శివప్ప నాయక

శివప్ప నాయక
శివప్ప నాయక
	శివమొగ్గలో కేలాడి శివప్ప నాయకుని విగ్రహం
పరిపాలన	1645–1660
పూర్వాధికారి	వీరభద్ర నాయక
ఉత్తరాధికారి	చిక్క వెంకటప్ప నాయక
మరణం	1660 సెప్టెంబర్ 25
మతం	హిందూ మతం

శివప్ప నాయక ( కన్నడ : ಶಿವಪ್ಪ ನಾಯಕ , 1618 – 25 సెప్టెంబర్ 1660),^[2] కేలడి శివప్ప నాయక అని ప్రసిద్ధి చెందిన ఈయన, కేలాడి నాయక రాజ్యానికి ఒక భారతీయ రాజు & పాలకుడు. ఆయన 16వ శతాబ్దం చివరలో భారతదేశంలోని కర్ణాటకలోని తీరప్రాంత మల్నాడు (కొండ) జిల్లాల్లో కేలడి నాయకులు విజయనగర సామ్రాజ్య వారసులు. సిస్ట్ అనే పన్ను వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టినందున ఆయనను సిష్టినా శివప్ప నాయక అని పిలుస్తారు.^[3]

విజయాలు

శివప్ప నాయకుడిని సమర్థుడైన నిర్వాహకుడిగా, సైనికుడిగా గుర్తుంచుకుంటారు. ఆయన 1645లో సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. ఈ సమయంలో వెల్లూరు నుండి పాలించిన క్షీణిస్తున్న విజయనగర సామ్రాజ్య చివరి పాలకుడు శ్రీరంగ రాయ III బీజాపూర్ సుల్తానేట్ చేతిలో ఓడిపోయి శివప్ప వద్ద ఆశ్రయం పొందాడు. 1653 నాటికి పోర్చుగీసు వారి పెరుగుతున్న ముప్పు తొలగిపోయింది, మంగళూరు, కుందపుర, హొన్నావర్ ఓడరేవులను కెలాడి నియంత్రణలోకి తీసుకువచ్చారు.^[4] కనారా తీరాన్ని జయించిన తరువాత ఆయన ఆధునిక కేరళలోని కాసరగోడ్ ప్రాంతానికి వెళ్లి నీలీశ్వరం వద్ద విజయ స్తంభాన్ని ప్రతిష్టించాడు. చంద్రగిరి, బెకల్, అడ్కా కోట, అరికడి కోట, మంగళూరు కోటలను శివప్ప నాయక నిర్మించాడు.

ఆయన తరువాత తుంగభద్ర నదికి ఉత్తరాన దండయాత్ర చేసి ఆధునిక ధార్వాడ్ జిల్లాలోని భూభాగాన్ని బీజాపూర్ సుల్తానేట్ నుండి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. దక్షిణాన, ఆధునిక మైసూర్ జిల్లాలోని శ్రీరంగపట్నంపై దండెత్తి ముట్టడి చేసినప్పుడు సైన్యంలో ఒక అంటువ్యాధి ప్రబలి అతను వెనక్కి తగ్గాల్సి వచ్చింది.^[5] దక్షిణాన, తీర ప్రాంతంలోని అన్ని పోర్చుగీస్ కోటలను స్వాధీనం చేసుకోవడం ద్వారా అతను కనారా ప్రాంతంలో పోర్చుగీస్ రాజకీయ శక్తిని నాశనం చేశాడు.^[6]

వారి అత్యున్నత దశలో, నాయకులు ఆధునిక కర్ణాటకలోని తీరప్రాంతం కొండ ప్రాంతాలు, కొన్ని అంతర్గత జిల్లాలు ( బయలుసీమ ) కలిపి ఒక ప్రత్యేక రాజ్యాన్ని నిర్మించారు, 1763లో ఆ సమయంలో హైదర్ అలీ పాలించిన మైసూర్ రాజ్యానికి లొంగిపోయాడు.^[7]

నిర్వాహకుడు

శివప్ప నాయకుడు సిస్ట్ అనే రెవెన్యూ సెటిల్మెంట్ పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు , ఇది మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ రూపొందించిన రెవెన్యూ పథకాలతో పోలిస్తే అనుకూలమైన పోలికను కలిగి ఉంది.^[3] ఈ పథకం ప్రకారం, వ్యవసాయ భూములను నేల రకం అందుబాటులో ఉన్న నీటిపారుదల సౌకర్యాల ఆధారంగా ఐదు రకాలుగా విభజించారు. ఖండుగా అనే విత్తే సామర్థ్యం యూనిట్ అభివృద్ధి చేయబడింది, ప్రతి నీటిపారుదల భూమి ఈ యూనిట్ ఆధారంగా వివిధ మొత్తాలలో పన్ను విధించబడింది. పన్ను రేటు ఈ ఐదు రకాల భూమిలోని ప్రతిదానిలోని దిగుబడిపై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఈ రేటు గ్రామం నుండి గ్రామానికి మారుతుంది, మొత్తం దిగుబడిలో మూడవ వంతు ఉంటుంది. శివప్ప నాయకుడు వ్యవసాయానికి ప్రాముఖ్యత ఇచ్చాడు, దీని ఫలితంగా వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తరించింది.^[5] ఉజ్జయిని పీఠం కేలాడి రాజగురువు. మతపరమైన, సహనశీలి అయిన శివప్ప నాయకుడు జంగముల పాదపూజలు చేసి అనేక వీరశైవ మఠాలు, వేద యాగాలు, ఆచారాలను నిర్మించాడు, శృంగేరి హిందూ అద్వైత క్రమాన్ని పోషించాడు . ఆయన క్రైస్తవుల పట్ల సహనంతో ఉన్నాడు, వారికి సాగు చేయడానికి భూమిని ఇచ్చాడు. ఆయన దక్షిణ భారతదేశంలోని కోమటీలు, కొంకణిలు వంటి వర్తక వర్గాలను తన రాజ్యంలో స్థిరపడి వ్యాపారాలు స్థాపించమని ప్రోత్సహించాడు.^[5]

శివప్ప నాయకుడి పాలనలో జరిగిన ఒక ఆసక్తికరమైన సంఘటన ఇలా ఉంది. గణేష్ మాల్యా అనే పేద బ్రాహ్మణుడు ఉద్యోగం సంపాదించాలనే ఉద్దేశ్యంతో రాజధాని నగరమైన కేలాడికి వచ్చాడు. ఆయన డబ్బు లేకపోవడంతో ఇంట్లో పండించిన కొబ్బరికాయలతో నిండిన సంచిని తీసుకెళ్లాడు. నగరంలోకి ప్రవేశించే ముందు, ప్రతి ప్రయాణికుడు ఎనిమిది టోల్ గేట్ల గుండా వెళ్ళవలసి వచ్చింది, వాటిలో ప్రతి ఒక్కటి పన్ను వసూలు చేసింది. ఆయన వద్ద నగదు లేకపోవడంతో, గణేష్ మాల్యా ప్రతి టోల్ గేట్ వద్ద రెండు కొబ్బరికాయలను చెల్లించాల్సి వచ్చింది, ఒకటి పన్నుగా, మరొకటి అధికారికి బహుమతిగా. ఆయన నగర ప్రవేశద్వారం వద్ద రెండు కొబ్బరికాయలను కూడా చెల్లించాడు. అన్ని టోల్‌లతో నిరాశ చెందిన మాల్యా ధైర్యంగా తన సొంత టోల్ గేట్ (తొమ్మిదవ టోల్ గేట్)ను ఏర్పాటు చేసి, నగరంలోకి వచ్చే ప్రయాణికుల పూర్తి వివరాలను తన సొంత రిజిస్టర్‌లో నమోదు చేసిన తర్వాత టోల్ వసూలు చేశాడు. టోల్‌కు ప్రతిగా, గణేష్ మాల్యా పద్దెనిమిది కొబ్బరికాయలకు కొత్త కస్టమ్ స్టేషన్ నోట్‌తో కూడిన రశీదును అందజేశాడు, ఇది కుంటాకు చెందిన గణేష్య రాజా సంతకం. ఇది పద్దెనిమిది నెలల పాటు ఎవరూ గమనించకుండానే రాజు శివప్ప నాయకుడికి తెలిసింది. రాజు పిలిచినప్పుడు, గణేష్ మాల్యా జీవనోపాధి కోసం అక్రమంగా టోల్ వసూలు చేసినట్లు ఒప్పుకున్నాడు. ఆయన నిజాయితీ, వ్యాపార చతురతకు ఆకర్షితుడైన శివప్ప నాయక, గణేష్ మాల్యాను తన సేవలోకి తీసుకున్నాడు.^[8]

శివప్ప నాయక 1663–64లో మరణించాడు. ఆయన కుమారుడు & వారసుడు సోమ శేఖర్‌ను అతని బ్రాహ్మణులు హత్య చేశారు, తన మనవడు బసవ తన తల్లి రాజ్యాధికారం కింద సింహాసనంపై ఏర్పాటు చేయబడ్డాడు.^[2]

మూలాలు

↑ Rao, C. Hayavadana. "History of Mysore (1399-1799 A.D.)" (PDF). Retrieved 6 January 2026.
↑ ^2.0 ^2.1 Sarkar, Jadunath (1920). Shivaji and His Times. London: Longmans, Green, and Co. pp. 268–271. Retrieved 11 May 2024.
↑ ^3.0 ^3.1 His revenue settlement scheme was later praised by British officials such as Francis Buchanan and Rice (Kamath 2001, p223)
↑ Kamath (2001), p222
↑ ^5.0 ^5.1 ^5.2 Kamath (2001), p223
↑ Portuguese Studies Review (ISSN 1057-1515) (Baywolf Press) p.35
↑ Kamath (2001), p220
↑ Kamat, Jyotsna. "Epigraphy Helps to Trace Genealogy of Mahales of Honavar". The Mahales of Honavar. Kamat's Potpourri. Retrieved 2007-06-15.

[k918-1] Rao, C. Hayavadana. "History of Mysore (1399-1799 A.D.)" (PDF). Retrieved 6 January 2026.

[Sarkar-2] 2.0 ^2.1 Sarkar, Jadunath (1920). Shivaji and His Times. London: Longmans, Green, and Co. pp. 268–271. Retrieved 11 May 2024.

[kal3-3] 3.0 ^3.1 His revenue settlement scheme was later praised by British officials such as Francis Buchanan and Rice (Kamath 2001, p223)

[kel1-4] Kamath (2001), p222

[kel2-5] 5.0 ^5.1 ^5.2 Kamath (2001), p223

[6] Portuguese Studies Review (ISSN 1057-1515) (Baywolf Press) p.35

[kel-7] Kamath (2001), p220

[acumen-8] Kamat, Jyotsna. "Epigraphy Helps to Trace Genealogy of Mahales of Honavar". The Mahales of Honavar. Kamat's Potpourri. Retrieved 2007-06-15.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]