
  • శ్రీరామ-విజయ
బృందావని వస్త్రం (ఒక భాగం), సుమారు 1570, విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం (LACMA)లో

శంకరదేవ్ ఏకాంక నాటక రూపమైన అంకియా నాట్ కు మూలపురుషుడు. అతని చిహ్న యాత్ర ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి ఆరుబయట నాటక ప్రదర్శనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. చిహ్న యాత్ర బహుశా ఒక నృత్య నాటకం, ఆ ప్రదర్శనకు సంబంధించిన వచనం ఏదీ నేడు అందుబాటులో లేదు. వేదికపై సూత్రధారుడి (వ్యాఖ్యాత) ఉనికి, ముసుగుల వినియోగం వంటి ఆవిష్కరణలను తరువాత బెర్టోల్ట్ బ్రెచ్ట్, ఇతర ప్రముఖ నాటక రచయితలు తమ నాటకాలలో ఉపయోగించారు.

ఈ సాంస్కృతిక సంప్రదాయాలు ఇప్పటికీ అస్సామీ ప్రజల వారసత్వంలో అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి.

పాటలు

[మార్చు]
  • బోర్గీత్ (240 రచించబడ్డాయి, కానీ ప్రస్తుతం 34 మాత్రమే ఉన్నాయి)
  • భోటిమా
    • దేవ భోటిమా – భగవంతుని కీర్తనలు
    • నాట్ భోటిమా – నాటకాలలో ఉపయోగించడానికి
    • రాజ్ భోటిమా – రాజు నరనారాయణ కీర్తనలు

అతను ఒక సంగీతకారుడు; అతని సృష్టి అంతా వైష్ణవ మతాన్ని దర్పించేవిగా ఉండేవి, వాటిలోని ఒక సమూహాన్ని 'పవిత్ర గీతాలు' అని పిలుస్తారు, వీటిని అస్సాంలో నేటికీ 'బోర్గీత్' అని పిలుస్తారు.

బోర్గీత్ లు సంగీతంతో కూర్చబడి వివిధ రాగాల శైలులలో పాడే భక్తి గీతాలు. ఈ శైలులు హిందుస్థానీ లేదా కర్ణాటక శైలులకు కొద్దిగా భిన్నంగా ఉంటాయి.[66] ఈ పాటలు స్వయంగా 'బ్రజావళి' భాషలో రాయబడ్డాయి.

నృత్యం

[మార్చు]

శంకరదేవ్ మొట్టమొదటగా ఊహించి అభివృద్ధి చేసిన, ఆ తర్వాత సత్రాల ద్వారా శతాబ్దాల పాటు సంరక్షించబడిన సత్రియ నృత్యం ఇప్పుడు భారతదేశపు శాస్త్రీయ నృత్య రూపాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. కొందరు భక్తి గల శంకరీలు ఈ రూపాన్ని శంకరీ నృత్యం అని పిలుస్తారు.

దృశ్య కళ

[మార్చు]
  • సప్త వైకుంఠ – చిహ్న యాత్ర ప్రదర్శనలో భాగం, ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేదు.
  • బృందావని వస్త్రం – ఈ వస్త్రంలోని కొన్ని భాగాలు లండన్‌లో భద్రపరచబడ్డాయి.

ప్రసిద్ధ బృందావని వస్త్రం - బృందావనానికి చెందిన వస్త్రం - 120 x 60 మూరల వస్త్రంపై పట్టు దారాలతో అల్లిన, ఎంబ్రాయిడరీ చేసిన డిజైన్ల ద్వారా బృందావనంలో శ్రీకృష్ణుడి లీలలను చిత్రీకరించారు.[67] ఈ రచనలో భాగమని నమ్ముతున్న ఒక నమూనా పారిస్‌లోని అసోసియేషన్ పోర్ ఎల్'ఎటుడ్ ఎట్ లా డాక్యుమెంటేషన్ డెస్ టెక్స్‌టైల్స్ డి'ఆసి కలెక్షన్‌లో (inv. no. 3222) ఉంది. కోచ్ రాజు నరనారాయణ ఆదేశాల మేరకు, శంకరదేవ్ పర్యవేక్షణలో బార్‌పేటలోని 12 మంది నైపుణ్యం గల నేత కార్మికులు ఈ వస్త్రాన్ని ఆరు నెలల పాటు నేసి 1554 చివర్లో పూర్తి చేశారు.[68] ఈ వస్త్ర కళ ఏకశరణ నామ ధర్మంలో పూజించబడే శ్రీకృష్ణుని జీవితం, కార్యాలను చిత్రీకరించింది. సాధువు ఈ వస్త్రాన్ని రాజుకు బహుకరించిన తర్వాత అది కోచ్‌బెహార్ రాజసభలో ఉంచబడింది; కానీ అది ఒక దశలో అదృశ్యమైంది. ఈ వస్త్రంలోని భాగాలు టిబెట్ చేరుకున్నాయని, అక్కడి నుండి దాని ప్రస్తుత ప్రదేశానికి చేరుకున్నాయని నమ్ముతారు.

ఆవిర్భావ క్షేత్రం

[మార్చు]

మహాపురుష శ్రీమంత శంకరదేవ్ ఆవిర్భావ క్షేత్రం అనేది భారతదేశంలోని అస్సాం రాష్ట్రంలోని నాగావ్ జిల్లాలో ఉన్న బోర్దోవా థాన్ సమీపంలోని బటద్రవా వద్ద ఉన్న ఒక సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక, వారసత్వ సముదాయం. మధ్యయుగపు అస్సామీ సాధువు, సంస్కర్త శ్రీమంత శంకరదేవ్ జీవితం, బోధనలు, మతం, కళలు, సంస్కృతుల ద్వారా అస్సామీ సమాజానికి అతను చేసిన సేవలను స్మరించుకుంటూ అతని జన్మస్థలం చుట్టూ దీనిని అభివృద్ధి చేశారు.[69][70] ఈ స్థలాన్ని ఒక ప్రధాన సాంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక గమ్యస్థానంగా మార్చే లక్ష్యంతో చేపట్టిన విస్తృతమైన పునరాభివృద్ధి ప్రాజెక్టు తర్వాత 2025 డిసెంబరు 29న కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా అధికారికంగా ప్రారంభించాడు.[71]

గమనికలు

[మార్చు]
  1. ↑ This portrait, created by Bishnu Rabha in the 20th-century, is generally accepted as the "official" portrait of Sankardev, whose likeness in pictorial form is not available from any extant form A Staff Reporter (14 October 2003). "Portrait of a poet as an artist". The Telegraph. Archived from the original on 1 November 2003. Retrieved 8 May 2013.
  2. ↑ Some historians have proposed a later birth date around 1479–1484. (Misra 2016:19–20)
  3. ↑ Bhuyan, Jogendra Nath (1980). মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ [Mahapurush Srimanta Sankardev] (in అస్సామీస్). Guwahati: Jogendra Nath Bhuyan. pp. 18–22.
  4. ↑ "His eventful career came to an end on Thursday, the 7th or the 21st Bhadra (September), the 2nd day of the bright half of the lunar month, 1490 Saka/1569 AD; and his last physical remains were consigned to fire on the banks of the small river, Toroca." (Neog 1980:120–121)
  5. ↑ Burman (1999, p. 56)
  6. ↑ "Golap Saikia, Srimanta Sankardev, the Pioneer of the Socio-Religious Reform Movement of Medieval Assam" (PDF): 44. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
  7. ↑ "Kirttana Ghosa – Translations". Retrieved 27 October 2012.
  8. ↑ The name is spelt variously as Sankardev, Sankardeva and Sankaradeva. Further discussion may be seen at relevant talk page.
  9. ↑ The date 1449 is derived from later hagiographical traditions rather than contemporary sources. Early accounts record only the death of Sankardev, and the birth year appears to have been fixed in the 18th century. Baniprasanna Misra has argued that the traditional chronology contains inconsistencies and cumulative errors, proposing instead that Sankardev was likely born between 1479 and 1484 CE. (Misra 2016:19–20)
  10. ↑ "Sankardev's Religion – Mahāpurusism". Retrieved 27 October 2012.
  11. ↑ (Neog 1980, p. 2)
  12. ↑ (Neog 1980, p. 3)
  13. ↑ (Neog 1980, pp. 22–24)
  14. ↑ (Neog 1980, p. 4)
  15. ↑ (Sarma 1990, p. 38)
  16. ↑ (Neog 1980, p. 101)
  17. ↑ The traditional date of Sankardev's birth, generally considered correct, is in the month of Ashwin-Kartika (October) 1449 (Neog 1980, p. 98)
  18. ↑ Some historians have proposed a later birth date around 1479–1484. (Misra 2016:19–20)
  19. ↑ (Neog 1980, p. 101)
  20. ↑ (Misra 2016:19–20)
  21. ↑ (Neog 1980, p. 101f)
  22. ↑ (Neog 1980, p. 67)
  23. 1 2 3 (Neog 1980, p. 102)
  24. ↑ (Neog 1980, pp. 102–103)
  25. ↑ (Misra 2016:7–8)
  26. ↑ (Misra 2016:8–10)
  27. ↑ (Misra 2016:7–10)
  28. ↑ (Misra 2016:7–10)
  29. ↑ (Misra 2016:19–20)
  30. ↑ (Misra 2016:21–22)
  31. ↑ (Misra 2016:19–20)
  32. ↑ (Barman 1999, p. 19)
  33. ↑ (Neog 1980, p. 103)
  34. ↑ (Neog 1980, p. 104)
  35. ↑ (Neog 1980, p. 179)
  36. ↑ (Borkakoti 2006, p. 92)
  37. ↑ After five years, Sankara had a temple built for him a little away from the abode of householder" (Neog 1980, p. 69)
  38. ↑ (Neog 1980, p. 107)
  39. ↑ (Sarma 1999, p. 12)
  40. ↑ The early biographers are silent on Cihna-yatra. Katha-guru-carita and Borduwa-carita, both late biographies, say Cihna-yatra was performed after Sankardev's first pilgrimage; only Ramcaran says Sankardev arranged it when he was 19 years old, which is unlikely according to Maheswar Neog. (Neog 1980, p. 107)
  41. ↑ But Bhuban Chandra Bhuyan, Dr. Sanjib Kumar Borkakoti etc. have opined that Cihna yatra was enacted before the pilgrimage, to be precise in 1468 AD.(Borkakoti 2005, p. 17)
  42. ↑ (Neog 1980, p. 108)
  43. ↑ (Neog 1980, p. 108 109)
  44. ↑ (Borkakoti 2006, p. 23)
  45. ↑ "It is not known from biographical or contemporary literature of the period whether the sattra of Sankardev besides containing the prayer-hall and the shrine did contain the system of sari-hati like that of later-day sattras". (Sarma 1966, p. 105)
  46. ↑ "It may be recalled (Daityari, Katha-guru-carit) that in Sankardev's days, the daily sittings...were held in the open or under shades of trees" (Neog 1980, p. 312)
  47. ↑ (Sarma 1966, p. 93)
  48. ↑ (Noeg 1980, p. 160)
  49. ↑ (Barman 1999, p. 120)
  50. 1 2 (Neog 1980, p. 69)
  51. ↑ [Neog, Maheswar, Śaṅkaradeva and his times, p. 68]
  52. ↑ "Ere long, the inroads of the Bhutanese and the Koches compelled them to shift their residence to Dhuwahat-Belaguri, where the Ahom monarch settled them with land and estate." (Sarma 1966, p. 13)
  53. ↑ (Barman 1999, p. 37)
  54. ↑ (Sarma 1966, p. 13)
  55. 1 2 (Neog 1980, p. 111)
  56. ↑ (Neog 1980, p. 376)
  57. ↑ The wooden idol was carved by one Korola Bhadai, and his invitation to the priests was conveyed by his brahmin associate Ramaram (Barman 1999, p. 37)
  58. ↑ (Neog 1980, p. 112)
  59. ↑ "Prataprai Gabharu-Khan, who had escaped to Gauda when Viswasingha attacked them, returned to Kamrup and made a sort of alliance with Naranarayan" (Neog 1980, p. 112)
  60. ↑ (Barman 1999, p. 38)
  61. ↑ The year of Sankardev's escape is generally taken as 1546, first suggested by Bezbaroa (Neog 1980, p. 113). Others suggest 1540 (Borkakoti 2012, p. 26).
  62. ↑ (Borkakoti 2012, p. 27)
  63. ↑ (Barman 1999, p. 49) The complainant was Vidyvagisha Chakravarty, though Kanthabhushan, the royal priest who was Ramarama's son-in-law, protested. Not finding Sankardev, Thakur Ata and Gokulcand were arrested instead and tortured.
  64. ↑ (Barman 1999, p. 50)
  65. ↑ "The Bardowa-carit and, depending on it, Lakshminath Bezbaroa (in his Sankaradeva) hold that five sections of the work (that is the whole book, without the first section) were composed much earlier, and that it was presented to one Satananda or Devidas at Gangmau" (Neog 1980, p. 182)
  66. ↑ Bipuljyoti Saikia. "Sangeet – Songs of Devotion". Bipuljyoti.in. Archived from the original on 3 జూలై 2013. Retrieved 29 May 2013.
  67. ↑ (Crill 1992)
  68. ↑ (Borkakoti 2005, pp. 222–224)
  69. ↑ "Bordowa Satra Nagaon Assam - Must Visit Tourist Attractions in Assam". www.tourmyindia.com. Retrieved 2026-01-07.
  70. ↑ "Sankardev's Religion – Mahāpurusism". Retrieved 7 January 2026.
  71. ↑ "Shah inaugurates ₹227 crore redeveloped birthplace of Srimanta Sankardeva". The Hindu. 29 December 2025. Retrieved 7 January 2026.

మూలాలు

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బయటి లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=శంకరదేవ&oldid=4821317" నుండి వెలికితీశారు