Jump to content

శబరిమలలోకి మహిళల ప్రవేశం

వికీపీడియా నుండి
1991 నుండి 2018 వరకు 10-50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలు శబరిమలలో ప్రవేశించడాన్ని చట్టబద్ధంగా నిషేధించారు.

శబరిమల ఆలయం, భారతదేశం, కేరళ, పతనంతిట్ట జిల్లాలో ఉన్న అయ్యప్ప స్వామికి అంకితం చేయబడిన ఒక హిందూ దేవాలయం.[1] అయ్యప్ప స్వామి బ్రహ్మచారి కావడంతో సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న మహిళలు, బాలికలు అక్కడ పూజలు చేయడానికి సాంప్రదాయకంగా అనుమతించబడరు.[2] 1991లో, కేరళ హైకోర్టు ఈ ఆచారాన్ని సమర్థించింది, అప్పటి నుండి 10-50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించడాన్ని చట్టబద్ధంగా నిషేధించారు.

సెప్టెంబర్ 2018లో భారత సుప్రీంకోర్టు సంచలనాత్మక తీర్పునిచ్చింది, లింగ భేదంతో సంబంధం లేకుండా హిందూ భక్తులందరూ ఆలయంలోకి ప్రవేశించవచ్చని తీర్పునిచ్చింది. జీవసంబంధమైన వ్యత్యాసాల కారణంగా మహిళలపై ఉంచిన ఏ మినహాయింపు అయినా రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించడమే అని సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం తీర్పునిచ్చింది. ప్రత్యేకించి, ఈ నిషేధం భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14 ప్రకారం సమానత్వ హక్కును, ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం మత స్వేచ్ఛను ఉల్లంఘిస్తోందని న్యాయస్థానం తీర్పునిచ్చింది.[3][4]

ఈ తీర్పును వ్యతిరేకించిన లక్షలాది మంది అయ్యప్ప భక్తులు నిరసనలకు దిగారు.[5] ఒక నెల తరువాత భౌతిక దాడుల బెదిరింపులు ఉన్నప్పటికీ దాదాపు పది మంది మహిళా కార్యకర్తలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ వారు విఫలమయ్యారు.[6][7] 2019 జనవరి 2న ఇద్దరు మహిళలు విజయవంతంగా వెనుక గేటు ద్వారా ఆలయంలోకి ప్రవేశించారు. దీంతో అర్చకులు "శుద్ధి ఆచారాల" కోసం గర్భగుడిని తాత్కాలికంగా మూసివేశారు.[8][9][10] శబరిమల రిఫరెన్స్ విచారణ 2026 ఏప్రిల్ 15 నుండి సుప్రీంకోర్టులో కొనసాగుతోంది.

ఇతిహాసం

[మార్చు]

అయ్యప్ప స్వామి, ఆలయ సృష్టి గురించి అనేక ఇతిహాసాలు ఉన్నాయి.

ఒక ఇతిహాసం శబరిమల ఆలయ బ్రహ్మచారి దైవం అయ్యప్ప, ఆయన యుద్ధంలో ఓడించిన దుష్ట రాక్షసి మహిషి గురించి చెబుతుంది. శివుడు, విష్ణువులకు పుట్టిన బిడ్డ తనను యుద్ధంలో ఓడించే వరకు రాక్షసిగా జీవించాలని మహిషి శపించబడింది. శివుడు, మోహిని (విష్ణువు స్త్రీ అవతారం) లకు పుట్టిన కుమారుడైన అయ్యప్ప, యుద్ధంలో ఓడించిన తర్వాత ఆమెకు శాప విముక్తి కలిగించాడు.[11][12] ఓడిపోయిన తర్వాత ఆమె ఒక అందమైన స్త్రీగా మారిపోయింది. యుద్ధం తర్వాత, ఆ యువతి అయ్యప్పకు వివాహ ప్రతిపాదన చేసింది. అయితే తాను అడవికి వెళ్లి బ్రహ్మచారి జీవితాన్ని గడపాలని, భక్తుల ప్రార్థనలకు సమాధానం ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నట్లు వివరిస్తూ ఆయన నిరాకరించాడు.[13] ఆ యువతి పట్టుబట్టడంతో, "కన్ని-స్వాములు" లేదా కొత్త భక్తులు శబరిమల ఆలయాన్ని సందర్శించడం ఆపేసిన రోజున ఆమెను వివాహం చేసుకుంటానని అయ్యప్ప హామీ ఇచ్చాడు. కన్ని-స్వాములు ప్రతి సంవత్సరం శబరిమలను సందర్శిస్తూనే ఉన్నారు, ఆమె అయ్యప్పను వివాహం చేసుకోలేకపోయింది. ఆ స్త్రీని పొరుగున ఉన్న ఆలయంలో మాళికాపురత్తమ్మ దేవతగా పూజిస్తారు.[14]

చరిత్ర

[మార్చు]

'మెమోయిర్ ఆఫ్ ది సర్వే ఆఫ్ ది ట్రావెన్‌కోర్ అండ్ కొచ్చిన్ స్టేట్స్' ప్రకారం, కనీసం 19వ శతాబ్దం నుండి సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న మహిళలు శబరిమల ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి అనుమతించబడలేదు. 1820 చివరిలో సర్వే పూర్తి చేసిన లెఫ్టినెంట్లు బెంజమిన్ స్వైన్ వార్డ్, పీటర్ ఐర్ కానర్ ఆ సమయంలో "వృద్ధ మహిళలు, చిన్న బాలికలు ఆలయానికి వెళ్ళవచ్చు, కానీ యుక్తవయస్సుకు వచ్చిన వారు ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు వరకు ఆలయాన్ని చేరుకోవడానికి అనుమతించబడరు. ఆ పరిసరాల్లో అన్ని లైంగిక సంబంధాలు ఈ దైవానికి (అయ్యప్ప స్వామి) విరుద్ధం" అని నివేదించారు.[15]

1991లో కేరళ హైకోర్టు మహిళల ప్రవేశాన్ని నిషేధించడానికి ముందు, చాలా మంది మహిళలు ప్రధానంగా మతపరమైనవి కాని కారణాలతో ఆలయాన్ని సందర్శించారు.[16] మహిళా యాత్రికులు తమ పిల్లల మొదటి అన్నప్రాసన వేడుక (చోరౌను అని పిలుస్తారు) నిర్వహించడానికి ఆలయ ప్రాంగణానికి వెళ్లినట్లు రికార్డులు ఉన్నాయి.[17] 13 మే 1940న తిరువితాంకూర్ మహారాణి కూడా ఆలయాన్ని సందర్శించింది.[18][19] 1986లో తమిళ చిత్రం నంబినార్ కెడువతిల్లై కోసం యువ నటీమణులు జయశ్రీ, సుధా చంద్రన్, అను, వడివుక్కరసి, మనోరమలు పదునెట్టాం పడి (18 మెట్లు) వద్ద నృత్యం చేసినప్పుడు, ప్రతి నటి, దర్శకుడిపై ₹1000 జరిమానా విధించబడింది. శబరిమలలో చిత్రీకరణకు దర్శకుడికి అనుమతి ఇచ్చినందున, ఆలయం, ప్రాంగణాన్ని నిర్వహించే దేవాస్వం బోర్డుకు కూడా ₹7500 జరిమానా విధించబడింది.[20] కర్ణాటక మాజీ మంత్రి జయమాల తాను 1986లో యువతిగా ఉన్నప్పుడు శబరిమలలోకి ప్రవేశించి విగ్రహాన్ని తాకినట్లు కూడా పేర్కొంది.[21][22]

1990లో మాజీ దేవాస్వం కమిషనర్ మనవరాలి అన్నప్రాసన వేడుక శబరిమలలో మహిళా బంధువుల సమక్షంలో జరిగింది.[20][23] 'ఎస్. మహేంద్రన్ వర్సెస్ ది సెక్రటరీ, ట్రావెన్‌కోర్' కోర్టు కేసు తరువాత, కేరళ హైకోర్టు 10 నుండి 50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలు శబరిమలలోకి ప్రవేశించడాన్ని నిషేధించింది.[23] 1995లో 42 ఏళ్ల జిల్లా కలెక్టర్ వల్సలా కుమారి ప్రత్యేక అనుమతితో శబరిమల గర్భగుడిని సందర్శించింది (అయితే ఆమె గర్భగుడికి వెళ్లే పదునెట్టాం పడి ఎక్కలేదు). తన అధికారిక విధులకు సంబంధించి ఆలయంలోని పరిస్థితుల గురించి ప్రత్యక్ష సమాచారాన్ని పొందడం ఆమె లక్ష్యం. అలా చేయడం ద్వారా ఆలయ అధికారులచే చట్టబద్ధమైనదిగా గుర్తించబడిన మొదటి మహిళగా ఆమె నిలిచింది.[24] అదే సంవత్సరంలో స్థానిక పత్రికలు పోలీసుల పర్యవేక్షణలో ఉన్నప్పటికీ ఇద్దరు యువతులు, బహుశా వీఐపీల భార్యలు, గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించారని నివేదించాయి.[24] జనవరి 2018లో మహిళా భక్తులు శబరిమలను సందర్శించేటప్పుడు తమ వయస్సు ధృవీకరణ పత్రాన్ని అందించడాన్ని ఆలయ అధికారులు తప్పనిసరి చేశారు.[25]

కేరళ హైకోర్టు తీర్పు

[మార్చు]

యువతులు శబరిమల సందర్శిస్తున్నారనే భావనతో ఎస్. మహేంద్రన్ 1990లో చట్టపరమైన పిటిషన్ ప్రారంభించారు.[23] ఈ తీర్పు 1991లో వెలువడింది. కేరళ హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు కె. పరిపూర్ణన్, కె. బాలనారాయణ మరార్ 10 నుండి 50 సంవత్సరాల వయస్సు గల మహిళలు, బాలికలను శబరిమల నుండి నిషేధించారు. అటువంటి పరిమితి సాంప్రదాయం ప్రకారం సమంజసమేనని వారు పేర్కొన్నారు.[26] అదనంగా, ఆలయంలోకి మహిళలు ప్రవేశించకుండా నిరోధించడానికి అవసరమైతే పోలీసు బలగాలను ఉపయోగించాలని కేరళ ప్రభుత్వాన్ని హైకోర్టు ఆదేశించింది.[27] న్యాయస్థానం తుది నిర్ణయం ఈ విధంగా ఉంది:[28]

దేవాస్వం బోర్డు విధించిన అటువంటి పరిమితి (మహిళలపై) భారత రాజ్యాంగంలోని 15, 25, 26 ఆర్టికల్స్ కు విరుద్ధం కాదు. అటువంటి పరిమితి హిందూ ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రవేశ అనుమతి) చట్టం, 1965 నిబంధనలను కూడా ఉల్లంఘించదు. ఎందుకంటే హిందువులలో ఒక వర్గానికి మరొక వర్గానికి లేదా ఒక తరగతికి మరొక తరగతికి మధ్య ఆలయ ప్రవేశ విషయంలో ఎటువంటి పరిమితి లేదు. ఇక్కడ నిషేధం ఒక నిర్దిష్ట వయస్సు ఉన్న మహిళలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది, మొత్తం మహిళలకు కాదు.

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు

[మార్చు]
ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ వర్సెస్ ది స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ
Courtభారత సుప్రీంకోర్టు
Full case name ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ & ఇతరులు. వర్సెస్ ది స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ & ఇతరులు.
Decided28 సెప్టెంబర్ 2018
Citationరిట్ పిటిషన్ (సివిల్) నెం. 373 ఆఫ్ 2006
Court membership
Judges sittingదీపక్ మిశ్రా, ఎ.ఎన్. ఖాన్విల్కర్, రోహింటన్ నారీమన్, ఇందు మల్హోత్రా, డి.వై. చంద్రచూడ్
Case opinions
Majorityదీపక్ మిశ్రా, ఎ.ఎన్. ఖాన్విల్కర్, రోహింటన్ నారీమన్, డి.వై. చంద్రచూడ్
Dissentఇందు మల్హోత్రా

2006లో, ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ కు చెందిన ఆరుగురు మహిళా సభ్యులు భారత సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేస్తూ, సంతానోత్పత్తి వయస్సు ఉన్న మహిళలపై నిషేధాన్ని ఎత్తివేయాలని కోరారు.[29] ఈ ఆచారం తమ రాజ్యాంగ హక్కులను ఉల్లంఘించడమేనని వారు వాదించారు. కేరళ హిందూ ప్రార్థనా స్థలాల (ప్రవేశ అనుమతి) చట్టం, 1965లోని నిబంధనల చెల్లుబాటును కూడా వారు ప్రశ్నించారు.[30]

28 సెప్టెంబర్ 2018న భారత సుప్రీంకోర్టు అన్ని వయసుల మహిళలు శబరిమల ఆలయంలోకి ప్రవేశించవచ్చని తీర్పునిచ్చింది.[31] న్యాయస్థానం ఇలా పేర్కొంది:

అటువంటి మినహాయింపు ఆచారం ఆలయాన్ని సందర్శించడానికి, ప్రవేశించడానికి, స్వేచ్ఛగా హిందూ మతాన్ని ఆచరించడానికి, అయ్యప్ప స్వామి పట్ల ఆమె భక్తిని ప్రదర్శించడానికి [ఒక మహిళకు] ఉన్న హక్కును ఉల్లంఘిస్తుందని చెప్పడానికి మేము ఏమాత్రం సంకోచించడం లేదు. మహిళలకు ఈ హక్కును నిరాకరించడం వారి ప్రార్థనా హక్కును గణనీయంగా హరించడమే.

ఈ తీర్పు 4-1 మెజారిటీతో ఆమోదించబడింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి దీపక్ మిశ్రా, న్యాయమూర్తులు ఏ.ఎం. ఖాన్విల్కర్, ఆర్.ఎఫ్. నారీమన్, డి.వై. చంద్రచూడ్ ఆలయంలోకి మహిళల ప్రవేశాన్ని సమర్థించగా, న్యాయమూర్తి ఇందు మల్హోత్రా విభేదించారు.[32] ఆచారం హేతుబద్ధమైనదా లేదా తార్కికమైనదా అనే దానితో సంబంధం లేకుండా ప్రతి వ్యక్తికి తమ విశ్వాసాన్ని ఆచరించే స్వేచ్ఛ ఉండాలని ఇందు మల్హోత్రా పేర్కొన్నారు. ఆర్టికల్ 25 (క్లాజు 1), కేరళ హిందూ ప్రార్థనా స్థలాల చట్టంలోని రూల్ 3(బి) ఉల్లంఘన ఆధారంగా సుప్రీంకోర్టు ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది.[32]

14 నవంబర్ 2019న, సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగ ధర్మాసనం రివ్యూ పిటిషన్లను, అలాగే రిట్ పిటిషన్లను భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తిచే ఏర్పాటు చేయబడే కనీసం ఏడుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన విస్తృత ధర్మాసనానికి సిఫారసు చేసింది. మసీదులలోకి ముస్లిం మహిళల ప్రవేశం, పార్సీయేతర పురుషులను వివాహం చేసుకున్న పార్సీ మహిళలను పవిత్రమైన ఫైర్ టెంపుల్ లోకి అనుమతించడం వంటి ఇలాంటి కేసులను గతంలో విస్తృత ధర్మాసనాలు పరిశీలించాయి.[విడమరచి రాయాలి][33] పిటిషన్లను సిఫారసు చేయాలనే నిర్ణయానికి ప్రధాన న్యాయమూర్తి రంజన్ గొగోయ్, న్యాయమూర్తులు అజయ్ మణిక్రావ్ ఖాన్విల్కర్, ఇందు మల్హోత్రాలు మద్దతు ఇచ్చారు. న్యాయమూర్తులు రోహింటన్ ఫాలీ నారీమన్, ధనంజయ్ వై. చంద్రచూడ్ విభేదించారు.[33]

ఏప్రిల్ 2026 నాటికి 9 మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనం 2019 విచారణల సమయంలో తలెత్తిన విస్తృత రాజ్యాంగ ప్రశ్నలను పరిశీలిస్తోంది.

మహిళల ప్రవేశానికి వ్యతిరేక వాదనలు

[మార్చు]

మహిళల ప్రవేశానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న ఒక వాదన ప్రకారం, మహిళా భక్తులను నిషేధించడం సాంప్రదాయం. జైన ఆచార్యుడు ఆచార్య యుగ్‌భూషణ్ సూరి మహరాజ్ మహిళల ప్రవేశం ప్రాథమిక హక్కులతో ముడిపడి ఉన్న మతపరమైన సమస్య అని పేర్కొన్నారు. శబరిమల చర్చపై వ్యాఖ్యానిస్తూ ఆయన ఇలా అన్నారు, "శబరిమల లేదా జార్ఖండ్‌లోని శిఖర్జీ అయినా, ఆందోళనలు పవిత్రత కోసం... మతం అంతర్గత నమ్మకం, పవిత్రత గురించి మాట్లాడుతుంది. దీనిని గౌరవించాలి. నేను న్యాయవ్యవస్థకు లేదా సుప్రీంకోర్టుకు వ్యతిరేకం కాదు, కానీ వారు ప్రజల నమ్మకాన్ని విస్మరించకూడదు."[34] ఏప్రిల్ 2026లో జైనాచార్య 'లా బీట్'లో "ది అన్‌ఫినిష్డ్ డీకోలనైజేషన్: ఎ పవర్ ది స్టేట్ వాజ్ నెవర్ గివెన్" అనే శీర్షికతో ఒక కథనాన్ని ప్రచురించారు, అందులో భారతీయ మతాల అంతర్గత పాలనపై భారత ప్రభుత్వానికి ఎప్పుడూ చట్టబద్ధమైన అధికారం బదిలీ కాలేదని, రాజ్యాంగ సభకు తెలియజేయడానికి బ్రిటిష్ క్రౌన్‌కు అటువంటి ఆధ్యాత్మిక అధికార పరిధి లేదని వాదించారు.[35]

యోగ గురువు రవిశంకర్ కూడా మహిళల సాంప్రదాయ నిషేధాన్ని సమర్థించారు.[36] మహిళలను ప్రవేశించడానికి అనుమతించడం పురుష దైవాన్ని అగౌరవపరచడమేనని కొందరు వాదిస్తున్నారు. సుప్రీంకోర్టు కేసులో ఇద్దరు మహిళా సంఘాలు, ఒక భక్త సంఘం తరపున వాదించిన న్యాయవాది జె. సాయి దీపక్,[37] అయ్యప్ప స్వామిని ఒక వ్యక్తిగా పరిగణించాలని, ఆర్టికల్ 21 కింద ఆయనకు గోప్యత రాజ్యాంగ హక్కును ఇవ్వాలని వాదించారు. సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న మహిళలు, బాలికలు ఆయన ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా ఆయనను సందర్శించినప్పుడు, అయ్యప్ప గోప్యతను ఉల్లంఘించినట్లు అవుతుందనే వాదన అనుసరిస్తుంది.[38] అయ్యప్ప స్వయంగా ఆలయంలోకి ప్రవేశించే మహిళలపై ఆంక్షలు విధించాడని కొందరు హిందూ మహిళలు నమ్ముతారు, ఎందుకంటే ఆయన బ్రహ్మచారిగా ఉండాలని కోరుకున్నాడు. మహిళల ఉనికి ఆయనను ఈ కారణం నుండి దూరం చేస్తుంది.[13]

కొందరు విలేకరులు ఇతర హిందూ దేవాలయాలలో కూడా లింగ విభజన ఉందని ఎత్తిచూపారు. కొన్ని ప్రముఖ దేవాలయాలు పురుషుల ప్రవేశాన్ని కూడా నియంత్రిస్తాయి. ఉదాహరణకు పుష్కర్‌లోని బ్రహ్మ దేవాలయం వివాహితులైన పురుషులు గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తుంది. ఇతర దేవాలయాలు కొన్ని రోజుల్లో పురుషులు ప్రవేశించకుండా నిరోధిస్తాయి.[39][40][41]

మాళికాపురత్తమ్మ ప్రేమ, త్యాగాన్ని అవమానించడమేనని నమ్మి కొంతమంది మహిళలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించకూడదని నిర్ణయించుకుంటారు.[14]

ఆలయంలో ప్రార్థన చేయాలనుకునే పురుషులకు కూడా ఒక నియమం ఉంది; వారు తమ సందర్శనకు ముందు 4 వారాల పాటు బ్రహ్మచర్యం వ్రతం తీసుకోవాలి.[better source needed] 41 రోజుల పాటు లైంగిక సంబంధాలకు దూరంగా ఉంటూ కఠినమైన బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించే పురుష యాత్రికుల ఏకాగ్రతను మహిళా యాత్రికులు చెడగొడతారని కొందరు వాదిస్తున్నారు.[42] ఆలయంలోకి మహిళలను అనుమతించడం "అనైతిక కార్యకలాపాలకు" దారితీస్తుందని, థాయిలాండ్ లాగా ఆ ప్రదేశాన్ని "సెక్స్ టూరిజం స్పాట్"గా మారుస్తుందని ట్రావెన్‌కోర్ దేవాస్వం బోర్డు అధ్యక్షుడు ఒక ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు.[43][44]

శబరిమల ఆలయం పర్వతాలు, దట్టమైన అడవులతో చుట్టుముట్టబడిన కొండ పైన ఉందని, మహిళలు అక్కడికి చేరుకోవడం శారీరకంగా సవాలుతో కూడుకున్నదని కొందరు భావిస్తారు.[45] మహిళలకు సరైన పారిశుధ్య సదుపాయాలు లేకపోవడం వల్ల వారి ప్రయాణం కష్టమవుతుందని శబరిమల అధికారి ఒకరు ఎత్తిచూపారు.[46] ఆసుపత్రి సదుపాయాలు కూడా చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి.[46]

సుప్రీంకోర్టులో రివ్యూ కేసు 2026లో గోపాల్ సుబ్రహ్మణ్యం, ఆర్యమా సుందరం వంటి సీనియర్ న్యాయవాదులు ఆలయం "దైవం నివాసం" అని వాదించారు. సీనియర్ న్యాయవాది సుబ్రహ్మణ్యం ఆర్టికల్స్ 25, 26 పరిధి, వ్యక్తిగత హక్కులు, మతపరమైన స్వయంప్రతిపత్తి మధ్య సమతుల్యత గురించి వాదించారు. జస్టిస్ బి.వి. నాగరత్న ఒక నాస్తికుడికి ఆలయం, దైవంతో ముడిపడి ఉన్న ఆచారాలను ప్రశ్నించే హక్కు లేదని వ్యాఖ్యానించారు. విశ్వాసం లేని వ్యక్తి దాని ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యాజ్యం వేయకూడదు. ఒక ఆచారం లౌకికమైనది కాకుండా మతపరమైనదిగా గుర్తించబడిన తర్వాత "అవసరమైన మతపరమైన ఆచారాల" విషయంలో కోర్టులు ఎందుకు మరింత లోతుగా వెళ్లాలని జస్టిస్ నాగరత్న ప్రశ్నించారు.[47][48]

మహిళల ప్రవేశానికి అనుకూల వాదనలు

[మార్చు]

శబరిమల ఆలయంలోకి మహిళల ప్రవేశాన్ని అనుమతించడానికి అనుకూలంగా ఉన్నవారు బహిష్టు అపవిత్రమైనది కాదనే నిర్దిష్ట పాయింట్‌పై, మహిళలకు సమాన హక్కులు దక్కాలనే సాధారణ పాయింట్‌పై దృష్టి పెడతారు.[49] దళిత మేధావి సన్నీ ఎం. కపికాడు వంటి కార్యకర్తలు ఈ పోరాటాన్ని శతాబ్దాలుగా ఉన్న కుల, లింగ అసమానతలు, అణచివేతను తొలగించడానికి ప్రయత్నించిన కేరళ పునరుజ్జీవన కొనసాగింపుగా చూస్తారు. అందువల్ల వారు ఈ తీర్పును రాజ్యాంగ నైతికతకు పునరుద్ఘాటనగా స్వాగతిస్తున్నారు.[50]

మహిళల ప్రవేశానికి అనుకూలంగా ఉన్న కొందరు, తమ ప్రత్యర్థులు బహిష్టుకు సంబంధించిన మూఢనమ్మకాలతో ప్రేరేపించబడ్డారని పేర్కొంటున్నారు.[51] చరిత్రకారుడు రాజన్ గురుక్కల్ ప్రకారం రుతుస్రావ కాలుష్యం అనే వాదనకు "ఎటువంటి ఆచార పవిత్రత లేదా శాస్త్రీయ సమర్థన లేదు". ఈ పుణ్యక్షేత్రం 15వ శతాబ్దంలో అయ్యప్పకు పూజా స్థలంగా మారకముందే స్థానిక అటవీవాసుల గిరిజన దైవం అయ్యనార్ "కల్ట్ స్పాట్" అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. బహిష్టు అపవిత్రమైనదని భావించే సాంప్రదాయ హిందూ పురాణానికి (గ్రంథాల తప్పుడు అనువాదం ద్వారా సృష్టించబడింది) భిన్నంగా, గిరిజనులు దీనిని పవిత్రమైనదిగా, సంతానోత్పత్తికి చిహ్నంగా పరిగణించారు. 1960ల వరకు అన్ని వయసుల మహిళలు, పిల్లలతో పాటు వారు ఆలయం వద్ద గుమిగూడేవారు. 1980ల వరకు యువ సవర్ణ మహిళలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించినట్లు డాక్యుమెంట్ చేయబడిన ఆధారాలు ఉన్నాయని గురుక్కల్ వాదించారు.[52]

కేరళలో అయ్యప్పకు అంకితం చేయబడిన 100కు పైగా దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అన్ని ఇతర అయ్యప్ప దేవాలయాల్లోకి మహిళలు ప్రవేశించడానికి అనుమతి ఉంది, కాబట్టి శబరిమల కోసం మినహాయింపు ఇవ్వడం అసాధారణమైనదని, అస్థిరమైనదని కొందరు వాదిస్తున్నారు.[53][54]

కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ శబరిమలలో మహిళల ప్రవేశానికి అనుకూలంగా ఉన్నారు. తన పార్టీ (LDF) ఎల్లప్పుడూ లింగ సమానత్వానికి కట్టుబడి ఉంటుందని, అందువల్ల శబరిమలకు వచ్చే మహిళా యాత్రికులకు సౌకర్యాలు కల్పిస్తామని ఆయన 2018లో పేర్కొన్నారు.[55]

ఆలయంలోకి ప్రవేశించే ప్రయత్నాలు

[మార్చు]

సెప్టెంబర్ 2018 సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకు ముందు, మహిళలు అప్పుడప్పుడు ఆలయంలోకి ప్రవేశించేవారు. ఉదాహరణకు, మాజీ నటి, రాజకీయ నాయకురాలు జయమాల 1987లో తాను యువతిగా ఉన్నప్పుడు శబరిమలలోకి ప్రవేశించినట్లు పేర్కొంది.[56] 2018 తీర్పు తర్వాత నిరసనకారుల నుండి తక్షణమే ప్రతిఘటన ఎదురైంది, వారు మహిళలు ప్రవేశించడాన్ని కష్టతరం చేశారు. సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత మొదటిసారిగా అక్టోబర్ 2018లో శబరిమల యాత్రికుల కోసం తెరిచినప్పుడు, ఆలయానికి వెళ్లే యాత్రికులకు బేస్‌క్యాంపులుగా పరిగణించే సమీపంలోని నిలక్కల్, పంబ వద్ద వెంటనే నిరసనలు జరిగాయి. ఓపెనింగ్ గురించి రిపోర్ట్ చేయడానికి వచ్చిన పలువురు మహిళా జర్నలిస్టులపై నిరసనకారులు దాడి చేశారు. నిరసనకారులను చెదరగొట్టడానికి పోలీసులు లాఠీఛార్జి చేయాల్సి వచ్చింది.[57][58] నిరసనకారులు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన 40 ఏళ్ల మహిళను పంబ వద్ద శబరిమల ప్రయాణాన్ని ఆపేయాలని బలవంతం చేశారు.[59][60] 'ది న్యూయార్క్ టైమ్స్' కు పనిచేస్తున్న జర్నలిస్ట్ సుహాసిని రాజ్‌ను కూడా మర్కూటం సమీపంలో నిరసనకారులు అడ్డుకోవడంతో ఆమె తిరిగి వెళ్లవలసి వచ్చింది.[61]

19 అక్టోబర్ 2018న ఇద్దరు మహిళలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించారు కానీ ఆలయ గర్భగుడికి సుమారు 100 మీటర్ల దూరంలో నిరసనకారులు వారిని అడ్డుకున్నారు. స్వామి వద్దకు వెళ్లే 18 పవిత్ర మెట్లు ఎక్కేందుకు ప్రయత్నిస్తే గర్భగుడిని మూసివేస్తానని అర్చకుడు హెచ్చరించడంతో వారు వెళ్లిపోయారు.[62] ఆ మహిళల్లో ఒకరైన మహిళా హక్కుల కార్యకర్త రెహానా ఫాతిమా, ఫేస్‌బుక్‌లో ఫోటో పోస్ట్ చేసినందుకు "మతపరమైన మనోభావాలను దెబ్బతీశారు" అనే కారణంతో తరువాత అరెస్టయ్యారు. అయ్యప్ప భక్తురాలిగా వేషం ధరించిన తర్వాత ఆమె "అశ్లీల భంగిమలో" కూర్చున్నట్లు ఫోటోలు చూపించాయి. ఆమె 18 రోజుల పాటు జైలు శిక్ష అనుభవించి, ఆ తర్వాత బెయిల్‌పై విడుదలైంది.[63][64]

"అయ్యప్ప దైవిక శక్తి నా శరీరం నిండా ఉందని, అది నన్ను శబరిమల ఎక్కేలా ప్రేరేపించింది" అని చెప్పుకున్న 46 ఏళ్ల మహిళకు పోలీసు రక్షణ నిరాకరించబడింది. ఆమె తిరిగి ఇంటికి వెళ్లాల్సి వచ్చింది.[65] మరొక మహిళా జర్నలిస్ట్, కేరళ దళిత మహిళా ఫెడరేషన్ అధ్యక్షురాలు కూడా నిరసనకారుల చర్యల కారణంగా స్వామి వద్దకు చేరుకోకుండానే వెనుదిరగాల్సి వచ్చింది.[66] ఒక దళిత మహిళా కార్యకర్త, పోలీసుల భద్రత ఉన్నప్పటికీ, శబరిమల వెళ్లే మార్గంలో వివిధ ప్రదేశాల్లో గుంపుల దాడికి గురైంది, పంబ చేరుకున్న తర్వాత తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది. ఆమె తన ఉద్యోగాన్ని కోల్పోయింది, ఇంటిని విడిచిపెట్టవలసి వచ్చింది, నిరసనకారుల నుండి తన ప్రాణాలకు ముప్పు పొంచి ఉండటంతో పోలీసు రక్షణలో తెలియని ప్రదేశంలో నివసించవలసి వచ్చింది.[67]

మహిళా హక్కుల కార్యకర్త, భూమాతా బ్రిగేడ్ వ్యవస్థాపకురాలు తృప్తి దేశాయ్ శబరిమల ప్రయాణంలో ఉండగా నవంబర్ 16 2018న కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వద్ద నిరసనకారులు అడ్డుకున్నారు. 14 గంటలకు పైగా విమానాశ్రయం లోపల చిక్కుకున్న తర్వాత, మళ్లీ వస్తానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తూ ఆమె తిరిగి ఇంటికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంది.[68]

శబరిమల ఆలయాన్ని సందర్శించడానికి ప్రయత్నించిన నలుగురు ట్రాన్స్ మహిళలను ఎరుమేలి పోలీసులు 16 డిసెంబర్ 2018న వెనక్కి పంపారు. ఆలయాన్ని సందర్శించాలనుకుంటే పురుషుల్లా దుస్తులు ధరించమని పోలీసులు తమను వేధించారని వారు ఆరోపించారు. పోలీసుల డిమాండ్లకు వారు అంగీకరించినప్పటికీ, శబరిమల వద్ద శాంతి భద్రతలకు సాధారణ ముప్పును ఉదహరిస్తూ పోలీసులు చివరికి వారిని వెనక్కి పంపారు.[69] శబరిమల వద్ద ట్రాన్స్ మహిళల ఉనికిని ఆలయ అధికారులు అభ్యంతరపెట్టకపోవడంతో వారు రెండు రోజుల తర్వాత పుణ్యక్షేత్రానికి తిరిగి వచ్చారు.[70]

డిసెంబర్ 23 2018న పంబ బేస్‌క్యాంపు నుండి బయలుదేరిన కొద్దిసేపటికే చెన్నైకి చెందిన మహిళా హక్కుల సంఘం 'మనీతి'కి చెందిన 11 మంది మహిళల బృందాన్ని నిరసనకారులు తరిమికొట్టారు. మహిళలు పోలీసు రక్షణలో ఉన్నారు. పుణ్యక్షేత్రాన్ని సందర్శించకుండానే ఆ బృందం స్వచ్ఛందంగా ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచివెళ్లిందని పోలీసులు పేర్కొనగా, కేరళ పోలీసులు తమను వెళ్ళమని ఒత్తిడి చేశారని బృందం ఆరోపించింది.[71]

సుప్రీంకోర్టు తీర్పుకు వ్యతిరేకంగా నిరసనలు, హర్తాల్‌లు

[మార్చు]
శబరిమలలోకి మహిళల ప్రవేశం
శబరిమలలో మహిళల ప్రవేశాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ నిరసన తెలుపుతున్న భారతీయ జనతా పార్టీ సభ్యులు
తేదీఅక్టోబర్ 2018 - జనవరి 2019
కారణాలుశబరిమల ఆలయంలోకి మహిళలందరినీ అనుమతిస్తూ భారత సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును అనుసరించి నిరసనలు.
లక్ష్యాలు
  • శబరిమల ఆలయంలోకి మహిళలు ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవడం
పద్ధతులుహర్తాల్
పౌర ఘర్షణల్లో పాల్గొన్న పక్షాలు
  • భారత సుప్రీంకోర్టు
  • కేరళ ప్రభుత్వం
  • కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)
  • కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
  • భారత ప్రభుత్వం
  • భారతీయ జనతా పార్టీ
  • భారత జాతీయ కాంగ్రెస్

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు వెలువడిన తర్వాత కేరళలో శబరిమల కర్మ సమితి జెండా కింద వివిధ హిందూ సంఘాలు మొత్తం ఏడు హర్తాల్‌లు నిర్వహించాయి.[మూలాలు అవసరం]

అక్టోబర్ 2018

[మార్చు]

7 అక్టోబర్ 2018న పతనంతిట్ట జిల్లాలో మొదటి హర్తాల్ జరిగింది.[72] 6 అక్టోబర్ 2018న జరిగిన నిరసన కవాతులో భారతీయ జనతా యువ మోర్చా రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు ప్రకాష్ బాబుపై పోలీసుల హింసకు ప్రతిస్పందనగా భారతీయ జనతా పార్టీ ఈ హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది.[73][74]

రెండవ హర్తాల్ 18 అక్టోబర్ 2018న జరిగింది.[75] హర్తాల్‌కు ముందు, మలయాళ నటుడు, బిజెపి సభ్యుడు కొల్లం తులసి శబరిమలలోకి ప్రవేశించే మహిళలను సగానికి చీల్చాలని అన్నాడు. ఆలయంలోకి మహిళలు ప్రవేశించకుండా భక్తులు అడ్డుకోవాలని కూడా ఆయన ప్రకటించారు.[76][77] "ఉద్దేశపూర్వకంగా మతపరమైన భావాలను దెబ్బతీసే ఉద్దేశ్యంతో" వ్యవహరించారని పేర్కొంటూ ఆయనపై ఎఫ్ఐఆర్ నమోదైంది.[78] హింసాత్మక ఆందోళనకు "ఆర్ఎస్ఎస్ (రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్) ప్రేరేపిత అగ్రవర్ణ మతోన్మాదులు" బాధ్యులని కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ ఆరోపించారు.[79] సుప్రీంకోర్టు తీర్పుపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రివ్యూ పిటిషన్ వేయాలని డిమాండ్ చేస్తూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కూడా నిరసన ప్రారంభించింది.[80] శబరిమల ఆలయ సముదాయం సమీపంలో హింస, అల్లర్లను ప్రేరేపించినందుకు శబరిమల పూజారుల కుటుంబ సభ్యుడు, అయ్యప్ప ధర్మసేన నాయకుడు రాహుల్ ఈశ్వర్‌ను అరెస్టు చేశారు. మరింత ఆందోళన రేకెత్తించడానికి అతను శబరిమలకు తిరిగి వచ్చే అవకాశం ఉందనే కారణంతో అతనికి బెయిల్ నిరాకరించబడింది.[81][82] అక్టోబరు చివరి నాటికి, 3,000 మందికి పైగా అరెస్టయ్యారు, కేరళ అంతటా పోలీసు స్టేషన్లలో దాదాపు 500 కేసులు నమోదయ్యాయి.[83]

నవంబర్ 2018

[మార్చు]

మూడవ హర్తాల్ 2 నవంబర్ 2018న జరిగింది. శబరిమల యాత్రకు వెళ్లి లాహా సమీపంలో శవమై కనిపించిన శివదాసన్ అనే లాటరీ టిక్కెట్ల విక్రేత మరణమే దీనికి కారణమని భావించారు. పతనంతిట్ట జిల్లాలో బిజెపి హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. అతని మరణానికి పంబ వద్ద పోలీసుల చర్యే కారణమని వారు ఆరోపించారు, అయితే శివదాసన్ రోడ్డు ప్రమాదంలో మరణించాడని పోలీసులు ధృవీకరించారు.[84][85][86][87]

నిరసనలను ముందుగానే ఊహించి, ప్రమాదం జరిగే అవకాశం ఉన్నప్పుడు ప్రజల సమావేశాన్ని నిరోధించడానికి ఉపయోగించే ఐపిసి సెక్షన్ 144, 41 రోజుల మండల మకరవిలక్కు యాత్రికుల సీజన్ కోసం 16 నవంబర్ 2018న ఆలయం తెరిచినప్పుడు సన్నిధానం, పంబ, నిలక్కల్, ఎలావుంకల్ వద్ద ప్రకటించబడింది.[88] ఈ ఆదేశాలను ధిక్కరించి ప్రధాన ఆలయం సమీపంలో నిరసన తెలిపిన దాదాపు 70 మందిని అరెస్టు చేశారు. వీరిలో భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్ర కార్యదర్శి కె. సురేంద్రన్, హిందూ ఐక్యవేదిక నాయకురాలు కె.పి. శశికళ ఉన్నారు, వీరిని నవంబర్ 17న ఆలయానికి వెళ్తుండగా నివారణ నిర్బంధంలోకి తీసుకున్నారు.[89][90]

కేరళలో నాలుగో హర్తాల్ 17 నవంబర్ 2018న భారతీయ జనతా పార్టీ ద్వారా నిర్వహించబడింది. ఈ హర్తాల్ కు కారణం కె.పి. శశికళ అరెస్ట్ అని తెలిపారు. ఇది రాష్ట్రవ్యాప్త ప్రదర్శనగా జరిగింది.[90][91][92][93][94]

నవంబర్ 21న తిరువనంతపురం సిటీ పోలీసు కమిషనర్ పి ప్రకాష్, ప్రవాస భారతీయులను "వారి పాస్‌పోర్ట్‌లు రద్దు చేయించి, వారిని తిరిగి భారతదేశానికి వచ్చేలా చేస్తామని" బెదిరించారు. "శబరిమల ఇష్యూపై అల్లర్లను ప్రేరేపించడం, గొడవలు సృష్టించడం", సోషల్ మీడియాను ఉపయోగించి ఆ ప్రాంతంలో ఉద్దేశపూర్వకంగా అస్థిరతను సృష్టించడం వంటి ఆరోపణలను పోలీసు కమిషనర్ వారిపై మోపారు.[95] యాత్రికులకు ఇబ్బందులు కలిగించే విధంగా శబరిమలలో విధించిన ఆంక్షలపై కేరళ పోలీసు విభాగాన్ని హైకోర్టు తీవ్రంగా విమర్శించింది.[మూలాలు అవసరం] హైకోర్టు విమర్శల నేపథ్యంలో సెక్షన్ 144 మినహా అన్ని ఆంక్షలను క్రమంగా తొలగించారు.[96] సెక్షన్ 144 ఆంక్షలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉపసంహరించుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, భారతీయ జనతా పార్టీలు వేర్వేరు నిరసనలను ప్రారంభించాయి.[మూలాలు అవసరం]

డిసెంబర్ 2018

[మార్చు]

ఐదవ హర్తాల్ 11 డిసెంబర్ 2018న జరిగింది. భారతీయ జనతా పార్టీ కేరళలోని తిరువనంతపురం జిల్లాలో ఈ హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. 10 డిసెంబర్ 2018న భారతీయ జనతా యువ మోర్చా నిర్వహించిన కవాతుపై పోలీసులు చర్యలు తీసుకున్నారన్న ఆరోపణలకు ప్రతిస్పందనగా ఇది జరిగింది.[97][98][99][100]

13 డిసెంబర్ 2018న నిరసన ప్రదేశం ముందు 49 ఏళ్ల వ్యక్తి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు; ఆ తర్వాత బిజెపి మరో రాష్ట్రవ్యాప్త హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. శబరిమలలో మండల మకరవిలక్కు యాత్రికుల సీజన్ ప్రారంభమైనప్పటి నుండి శబరిమల ఇష్యూపై బిజెపి చేపట్టిన ఆరో హర్తాల్ ఇది.[101][102][103][104] శబరిమల వద్ద కేరళ ప్రభుత్వం విధించిన ఆంక్షలకు నిరసనగా ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఆ వ్యక్తి అయ్యప్ప భక్తుడని బిజెపి ఆరోపించింది.[105] ఆ వ్యక్తి వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని, అతని మరణ వాంగ్మూలంలో శబరిమల ప్రస్తావన లేదని పోలీసులు స్పష్టం చేశారు.[106]

డిసెంబర్ 26న సుప్రీంకోర్టు తీర్పును నిరసిస్తూ హిందుత్వ గ్రూపులు నిర్వహించిన అయ్యప్ప జ్యోతి అనే కార్యక్రమంలో వేలాది మంది అయ్యప్ప భక్తులు, ప్రధానంగా మహిళలు పాల్గొన్నారు. కొన్ని చోట్ల కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్), డెమోక్రటిక్ యూత్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా కార్యకర్తలు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న వారిపై దాడి చేశారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా దాడులకు ప్లాన్ చేశారన్న ఆరోపణలతో కేరళ పోలీసులు 16 మందిని అరెస్టు చేశారు.[107] అయ్యప్ప జ్యోతి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న 1400 మందిపై కూడా కేసులు నమోదయ్యాయి.[108]

ప్రతిగా సుప్రీంకోర్టు తీర్పును సమర్థిస్తూ మహిళలు కేరళ రాష్ట్రమంతటా 'వనితా మతిల్' (మహిళా గోడ) అనే మానవహారాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కార్యక్రమంలో దాదాపు ముప్పై లక్షల నుంచి ఐదు మిలియన్ల మంది మహిళలు పాల్గొన్నారు. వనితా మతిల్‌ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించింది.[109]

జనవరి 2019

[మార్చు]

ఏడవ హర్తాల్ 3 జనవరి 2019న జరిగింది. భారతీయ జనతా పార్టీ మద్దతుతో కేరళలో శబరిమల కర్మ సమితి రాష్ట్రవ్యాప్త హర్తాల్‌కు పిలుపునిచ్చింది. బిందు అమ్మిని, కనకదుర్గ ఇద్దరు మహిళలు విజయవంతంగా శబరిమలలోకి ప్రవేశించడంతో ఈ హర్తాల్ రేకెత్తింది.[110][111] సిపిఐ (ఎం) సభ్యులు రాళ్లు విసరడంతో శబరిమల కర్మ సమితి సభ్యుడు, నిరసనకారుల్లో ఒకరైన చంద్రన్ ఉన్నితాన్ తీవ్రంగా గాయపడి మృతి చెందాడు.[112]

ఈ ప్రత్యేక హర్తాల్ సమయంలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అనేక హింస, దహన సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. హర్తాల్‌ల ఆర్థిక, సామాజిక ప్రభావాలతో విసిగిపోయిన కేరళలోని వాణిజ్య సంఘాలు 2019ని 'హర్తాల్ వ్యతిరేక సంవత్సరం'గా పాటించాలని, భవిష్యత్ హర్తాల్‌లను ధిక్కరించాలని అప్పటికే నిర్ణయించుకున్నాయి.[113] పోలీసులు తగిన రక్షణ కల్పిస్తామని హామీ ఇచ్చినప్పటికీ, హర్తాల్‌ను ధిక్కరించి తెరిచిన దుకాణాలపై విపరీతంగా దాడులు జరిగాయి; కొన్నింటికి నిప్పంటించారు కూడా. జర్నలిస్టులపై అకారణంగా, లక్ష్యంగా చేసుకొని దాడులు జరగడంతో మీడియా సంస్థలు భారతీయ జనతా పార్టీ నిర్వహించిన అన్ని విలేకరుల సమావేశాలను బహిష్కరించాయి.[114][115]

కేరళ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థకు చెందిన 100కు పైగా బస్సులు ధ్వంసమయ్యాయి. పాలక కమ్యూనిస్ట్ పార్టీకి సంబంధించిన కార్యాలయాలు, గ్రంథాలయాలు, వ్యాపారాలు ధ్వంసమయ్యాయి, అనేక చోట్ల సిపిఐ(ఎం), బిజెపి శ్రేణుల మధ్య వీధి పోరాటాల సంఘటనలు నమోదయ్యాయి. మరింత హింసను ఆశించి, మరుసటి రోజు పాలక్కాడ్, మంజేశ్వరం పట్టణాల్లో సెక్షన్ 144 విధించబడింది.[116][117]

శబరిమలలోకి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించిన ఇద్దరు మహిళలతో పాటు తీర్పుకు మద్దతు ఇచ్చిన వారి ఇళ్లపై దాడులు జరిగినట్లు వార్తలు వచ్చాయి. చెన్నైలోని కేరళ టూరిజం డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్‌కు చెందిన ఒక హోటల్‌ను కూడా శబరిమలలోకి మహిళల ప్రవేశాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న గుర్తు తెలియని వ్యక్తులు ధ్వంసం చేశారు. శబరిమల తీర్పుపై హింసను సృష్టిస్తున్న వారిని తాలిబాన్, ఖలిస్థాన్ ఉగ్రవాదులతో పోలుస్తూ అధికార సీపీఐ(ఎం) నేతలు వ్యాఖ్యానించారు.[118][119][120]

విజయవంతమైన ప్రవేశాలు

[మార్చు]

2 జనవరి 2019న, బిందు అమ్మిని (వయస్సు 40), కనకదుర్గ (వయస్సు 39) అనే ఇద్దరు మహిళలు శబరిమల గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించారు,[121][122] ఇది సీసీటీవీ చిత్రాలతో నిర్ధారించబడింది.[123][124] అమ్మిని కోజికోడ్ జిల్లాలోని కొయిలండి నివాసి, కనకదుర్గ మలప్పురం జిల్లాలోని అంగడిపురం స్థానికురాలు. వారు ప్రవేశించిన తర్వాత శుద్ధి కోసం ఆలయాన్ని మూసివేశారు,[8][9] దీనిని చాలామంది నిరసించారు.[125][126] రుతుస్రావ వయస్సు గల మహిళలు గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించకుండా 18 ఏళ్ల నిషేధాన్ని ముగించాలని సుప్రీంకోర్టు నిర్ణయం తీసుకున్న తరువాత శబరిమలలోకి ప్రవేశించిన మొదటి మహిళలు వారు.[127][128] అమ్మిని, కనకదుర్గ 18 పవిత్ర మెట్ల ద్వారా కాకుండా సిబ్బంది వెళ్లే గేటు గుండా ఆలయంలోకి ప్రవేశించారు. జనవరి 2 2019 బుధవారం ఉదయం 3:45 గంటల సమయంలో, పరిసరాల్లో ఇతర భక్తులు లేదా నిరసనకారులు ఎవరూ లేనప్పుడు పోలీసు ఎస్కార్ట్‌తో వారు ప్రవేశించారు.[129] వారు అంతకుముందు డిసెంబర్ 24 న కొండ ఎక్కడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ నిరసనకారులు వారిని అడ్డుకున్నారు. నివేదికల ప్రకారం, ఆలయంలో ప్రార్థనలు చేసే వరకు తిరిగి వెళ్లకూడదన్న పట్టుదలతో ఈ ఇద్దరు మహిళలు ఒక రహస్య ప్రదేశంలో ఉన్నారు.[130] కేరళ ముఖ్యమంత్రి పినరయి విజయన్ ఆ ఇద్దరూ ఆలయంలోకి ప్రవేశించారని ధృవీకరించారు, భద్రత కోరిన వారికి రక్షణ కల్పించడం పోలీసు బలగాల విధి అని ఉద్ఘాటించారు.[131] ఆ ప్రవేశాన్ని ఒక చారిత్రాత్మక ఘట్టంగా ఆయన పేర్కొన్నారు.[122]

వారి ప్రవేశం తర్వాత అదే నెలలో మరింత మంది మహిళలు ఆలయంలోకి విజయవంతంగా ప్రవేశించారు. 4 జనవరి 2019న, శ్రీలంకకు చెందిన 46 ఏళ్ల మహిళ శబరిమల అయ్యప్ప ఆలయంలోకి ప్రవేశించి గర్భగుడిలో ప్రార్థనలు చేసింది.[132] సుప్రీంకోర్టు తీర్పు తర్వాత ఇరుముడికెట్టుతో (స్వామికి సమర్పించే నైవేద్యాలు) పదునెట్టాం పడి ఎక్కిన 50 ఏళ్లలోపు మొదటి మహిళగా ఆమె నిలిచింది.[133][134] నాలుగు రోజుల తర్వాత, 36 ఏళ్ల దళిత మహిళా నాయకురాలు ఆలయంలోకి ప్రవేశించినట్లు పేర్కొంది.[135] ఈ వాదనను నిరూపించడానికి, 'నవోధాన కేరళం శబరిమలయేకు' ('రినైసాన్స్ కేరళ టు శబరిమల') అనే ఫేస్‌బుక్ గ్రూప్ శబరిమల వద్ద దళిత నాయకురాలు ఉన్న వీడియోలు, ఫోటోల సిరీస్‌ను పోస్ట్ చేసింది.[136]

అమ్మిని, కనకదుర్గల తర్వాత సంతానోత్పత్తి వయస్సులో ఉన్న 51 మంది మహిళలు నిరసనకారులను దాటుకుని శబరిమల గర్భగుడిలోకి ప్రవేశించారని కేరళ ప్రభుత్వం 18 జనవరి 2019న సుప్రీంకోర్టుకు తెలియజేసింది.[137] కేరళ ప్రభుత్వం సమర్పించిన జాబితాలో పలు వ్యత్యాసాలను మీడియా నివేదికలు ఎత్తిచూపాయి; ఉదాహరణకు, వారి జాబితాలో మెనోపాజ్ దాటిన మహిళలు, ఇద్దరు పురుషులు కూడా ఉన్నారు.[138][139]

ఇవికూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Sree Dharma Sastha Temple, Sabarimala". Sabarimala. Information and Public Relations Department, Government of Kerala. Archived from the original on 13 January 2019. Retrieved 13 January 2019.
  2. ↑ "Ayyappan: Hindu deity". Encyclopedia Britannica (in ఇంగ్లీష్). Britannica. Retrieved 20 October 2018.
  3. ↑ "Sabarimala Temple: India's Supreme Court lifts ban on women entering shrine". CNN. Retrieved 23 October 2018.
  4. ↑ "Sabarimala verdict: SC upheld Constitution in letter and spirit by giving preference to equality in recent judgments". firstpost.com. FirstPost. 28 September 2018. Retrieved 23 October 2018.
  5. ↑ "Sabarimala Temple protests: What is happening in Kerala". The Indian Express. 19 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  6. ↑ "Explain Who Is A Devotee, Says Woman Who Couldn't Enter Sabarimala". NDTV.com. Retrieved 20 October 2018.
  7. ↑ "As Women Return, Sabarimala Head Priest Says "We Stand With[male] Devotees": Highlights". NDTV.com. Retrieved 20 October 2018.
  8. 1 2 "women-entered.sabarimala-shut-for-purification". Tribune India. Archived from the original on 13 November 2019. Retrieved 13 November 2019.
  9. 1 2 Gopikrishnan Unnithan, P. S. (January 2, 2019). "Two women below 50 enter Sabarimala, temple shuts for purification rituals". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-11-13.
  10. ↑ "Indian Hindu temple board reverses opposition to entry of women". The Straits Times. 6 February 2019. Retrieved 10 November 2021.
  11. ↑ "What you might want to know about Sabarimala". The Economic Times. 18 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  12. ↑ Long, Jeffery D. (2011). Historical Dictionary of Hinduism (in ఇంగ్లీష్). Scarecrow Press. ISBN 9780810879607.
  13. 1 2 "Here's why women are barred from Sabarimala; It is not because they are 'unclean' - Firstpost". firstpost.com. FirstPost. 15 January 2016. Retrieved 20 October 2018.
  14. 1 2 "Legend of Sabarimala: Love story that kept women from Lord Ayyappa". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 20 October 2018.
  15. ↑ "British era survey report says Sabarimala ban existed 200 years ago". The Week.
  16. ↑ P.M., Jitheesh. "Appropriation of Ayyappa Cult: The History and Hinduisation of Sabarimala Temple". The Wire. Retrieved 22 October 2018.
  17. ↑ KHC1991, paragraph 7.
  18. ↑ KHC1991.
  19. ↑ "Kerala for allowing women of all ages into Sabarimala temple". The Hindu (in Indian English). 8 February 2008. Retrieved 26 October 2018.
  20. 1 2 "Sabarimala cinema shoot involving actresses forced rigid curbs on women". OnManorama. Retrieved 20 October 2018.
  21. ↑ "Interview: Jayamala who entered Sabarimala in 1986, now advocates women rights" (in ఇంగ్లీష్). One India. 2016-01-15. Retrieved 20 October 2018.
  22. ↑ "Karnataka minister Jayamala hails Sabarimala verdict, calls it historic". The New Indian Express. Retrieved 20 October 2018.
  23. 1 2 3 Philip, Shaju (29 September 2018). "Sabarimala temple: Women entry issue first came up in Kerala High Court 28 years ago". The Indian Express. Retrieved 20 October 2018.
  24. 1 2 M.G., Radhakrishnan. "Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 20 October 2018.
  25. ↑ "Age proof now a must for women to offer worship in Sabarimala" (in ఇంగ్లీష్). Hindustan Times. 4 January 2018. Retrieved 20 October 2018.
  26. ↑ KHC1991, paragraph 44, (1).
  27. ↑ KHC1991, paragraph 45.
  28. ↑ KHC1991, paragraph 44, (3).
  29. ↑ SC2018.
  30. ↑ Hindu2006.
  31. ↑ "Women Of All Ages Can Enter Sabarimala Temple, Says Top Court, Ending Ban". NDTV.com. Retrieved 2018-09-28.
  32. 1 2 Rautray, Samanwaya (29 September 2018). "Women of all ages can enter Sabarimala Temple, rules Supreme Court". The Economic Times. Retrieved 20 October 2018.
  33. 1 2 Gogoi, Ranjan. "Supreme Court Review Petition Judgement" (PDF). Supreme Court of India. Retrieved 19 November 2019.
  34. ↑ Khelkar, Pankaj P. (October 18, 2018). "Women should not enter Sabarimala: Jain acharya Pandit Maharaj". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-03-17.
  35. ↑ "The Unfinished Decolonization: A Power the State Was Never Given". Law Beat. April 7, 2026. Retrieved June 11, 2026.
  36. ↑ "Tradition must be followed: Sri Sri Ravi Shankar on Sabarimala row". India Today (in ఇంగ్లీష్). Ist. Retrieved 2019-03-17.
  37. ↑ Iyer, Lakshmi (August 5, 2018). "Meet Sabarimala case lawyer Sai Deepak J, who caught the nation's attention with his 'celibacy' argument". Mumbai Mirror. Retrieved 2019-01-11.
  38. ↑ Tripathi, Shishir (31 July 2018). "A lawyer for Lord Ayyappa: Advocate Sai Deepak turns heads in SC arguing for Sabarimala deity's right to celibacy". firstpost.com. Retrieved 20 October 2018.
  39. ↑ "Indian temples where men can't enter on certain days". The New Indian Express. Archived from the original on 29 September 2018. Retrieved 2019-11-13.
  40. ↑ Sultania, Devyani (2016-11-29). "Here's a list of 8 temples in India where men are not allowed to enter!". International Business Times, India Edition (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-11-13.
  41. ↑ "NO ENTRY: 6 Temples In India Where MEN Are Not Allowed To Enter Or Worship". dailybhaskar (in ఇంగ్లీష్). 2017-02-20. Archived from the original on 1 March 2017. Retrieved 2019-11-13.
  42. ↑ M.G., Radhakrishnan. "Ban on women of prohibited age group visiting Sabarimala shrine comes under scrutiny". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 20 October 2018.
  43. ↑ Mishra, Anand (20 October 2018). "'Advocating women's entry at Sabarimala non-believers'". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 22 October 2018.
  44. ↑ Philip, Shaju (14 October 2017). "Don't want to turn Sabarimala temple into Thailand, says TDB chairman". The Indian Express. Retrieved 22 October 2018.
  45. ↑ "Sabarimala issue: Faith vs Rights". OnManorama (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-01-11.
  46. 1 2 "Kochi: Practical impediments for women to trek at Sabarimala". Deccan Chronicle (in ఇంగ్లీష్). 29 September 2018.
  47. ↑ "Sabarimala: Non-believer has no biz to challenge customs, says judge". The Times of India. 2026-04-22. ISSN 0971-8257. Retrieved 2026-04-22.
  48. ↑ "Sabarimala case hearing Day 7: SC on reform powers". english.dainikjagranmpcg.com (in ఇంగ్లీష్). 2026-04-22. Retrieved 2026-04-22.
  49. ↑ Cris (8 October 2018). "Menstruation is not dirty, women are not impure: Campaign to counter myths in Kerala". The News Minute. Retrieved 20 October 2018.
  50. ↑ Ameerudheen, T. A. (2019-01-03). "Interview: Sabarimala protests are a reminder of the role of caste in Kerala's enlightened society". Scroll.in (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-12-01.
  51. ↑ S, Yogesh (2018-10-14). "Celibacy of Ayyappa is an Excuse to Oppress Women: NewsClick". NewsClick (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 20 October 2018.
  52. ↑ Gurukkal 2018.
  53. ↑ "The god who bars women from his temple". BBC News. 19 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  54. ↑ "List of Ayyappa temples in Kerala". Kerala Temples.
  55. ↑ "Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 20 October 2018.
  56. ↑ P, Chennabasaveshwar (2018-09-28). "Sabarimala Temple entry case: Jayamala's bold claim that stoked controversy in 2006". Oneindia (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-01-03.
  57. ↑ "Sabarimala row: Devotees attack journalists, stop women from approaching temple". Hindustan Times. Retrieved 17 October 2018.[dead link]
  58. ↑ "Sabarimala: Mobs attack women near India Hindu temple". BBC. Retrieved 17 October 2018.
  59. ↑ "Andhra woman returns without Sabarimala darshan as protests mount". dna. 17 October 2018. Retrieved 26 October 2018.
  60. ↑ "Woman, Family Abandon Sabarimala Trek Out Of Fear, Say No Cops At Temple". NDTV.com. NDTV. Retrieved 26 October 2018.
  61. ↑ "New York Times journalist, colleague forced to return from Sabarimala amid protest". Deccan Chronicle.
  62. ↑ "Sabarimala protests: Women descend the hill without darshan following protests". The Hindu. Retrieved 19 October 2018.
  63. ↑ "Sabarimala: India activist held for 'explicit' thigh photo". BBC.
  64. ↑ "The long climb: As 2 women enter Sabarimala temple, a look back at others who tried". News minute (in British English). 3 January 2019. Retrieved 2019-01-30.
  65. ↑ "Another woman reaches Pamba to enter Sabarimala, goes back as cops deny protection". The News Minute. 19 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  66. ↑ M.K., Nidheesh (20 October 2018). "Who is Manju, the Dalit woman devotee who wants to enter Sabarimala?". livemint.com. Retrieved 20 October 2018.
  67. ↑ "Harassed, abused, forced into hiding: A woman's ordeal for attempting Sabarimala trek". The News Minute.
  68. ↑ "Trupti Desai heads back home after protesters bloch her Sabarimala trek, says "will certainly return"". news18.
  69. ↑ ""Why are you dressed like women?": Police threaten, block transwomen at Sabarimala". The News Minute.
  70. ↑ "Four transgender women pray at India's Sabarimala temple". BBC.
  71. ↑ "11 Sabarimala-bound women chased away". Deccan Herald.
  72. ↑ "Hartal in Pathanamthitta on Sunday". mathrubhumi.com. 6 October 2018. Retrieved 3 January 2019.
  73. ↑ "BJP-sponsored hartal peaceful in Pathanamthitta". The Hindu. 7 October 2018. Retrieved 3 January 2019.
  74. ↑ "BJP calls for strike in Kerala's Pathanamthitta tomorrow". ANI News (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2021-09-15.
  75. ↑ "Sabarimala hartal turns violent, KSRTC buses wrecked". The Hindu (in Indian English). 18 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  76. ↑ Philip, Shaju (13 October 2018). "Tear in two all women who enter Sabarimala, says actor Kollam Thulasi as Kerala BJP president listens". The Indian Express. Indian Express. Retrieved 26 October 2018.
  77. ↑ "Sabarimala comment: Kollam Thulasi booked, actor apologises". The Week (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 26 October 2018.
  78. ↑ "Actor Kollam Thulasi booked for controversial remarks on women entering Sabarimala". The News Minute. 15 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  79. ↑ "Pinarayi blames 'RSS-backed upper caste religious fanatics' for Sabarimala violence". The Hindu (in Indian English). 18 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  80. ↑ "Congress launches protest, demands review petition against Sabarimala verdict" (in ఇంగ్లీష్). Hindustan Times. 5 October 2018. Retrieved 30 October 2018.
  81. ↑ "Rahul Easwar, face of 'Save Sabarimala' campaign, on a fast in prison". The Hindu (in Indian English). 20 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  82. ↑ "Court denied bail to Rahul Easwar". The Hindu (in Indian English). 20 October 2018. Retrieved 20 October 2018.
  83. ↑ "Total 3,345 Sabarimala protestors arrested till now". NDTV.
  84. ↑ "Ayyappa devotee found dead; BJP hartal in Pathanamthitta begins". manoramaonline.com. Retrieved 3 January 2019.
  85. ↑ "Sivadasan's mysterious death: BJP hartal in Pathanamthitta today". keralakaumudi.com. Retrieved 3 January 2019.
  86. ↑ "Ayyappa Devotee Found Dead, BJP Calls for Strike in Kerala District". NDTV. Retrieved 3 January 2019.
  87. ↑ "BJP calls for 12-hour strike in Kerala's Pathanamthitta today". indiatoday. Retrieved 3 January 2019.
  88. ↑ "OPENING AND CLOSING DAYS OF SABARIMALA TEMPLE". travancoredevaswomboard.org. Archived from the original on 3 January 2019. Retrieved 3 January 2019.
  89. ↑ "Sabarimala: Kerala court grants bail to BJP leader Surendran and 71 others". India Today.
  90. 1 2 "Kerala hartal triggered by arrest of Hindu Aikya Vedi leader who wanted to go to Sabarimala". indianexpress.com. 17 November 2018. Retrieved 3 January 2019.
  91. ↑ "State-wide hartal in Kerala after KP Sasikala arrested from Sabarimala". thenewsminute.com. 17 November 2018. Retrieved 3 January 2019.
  92. ↑ "Sabarimala: Hartal called in Kerala after Hindu woman leader". The Times of India. 17 November 2018. Retrieved 3 January 2019.
  93. ↑ "Sabarimala: Hartal called in Kerala after Hindu woman leader's arrest". The Economic Times. Retrieved 3 January 2019.
  94. ↑ "Sabarimala row: BJP protest KP Sasikala's arrest; Terms it outrageous". newindianexpress.com. Retrieved 3 January 2019.
  95. ↑ "Will cancel passports of NRIs inciting riots over Sabarimala issue say Kerala cops". The News Minute. 2018-11-21. Retrieved 2018-11-22.
  96. ↑ "Kerala High Court lifts restrictions imposed by police in Sabarimala except section 144". News 18.
  97. ↑ "BJP's secretariat march turns violent, hartal in Thiruvananthapuram". The Times of India. 11 December 2018. Retrieved 3 January 2019.
  98. ↑ "BJP march over Sabarimala issue turns violent; hartal in Thiruvananthapuram on Tuesday". newindianexpress.com. Retrieved 3 January 2019.
  99. ↑ "BJP-Yuva Morcha protest turns violent, hartal in Thiruvananthapuram on Tuesday". thenewsminute.com. 10 December 2018. Retrieved 3 January 2019.
  100. ↑ "BJP March over Sabarimala Issue Turns Violent; Hartal in Thiruvananthapuram on Tuesday". news18.com. 10 December 2018. Retrieved 3 January 2019.
  101. ↑ "BJP hartal affects normal life in Kerala". theweek.in. Retrieved 3 January 2019.
  102. ↑ "Sabarimala row: BJP hartal affects normal life in Kerala". newindianexpress.com. Retrieved 3 January 2019.
  103. ↑ "Again, BJP calls for hartal over man's death in front of Secretariat". keralakaumudi.com. Retrieved 3 January 2019.
  104. ↑ "Devotee' ends life, BJP calls for Kerala shutdown today". timesofindia.indiatimes.com. Retrieved 3 January 2019.
  105. ↑ "Analysis - Why a stranger's suicide prompted BJP to declare a hartal". english.manoramaonline.com. Retrieved 3 January 2019.
  106. ↑ "Kerala:BJP calls for hartal after Ayyappa devotee immolates self". The Indian Express.
  107. ↑ "More than dozen left activists arrested for attacking Ayyappa Jyothi". indiatoday.
  108. ↑ "Cases filed against 1400 people who took part in Ayyappa Jyothi event in Kerala". thenewsminute.com. Retrieved 10 January 2019.
  109. ↑ "Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights". India Today. 1 January 2019. Retrieved 1 January 2019.
  110. ↑ "Protests erupt in Kerala after two women enter Sabarimala; BJP, Congress attack Vijayan govt". indianexpress.com. Retrieved 3 January 2019.
  111. ↑ "Hartal Over Entry of Women Into Sabarimala Begins in Kerala; Vehicles Blocked". thewire.in. Retrieved 3 January 2019.
  112. ↑ "Ayyappa devotee Chandran died of skull injuries, says preliminary autopsy report". thenewsminute.com. Retrieved 10 January 2019.
  113. ↑ "Sabarimala row; trader organizations reject hartal call". Times of India.
  114. ↑ "Sabarimala issue live updates - Journalists attacked in Thiruvananthapuram". thehindu.com. Retrieved 3 January 2019.
  115. ↑ "Angered over attack on media persons, Kerala journalists boycott BJP pressers". The News Minute.
  116. ↑ "Kerala turns into war zone after women's entry into Sabarimala". Times of India.
  117. ↑ "Sabarimala protests: Activist succumbs to injuries, Kerala on edge after 2 women enter temple". indiatoday.in. Retrieved 3 January 2019.
  118. ↑ "Kerala man attacked for supporting four young women who wanted to enter Sabarimala". The News Minute.
  119. ↑ "Sabarimala protests reached Tamil Nadu: Kerala govt hotel attacked in Chennai by unidentified miscreants". Times Now.
  120. ↑ "CPI(M) equates RSS to Taliban, Khalistan terrorists over Sabarimala row". NDTV.
  121. ↑ "They Entered a Forbidden Hindu Temple in the Name of Women's Rights. Now They're in Hiding". Time. Archived from the original on 14 January 2021. Retrieved 26 February 2021.
  122. 1 2 "Sabarimala: Indian women make history by entering temple". BBC News. January 2, 2019. Retrieved 28 March 2021.
  123. ↑ "After young women enter Sabarimala, tantri holds purification rituals". OnManorama (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-01-02.
  124. ↑ "Women defy historic temple ban". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2021-09-15.
  125. ↑ Schultz, Kai; Venkataraman, Ayesha (January 2, 2019). "2 Indian Women Enter Sabarimala Temple, Setting Off Protests Near Hindu Shrine". The New York Times. Retrieved 28 March 2021.
  126. ↑ Schultz, Kai (January 18, 2019). "Her Visit to a Men-Only Temple Went Smoothly. Then the Riots Started". The New York Times. Retrieved 28 March 2021.
  127. ↑ "2 Women Below 50 Enter Sabarimala, Temple Reopens After "Purification"". NDTV.com. Retrieved 2019-01-02.
  128. ↑ "Two Indian women enter Sabarimala temple in Kerala amid protests | News | Al Jazeera". aljazeera.com. Retrieved 2019-01-04.
  129. ↑ "Women take historic step into India shrine". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2019-01-02. Retrieved 2019-01-02.
  130. ↑ "Two women below 50 claim they entered Kerala's Sabarimala temple - Times of India ►". The Times of India. Retrieved 2019-01-02.
  131. ↑ "Protests erupt in Kerala after two women enter Sabarimala; BJP, Congress attack Vijayan govt". The Indian Express (in Indian English). 2019-01-02. Retrieved 2019-01-02.
  132. ↑ "Kerala police reconfirm Sabarimala darshan of Sri Lankan national". The Hindu (in Indian English). 2019-01-04. ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-01-04.
  133. ↑ "46-year-old Sri Lankan woman enters Sabarimala, Kerala CM's office confirms". OnManorama (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-01-04.
  134. ↑ "Sri Lankan woman is latest to enter Sabarimala temple". MSN (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2019-01-04.
  135. ↑ "36-Year-Old Dyes Hair Grey, Claims To Have Entered Sabarimala Temple". NDTV (in Indian English). 2019-01-10. Retrieved 2019-01-11.
  136. ↑ "35-year-old woman in 'disguise' enters Sabarimala". The Hindu (in Indian English). 2019-01-09. ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-01-11.
  137. ↑ "51 women of menstrual age entered Sabarimala shrine post Supreme Court judgment". The Hindu (in Indian English). Krishnadas Rajagopal. 2019-01-18. ISSN 0971-751X. Retrieved 2019-01-19.{{cite news}}: CS1 maint: others (link)
  138. ↑ Vasudevan, Lokpria (January 19, 2019). "Male driver, wrong Aadhaar details: How Kerala's list of women who entered Sabarimala touched 51". India Today (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 21 January 2019.
  139. ↑ "Kerala's List Of 51 Women Who Entered Sabarimala Has A Tamil Nadu Man". NDTV.com. Retrieved 21 January 2019.

ఆధారాలు

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=శబరిమలలోకి_మహిళల_ప్రవేశం&oldid=4916109" నుండి వెలికితీశారు