Jump to content

శరభం

వికీపీడియా నుండి
శ్రీలంకలోని మున్నేశ్వరం ఆలయం నుండి తీసిన ప్యానెల్ దృశ్యంలో, శరభ రూపంలో ఉన్న శివుడు నరసింహుడిని లొంగదీసుకుంటున్న దృశ్యం.

శరభ (సంస్కృతం: శరభ, శరభ లేదా శరభ) హిందూ మతం ఎనిమిది కాళ్ల సింహం, పక్షుల దేవత, సింహం లేదా ఏనుగు కంటే శక్తివంతమైనదిగా వర్ణించబడింది, సంస్కృత సాహిత్యం ఒకే జంప్ లో లోయను క్లియర్ చేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. తరువాతి సాహిత్యంలో ఎనిమిది కాళ్ల జింకగా వర్ణించారు.[1][2]

వైష్ణవ శాఖ ఆరాధించే విష్ణు భయంకరమైన మనిషి-సింహ అవతారమైన నరసింహ శాంతింపచేయడానికి శివుడు శరభ రూపాన్ని స్వీకరించాడని శైవ గ్రంథాలు వివరిస్తున్నాయి. ఈ రూపాన్ని శరభేశ్వర (లార్డ్ శరభ "లేదా శరభేశ్వరమూర్తి) అని పిలుస్తారు.[3]

నరసింహ పాత్రను శరభ శివుడు నాశనం చేశాడని వైష్ణవులు ఖండించారు, శరభను విష్ణువు పేరుగా భావిస్తారు. నరసింహ పురాణం వంటి కొన్ని వైష్ణవ గ్రంథాలు విష్ణువు భయంకరమైన రెండు తలల పక్షి గంధభేరుండ రూపాన్ని స్వీకరించాడని సూచిస్తున్నాయి, అతను శరభను ఓడించాడు.[4]

బౌద్ధమతం, శరభ జాతకా కథలలో బుద్ధుని పూర్వ జన్మగా కనిపిస్తాడు. ఇది టిబెటన్ బౌద్ధ కళలో కూడా కనిపిస్తుంది, ఇది కృషి పరిపూర్ణతను సూచిస్తుంది. శక్తి ఘనత కలిగిన వ్యక్తిగా, శరభ అనేక చిహ్నాలలో కనిపించారు.

అభివృద్ధి & విగ్రహారాధన

[మార్చు]

ప్రారంభ సంస్కృత సాహిత్యం, శరభను మొదట్లో కొండలు, అటవీ ప్రాంతాలలో ఇతర జంతువులను గర్జించి భయపెట్టే దూకుడు మృగం అని వర్ణించారు. తరువాతి హిందూ ఇతిహాసం మహాభారతం, శరభను ఎనిమిది కాళ్లతో, అడవిలో నివసించే పైభాగంలో కళ్ళు కలిగి, పచ్చి మాంసం తినే సింహం చంపే వ్యక్తిగా వర్ణించారు. ఇది క్రౌంచ పర్వతం మీద నివసిస్తున్నట్లు కూడా పేర్కొనబడింది, కానీ రాక్షసుడిగా కాదు. మరొక వృత్తాంతంలో, శరభ అనేది గంధమదన పర్వతం మీద సింహాలు, పులులతో పాటు నివసించే ఒక సాధారణ మృగం. ఈ పురాణంలో తినదగిన జంతువుల జాబితాలో శరభ కూడా ఉంది-మృగ్గజాతులు-జింక, జింక, కుందేలు, ఎలుగుబంటి, రురు జింక, సాంబార్, గాయల్, పంది, గేదెల జంతు సమూహం-వీటిని అతిథులకు విందు సమయంలో ఆహారంలో భాగంగా అందించారు. శరభ ప్రధానంగా శివుడి అవతారంగా, రామాయణ ఇతిహాసంలో ఒక కోతి-రాజు పేరుగా, నాయకులు, పాము నాగాలకు సరైన పేరుగా విష్ణు, బుద్ధుడి పేర్లలో ఒకటిగా కనిపిస్తుంది. సంస్కృత సాహిత్యంలో యోధులను శరభతో పోల్చారు. [5][6] హిందూ వైద్యంలో అడవికి సంబంధించిన పర్యావరణ ఇతివృత్తాన్న మాంసాల వాసనను నిర్వచించడంలో, సుశ్రుత సంహిత దల్హణ రాసిన 12వ శతాబ్దపు వ్యాఖ్యానంలో కాశ్మీర్ జింక స్థానికులలో శరభ కూడా జాబితా చేయబడ్డాడు. అయితే, వివరించిన లక్షణాలు పెద్ద కొమ్ములతో, పెద్ద హిమాలయ మేకగా ఊహించిన ఒంటె పరిమాణంలో ఎనిమిది కాళ్ల జంతువు.[7]

శివుని అవతారం

[మార్చు]
నాలుగు కాళ్లతో రెండు తలల శరభ

పురాణ సాహిత్యం, శరభ శివుడితో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు, విష్ణువు భయంకరమైన ఆవిర్భావాలను లొంగదీసుకోవడానికి అవతారాలు తీసుకున్నాడు. విష్ణువు మనిషి-సింహ రూపం అయిన నరసింహ పోరాడుతున్న శరభ పురాణం విష్ణు (వైష్ణవ శాఖ), శివ (శైవ శాఖ) భక్తుల మధ్య బహిరంగ శత్రుత్వాన్ని తెరపైకి తెస్తుంది, ఇది తీవ్రమైన చర్చ అంశాన్ని బహిర్గతం చేస్తుంది.[1][8][9] శివ పురాణం శరభను సింహముఖం, చదునైన జుట్టు, రెక్కలు, ఎనిమిది అడుగులు, వెయ్యి చేతులు గలవాడుగా వర్ణిస్తుంది.[1][10] శరభ ఉపనిషత్తు రెండు తలలు, రెండు రెక్కలు, పదునైన పంజాలు, పొడవైన తోకతో సింహం ఎనిమిది కాళ్ళు గల శరభను చిత్రీకరిస్తుంది.[11] కాళిక పురాణం శరభను నలుపు రంగులో, నాలుగు అడుగుల క్రిందికి, నాలుగు అడుగులు పైకి, అపారమైన శరీరంతో వర్ణించింది. దీనికి పొడవైన ముఖం, ముక్కు, గోర్లు, ఎనిమిది కాళ్ళు, ఎనిమిది దంతాలు, మచ్చల సమూహం, పొడవైన తోక కూడా ఉన్నాయి. అది పదే పదే పైకి దూకి బిగ్గరగా కేకలు వేస్తుంది.[9][12]

శారభేశ్వరమూర్తి (శివుడు శారభగా) విగ్రహారాధనను కామికగామ, శ్రీతత్వనిధి వంటి గ్రంథాలలో ప్రత్యేకంగా నిర్వచించారు. కామికగామ, శరభను బంగారు రంగుతో, రెండు పైకి ఎదిగిన రెక్కలు, రెండు ఎర్ర కళ్ళు, భూమిని తాకిన సింహం రూపంలో నాలుగు కాళ్లు, పంజాలు పైకి ఉన్న నాలుగు కాళ్లు, జంతువు తోకతో వర్ణించబడింది. శరీరం పై భాగం మానవుడిగా చూపబడింది, కానీ అలంకరించబడిన కిరీటం వైపు దంతాలతో సింహం ముఖంతో కూడా మొత్తం భయపెట్టే దృశ్యాన్ని ఇస్తుంది. ఇది శరభ కాళ్ళ క్రింద ఉన్న నరసింహను అంజలి (చేతులు ముడుచుకున్న ప్రార్థన సంజ్ఞ) సింహ ముఖంగల మానవుడిగా చూపిస్తుంది.[13] (ఇన్ఫోబాక్స్ చిత్రం చూడండి)

శ్రీతత్త్వనిధిలో , శరభేశ్వరమూర్తికి ముప్పై చేతులు ఉంటాయని వర్ణించబడింది; కుడి చేతులలో వజ్రాయుధం , ముష్టి, అభయ, చక్రం , శక్తి, దండం, అంకుశం, ఖడ్గం , ఖట్వాంగం , గొడ్డలి, అక్షమాల , ఎముక , ధనుస్సు , ముసలితనం, అగ్ని ఉండాలి; ఎడమ చేతులలో పాశం, వరద, గద, బాణం, జెండా , మరొక రకమైన ఖడ్గం, పాము, తామర పువ్వు, పుర్రె గిన్నె , పుస్తకం, నాగలి, మృదంగం ఉండాలి, ఒక చేత్తో దుర్గను కౌగిలించుకోవాలి. ఈ రూపం అదృష్టాన్ని తెస్తుందని, అన్ని వ్యాధులను నయం చేస్తుందని, శత్రువులందరినీ నాశనం చేస్తుందని కీర్తించబడింది.[14]

తమిళనాడులోని చోళ రాజవంశం ముఖ్యంగా శైవ మత విశ్వాసాలకు అనుకూలంగా ఉండేది. వారి పాలనలో మతపరమైన అంశం ప్రముఖంగా కనిపించిందని చెబుతారు. విక్రమ చోళుడు (1118–35) నిర్మించిన కుంభకోణం సమీపంలోని విక్రమ్‌సోలీశ్వరం ఆలయంలోని నాలుగు శరభ విగ్రహాల ద్వారా ఇది స్పష్టమవుతుంది. ఇతర విగ్రహాలు చోళ పాలకుడు, మూడవ కులోత్తుంగ చోళుడు నిర్మించిన దారాసురం, తిరుభువనంలోని కంపాహరేశ్వర ఆలయంలో ఉన్నాయి , ఇక్కడ శరభ విగ్రహం ఒక ప్రత్యేక మందిరంలో ప్రతిష్ఠించబడింది.[15]

తమిళనాడు తంజావూరు జిల్లా త్రిభువనం ఆలయంలోని శర్బెశ్వరమూర్తి శిల్పం మూడు కాళ్లతో, శరీరం, ముఖం, సింహం తోకతో కనిపిస్తుంది. దీనికి నాలుగు మానవ చేతులు ఉన్నాయి, కుడి ఎగువ చేతిలో గొడ్డలి, దిగువ కుడి చేతిలో గొడ్డలితో, ఎగువ ఎడమ చేతిలో జింక దిగువ ఎడమ చేతిలో అగ్ని ఉంటాయి. ఎనిమిది చేతులతో, షర్బేశ్వరమూర్తి పాదాల కింద కొట్టుకుంటూ, పోరాడుతున్నట్లుగా నరసింహ చూపించబడ్డాడు.[16] దారాసురంలోని ఐరావతేశ్వర ఆలయం, నల్లని బసాల్ట్లో చోళ కాలం అరుదైన చిత్రం శివుడిని శరభగా వర్ణిస్తుంది. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన చిన్న మందిరంలో, మనిషి, మృగం, పక్షిలో భాగంగా, విష్ణువు సింహం అవతారమైన నరసింహను నాశనం చేస్తుంది. ఇది శైవ, వైష్ణవ వర్గాల మధ్య శత్రుత్వాన్ని ఎత్తి చూపుతుంది.[17] 1113లో నిర్మించిన కర్ణాటకలోని బేలూరులోని చెన్నకేశవ ఆలయంలో, విష్ణువుతో గుర్తించబడిన రెండు ముఖాల పక్షి గంధబేరుండ జంతువుల అంగచ్ఛేదం చెక్కిన దృశ్యంలో కనిపిస్తుంది. ప్రారంభంలో, ఒక జింక పెద్ద కొండచిలువను వేటాడుతుంది, తరువాత దానిని ఏనుగు ఎత్తుతుంది, ఫలితంగా సింహం ఏనుగుపై దాడి చేస్తుంది. అప్పుడు ఆ సింహాన్ని శరభ మ్రింగివేస్తున్నట్లు చూపబడుతుంది, చివరి సన్నివేశంలో గంధబేరుండ శరభను నాశనం చేస్తున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది.[17]

శివుడు విష్ణువుకు సంబంధించిన పురాణాల విగ్రహారాధనలో, నరసింహ చుట్టూ శరభ రూపం నిర్మించబడింది, అయితే మహిళా శక్తులను సూచించడానికి కాళి, దుర్గాలను సూచించడానికి రెక్కలతో గణనీయంగా అలంకరించబడింది (శివ శరభ శక్తి కూడా పక్షి తలతో చూపబడింది, అతని ముక్కులో పాము.[18]

చిహ్నంగా

[మార్చు]
కర్ణాటక రాష్ట్ర చిహ్నం, శరభాలతో చుట్టబడి, గండబేరుండ ద్వారా కేంద్రీకృతమై ఉంది

కర్ణాటక ప్రభుత్వం, మైసూర్ విశ్వవిద్యాలయం, కర్ణాటక సబ్బులు, డిటర్జెంట్ల లిమిటెడ్ శరభను వారి చిహ్నంలో మార్పులతో దత్తత తీసుకున్నాయి.[19][20] కర్ణాటక సబ్బులు, డిటర్జెంట్ల లిమిటెడ్ లోగోలో, జ్ఞానం, ధైర్యం బలం ధర్మాలను సూచించడానికి ఏనుగు తలతో సింహం శరీరం రూపంలో శరభ చిత్రీకరించబడింది.[21]

హిందూ గ్రంథాలలో

[మార్చు]

మహాభారతంలో

[మార్చు]

హిందూ ఇతిహాసం మహాభారతం ఇలా వివరిస్తుంది: ఒక కుక్క, ఒక ఋషి సహాయంతో (ఋషి) వివిధ జంతు రూపాలను ఊహిస్తుంది-కుక్క నుండి పులి వరకు, తరువాత ఏనుగు వరకు, తరువాత సింహం, శరభ-ఋషి ఆశ్రమంలో ప్రతి ఒక్కరినీ భయపెడుతుంది. చివరికి, శరభ మరింత కఠినమైన రూపాన్ని సంతరించుకున్నాడు. ఈ భయంకరమైన రూపంలో అతను ఋషిని మ్రింగివేయాలని అనుకున్నాడు. అప్పుడు ఋషి, శరభ అభివృద్ధిలో మార్పు ప్రక్రియను వివరిస్తూ, అతని దయ ఫలితంగా, తన అసలు కుక్క రూపానికి తిరిగి వెళ్ళమని శరభను శపించాడు.[22] ఈ పురాణం శివుడికి శరభకు సంబంధం లేదు.

శైవ దృశ్యాలు

[మార్చు]
శరభ (కుడి) నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని చంపడం ప్రహ్లాదుడు అతని తల్లి చూస్తుండగా .

శివుని అవతారంగా శరభ పురాణం అనేక హిందూ గ్రంథాలలో వివరించబడింది, ప్రతి ఒక్కటి వారి నమ్మకాల ప్రకారం విభిన్న సంస్కరణను అందిస్తుంది. కానీ ఈ చిత్రాలన్నింటిలో ఒక సాధారణ వాదన ఏమిటంటే, శరభ అనేది నరసింహ (మానవుడు-సింహం) వంటి విష్ణువు సారూప్య క్రూరమైన అవతారాన్ని శాంతింపజేసే ఉద్దేశ్యంతో వ్యక్తమయ్యే అపారమైన శక్తితో కూడిన భారీ జంతు-పక్షి మృగం కలయిక.

నరసింహ-శరభ పురాణం దేవతలకు ఒకరినొకరు చంపుకోవడానికి లేదా లొంగదీసుకోవడానికి పౌరాణిక జంతు రూపాలను ఊహించుకోవడానికి సంబంధించినది. విశ్వాన్ని భయపెడుతున్న, శివ భక్తుడైన హిరణ్యకశ్యపు అనే అసుర (రాక్షస రాజు) ను చంపడానికి విష్ణు నరసింహ రూపాన్ని స్వీకరించాడు.[1][8]

శివ పురాణం ఇలా పేర్కొంటోందిః హిరణ్యకశ్యపును చంపిన తరువాత, నరసింహ కోపం ప్రపంచాన్ని బెదిరించింది. దేవతల ఆదేశాల మేరకు, నరసింహను ఎదుర్కోవడానికి శివుడు వీరభద్ర పంపాడు. అది విఫలమైనప్పుడు, శివుడు శరభగా అవతరించాడు. శివపురాణం, కొన్ని పురాణాలలో శరభ నరసింహపై దాడి చేసి అతనిని స్థిరీకరించినట్లు ప్రస్తావించారు. ఆ విధంగా ఆయన నరసింహ భయంకరమైన కోపాన్ని అణచివేసాడు. [23][24] శివుడు చర్మము, సింహం తలను వస్త్రంగా ధరించగలిగేలా శరభ అప్పుడు నరసింహను శిరచ్ఛేదం చేసి చర్మం తొలగించాడని కూడా చెబుతారు.[1][10][25] లింగ పురాణం, శరభ ఉపనిషత్తు కూడా నరసింహను అంగచ్ఛేదం చేసి హత్య చేసినట్లు పేర్కొన్నాయి. అంగచ్ఛేదం తరువాత, విష్ణువు తన సాధారణ రూపాన్ని స్వీకరించి, శివుడిని సరిగ్గా స్తుతించిన తరువాత తన నివాసానికి వెళ్ళిపోయాడు. ఇక్కడి నుండే శివుడు "శరబేశమూర్తి" లేదా "సింహాగ్నమూర్తి" గా పిలువబడ్డాడు.[11][25]

శివ పురాణం, లింగ పురాణం బయటపెట్టిన దానికి విరుద్ధంగా, స్కంద పురాణం నరసింహాన్ని కేవలం చికాకుగా భావిస్తుంది, ప్రపంచానికి ముప్పుగా పరిగణించదు. విష్ణువు తన దైవిక పాత్రకు హానికరమైన నరసింహ ఉగ్ర రూపాన్ని శాశ్వతంగా స్వీకరించవచ్చని అభిప్రాయం. అందువల్ల, విష్ణు తన సింహ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టి, తన అసలు దైవిక రూపానికి తిరిగి వచ్చేలా చూడటం శివ-శరభ ఉద్దేశం. నరసింహ తన శరీరంతో శరభను కొట్టాడు, బాధతో మూలుగుతున్నది విష్ణువు, "అడామంటైన్ శరీరం" లో ఉన్నవాడు శరభ కాదు. అప్పుడు విష్ణువు శరభ మరెవరో కాదని, శివుడని గ్రహించి శరభను నమస్కరించి, ప్రశంసించాడు. అప్పుడు శివుడు విష్ణువును ఆశీర్వదించి, రాక్షసులను చంపడానికి అతనికి ఒక వరాన్ని ఇస్తాడు.[25] శరభ తన కోపాన్ని అదుపు చేసుకోలేరని దేవతలు భయపడి, తన శరభ రూపాన్ని వదులుకోమని శివుడిని కోరడంతో పురాణం కథను ముగిస్తుంది. ఆ తరువాత, శివుడు శరభ రూపాన్ని ముక్కలు చేసాడు, అతని అవయవాలను విడిచిపెట్టి, అతని మొండెం కపాలంగా మారింది.[26] వామన పురాణం సంస్కపాలి, నరసింహపై శరభకు ఆధిపత్యం లేదు, నరసింహ మళ్ళీ ప్రశాంతమైన విష్ణువుగా మారడంతో నారద వారిని చూసినప్పుడు శరభ లింగం మారడంతో ఇది ముగుస్తుంది.[25][27] శరభ, నరసింహను లొంగదీసుకున్న తరువాత, తన అసలు సింహ రూపమైన దుర్గా పర్వతాన్ని స్వీకరించి, ఆమె పాదాల వద్ద విశ్రాంతి తీసుకోవడానికి తిరిగి వచ్చాడని కూడా ఒక కథనం పేర్కొంది.[23]

కాళిక పురాణం, వరాహ-విష్ణువు పంది అవతారం-భూమి దేవత ప్రేమపూర్వకమైన ప్రేమను కలిగి ఉంది. అతను, అతని ముగ్గురు పంది కుమారులు ప్రపంచంలో అల్లకల్లోలం సృష్టించారు, దీనివల్ల వరాహ రూపాన్ని చంపడానికి శివుడు శరభ రూపాన్ని తీసుకోవలసి వచ్చింది. ఇక్కడ నరసింహ వరాహకు సహాయం చేస్తున్నట్లు కనిపిస్తుంది. విష్ణువు ద్వారా శక్తి పొందిన తరువాత, శరభ మొదట నరసింహను చంపి, తరువాత వరాహను చంపి విష్ణువు తన రెండు రూపాల శక్తులను తిరిగి గ్రహించడానికి వీలు కల్పిస్తాడు.[9][12][28] కథ ఈ సంస్కరణ ప్రపంచసార తంత్రంలో ఒక ప్రస్తావనను కనుగొంటుంది.[29]

వైష్ణవ దృక్కోణాలు​

[మార్చు]
శరాభ, హిరణ్యకశ్యపులను చంపిన గంధభేరుండ చిత్రలేఖనం, అతని ఒడిలో చిత్రీకరించబడింది.

విజయేంద్ర తీర్థ వంటి 16వ శతాబ్దపు ప్రముఖ ద్వైత తత్వవేత్తలతో సహా వైష్ణవ పండితులు, నరసింహను శరభ అణచివేసిన లేదా నాశనం చేసిన వర్ణనను తిరస్కరించారు. వారు శైవ పురాణాలను కొట్టిపారేస్తారు, ఇందులో తామసిక (అజ్ఞానంతో కూడుకున్నవి, అందువల్ల వైష్ణవ సంప్రదాయంలో అధికారంలో లేవు) వంటి కథనాలు ఉన్నాయి. విజయేంద్ర తీర్థ తన శైవసర్వస్వఖండనం అనే రచనలో పది ఇతర శైవ వృత్తాంతాలతో పాటు, శరభ పురాణం ఖండనను ప్రస్తావించాడు.[30] ఈ పురాణం నరసింహ పురాణంలో కూడా ఉంది.[31]

విష్ణు సహస్రనామ విష్ణువు వెయ్యి పేర్లలో కూడా శరభ గురించి ప్రస్తావన ఉంది, అక్షరార్థంలో ఇది శరభ (సింహాన్ని చంపే జంతువు) ను ప్రశంసించడాన్ని సూచిస్తుంది.[32] ఆది శంకర విష్ణువు సహస్రనామ యొక్క ఈ 356వ పేరును సింహాన్ని చంపే జంతువును అస్సలు ప్రస్తావించనట్లుగా సూచిస్తూ, దానికి బదులుగా ఈ పేరును అర్థం చేసుకుంటూ, "భగవంతుడు శరీరంలో నివసించే ఆత్మగా ప్రకాశిస్తున్నందున, ఆయనను శరభ అని పిలుస్తారు, అయితే శరీరం సార (నశించగలది) ".[33]

విశిష్టద్వైత తత్వశాస్త్రంపై పండితుడైన నరసింహన్ కృష్ణమాచారి, "శరభ" అనే పేరును రెండు విధాలుగా అర్థం చేసుకున్నట్లు పేర్కొన్నాడు, మొదటి వివరణ అంటే శ్రీ వైష్ణవ వ్యాఖ్యాత పరాశర భట్టార్ ఇచ్చిన విధంగా "నాశనం చేసేవాడు (నైతిక సరిహద్దులను ఉల్లంఘించే వారి) " ఆది శంకర ఇచ్చిన రెండవ వివరణ.[34] మొదటిది సంస్కృత క్రియ SR పై ఆధారపడి ఉంటుంది, దీని అర్థం "నాశనం చేయడానికి గాయపరచడం".[34] సి. వి. రాధాకృష్ణ శాస్త్రి ప్రకారం, "సారా కూడా ఒక బాణాన్ని సూచిస్తుంది, భగవంతుడిని లక్ష్యంగా చేసుకుంటే పాడైపోయే శరీరం ప్రకాశిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆయన ఆ శరీరంలో ప్రకాశిస్తాడు".[34]

బౌద్ధ గ్రంథాలలో

[మార్చు]
శరభ ఒక జింకను పోలి, జాతక కథల నుండి ఫోలియో వలె చిత్రీకరించబడింది.

బుద్ధుని మునుపటి జీవితాల జాజాతక కథలు, ఎనిమిది కాళ్ల జింక అయిన శరభగా అడవిలో బోధిసత్వ జన్మించినట్లు కథనం ఉంది. ఒక రాజు, జింకను వేటాడేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, తన గుర్రంతో ఒక కొండలో పడిపోయాడు. జింక, రాజును తన విధి కోసం విడిచిపెట్టడానికి బదులుగా, అతన్ని రక్షించింది. రాజు తన దేశంలో వేటను నిషేధించి, దయగల సంజ్ఞను చూసి తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు. .[35][36]

టిబెటన్ బౌద్ధంలో , శరభను మేక తల, కొమ్ములు, సింహం జూలు, గుర్రం శరీరం, కాళ్ళతో ఉన్న ఒక మృగంగా సూచిస్తారు. ఇది సంకల్పం, బలం, వేగానికి ప్రతీక. కొన్నిసార్లు, దీనిని అదనంగా జింక కొమ్ములు, గద్ద పంజాలతో కూడా సూచిస్తారు. కొన్నిసార్లు, మేక తల స్థానంలో సింహం తల, గుర్రం కాళ్ళ స్థానంలో సింహం కాళ్ళు, కొమ్ములు పొట్టేలువిగా ఉంటాయి. అన్ని చిత్రణలలో ఒక సాధారణ లక్షణం గుర్రం శరీరం. దీనిని తరచుగా తోరణంలో - బుద్ధుడు లేదా బోధిసత్వుని జ్ఞానోదయ సింహాసనం వెనుక ఉన్న ఆరు-స్థాయిల తోరణం - యువ దేవతలు లేదా మరుగుజ్జుల వాహనాలుగా చిత్రిస్తారు . దేవతలతో కలిసి, అవి ప్రయత్న పరిపూర్ణతకు (వీర్య) ప్రతీకగా నిలుస్తాయి.[37][38]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 3 4 5 Pattanaik, Devdutt (2006). Shiva to Shankara decoding the phallic symbol. Indus Source. pp. 123–124. ISBN 978-81-88569-04-5. {{cite book}}: |work= ignored (help)
  2. ↑ "शरभ". Monier Williams Sanskrit-English Dictionary. p. 1057. the original నుండి 2012-02-26 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 18 January 2010.
  3. ↑ Waradpande, N. R. (2000). The mythical Aryans and their invasion. Books & Books. pp. 43, 46. ISBN 978-81-85016-57-3. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-09. {{cite book}}: |work= ignored (help)
  4. ↑ Narayan, Aiyangar. Essays On Indo-Aryan Mythology-Vol (in ఇంగ్లీష్). Asian Educational Services. p. 252. ISBN 978-81-206-0140-6.
  5. ↑ Hopkins, E. Washburn (2008). Epic mythology. Encyclopedia of Indo-Aryan Research. pp. 18–19. ISBN 978-1-4437-7716-2. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  6. ↑ Mihira, Sree Varaha; Bangalore Venkata Raman; B. Lakshminarain Rao (1986). Brihat Jataka of Varahamihira. Motilal Banarsidass Publishers. p. 583. ISBN 978-81-208-1396-0. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  7. ↑ Zimmermann, Francis (1999). Volume 4 of Indian medical tradition Alternative Medicine Series. Motilal Banarsidass Publishers. p. 82. ISBN 978-81-208-1618-3. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  8. 1 2 Blurton, T. Richard (1993). Hindu art. Harvard University Press. p. 123. ISBN 978-0-674-39189-5. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2009-01-09. {{cite book}}: |work= ignored (help)
  9. 1 2 3 Roy, Janmajit (2002). Bhagavata Purana. Atlantic Publishers & Distributors. pp. 93–95. ISBN 978-81-269-0169-2. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  10. 1 2 David Knipe, Alf (1989). Alf Hiltebeitel (ed.). Criminal gods and demon devotees essays on the guardians of popular Hinduism. SUNY Press. p. 153. ISBN 978-0-88706-981-9.
  11. 1 2 Rao, T. A.Gopinatha (1997). Elements of Hindu iconography, Volume 2. Motilal Banarsidass Publishers. pp. 171–173. ISBN 978-81-208-0878-2. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  12. 1 2 Shastri, Biswanarayan (1994). Kalika purana. Motilal Banarsidass Publ. pp. 25–27. ISBN 978-81-208-1124-9. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  13. ↑ Rao pp.172–173
  14. ↑ Rao p.173
  15. ↑ Smith, David (2003). The Dance of Siva Religion, Art and Poetry in South India Volume 7 of Cambridge Studies in Religious Traditions. Cambridge University Press. p. 193. ISBN 978-0-521-52865-8. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  16. ↑ Rao p.174
  17. 1 2 "Gandaberunda- The Two Headed Bird". Kamat Potpourri. the original నుండి 2014-02-02 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-10.
  18. ↑ Kramrisch, Stella (1994). The Presence of Siva. Princeton University Press. p. 436. ISBN 978-0-691-01930-7. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  19. ↑ "Gandaberunda- The Two Headed Bird". the original నుండి 2014-02-02 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2007-04-12.
  20. ↑ "The University Emblem". University of Mysore. the original నుండి 2013-10-27 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-10.
  21. ↑ "Profile: Sharabha". Karnataka Saops and Detergents Limited. the original నుండి 2010-06-10 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-09.
  22. ↑ Ganguli, Kisari Mohan (2009). The Mahabharata of Krishna-dwaipayana Vyasa, Book-12. BiblioBazaar, LLC. pp. 347–348. ISBN 978-0-559-13713-6. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  23. 1 2 Woodroffe, Sir John. Hymns to the Goddess. Forgotten Books. p. 151. ISBN 978-1-60620-146-6. {{cite book}}: |work= ignored (help)
  24. ↑ Soifer, Deborah A. (1991). The myths of Narasiṁha and Vāmana two avatars in cosmological perspective. SUNY Press. pp. 90–91. ISBN 978-0-7914-0799-8.
  25. 1 2 3 4 Phyllis Granoff (2004). "Saving the Saviour". In Bakker, Hans (ed.). Origin and growth of the Purāṇic text corpus. Motilal Banarsidass Publishers. pp. 116–131. ISBN 8120820495. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  26. ↑ O'Flaherty, Wendy Doniger (1981). Śiva, the erotic ascetic. Oxford University Press US. pp. 282–3. ISBN 978-0-19-520250-2. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  27. ↑ Gupta, anand Swarup (1968). The Vamana Purana With English Translation. pp. 178–179.
  28. ↑ Frederick M. Smith (2006). The self possessed: deity and spirit possession in South Asian literature. Columbia University Press. pp. 223–4. ISBN 9780231137485.
  29. ↑ "Prapanchasara Tantra of shankaracharya vol 1-Arthur Avalon". Agamanusandhana Samiti, Calcutta.
  30. ↑ Sharma, B. N. Krishnamurti (2000). A history of the Dvaita school of Vedānta and its literature from the earliest beginnings to our own times. Motilal Banarsidass Publishers. ISBN 978-81-208-1575-9. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-15.
  31. ↑ Narayan, Aiyangar. Essays on Indo - Aryan Mythology - Vol. 1 (in ఇంగ్లీష్). Asian Educational Services. ISBN 978-81-206-0140-6.
  32. ↑ Swami Chinmayananda, Swami (25 August 1969). Vishnusahasranama. Chinmaya Mission. p. 107. ISBN 978-81-7597-245-2.Stanza 37, line 1: "atulah sharabhah bheemah samayagno havirharih sarvalakshanalakshanyah lakshmeevaan samitinjayah."
  33. ↑ Tapasyananda, Swami, Sri Vishnu Sahasranama, pg. 91, Chennai: Sri Ramakrishna Math. Sanskrit and English, with an English translation of Sri Sankara Bhagavatpada's commentary.
  34. 1 2 3 "Vishnusahsranamam, Volume II- Annotated Commentaries by Sri Narasimhan Krishnamachari" (PDF). hobilavalli.org. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-21.
  35. ↑ "Shakyamuni Buddha - Jataka (previous lives)". the original నుండి 2013-10-31 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2010-01-09.
  36. ↑ Edward Byles Cowell; Sir Robert Chalmers; William Henry Denham Rouse; Henry Thomas Francis; Robert Alexander Neil (2000). "Sarabha-Miga-Jataka". In Edward Byles Cowell (ed.). The Jātaka or stories of the Buddha's former births. Vol. 4. Asian Educational Services. pp. 166–74. ISBN 978-81-206-1469-7.
  37. ↑ Robert Beér (2004). The encyclopedia of Tibetan symbols and motifs. Serindia Publications, Inc. pp. 80, 90. ISBN 978-1-932476-10-1.
  38. ↑ Robert Beer (2003). The handbook of Tibetan Buddhist symbols. Serindia Publications, Inc. p. 259. ISBN 978-1-932476-03-3.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=శరభం&oldid=4848096" నుండి వెలికితీశారు