శిశు వికాసము

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
శోధించడము

శిశు వికాసము అనేది మానవులలో పుట్టిన దగ్గర నుంచి యవ్వనము అంతము అయ్యే వరకు, ఆధారపడి ఉండడము నుంచి స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగి ఉండేలా తయారు అయ్యే వరకు వచ్చే శారీరిక మరియు మానసిక మార్పులను తెలిపేది. ఎందుకంటే ఈ వికాసమునకు సంబంధించిన అన్ని మార్పులపై జన్యువులు మరియు పుట్టుకకు ముందు తల్లి గర్భములో ఉన్నప్పటి జీవితము గట్టి ప్రభావము కలిగి ఉంటాయి, జన్యువులు మరియు తల్లి గర్భములో ఉన్నప్పటి ఎదుగుదల అనేవి మాములుగా బాలల వికాసము యొక్క అధ్యయనములోకి ఒక భాగముగా వస్తాయి. సహసంబంధము కలిగిన పదములలో ఎదుగుదలకు సంబంధించిన మనస్తత్వశాస్త్రం కూడా ఉంటుంది, ఇది జీవిత పర్యంతము ఉండే ఎదుగుదల గురించి తెలుపుతుంది మరియు చిన్న పిల్లల ఆరోగ్యము గురించిన వైద్యశాస్త్ర శాఖ అయిన పీడియాట్రిక్స్ కూడా ఉన్నాయి. ఈ వికాసమునకు సంబంధించిన మార్పులు అనేవి జన్యువులచే నియంత్రించబడుతున్న పద్ధతి అయిన పరిపక్వత అని లేదా మెచ్యురేషన్ ద్వారా జరుగుతాయి, లేదా వాతావరణ పరిస్థితులు లేదా నేర్చుకున్న వాటి మీద కానీ ఆధారపడి ఉంటాయి, కానీ ఎక్కువగా ఇద్దరి మధ్య ఉన్న మాటలు, కలిసి ఉండడం వంటివి కూడా ఉండాలి.

శిశువు యొక్క వికాసములోని సమయములకు వేరు వేరు అర్ధములు ఉన్నాయి, ఎందుకు అంటే ప్రతి సమయమునకు మొదటి నుంచి చివరి వరకు దాని ప్రత్యేకత దానికే ఉంటుంది.

బిడ్డ వికాసములో ఉన్న స్థాయిలను దాదాపుగా సూచించే ఒక రూపము.

కొన్ని వయస్సుకు సంబంధించిన వికాస సమయములు మరియు వాటి కొరకు అర్ధవంతముగా ఇవ్వబడిన సమయముల ఉదాహరణలు కొన్ని ఇలా ఉన్నాయి: ఇప్పుడిప్పుడే పుట్టిన వారు (వయస్సు 0–1 నెల) ; శిశువు (వయస్సు 1 నెల – 1 సంవత్సరము) ; నడక నేర్చుకుంటున్న బిడ్డ (వయస్సు 1–3 సంవత్సరములు) ; విద్యాభాస్యము మొదలుపెట్టడానికి ముందు (ages 4–6years) ; బడికి వెళ్ళే వయస్సు వచ్చిన బిడ్డ (వయస్సు 6–13 సంవత్సరములు) ; కౌమార దశ (వయస్సు 13–20 సంవత్సరములు).[1] ఏది ఏమైనప్పటికీ, జీరో టు త్రీ మరియు వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఫర్ ఇన్ఫాంట్ మెంటల్ హెల్త్ వంటి సంస్థలు ఈ ఇన్ఫాంట్ లేదా శిశువు అనే పదమును చాలా పెద్ద విశాల దృక్పధము కలిగిన విభాగములో వాడుతున్నాయి, లాటిన్ లో ఈ ఇన్ఫాంట్ అనే పదమునకు ఇంకా మాటరానివారు అని అర్ధము. ఈ అర్ధమును దృష్టిలో పెట్టుకుని అప్పుడే పుట్టిన వారి నుండి మూడు సంవత్సరముల వయస్సు కలిగిన వారి వరకు ఇన్ఫాంట్ లేదా శిశువు అనే పిలుస్తుంటారు.

పిల్లల చక్కటి ఎదుగుదల అనేది సమాజములో అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా భావించబడుతున్నది మరియు అది పిల్లల సామాజిక, మానసిక మరియు విద్యాపరమైన ఎదుగుదలను అర్ధం చేసుకోవడానికి చాలా ముఖ్యమైనది. దీని గురించి పెరిగిన అధ్యయనములు మరియు ఇష్టము వలన కొత్త పద్ధతులు మరియు వ్యూహములు వచ్చాయి, ముఖ్యముగా ప్రాథమిక విద్యా విధానమునకు సంబంధించి కొన్ని ప్రత్యేకమైన పద్ధతులు చక్కగా ఎదగడము కొరకు వచ్చాయి. దీనికి తోడుగా కొన్ని శిశువు యొక్క వికాసములోని కొన్ని ప్రత్యేకమైన స్థాయిలను వివరించడానికి కొన్ని ప్రత్యేకమైన సిద్ధాంతములు కూడా వచ్చాయి.

విషయ సూచిక

సిద్ధాంతములు[మార్చు]

పర్యావరణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతము[మార్చు]

మొట్టమొదట యూరీ బ్రాన్ఫెన్బ్రెన్నర్ చే సిద్ధాంతీకరించబడి, "డెవలప్మెంట్ ఇన్ కాంటెక్స్ట్" (సందర్భానుసార వికాసం) లేదా "మానవ ఆవరణశాస్త్ర" సిద్ధాంతముగా కూడా పిలవబడే, ఆవరణ వ్యవస్థల సిద్ధాంతము, వ్యవస్థలలోను మరియు వ్యవస్థల మధ్య రెండు విభిన్న పార్శ్వములు ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకున్న నాలుగు రకముల పర్యావరణ వ్యవస్థలను సూచిస్తుంది. ఆ నాలుగు వ్యవస్థలు మైక్రోసిస్టం, మెసోసిస్టం, ఎక్సోసిస్టం, మరియు మాక్రోసిస్టం. ప్రతి వ్యవస్థలో వికాసమును శక్తివంతంగా రూపుదిద్దగలిగే భూమికలు, ప్రమాణములు మరియు నిబంధనలు ఉన్నాయి. 1979లో అది ప్రచురించబడినప్పటి నుండి బ్రాన్ఫెన్బ్రెన్నర్ యొక్క ఈ సిద్దాంతం యొక్క ముఖ్య వివరణము, మానవ వికాసం యొక్క ఆవరణశాస్త్రం [2] మానవుల యొక్క మరియు వారి పరిసర ప్రాంతముల యొక్క అధ్యయనములో మనోవిజ్ఞానవేత్తలు మరియు ఇతరులు అవలంబించే విధానములపై విస్తృతమైన ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది. వికాసం యొక్క ఈ భావనిర్మాణ ఫలితంగా, ఈ పర్యావరణములు — కుటుంబం నుండి ఆర్థిక మరియు రాజకీయ నిర్మాణముల వరకు — బాల్యం నుండి పెద్దరికం వరకు జీవనక్రమంలో భాగంగా చూడబడుతున్నాయి.[3]

పియజే[మార్చు]

పియజే అనే స్విస్స్ సిద్ధాంత కర్త పిల్లలు ఆటల పద్ధతిలో ఎక్కువగా నేర్చుకుంటారు అని ప్రతిపాదించాడు. పిల్లలు ఒకరితో ఒకరు మాట్లడుకుంటూ ఉండడానికి మరియు నిర్మాణం చేయటానికి తగిన వస్తువులను అందించటం, వారు అభ్యాసం చేయటానికి సహకరించటం పెద్దల పాత్ర అని ఆయన సూచించాడు. పిల్లలు తాము ఏమి చేస్తున్నామో తెలుసుకునేటట్లు చేయటానికి ఆయన సోక్రాటిక్ ప్రశ్నాపద్ధతిని ఉపయోగిస్తాడు. వారి వివరణలలో వ్యత్యాసములను వారు కనుగొనేటట్లు చేయటానికి ఆయన ప్రయత్నిస్తాడు. ఆయన వికాసం యొక్క దశలు కూడా రూపొందించాడు. పాఠశాలలలో మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా ఉన్న పూర్వ ప్రాథమిక విద్యాకేంద్రముల యొక్క అధ్యాపక వృత్తిలో ఆ పాఠముల క్రమము ఏవిధంగా క్రమబద్ధం చేయబడిందో చూస్తే ఆయన మార్గం గోచరమవుతుంది.

పియజే దశలు[మార్చు]

సేన్సారిమోటార్: (నవజాత శిశువు నుండి రెండు సంవత్సరముల వయస్సు వరకు)
ఈ దశలో, శిశువు తన గురించి మరియు తన చుట్టూ ఉన్న వాతావరణము గురించి చలనముల ద్వారా మరియు ప్రతిస్పందనగా వస్తున్న క్రియల వలన తెలుసుకుంటాడు. ఆలోచన అనేది ఇంద్రియముల జ్ఞానము మరియు కదలికల ద్వారా తెలుస్తుంది. శిశువు తానున్న వాతావరణము నుండి, ఆ వాతావరణమునకు సంబంధించిన అంశములు, తన తల్లితండ్రులు లేదా ఇష్టమైన బొమ్మ వంటి వాటి నుంచి తాను వేరు అని తెలుసుకుంటాడు మరియు తన యొక్క ఇంద్రియ జ్ఞానములు బయట ఉన్నప్పటికీ తెలుసుకోగలుగుతాడు. అలాంటి ఒక బిడ్డకు ఇప్పుడు నేర్పించడము అనేది సేన్సోరి మోటార్ పద్ధతికి రావాలి. మీరు ఇప్పుడు వారి ప్రవర్తనను ఒక కోపపు చూపు, దృఢముగా ఉండడము లేదా ఓదార్పు గొంతుకలో మాట్లాడడము వంటి సరైన పద్ధతుల ద్వారా, సరైన యుక్తులు వాడడము ద్వారా సరిదిద్దవచ్చును.

శస్త్ర చికిత్సకు ముందు: (ఇది శిశువు మాట్లాడడము మొదలు పెట్టడానికి ముందు నుండి మొదలుపెట్టిన ఏడు సంవత్సరముల వయస్సు వరకు ఉంటుంది)
తనకు క్రొత్తగా వచ్చిన భాషా పరిజ్ఞానమును ఉపయోగిస్తూ, శిశువు వస్తువులను తెలపడానికి గుర్తులు వాడడము మొదలుపెడతాడు. ఈ సమయములోని తొలిదశలో ఆ పాప లేదా బాబు వస్తువులను జ్ఞాపకము పెట్టుకోగలుగుతారు, అప్పుడు అక్కడ లేని వస్తువులను లేదా అంతకు ముందు జరిగిన సంఘటనల గురించి కూడా వారు ఆలోచించగలుగుతారు. అప్పటి గురించి చెప్పాలంటే, శిశువులు సమయము గురించిన అవగాహన కలిగి ఉండడము కష్టము. వారి ఆలోచనా విధానము వారు కావాలని అనుకున్నట్లుగా ఉన్న ఉహా చిత్రముల వలన ప్రభావితము చేయబడి ఉంటుంది మరియు వారు ఇతరులు కూడా తమ దృష్టికోణముతోనే చూస్తున్నారు అని ఉహిస్తారు. వారు సమాచారమును తీసుకుని, దానిని వారి బుద్ధిలో తమ ఆలోచనలకు తగిన విధముగా మార్చుకుంటారు. పిల్లల ఈ ఉజ్వలమైన కల్పిత గాథలు మరియు ఇంకా సరిగా పెరగని సమయము యొక్క అవగాహన వంటి వాటిని దృష్టిలో పెట్టుకునే వారి బోధన సాగాలి. మధ్యస్థముగా ఉండే పదములు, శారీరిక రూపు రేఖలు మరియు ఇతర ఉపకరణములు వంటివి శిశువు బాగా నేర్చుకోవడానికి ఉపకరిస్తాయి.

కాంక్రీట్ (మిశ్రితము అయిన) : (మొదటి స్థాయి నుండి యవ్వనము యొక్క తొలి దశ వరకు)
ఈ దశలో సమాధానములు ఇవ్వడము పెరుగుతుంది. అంతకు పూర్వము అక్కడ జరిగితేనే అర్ధము చేసుకోగలిగే శిశువు, పరిష్కారము దిశగా ఆలోచించడము మరియు అంతకు ముందు జరిగిన లేదా అపుడు చూడగలిగిన పనుల గురించిన మంచి చెడులకు సంబంధించిన నిర్ణయము తీసుకోవడము వంటివి ఇప్పుడు చేయగలుగుతుంది. ఇలాంటి శిశువుకు నేర్పేటప్పుడు, అతనికి ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశము ఇచ్చి వాటికి మీరు సమాధానము ఇవ్వడము అనేది తను ఆ సమాచారమును తన మానసిక శక్తితో సమన్వయము చేసుకునేలా వీలు కుదురుతుంది.

విధ్యుక్త ధర్మములు: (యవ్వనము)
ఈ దశ జ్ఞాన శక్తిని ఆఖరు రూపమునకు తీసుకుని వస్తుంది. ఈ వ్యక్తికి ఇంక సరైన నిర్ణయములు తీసుకోవడానికి పద్ధతైన వస్తువులు అవసరము లేదు. ఈ సమయములో, అతను ఉహాజనితమైన మరియు వేరే వాటి నుంచి తీసుకోబడిన కారణాలను కూడా ఆలోచన చేయగలుగుతాడు. యవ్వన ప్రాయములోని వారు చాలా రకములైన అవకాశములను చాలా కోణముల నుంచి చూడగలరు కాబట్టి వారికి నేర్పడము అనేది చాలా వ్యాప్తి చెంది ఉంటుంది.

వ్యగోట్స్కీ[మార్చు]

వ్యగోట్స్కీ పూర్వపు సోవియట్ యునియన్ యొక్క తొలి దశకములలో పనిచేసిన ఒక సిద్ధాంతకర్త. అతను కూడా పియజే లాగానే పిల్లలు తాము ప్రయోగములు చేయడం ద్వారా నేర్చుకుంటారు అని ప్రతిపాదించాడు. అయినప్పటికీ, పిల్లలు కొత్త పని నేర్చుకోవటంలో అవస్థలు పడుతునప్పుడు ("సామీప్య వికాస ప్రదేశం" అని పిలవబడుతుంది) పెద్దల యొక్క సమయానుకూల మరియు సునిశితమైన మధ్యవర్తిత్వము పిల్లలు కొత్త విద్యలు అభ్యసించటానికి సహాయ పడుతుందని ఆయన వాదించాదు, ఇది పియజే యొక్క వాదనకు వ్యతిరేకముగా ఉంటుంది. ఈ విధానము "స్కాఫోల్డింగ్" అని పిలవబడుతుంది, ఎందుకనగా పిల్లలకు అప్పటికే ఉన్న జ్ఞానానికి పెద్దల సహకారంతో వారు నేర్చుకున్న కొత్త జ్ఞానం తోడవుతుంది.[4] దీనికి ఒక ఉదాహరణ ఒక చిన్ని పాపకు ఆమె తల్లి తండ్రులు పాట్-ఏ-కేక్ రైమ్ లు చప్పట్లు కొట్టడము లేదా చేతులు త్రిప్పడము వంటివి తనంతట తానూ చేయగలిగే వరకు సహాయము చేయడము వంటివి.[5][6]

వ్యగోట్స్కీ శిశువు యొక్క వికాసము యొక్క తీరు పై సంస్కృతి యొక్క ప్రభావమును నిర్ణయించడము పై ఎక్కువ శ్రద్ధ పెట్టాడు.[4] అతను ఇలా వాదించాడు "శిశువు యొక్క వికాసము లోని ప్రతి విషయము పై సంస్కృతి యొక్క ప్రభావము రెండు రకములుగా ఉంటుంది: మొదటిది, సమాజ స్థాయిలోనూ మరియు రెండవది అతని స్థాయిలో ఉంటుంది; మొదటిది వ్యక్తుల మధ్య(ఇంటర్ సైకలాజికల్ (మానసిక స్థాయిల మధ్య) మరియు రెండవది ఆ బిడ్డ అంతరంగముపై ప్రభావము (ఇంట్రా సైకలాజికల్-అంతరంగము పై ప్రభావము). ఇది తనంత తాను శ్రద్ధ పెట్టడము పై, ఆలోచనా శక్తి మరియు విషయములను కూడగట్టుకోగలిగే శక్తి వరకు ప్రభావము కలిగి ఉంటుంది. అన్ని పెద్ద స్థాయి సంబంధములు కూడా విడి విడి వ్యక్తుల మధ్య ఉన్న నిజమైన సంబంధములను మూలముగా కలిగి ఉంటాయి.[4]

వ్యగోట్స్కీ వికాసము అనేది ఒక పద్ధతి అని అభిప్రాయ పడ్డాడు మరియు శిశువు యొక్క మానసిక పనితీరులో చెప్పుకోతగ్గ స్థాయిలో మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్న సమయములో వారి వికాసములో ఇబ్బందులు తలెత్తిన సమయములు కూడా చూసాడు.[7]

అనుబంధ సిద్ధాంతం[మార్చు]

జాన్ బౌల్బై యొక్క సిద్ధాంతము నుండి తీసుకొనబడి, మారీ ఐన్స్వర్త్ చేత అభివృద్ధి పరచబడిన అనుబంధ సిద్ధాంతము అనేది ఒక మానసిక, పరిణామ మరియు ఎథోలాజికల్ సిద్ధాంతము, ఇది మానవులలో వ్యక్తుల మధ్య ఉండే సంబంధ బాంధవ్యములను అర్ధము చేసుకోవడానికి కావలసిన ఒక అల్లికను ఇస్తుంది. అనుబంధ సిద్ధాంతీకులు మానవ శిశువునకు మాములుగా సామాజిక ఎదుగుదల మరియు భావోద్వేగాములు ఉండడానికి కనీసము ఒకరు వారితో ఉండి బాగోగులు చూసుకునే వారు ఉండి తీరాలని అభిప్రాయబడ్డారు.

ఎరిక్ ఎరిక్సన్[మార్చు]

ఫ్రూడ్ ను అనుసరిస్తూ ఉన్న ఎరిక్సన్, తన మరియు ఫ్రూడ్ ల సిద్ధాంతములను కలబోసి "సైకోసోషల్" అని పిలవబడే క్రొత్త సిద్ధాంతమును తయారు చేసాడు, ఇవి మానవ వికాసమునకు సంబంధించి జననము నుండి మరణము వరకు వేరు వేరు దశలను తెలుపుతుంది మరియు జీవితములోని ప్రతీ దశలోనూ వచ్చే సవాళ్ళను విజయవంతముగా ఎదుర్కోవడానికి చేయవలసిన "చర్యల" పై ఎక్కువగా దృష్టి సారిస్తుంది.[8]

ప్రవర్తనా సరళి పై సిద్ధాంతములు[మార్చు]

ప్రవర్తనా సరళిపై జాన్ B. వాట్సన్ యొక్క సిద్ధాంతము వికాసములో ప్రవర్తన యొక్క వేరు వేరు రూపముల గురించిన మూలముల గురించి తెలుపుతుంది.[9] అతను ముఖ్యముగా శిశువుల వికాసము గురించి బాగా వ్రాసాడు మరియు పరిశోధన చేసాడు (లిటిల్ ఆల్బర్ట్ పరిశోధన) చూడండి. విలియం జేమ్స్ యొక్క ప్రవర్తనా సరళి ప్రవాహమునును గురించి తెలివిగా తెలియచేయబడిన పద్ధతిలో మార్పులు చేయడంలో వాట్సన్ చాలా ముఖ్య పాత్ర పోషించాడు.[10] వాట్సన్ పిల్లల మానసిక విజ్ఞానశాస్త్రమునకు సహజమైన విజ్ఞాన స్థాయి ఇచ్చే ప్రయత్నము చేసి సహాయము చేసాడు, దీని కొరకు ఇతను చూసి తెలుసుకోగలిగిన మరియు కొలవగలిగిన ప్రవర్తన కొరకు వస్తు ఆధారిత పద్ధతులను తెలిపాడు. వాట్సన్ యొక్క నాయకత్వమును అనుసరిస్తూ B.F.స్కిన్నర్ ఈ పద్ధతిని ఇంకా పెంచి ఆపరెంట్ కండిషనింగ్ మరియు మాట్లాడే విధానము వంటి వాటిని కూడా గమనించే వీలు కల్పించాడు.

ఇతర సిద్ధాంతములు[మార్చు]

సిగ్మండ్ ఫ్రాయిడ్ఒక మాములు మనిషి శారీరిక సంబంధము పట్ల చాలా ఇష్టం కలిగి ఉంటాడు అని ఉన్న తన ఆలోచన ప్రకారము, శిశువుగా ఉన్నప్పటి నుంచి ఆ ఇష్టము ఐదు దశలలో ఉంటుంది అని తెలిపే సైకోసెక్సువల్ థియరీ ఆఫ్ హ్యూమన్ డెవలప్మెంట్ అనే సిద్ధాంతమును ప్రతిపాదించాడు. ప్రతీ దశలోనూ శరీరములోని కొన్ని ప్రదేశములలో లేదా ప్రాంతములలో కామేచ్చ ఏ స్థాయిలో ఉంది అనే విషయముపై దృష్టి పెట్టబడుతుంది. అతను మానవులు అభివృది పొందుతున్న కొలదీ, వారి దశలలో కొన్ని వేరు వేరు వస్తువుల పట్ల ప్రత్యేకమైన స్థిరమైన భావన కలిగి ఉంటారు అని కూడా వాదించాడు. ప్రతి దశలోనూ బిడ్డ వికాసమునకు కావలసిన సమాధానమును వెతికి తీరవలసిన ఒక సమస్య ఉంటుంది.[11]

డైనమికల్ సిస్టమ్స్ థియరీను వికాసమునకు ఒక అల్లికగా వాడుకోవడము అనేది 1990 ల తొలిరోజులలో మొదలైంది మరియు ఇప్పటి శతాబ్దము వరకు నడుస్తూనే ఉంది.[12] డైనమిక్ సిస్టమ్స్ థియరీ అంతగా సూటిగా లేని సంబంధములపై ఎక్కువ శ్రద్ధ చూపుతుంది (ఉదాహరణము అంతకు మునుపు మరియు ఆ తరువాత సమాజములో నొక్కి చెప్పే తత్వము వంటివి) మరియు ఆ సిస్టం తనంత తానే దశను మార్చుకోగలిగే శక్తి కలిగి ఉంటుంది. సిద్ధాంతములను ప్రతిపాదించే వారికి ఉపయోగకరమైన మరొక విషయము ఆకర్షించే దశ, ఇది ఒక స్థితి (క్రొత్తగా పళ్ళు రావడము లేదా ఏదో తెలియని ఆత్రుత వంటిది), ఇది సంబంధము కలిగిన అలాగే ఎలాంటి సంబంధము లేని ప్రవర్తన గురించి నిర్ణయించడానికి సహాయపడుతుంది. డైనమిక్ సిస్టమ్స్ థియరీ అనేది ఎక్కువగా మోటార్ వికాసమును అధ్యయనము చేయడానికి ఉపయోగించబడినది, ఈ సిద్ధాంతము ఎటాచ్మెంట్ సిస్టమ్స్ గురించి బోవ్ల్బి యొక్క ఆలోచనలకు చాలా దగ్గరి మరియు గట్టి సంబంధము కలిగి ఉంది. డైనమిక్ సిస్టమ్స్ థియరీ ఇచ్చి పుచ్చుకునే పద్ధతితో కూడా సంబంధము కలిగి ఉంటుంది, [13] ఇందులో పిల్లలు మరియు తల్లి తండ్రులు ఇద్దరు ఒకే సమయములో ఒకరిపై ఒకరు ప్రభావము కలిగి ఉంటారు, మరియు సమయము గడిచే కొద్దీ ఇద్దరిలోను వికాసము ఉంటుంది.

పరిణామ సిద్ధాంతములో ముఖ్యమైన విషయము అయిన శిశువు యొక్క వికాసమును గురించి ఇలా తెలుపుతుంది "శిశువులు తమ జీవితమును చాలా సహజముగా మొదలు పెడతారు, కొన్ని ప్రత్యేకమైన విజ్ఞాన పద్దతులను ఆలోచనకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన ప్రాంతము"[14]. ఆలోచనకు సంబంధించి, జీవితమునకు చాలా ముఖ్యమైన ఐదు ముఖ్యమైన ప్రాంతములు ఉన్నాయి, అవి: శారీరికపరమైన, సంఖ్యాపరమైన, భాషాపరమైన, మానసికపరమైన మరియు జీవసంబంధమైనవి, ఇవి తొలి దశలోని జ్ఞాన వృద్ది కొరకు కావలసిన వేరు వేరు ముఖ్యమైన విషయములను ఒకేసారి అభివృది పరుస్తూ ఉంటాయి.

వికాసములో కొనసాగింపు మరియు వికాసము ఆగిపోవడము[మార్చు]

వికాసములోని వేరు వేరు దశలలోని వివిధ మైలురాళ్ళు పరిశోధకులకు మరియు పిల్లల గురించి జాగ్రత్త తీసుకునే వారికి మాత్రమే ముఖ్యము అయినప్పటికీ, ఈ వికాసములోని మార్పులలో వరుసగా వచ్చేవి చాలా ఈ మైలురాళ్ళలో కనిపించవు.[15] వికాసములో వస్తూ ఉండే మార్పులు, అంటే శరీరము ఎత్తులో పెరుగుదల నెమ్మదిగా మరియు ఉహించగలిగిన ఎదుగుదలతో పెద్దవారి లక్షణముల వైపుకు దారి తీస్తుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, వికాసములోని మార్పులు వరుసగా లేనప్పుడు, పరిశోధకులు కేవలము వికాసములోని మైలురాళ్ళను మాత్రమే కాకుండా, వాటికీ సంబంధించిన వేరు వేరు సమయములను కూడా గుర్తించగలుగుతారు, వీటినే తరచుగా దశలు అని అంటారు. ఒక దశ అనేది ఒక సమయము, ఇది తరచుగా తెలిసిన ఒక సమయము యొక్క పరిధిలో ఉంటుంది మరియు ఈ సమయములోనే శారీరిక ధర్మములకు సంబంధించిన తేడాలు అంతకు ముందు లేని విధముగా ఉంటాయి. ఈ సమయము దశ అని పిలవబడినప్పుడు, ఈ పదము ఈ గుణాత్మకమైన తేడాను మాత్రమే కాకుండా, ఉహించగలిగిన వరుసలో ఈ వికాసమునకు సంబంధించిన ఘటనలు తెలుస్తూ ఉంటాయి, ప్రతీ దశలోనూ ఆ తరువాతి దశలో రాబోయే మార్పులు లేదా శారీరిక గుణములు వంటివి ఒకదాని తరువాత ఒకటి వస్తూ ఉంటాయి.

వికాసములోని దశలు ఒకదానితో ఒకటి కలిసి కూడా ఉండవచ్చు లేదా వికాసములోని కొన్ని ప్రత్యేక ఇతర విషయములైన మాట లేదా కదలిక వంటివాటితో కూడా సంబంధము కలిగి ఉండవచ్చు. ఒక ప్రత్యేకమైన వికాస స్థానములో కూడా, ఒక దశ నుంచి మరొక దశకు మారింది అంటే దాని అర్ధము అంతకు ముందు దశ పూర్తిగా పూర్తైంది అని కాదు. ఉదాహరణకు, ఎరిక్సన్ ప్రవర్తనా రీతుల గురించి చేసిన ఒక చర్చలో పిల్లల [16] దశలోని స్వాభావికమైన ప్రవర్తన గురించి తెలుసుకోవడానికి ఒక జీవిత కాలము గడపబడినది అని అన్నాడు. అలాగే, జ్ఞానశక్తిను వృద్ది చేసే దిశగా ప్రయత్నము చేసిన సిద్ధాంతకర్త అయిన పియజే పిల్లలు మానసిక పరిపక్వత కలిగిన తెలివితేటలతో కొన్ని రకములైన సమస్యలకు సమాధానములు చెప్పగలరు కానీ దీనిని అంతగా తెలియని సమస్యలకు సమాధానములు కనిపెట్టలేరు, ఈ విషయమును హారిజాంటల్ డికలేజ్ అని అన్నాడు.[17]

వికాస ప్రక్రియలు[మార్చు]

ఆట స్థలములో ఆడుకుంటున్న అమ్మాయి.

వికాసములో మార్పులు అనేవి కాలముతో పాటుగా నడుస్తూనే ఉంటాయి అయినప్పటికీ, కేవలము వయస్సు మాత్రమే వికాసమునకు కారణము కాదు. జన్యు పరమైన కారణములు మరియు వాతావరణమునకు సంబంధించిన కారణములు వికాసములోని మార్పులకు లేదా మూల నిర్మాణమునకు కారణములు. కణజాలమునకు సంబంధించిన మార్పులైన మొత్తము ఎదుగుదల, శరీరము మరియు మెదడు లోని కొన్ని భాగముల మధ్య అసమతుల్యత మరియు కంటి చూపు మరియు ఆహార అవసరముల వంటి ధర్మముల పరిపక్వతకు సంబంధించిన విషయములకు జన్యుపరమైన కారణములు బాధ్యత వహిస్తాయి. ఎందుకంటే జన్యువులను "టర్న్డ్ ఆఫ్" మరియు "టర్న్డ్ ఆన్" చేయవచ్చు, సమయము గడిచే కొద్ది జన్యువుల ధర్మము మారిపోవచ్చు, ఇది ఇంకా ఆ తరువాత కూడా చాలా రకములైన మార్పులకు లోను కావచ్చును. వాతావరణ పరిస్థితులు ఆహారమును మరియు వ్యాధులకు గురి కావడము, అలాగే సామాజిక, ఉద్వేగములకు మరియు జ్ఞాన శక్తికి సంబంధించిన అనుభవముల గురించి ప్రభావము కలిగి ఉంటాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, వాతావరణ పరిస్థితులపై చేసిన పరీక్షలలో యవ్వనములో ఉన్న మనుషులు చాలా రకములైన వాతావరణ పరిస్థితులలో కూడా చక్కగా బ్రతకగలుగుతారు అని తెలిసింది.[17]

రెండు వేరు వేరు యంత్రాంగములలా కాకుండా, జన్యుపరమైన మరియు వాతావరణ కారణములు రెండు కలిసి పనిచేసి వికాస పరమైన మార్పులకు కారణము అవుతాయి. శిశు వికాసములోని కొన్ని విషయములు వారిలో స్నిగ్ధత రావడానికి కారణము తెలుస్తోంది లేదా ఏ దిశగా వికాసము జరుగుతోంది అనే విషయము మరియు వాతావరణము లేదా జన్యువులు దానికి ఎంతవరకు కారణము అనేది తెలుస్తుంది. ఉదాహరణకు, కొన్ని ప్రత్యేకమైన వస్తువులకు లేదా వాతావరణము పడకపోవడము అనేది జీవితములోని తొలి దశలలో కొన్ని రకముల వాతావరణము లలో ఉండడము లేదా తిరగడము వంటి వాటివలన వచ్చి ఉండవచ్చు మరియు ఈ తొలి దశలో మాంసకృత్తులు ఇవ్వడం అనేది బిడ్డను ఆ తరువాత ఇలాంటి వికటించే పరిస్థితుల నుంచి కొంతవరకు కాపాడుకునే అవకాసము కల్పిస్తుంది. వికాసములోని ఒక దశ బాగా ప్రభావితము అయి ఉంది అని అంతకు మునుపు అనుభవము ద్వారా తెలుస్తున్నప్పుడు, అది ఎక్కువ స్నిగ్ధతకు కారణము అవుతుంది అని తెలుస్తుంది; అలాగే వికాసము అనేది జన్యుపరముగా తయారు అవ్వడము అనేది ముఖ్యమైన కారణముగా మరియు స్నిగ్ధత అనేది తక్కువ ప్రభావము కలిగినదిగా తెలుస్తోంది.[18] స్నిగ్ధత అనేది అంతర్జనిత కారణములు అయిన హార్మోన్ ల ద్వారా మరియు బయటి నుంచి వచ్చిన ఇన్ఫెక్షన్ వంటి కరానముల వలన నడిపించబడతాయి.

నీటి బుడగలతో ఆడుకుంటున్న బిడ్డ

వాతావరణము ద్వారా నడిపించబడే ఒక రకమైన వికాసమును అనుభవ ఆధారితమైన స్నిగ్ధతగా వర్ణిస్తారు, ఇందులో పర్యావరణము నుంచి నేర్చుకుని ప్రవర్తనను మార్చుకోవడము ఉంటుంది. ఈ రకమైన స్నిగ్ధత అనేది జీవిత పర్యంతము యెప్పుడైనా రావచ్చును మరియు మానసిక ఉద్విగ్నతలతో సహా ఎన్నో రకముల ప్రవర్తనను కలిగి ఉంటుంది. రెండవ రకమైన స్నిగ్ధ్తత అనేది, వికాసములోని సున్నితమైన దశలలో వచ్చిన కొన్ని అనుభవముల వలన బలముగా పడిన ప్రభావము వలన వచ్చినది అయి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, రెండు కళ్ళతో చూస్తున్నప్పుడు రెండు ప్రతి బింబములు కాకుండా, ఒకే త్రీ డైమెన్షనల్ ప్రతిబింబమును చూపించ గలగడము అనేది కంటిలోని కాంతి కిరణము మొదటి సంవత్సరములోని తొలి సగములో వచ్చిన అనుభవము ద్వారా నేర్చుకున్నది. అనుభవము-శిశువు వికాసములో జన్యుపరమైన కారణములు బాగా ఎక్కువగా వంటరిగా పనిచేస్తున్నందుకు వికాసములో ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తున్నప్పటికీ స్నిగ్ధత అనేది పూర్తి స్థాయిలో ఎదగలేదు.[19]

వికాసమునకు సంబంధించిన కొన్ని విషయములలో స్నిగ్ధతతో పాటు, జన్యుపరమైన మరియు వాతావరణ పరిస్థితులు ఒక వ్యక్తీ యొక్క స్వంతంత్ర ప్రవర్తనను ఎన్నో రకములుగా పరిపక్వము అయ్యేలా ప్రభావితము చేయగలుగుతాయి. జన్యుపరమైన-వాతావరణపరమైన కారణములు అనేవి కలిసిమెలిసి కొన్ని రకములైన అనుభవములు తరచుగా కలిగేలా పరిస్థితులను కలిగిస్తాయి. ఉదాహరణకు, మందకొడిగా ఉన్న జన్యు-వాతావరణ పరిస్థితులు కలిసి మెలిసి ఉన్నప్పుడు, అక్కడ పెరిగిన బిడ్డ అతని తల్లి తండ్రుల నుంచి వచ్చిన జన్యువులు తెలిపిన విధముగా అలాంటి వాతావరణము మాత్రమే తయారు చేసుకుంటాడు లేదా కోరుకుంటాడు. చక్కగా తెలుస్తున్న జన్యు-వాతావరణముల మేలు కలయికలో, బిడ్డ యొక్క జన్యువుల వలన వచ్చిన కొన్ని స్వాబావికమైన లక్షణములు ఇతరులు కొన్ని ప్రత్యేకమైన విధములుగా ప్రతిస్పందించేలా చేస్తాయి, బహుశా ఇది జన్యు పరముగా కొంచెం వేరుగా ఉన్న ఒక బిడ్డకు ఒక ప్రత్యేకమైన వాతావరణమును కల్పిస్తుంది; ఉదాహరణకు, కొంచెం మందకొడిగా ఉండే లక్షణము ఉన్న బిడ్డ గురించి అది లేని బిడ్డ కంటే ఎక్కువ రక్షణ కల్పించవలసిన అవసరం మరియు తక్కువ సవాళ్లు ఉన్న పరిస్థితులు కల్పించడం అనేవి చేయవలసి ఉంటుంది. చివరగా, ఒక చురుకుగా ఉండే జన్యుపరమైన మరియు వాతావరణ పరిస్థితుల కలయిక అనేది ఒక శిశువుకు తన మీద ప్రభావము చూపించగలిగే అనుభవములను ఎన్నుకోగాలిగేలా చేయగలుగుతుంది; ఉదాహరణకు, కండబలము బాగా కలిగిన బిడ్డ విద్యాలములో ఆటలు కావాలని కోరుకోవచ్చు, దీని వలన ఆటలలో ఆటను బాగా వృద్ది లోకి రావచ్చును, కానీ ఆటను బహుశా సంగీతము నేర్చుకోవడానికి ఇష్టం చూపించకపోవచ్చు. ఈ అన్ని సందర్భములలో, ఆ బిడ్డ యొక్క స్వభావము జన్యువులు వలన వచ్చిందా, అనుభవము వలన వచ్చినదా లేదా ఆ రెంటి కలయిక వలన వచ్చిందా అనేది తెలుసుకోవడము కష్టం అవుతుంది.[20]

పరిశోధన అంశములు మరియు పద్దతులు[మార్చు]

ఒక శిశువు వికాసమును గురించి ఉపయోగపడేలా అర్ధం చేసుకోవడము కొరకు ఈ వికాసమునకు సంబంధించిన సంఘటనలకు సంబంధించి ఒక చక్కటి పద్ధతిలో చేయబడిన విచారణ అవసరము అవుతుంది. వికాసమునకు సంబంధించిన వేరు వేరు విషయములు వేరు వేరు రకములైన ప్రభావమును కలిగి ఉంటాయి మరియు వేరు వేరు రకముల మార్పులు కలిగిస్తాయి, కాబట్టి శిశువు వికాసమును గురించి కూర్చి చెప్పడం తేలిక కాదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, ప్రతీ విషయమునకు సంబంధించి కొన్ని ప్రశ్నలకు సమాధానములు తెల్పడము అనేది ఈ వికాసములోని మార్పులకు సంబంధించిన వేరు వేరు విషయములను పోల్చి చూసుకోవడానికి కావలసిన సమాచారమును ఇస్తుంది. క్రింది ప్రశ్నలు ఈ విషయమునకు సంబంధించిన వివరముల కొరకై వాటర్స్ మరియు అతనితో పని చేసే వారు సూచించారు.[21]

  1. ఏది వికాసమునకు గురి అవుతుంది? ఒక వ్యక్తిలో ఎలాంటి అంశములు కాలగతిలో మారుతుంటాయి?
  2. వికాసము ఏ స్థాయిలో మరియు ఎంత వేగముతో జరుగుతుంది?
  3. వికాసము యొక్క యంతరంగములు ఏమిటి- అనుభవము మరియు వారసత్వములోని ఏ ఏ అంశములు వికాసములో మార్పులు కలిగించగలుగుతాయి?
  4. మాములుగా వచ్చే మార్పులు ఏమైనా సంబంధము కలిగిన మార్పులు అవుతాయా?
  5. వికాసము అనే అంశములో జనాభాలలో తేడాలు ఉన్నాయా (ఉదాహరణకు, ఆడపిల్లలు మరియు మగ పిల్లల వికాసములలో తేడాలు) ?

ప్రయోగముల ఆధారమైన ఈ పరిశోధన చాలా మార్గములలో వెళుతున్న ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానము ఇచ్చే ప్రయత్నము చేస్తుంది. ముందుగా, సహజమైన పరిస్థితులలో కనిపెడుతూ చేసే పరిశోధన ఒక వృత్తాంతమును వివరిస్తూ ఉండవలసిన అవసరము ఉంది మరియు వికాసమునకు సంబంధించిన మొదటి సంవత్సరములో వచ్చే మార్పులను ప్రతిబింబించే ప్రతిస్పందనలు వంటి విషయములను కూడా వివరించడం వంటివి కూడా జరగాలి. ఈ రకమైన పని తీరు ఆ తరువాత సహా సంబంధము కలిగిన అధ్యయనములకు దారి తీస్తుంది, క్రమబద్ధముగా వయస్సు గురించి సమాచారము సేకరించడము మరియు మాటలు ఎలా వస్తున్నాయి అనే విషయములు వంటి వాటి గురించి తెలుసుకోవడము, సహసంబంధ సాంఖ్యక వివరములు కూడా ఈ దశలలో వచ్చే మార్పులు తెలుసుకోవడానికి ఉపయోగపడతాయి. అలాంటి అధ్యయనములు వేరు వేరు వయస్సులలో పిల్లల స్వభావము ఎలా ఉందో పరీక్ష చేస్తాయి. ఈ పద్ధతులలో ఒక సమూహమునకు చెందిన పిల్లలు వారు పెద్ద అయ్యే కొద్దీ వేరు వేరు సందర్భములలో మరల మరల పరీక్షించబడేలా పెద్ద నిడివి కలిగిన అధ్యయనములు లేదా ఒక సముహములోని పిల్లలు వేరు వేరు వయస్సులలో ఒక్కోసారి పరీక్షించబడి వారిలో వారే పోల్చి చూడబడే అధ్యయనములు కానీ లేదా రెంటి మేలు కలయిక కానీ ఉంటుంది. కొన్ని శిశువుల వికాసము యొక్క అధ్యయనములలో అనుభవము లేదా వారసత్వము అనేవి పిల్లల సహజ స్వభావము పై ఎలాంటి ప్రభావము కలిగి ఉంటాయి అనే విషయము వేరు వేరు సముహముల పిల్లలను ప్రత్యేకముగా తీసుకుని పరీక్ష చేస్తాయి. కొన్ని వేరే అధ్యయనములలో ప్రత్యేకమైన మధ్యవర్తిత్వమును కలిగిన లేదా శిక్షణ పొందిన పిల్లల సముహములను వీలైనట్లుగా తీసుకుని వాటి ఫలితములను పోల్చి చూస్తారు.[17]

వికాసములోని మైలురాళ్ళు[మార్చు]

మైలురాళ్ళు అనేవి శారీరికముగా మరియు మానసికముగా ఒక దశ పూర్తి అయ్యి మరొక దశ మొదలవుతోంది అని సూచించే మరియు ప్రత్యేకమైన సామర్ద్యములు (ఉదాహరణకు నడవడము మరియు భాషను అర్ధం చేసుకోవడము వంటివి). దశల వాదముల ప్రకారము, మైలురాళ్ళు అనేవి దశలలో మార్పులను సూచిస్తాయి. ఈ దశల గురించి జరిగిన అధ్యయనములలో వికాసమునకు సంబంధించిన చాలా పనులు వయస్సుతో ముడిపడి ఉంది మైలురాళ్ళను ప్రభావితం చేస్తున్నాయి. ఎదిఎమైనప్పటికీ, మైలురాళ్ళ సాధనలో చెప్పుకోతగ్గ స్థాయిలో మార్పు ఉంటుంది, ఇది శారీరిక అవకరములు కలిగిన పిల్లలో కూడా కొంత స్థాయిలో తప్పకుండా ఉంటుంది. కొన్ని మైలురాళ్ళు వేరే వాటి కంటే ఎక్కువ తేడాగా ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, మాములు వినికిడి శక్తి ఉన్న పిల్లలో మాట్లాడే శక్తి సూచికలు అంతగా మారవు, కానీ అర్ధం అయ్యేలా మాట్లాడే శక్తి యొక్క సూచికలలో చాలా మార్పులు ఉండవచ్చు.

శిశు వికాసములో గమనించవలసిన ఒక ముఖ్యమైన విషయము వికాసములో ఆలస్యము, దీని వలన వయస్సుకు తగిన విధముగా రావలసిన అన్ని శక్తులు రాకుండా నెమ్మదిగా అవ్వడము మరియు మైలురాళ్ళను చేరకపోవడము వంటివి జరుగుతాయి. శిశు వికాస అధ్యయనములో ఇలా వికాసము ఆలస్యం అవ్వడము లేదా అసలు కాకపోవడము వంటి వేలైననత త్వరగా వాటిని కనిపెట్టడము అనేది ముఖ్యమైన ఉద్దేశము. వికాసములోని ఆలస్యములు మైలురాళ్ళ మధ్య ఉన్న సహజ స్వభావములోని మార్పులను పోల్చి చూడడం ద్వారా తెలుసుకోవడము అనేది, అప్పటి వయస్సులో సాధించిన వాటితో పోల్చడము కంటే మంచి పద్ధతి. ఇలాంటి మైలురాయికి ఒక చక్కటి ఉదాహరణ కంటికి-చేతికి మధ్య సమన్వయము, ఇందులో బిడ్డ యొక్క వస్తువులను గుర్తించి వాడుకునే శక్తి పెరిగిన విధము తెలుస్తుంది. వయస్సుకు తగ్గట్టుగా ఉన్న వికాసమునకు సంబంధించిన మైలురాళ్ళు ఎక్కువగా కనిపిస్తుంటే అవి తల్లితండ్రులకు మరియు ఇతరులకు సరిగా వికాసము ఉందా లేదా అని తెలుసుకోవడానికి అవకాశము కల్పిస్తాయి.

శిశువు వికాసములోని అంశములు[మార్చు]

శిశువు యొక్క వికాసము అనేది కేవలము ఒక్క విషయమునకు సంబంధించినది కాదు, కానీ వికాసము అనేది ఒక వ్యక్తి యొక్క వేరు వేరు విషయములకు సంబంధించి వేరు వేరుగా ఉంటుంది. ఇక్కడ శారీరిక మరియు మానసిక వికాసమునకు సంబంధించిన కొన్ని లక్షణముల వివరములు ఇవ్వబడ్డాయి.

శారీరిక ఎదుగుదల[మార్చు]

దేని వలన ఎదుగుతారు?[మార్చు]

శరీరము ఎత్తు మరియు బరువులలో పెరుగుదల అనేది పుట్టినప్పటినుంచి 15–20 సంవత్సరముల వరకు ఉంటుంది, సరాసరిన 3.5 కేజీల బరువు మరియు 50 సెంటీమీటర్ల పొడవు పుట్టినప్పటినుంచి పూర్తి స్థాయిలో వయస్సు వచ్చిన వారిగా తయారు అయ్యే వరకు పెరుగుతూ ఉంటారు. శరీరము యొక్క ఎత్తు మరియు బరువు పెరిగే కొలది, ఆ వ్యక్తి యొక్క సమతౌల్యము కూడా మారుతుంది, నవజాత శిశువుకు ఉండే పెద్ద తల మరియు చిన్న చిన్న అంగముల నుండి, పెద్దవారిలో ఉండే చిన్న తల మరియు పొడవైన చేతులు అన్నీ వస్తాయి.[22] [22]

వికాసము యొక్క వేగము మరియు క్రమము[మార్చు]

పుట్టిన తరువాత శారీరికముగా ఎదగడము అనేది పుట్టిన తరువాత కొన్ని నెలలపాటు వేగముగా ఉంటుంది, ఆ తరువాత నెమ్మదిస్తుంది, కాబట్టి పుట్టినప్పుడు ఉన్న బరువు మొదటి నాలుగు నెలలలో రెండితలు అవుతుంది, పన్నెండు నెలల వరకు మూడింతలు అవుతుంది, కానీ 24 నెలల వరకు నాలిగింతలు కాదు.ఆ తరువాత వికాసము యవ్వనము ప్రారంభము అవ్వడానికి కొద్ది కాలము ముందు వరకు నెమ్మదిగా ఉంటుంది ( అంటే 9 నుండి 15 సంవత్సరముల మధ్య వయస్సు వరకు), ఆ తరువాత యవ్వనములో ఎదుగుదల చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. వికాసము అనేది అన్ని శరీర భాగములలో మరియు అన్ని సమయములలో ఒకే వేగముతో ఉండదు. పుట్టినప్పుడు, తల పరిమాణము పెద్దవారికి దగ్గరగానే ఉంటుంది, కానీ ఆ క్రింద ఉన్న శరీర భాగములు పెద్దవారికంటే చాలా చిన్నగా ఉంటాయి. సమయము గడిచే కొలదీ, తల చిన్నగా అవుతుంది మరియు తోర్శో, ఇతర అంగములు బాగా ఎదుగుతాయి.[22]

వికాసములోని మార్పులకు సంబంధించిన యంత్రాంగము[మార్చు]

జన్యు పరమైన కారణములు వికాసము యొక్క వేగమును నిర్ణయించడములో చాలా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి మరియు ముఖ్యముగా మానవ వికాసములోని తొలి దశలో వారి సహజ ప్రవర్తనలో సమతుల్యతపై ప్రభావము కలిగి ఉంటాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, జన్యుపరమైన కారణములు కూడా వాతావరణ పరిస్థితులు బాగా అనుకూలించినప్పుడు మాత్రమే ఎక్కువ వికాసమును ఇవ్వగలుగుతాయి. పౌష్టికాహారము లేక పోవడము మరియు తరచుగా గాయాలు అవ్వడము లేదా జబ్బున పడడము అనేవి వ్యక్తి యొక్క ఎదుగుదలను నెమ్మదింప చేస్తాయి, కానీ వాతావరణము ఎంత బాగున్నప్పటికీ వారసత్వము అంత బాగా వికాసము కలిగించలేదు.[22]

జనాభాలో తేడాలు[మార్చు]

వికాసములో జనాభా తేడాలు అనేవి ఎక్కువగా పెద్దవారిలో శరీరము ఎత్తు వలననే వస్తాయి. పెద్దైన తరువాత ఎత్తుగా ఉండే జాతికి చెందినవారు సహజముగా పుట్టినప్పుడే పొడవుగా ఉంటారు మరియు పొట్టిగా ఉండే వాళ్ళతో పోల్చి చూస్తే చిన్నతనము అంతా కూడా పొడవుగానే ఉంటారు. మగవాళ్ళు కొంతవరకు ఎత్తుగా ఉంటారు, కానీ ఇది పెద్దవారు అయ్యాక ఎక్కువ శారీరిక కలయిక ఇష్టపడే జాతులలో అంతగా కానరావడము లేదు. సహజముగా పోషకాహార లోపము ఉన్న సముహములకు చెందిన వారు జీవిత పర్యంతము పొట్టిగానే ఉంటారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, సరిగ్గా లేని చుట్టుపక్కల పరిస్థితులు యవ్వనము ఆలస్యముగా రావడానికి మరియు వికాసముతో రావలసిన దారుధ్యము రాకపోవడము వంటి తేడాలు తప్ప, జనాభాలో చిన్ని చిన్ని తేడాలు మాత్రమే ఉంటాయి. దీనివలన అబ్బాయిలు మరియు అమ్మాయిలు 11 లేదా 12 సంవత్సరముల వయస్సులో వేరు వేరు సమయములలో పరిపక్వత పొందుతారు మరియు శారీరికముగా ఉన్న పరిణామములో ఒకరి స్థాయికి మరొకరు రావచ్చును.[22]

వ్యక్తి పరమైన తేడాలు[మార్చు]

వ్యక్తి పరముగా ఎత్తు మరియు బరువులలో చిన్నతనములో వచ్చే మార్పులు గమనించతగినవి. వీటిలో కొన్ని తేడాలు కుటుంబము లోని వివిధ జన్యువులకు సంబంధించి ఉంటాయి, వేరేవి వాతావరణ పరిస్థితుల వలన ఉంటాయి, కానీ కొన్ని కొన్ని సార్లు అవి పునరుత్పత్తి సామర్ధ్యము పరిపక్వత చెందడములో ఒక్కొక్కరిలో ఒక్కో ప్రభావము కలిగి ఉంటుంది.[22]

మోటార్ వికాసము[మార్చు]

ఏది వికసిస్తుంది?[మార్చు]

నడవడము నేర్చుకుంటున్న ఒక బిడ్డ

శారీరికముగా కదలికలు అనేవి చిన్నతనము లోని బాగా ప్రతిబింబించే (ఇంకా నేర్చుకొని, తనంత తాను ఉండలేని) చిన్ని శిశువు కదలికల నుండి బాగా నైపుణ్యము ఉన్న తరువాతి బాల్య దశ మరియు యవ్వనములోకి మారుతాయి. (కానీ, పెద్ద పిల్లలు మరియు యవ్వన ప్రాయములో ఉన్న వారు కూడా వికసిస్తున్న చిన్న పిల్లల కదలికలా కొన్ని ప్రతిబింబించేవి కలిగి ఉంటారు.) [15]

వికాసము యొక్క వేగము మరియు తీరు[మార్చు]

మోటార్ వికాసము యొక్క వేగము జీవితము యొక్క తొలి దశలో చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది, నవజాత శిశువులోని మిగతా కదలికలు కొంత కాలము తరువాత మార్పునకు గురి కావడము లేదా అసలు కనిపించకుండా పోవడము లానే ఇవి కూడా అలానే మార్పుకు గురి అవుతాయి. శారీరిక వికాసములానే, మోటారు వికాసము అనేది సెఫలోకాడాల్ (తల నుంచి కాళ్ళ వరకు) మరియు ప్రొక్షొమోదిస్తల్ (తోర్సో నుండి చివరల వరకు) ఒకేలా ఉంటుంది, తల చివరలో మరియు ముఖ్యమైన ప్రదేశముల నియంత్రణ అనేది శరీరములోని క్రింది భాగముల లేదా చేతులు మరియు కాళ్ళ కంటే త్వరగా వచ్చేస్తుంది. వేరు వేరు కదలికల వికాసము వరుసగా ఉండే దశల వంటి వాటిలో ఉంటుంది; ఉదాహరణకు, 6–8 నెలల వయస్సులో చలనము అనేది నాలుగు భాగములు వాడుతూ ఉంటుంది, మరియు ఇదే ఆ తరువాత నిలబడడానికి హేతువు అవుతుంది, ఏదైనా వస్తువు పట్టుకుని నడవడము, పెద్దవారి చేయి పట్టుకుని నడవడము మరియు చివరకు స్వతంత్రముగా నడవడము వంటి వరుసలో ఉంటుంది. కొంచెం పెద్ద పిల్లలు ప్రక్కగా నడవడము లేదా వెనుకగా నడవడము, ఒంటి కాలితో దుమకడము, పాకడము, ఒక్క కాలితో ఎగరడము మరియు వేరే వారితో నడవడము మరియు చివరగా గంతులు వేయడము వంటి వరుసలో ఉంటాయి. చిన్నతనము మధ్యలో మరియు యవ్వనములో, ఉహించగలిగిన వరుసకంటే ఎక్కువగా క్రొత్త మోటార్ నైపుణ్యములు నేర్పించాదము ద్వారా లేదా చూడడం ద్వారా కానీ నేర్చుకుంటారు.[15]

మోటార్ వికాసము యొక్క మంత్రాంగము[మార్చు]

మోటార్ వికాసము యొక్క మంత్రాంగములో ఒక వయస్సులో ఉండవలసిన శరీర భాగముల పరిమాణము మరియు కండలు, ఎముకల బలము వంటివి నిర్ణయించే కొన్ని జన్యువుల వ్యవస్థలను కలిగి ఉంటాయి. పోషకాహారము మరియు వ్యాయాయమము అనేవి కూడా ఆ తరువాత ఎంత తేలికగా మరియు ఎంత చక్కగా శరీరములోని అవయవములను కదిలించగలుగుతున్నారు అనేది నిర్ణయించగలుగుతాయి. కదలికలను చేస్తూ ఉండడము అనేది శరీర భాగములను వంచడానికి (మొండెము వైపుకు వంచడానికి) మరియు పెంచడానికి సహాయము చేస్తుంది, మరియు ఈ రెండు సామర్ద్యములు కూడా చక్కటి మోటార్ సామర్ధ్యము కలిగి ఉండడానికి అవసరము అవుతుంటాయి. సాధన మరియు నేర్చుకోవడము ద్వారా స్వయముగా చక్కటి నైపుణ్యము కలిగిన కదలికలు చేయగలిగే శక్తి వస్తుంది.[15]

స్వంతంత్ర తేడాలు[మార్చు]

ఒక మాములు వ్యక్తి మోటార్ సామర్ధ్యము కలిగి ఉండడము అనేది సాధారణము మరియు కొంతవరకు బిడ్డ యొక్క బరువు మరియు నిర్మాణము పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, శిశువు దశ తరువాత మాములుగా వచ్చే తేడాలు ఎక్కువగా సాధన, గమనించడము మరియు కొన్ని ప్రత్యేక కదలికలు నేర్పించబడడము వంటి వాటి ప్రభావమునకు ఎక్కువగా గురి అవుతూ ఉంటాయి. అసాధారణమైన మోటార్ వికాసము అనేది వికాసములో నెమ్మదితనమును లేదా మూగ వ్యాధి లేదా మస్తిష్క పక్షవాతము (ఆస్టిజం లేదా సెరిబ్రల్ పాల్సీ) వంటి వాటిని సూచిస్తుంది.[15]

జనాభాలో తేడాలు[మార్చు]

మోటార్ వికాసములో కొన్ని జనాభాల తేడాలు ఉన్నాయి, అమ్మాయిలు కొంతవరకే కండలు వాడుకోవడము వల కొంత లాభ అపడుతున్నారు, ఇందులో శబ్దముల ఉచ్చారణ అనేది పెదవులతోను మరియు నాలికతోను జరుగుతుంది. జాతుల మధ్య తేడాలు కూడా నవజాత శిశువులలో కనిపించే కదలికల పై ప్రభావము కలిగి ఉన్నట్లుగా నమోదు అయింది, దీని వలన కొన్ని జీవ సంబంధమైన కారణములు అక్కడ పనిచేస్తున్నట్లుగా తెలుస్తోంది. జాతి పరముగా కొన్ని మోటార్ కళలు నేర్చుకునే అవకాశము వస్తుంది, ఉదాహరణకు ఎడమ చేతిని కేవలము పరిశుభ్రము చేసుకునే పనులకు మాత్రమే వాడడము, కుడి చేతిని మిగిలిన అన్ని పనులకు వాడడము వంటివి జనాభాలో తేడాలను తయారు చేస్తాయి. ఒక సాకర్ బాల్ ను నెట్టడానికి కాలు వాడడము లేదా బాస్కెట్ బాల్ ను నెట్టడానికి చేయి వాడడము వంటివి వాటంతట అవే జాతి కారణముగా పనిలో వచ్చే మార్పులుగా గమనించబడింది.[15]

పిల్లల వికాసము మరియు ఆటలు[మార్చు]

ఆటలు పిల్లలో చక్కటి మోటార్ నైపుణ్యములు రావడానికి చాల మార్గములలో సహాయపడతాయి. అలాంటి వాటిలో కొన్ని నిలకడగా ఉండడము, కండలను నియంత్రించడము మరియు సమన్వయము వంటివి ఉన్నాయి. యువతీ యువకుల కొరకు ఉన్న అన్ని ఆటలలో అంతర్లీనముగా సమతుకముగా ఉండడము మరియు కండలను నియంత్రించడము వంటి వాటిని పిల్లలకు తేలికగా నేర్పే దిశగానే ఉంటాయి. అలాంటి ఆటలలో ముఖ్యమైనవి కరాటే మరియు టే క్వాన్ డో వంటి మార్షల్ ఆర్ట్స్. ఇలాంటి ఆటలలో పిల్లలకు వారి సరీరములను ఒంటి కాలి పై వీలైనంతసేపు నిలిపి ఉంచడానికి ఎలాగ నిలబడాలో నేర్పుతారు, మరియు అలా కాలి మీద వారు నిలబడడం సాధన చేసే కొలదీ ఎక్కువ సమయము ఉండగలిగేలా చూస్తారు. తేలికైన సమతూకము కలిగిన వ్యాయముల తరువాత పిల్లలకు వారి శరీరమును ఎలా నియంత్రించుకోవాలో నేర్పుతారు. కాలు క్రింద పెట్టకుండా, చాలాసార్లు కాలితో తన్నడం వంటి వ్యాయామముల వలన, పిల్లలు బలమైన కండలను పెంచుకోగలుగుతారు మరియు వాటిని నియంత్రించడము మరియు అలాగే ఎలా "వాడాలి" అనేవి నేర్చుకుంటారు. తేలికగా చెప్పాలంటే, ఈ వ్యాయమములను మరల మరలా చేస్తూ ఉంటే పిల్లలు వారి కండలతో అసలు ఏమి చేయాలి అనే విషయమును తెలుసుకుంటారు. బేస్ బాల్ మరియు ఫుట్ బాల్ వంటి ఆటలలో పాల్గొవడము ద్వారా పిల్లలో కలిసి పని చేయడము, వస్తువులను అమర్చడం మరియు తీయడము వంటివి నేర్చుకుంటారు. మార్షియల్ ఆర్ట్స్ వంటి ఆటలు కూడా అంతర్లీనముగా కలిసి పనిచేయడము నేర్పేలా వ్యయామములను కలిగి ఉంటాయి. బేస్ బాల్ లో, చిన్న పిల్లలు బాల్ ను ఒక "టీ" వైపుగా కొడుతూ ఉంటారు, దీనివలన వారి కళ్ళు చూస్తున్న వైపుగా చేతిని పంపించేలా మెదడుకు సహాయము చేస్తారు. ముందు పిల్లలు స్థిరముగా ఉన్న బంతిని వారి లక్ష్యము వైపుకు నడిపించిన తరువాత వారు కదులుతున్న బంతిని లక్ష్యము దిశగా నడిపించేలా వారి మెదడును, మానసిక శక్తిని తయారు చేసుకుంటారు మరియు ప్రతిస్పందనకు సరిపోయే సమయము కూడా చూసుకుంటారు. మొదటిలో చాలా మంది పిల్లలు కదులుతున్న బంతిని కొట్టడములో వైఫల్యము చెందుతారు, కానీ మెదడు ఆ బంతి విసరబడిన ప్రతిసారీ దాని కదలికలను నమోదు చేస్తుంది. రెండుసార్లు ప్రయత్నము జరిగిన తరువాత, బిడ్డ బంతి పిట్చెర్ చేతిలోంచి విసరబడగానే గమనించి అంతకు ముందు కంటే వేగముగా తన చేతికి పని చెప్పగాలుగుతాడు. ఇది పిల్లల నిజ జీవితములో కూడా ఉపయోగపడుతుంది, ఎలా అంటే ఇద్దరు పిల్లలు ఒకరు బంతి విసిరేస్తూ ఒకరు పట్టుకుంటూ ఆడుకుంటున్నారు అనుకుందాము, వారితో ఆడని ఒక బిడ్డ వైపుకు ఈ బంతి విసరబడితే అతను అది గమనించి ఆ బంద్తి వలన దెబ్బ తాకకుండానే ప్రక్కకు వెళ్లి తప్పించుకోగలుగుతాడు. ఇవి ఆటలు పిల్లలకు సమతూకము మరియు సమన్వయము కలిగి ఉండడము అనే మోటార్ నైపుణ్యములను ఎలా నేర్పుతాయో తెలియ చెప్పడానికి కొన్ని ఉదాహరణలు.

తలపులు/మేధో వికాసము[మార్చు]

ఏమి వికసించేలా చేస్తుంది?[మార్చు]

నేర్చుకునే, గుర్తుంచుకునే, మరియు సమాచారమునకు చిహ్నములను ఇవ్వగలగడము మరియు సమస్యకు సమాధానములు కనిపెట్టడము వంటివి చిన్ని శిశువులలో తొలి స్థాయిలో ఉంటాయి, వీరు చేతనా రహితమైన లేదా చేతన కలిగిన వస్తువులను మరియు కొద్ది వస్తువులను తమ తలపులలో పెట్టుకోగలిగిన శక్తి కలిగి ఉంటారు. చిన్నతనములో, నేర్చుకోవడము మరియు సమాచారమును సరైన విధానములో పెట్టుకోవడము వంటి వాటి వేగము ఎక్కువగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే జ్ఞాపకశక్తి బాగా పెరుగుతుంది మరియు చిహ్నములను వాడుకోవడము, సంక్షేపము చేయడం వంటివి శక్తులు చిన్న తనము నుండి యవ్వనము వచ్చే వరకు బాగా పెరుగుతాయి.[15]

సంజ్ఞాత్మక వికాసం యొక్క యంత్రాంగములు[మార్చు]

తలపుల వికాసము అనేది జన్యుపరమైన మరియు ఇతర జీవసంబంధ మంత్రాంగముల పై ఆధారపడి ఉంటుంది, ఇది చాలా జన్యుపరమైన మానసిక అసమతుల్యము రావడానికి కారణము అవుతున్నట్లుగా గమనించబడింది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, మెదడు పని తీరు వలన తలపులకు సంబంధించిన సంఘటనలు జరుగుతాయని ఉహించబడినప్పటికీ, ఈ ప్రత్యేకమైన కారణములు మెదడులోని తలపులకు కారణము అవుతాయని చెప్పడానికి వీలు కుదరదు. తలపుల వికాసము అనేది వారి అనుభవము మరియు శిక్షణల వలన కూడా జరుగుతుంది మరియు సంక్షేప్తము వంటి ఎక్కువ స్థాయి వాటికి చక్కటి విద్యా బుద్ధులు కలిగి ఉండడము అనేది చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.[15]

వ్యక్తిగత తేడాలు[మార్చు]

కొన్ని ప్రత్యేకమైన తలపులకు సంబంధించిన కొన్ని శక్తులు రావడానికి మాములు వ్యక్తిగత తేడాలు కూడా ముఖ్య పాత్ర పోషిస్తాయి, కానీ పారిశ్రామికముగా వృద్ది చెందినా దేశాలలో ఈ తేడాలు అంతగా ఉండవు అన్న నమ్మకము ఆధారముగా విద్యాబుద్ధులు నేర్పించబడతాయి. తలపుల వికాసము అసాధారణముగా జరగడము అనేది పనిలో లేదా స్వతంత్రముగా బ్రతకడానికి ఎక్కువ తలపుల అవసరము ఉన్న జాతికి చెందినా పిల్లలకు ఇబ్బందికరము అవుతుంది.[15]

జనాభాలో తేడాలు[మార్చు]

తలపుల వికాసములో జనాభా వలన చాలా కొద్ది తేడాలు ఉన్నాయి. మగపిల్లలు మరియు ఆడపిల్లలు వారి తలపుల నైపుణ్యము మరియు ఇష్టములలో చాలా తేడా కలిగి ఉంటారు, కానీ వీరిద్దరి అభిరుచులు చాలా వరకు ఒకేలా ఉంటాయి కూడా. ఇలా తలపుల వికాసములో తేడాలు అనేవి లేదా గెలుపు అనేవి వేరు వేరు జాతుల వారిలో వారి వారి సంప్రదాయ మరియు వాతావరణ పరిస్థితులను బట్టి ఉంటాయి.[15]

సామాజిక-ఉద్వేగముల వికాసము[మార్చు]

ఏది వికాసమును కలిగిస్తుంది?[మార్చు]

నవజాత శిశువులు భయము కలిగి ఉన్నట్లుగా కానీ, ఎవరు ఎత్తుకుంటున్నారు అనే విషయముపై పట్టింపులు ఉన్నట్లుగా కానీ అనిపించదు.8–12 నెలల వయస్సు వచ్చేవరకు వారిలో చాలా మార్పులు వస్తాయి మరియు కొన్ని భయాలకు లోను అవ్వడము జరుగుతుంది; వాళ్ళు బాగా తెలిసిన వాళ్ళ దగ్గర ఉండడానికి ఇష్టపడడము మరియు వారిని చూడగానే సంతోషము వ్యక్తము చేయడము, వారి నుంచి దూరం అయ్యి క్రొత్తవారితో కలవవలసి వచ్చినప్పుడు బాధ వ్యక్తము చేయడము వంటివి చేస్తారు. కల్పనా శక్తి మరియు సామాజిక కట్టుబాట్లు అర్ధం చేసుకోవడం వంటివి విద్యాభ్యాసము మొదలు అవ్వడానికి కొంచెం ముందుగా మొదలు అయ్యి పెద్ద అయ్యే వరకు ఉంటూనే ఉంటుంది. బాల్యదశ లోని మధ్య సమయములో వారి వయస్సు వారితో స్నేహము చేయడము మరియు ఆకర్షణలకు లోను అవ్వడము, ఉద్వేగపూరితమైన ప్రేమకు లోబడడము వంటివి జరుగుతుంటాయి. నడక వచ్చే వయస్సులో, విద్యాలయమునకు వెళ్ళే తొలి దశలోనూ మరియు యవ్వనములోను కోపము ఎక్కువగా ఉంటుంది.[15]

వికాసము యొక్క వేగము మరియు తీరు[మార్చు]

సామాజిక ఉద్వేగములలో కొన్ని అయిన కల్పనా శక్తి వంటివి నెమ్మదిగా వికసిస్తాయి, కానీ భయము వంటివి శిశువు ఉద్వేగాములకు ఒక్కసారిగా గురి అవ్వడం వలన అప్పటికప్పుడు పెరుగుతాయి. శారీరక వృద్దితో పాటు ఆకర్షణలు మరియు భావనాత్మకమైన ఆలోచనలు పెరుగుతుంటాయి.[15]

సామాజిక మరియు ఉద్వేగముల వికాసము యొక్క యంత్రాంగము[మార్చు]

సామాజిక మరియు ఉద్వేగముల వికాసమును కొంత వరకు జన్యువులు నియంత్రిస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తుంటుంది, భయము మరియు తెలిసి ఉన్నవారితో మానసికముగా అనుబంధము కలిగి ఉండడము వంటివి ఒక వయస్సులో జరుగుతాయి అని ఉహించడానికి వీలు కలుగుతుంది. అనుభవము ద్వారా ఎవరు తనకు తెలిసినవారు అని తెలుస్తుంది, సమాజములో ఏ ఏ కట్టుబాట్లు ఒప్పుకోవాలి అనే విషయము మరియు కోపము వచ్చింది అని ఎలా తెలపాలో తెలుస్తుంది.[15]

వ్యక్తిగత తేడాలు[మార్చు]

వ్యక్తిగత తేడాలు అనేవి సామాజిక మరియు ఉద్వేగముల వికాసములో అసహజముగా ఉంటాయి, కానీ వారి వారి ఉద్వేగాములను బహిర్గతము చేయడములో ఒక బిడ్డకు మరొక బిడ్డకు మధ్య చాలా ఎక్కువ తేడా ఉంటుంది. వేరు వేరుగా స్పందించడము అనేది బహుశా స్వాభావికము అని భావించబడుతున్నది మరియు అవి సహజ స్వభావములోని తేడాలు అని సూచించబడుతున్నాయి. సామాజిక మరియు ఉద్వేగముల విషయములో అసహజమైన వికాసము అనేది కొంత వరకు అసాధారణము అయినదే లేదా చాలా ఎక్కువగా ఉంటే అది మానసిక అనారోగ్యమును సూచిస్తుంది.[15] సహజ స్వభావము అనేది జీవిత పర్యంతము స్థిరముగా ఉండేదే అని భావించబడుతున్నది. చిన్న వయస్సులో చురుకుగా మరియు కోపముగా ఉండే పిల్లలు పెద్దవారు అయిన తరువాత కూడా, యవ్వనములో మరియు పెద్దవయస్సులో కూడా అలాగే ఉండే అవకాశము ఉంది అని భావించబడుతున్నది.[ఉల్లేఖన అవసరం]

జనాభాలో తేడాలు[మార్చు]

జనాభాలో తేడాలు అనేవి పెద్ద పిల్లలలో కనిపిస్తాయి, ఉదాహరణకు, కొన్ని కుటుంబములలో మగ పిల్లలు వారి ఉద్వేగములను బయటకు తెలపవచ్చు, ఆడపిల్లలు అలా కాదు అని ఉంటుంది, లేదా వారి ఆచార వ్యవహారముల వలన ఒకరి నుంచి మరొకరు వేరేలా ప్రతిస్పందిస్తారు. సామాజిక మరియు ఉద్వేగములలో తేడాలు అనేవి అమ్మాయిలు మరియు అబ్బాయిల మధ్య ఉంటాయి మరియు అవి వారి వయస్సుతో మరియు వాటి స్థితితో అంటే యుక్తవయస్సులో, లింగ భేదములు తెలిసేటప్పుడు ప్రభావితము చేయబడతాయి.[15]

భాష[మార్చు]

ఏది వికాసము చేస్తుంది?[మార్చు]

మాట్లాడే భాష బాగా వచ్చి ఉండడముతో పాటుగా, ఏ భాష మాట్లాడుతున్నారు లేదా ఏ యాసలో మాట్లాడుతున్నారు అనే విషయముతో నిమిత్తము లేకుండా ఒక బిడ్డ నాలుగు విషయములలో తప్పనిసరిగా పట్టు సాధించాలి. వీటిని ఉచ్ఛారణ శాస్త్రము లేదా శబ్దములు అని, పద అధ్యయన శాస్త్రము లేదా అర్ధము తోడుగా ఉన్న పదములు అని, సింటాక్స్ లేదా పదములను ఎలా కలపాలి అని మరియు ప్రాగ్మాటిక్స్ లేదా వేరు వేరు సందర్భములలో పదములను ఎలా వాడాలి అనే జ్ఞానము ఉండడము అని అంటారు.[3]

వికాసము యొక్క వేగము మరియు తీరు[మార్చు]

వేరే వారి నుంచి వింటున్న భాషను మరియు వారి మాటను అర్ధం చేసుకోవడము అనేది ఆరు నెలల వయస్సులో మొదలు అవుతుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ, చెప్పే భాష, క్రొత్త పదములను తయారు చేయడము అనేది ఒక సంవత్సరము తరువాత బాగా పెరుగుతుంది, రెండున్నర సంవత్సరముల వయస్సు వచ్చే వరకు "పదముల ప్రవాహము" లా కూర్చుకుని వచ్చేస్తాయి. ఇలా మాటల ప్రవాహము రావడము అనేది మాట్లాడే పదములను తిరిగి తిరిగి అనడము మరియు వారి ఉచ్ఛారణ బాగా రావడానికి దగ్గరి సంబంధము కలిగి ఉంటుంది.[23][24] వ్యాకరణ సూత్రములను పాటించడము మరియు పదముల కూర్పు అనేవి రెండు సంవత్సరముల వయస్సు నుంచి వస్తుంది. వ్యాకరణము మరియు భాష పై పట్టు అనేవి విద్యలయమునకు వెళ్ళే ముందు నుంచి మరియు వెళ్ళిన తరువాత నెమ్మదిగా పెరుగుతూ వస్తాయి. పెద్ద వారి కంటే యవ్వనములో ఉన్నవారు తక్కువ భాష పటిమ కలిగి ఉంటారు మరియు గతమునకు సంబంధించిన పదముల కూర్పులో ఇబ్బందులు పడుతుంటారు.

ఒక నెల వయస్సు ఉన్న శిశువు "ఊ" అన్న శబ్దము చేయగలుగుతారు, ఇది వారిని చూసుకుంటున్న వారికి ప్రతిస్పందనగా వస్తున్న "చక్కటి మాట"గా అనిపిస్తుంది. స్టెర్న్ చెప్పిన దాని ప్రకారము, ఇలా బిడ్డ మరియు పెద్దవారు సంభాషించుకోవడము అనేది ఒక లయబద్దమైన సంభాషణగా ఉంటుంది. ఇలా ఒకరితో ఒకరు సరిపోయేలా ఉండడము మరియు "తదేకముగా చూస్తూ" బిడ్డ మరియు పెద్దవారు ఇద్దరు తమ తమ పాత్రలు పోషిస్తూ ఉండడము అనేది భవిష్యత్తులో రాబోయే ఇవ్వడము మరియు తీసుకోవడము అనే పద్ధతిని తెలుపుతుంది.[25]

6 నుండి 9 నెలల వయస్సు ఉన్న పిల్లలు ఇంకా ఎక్కువ అచ్చులను పలకగలుగుతారు, కొన్ని హల్లులు మరియు "ఈహో లాలి" లేదా "దదద" వంటి శబ్దములను మరల మరల అనగలుగుతారు, ఇవే ఆ తరువాతి కాలములో శబ్దములను అనుకరించడానికి ఆధారము అవుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంటుంది. బిడ్డల సంరక్షకులు వారు ఏమి చెప్పాలని అనుకుంటున్నారో "ఉహించి" దానికి తగ్గట్టుగా ప్రతిస్పందించడము వంటివి చేయడము అనేది ముఖ్యమైన భాగము, దీని ద్వారా వారిని ఈ సంఘము యొక్క వాతావరణమునకు పరిచయము చేయవచ్చు. శిశువుల యొక్క పలుకులకు మనః పూర్వకమైనవి అని ఆకర్షణ ఇవ్వడము అనేది "షేర్డ్ మెమొరీ(పంచుకున్న జ్ఞాపకము)" అని పిలవబడుతుంది మరియు కొన్ని కష్టమైన పనుల శ్రేణికి రూపము ఇస్తుంది, ఇవి మనః పూర్వకమైనవి మరియు చక్కగా ప్రతిస్పందనగా చేసిన పనులను కలిగి ఉంటాయి.[3]

శిశువులు గుర్తించలేని "పదములు" వాడుతున్నప్పటికీ, వారి స్వరతంత్రులు పెద్దవారు వాడుతున్న భాషకు అనుగుణముగా రూపు దిద్దుకుంటాయి అని వాదించబడుతున్నది.[26] తొలి పలుకులు పేరు కానీ లేదా వస్తువు గురించి తెలపడమో ఉంటాయి, కానీ అర్ధం మొత్తం ఒక పదములోకి ఇమిడి పోయేలా ఉంటుంది, ఉదాహరణకు "పాలు" అని అంటే దాని అర్ధము "నాకు పాలు కావలి" అని ఉంటుంది. పిల్లలు 18 నెలల వరకు ఇరవై పదములు నేర్చుకుంటే 21 నెలల వరకు దాదాపు 200 ల పదములు నేర్చుకుంటారు. 18 నెలల వయస్సు నుంచి పిల్లలు రెండు పదములను కలిపి వాక్య నిర్మాణము చేయడం మొదలు పెడతారు. సాధారణముగా పెద్దవారు దాని అర్ధము తెలిపే ప్రయత్నము చేస్తారు. 24–27 నెలల నుంచి పిల్లలు మూడు లేదా నాలుగు పదముల వాక్యములను అంతగా సరి కాకపోయినప్పటికీ ఒక తర్కము ప్రకారము మాట్లాడుతుంటారు. దీనికి మూల సూత్రము ఏమిటి అంటే పిల్లలు ఏక వచనమునకు "స్" చేర్చి బహువచనము చేస్తారు లేదా కష్టముగా ఉన్న పదములకు బదులుగా కొత్త పదములు కనిపెడతారు, ఉదాహరణకు "చోస్కిట్" అనే దానిని చాక్లెట్ బిస్కెట్ కు బదులుగా వాడడము వంటివి చేస్తారు. దీని తరువాత వ్యాకరణము చూసుకోవడము మరియు వాక్యములను వరుసలో పెట్టడము వంటివి వస్తాయి. ప్రాస గురించి ఇష్టము ప్రతిసారీ ఉంటుంది మరియు ఉహాజనితమైన ఆటలు సాధారణముగా సంభాషణలు కలిగి ఉంటాయి.[3] పిల్లలు స్వగతములో మాట్లాడుకుంటూ ఉండడము అనేది వారిలో విషయములను సరిగా పెట్టుకోగలిగిన ఆసక్తి మరియు సరిగా అర్ధం ఉన్న సముహములుగా చేయడం వంటివి పెరుగుతున్నట్లు తెలుస్తోంది.[27]

మూడు సంవత్సరములు వచ్చే సరికి పిల్లలు కొంచెం కష్టమైన వాక్యములు మాట్లాడడము మొదలు పెడతారు, అప్పటికి ఇంకా నేర్చుకుంటూనే ఉన్నప్పటికీ ఉపవాక్యములను వాడడము మొదలు పెడతారు. ఐదు సంవత్సరముల వయస్సు వచ్చేసరికి పిల్లల భాష దాదాపు పెద్దవారి దానిలా తయారు అవుతుంది.[3] మూడు సంవత్సరముల వయస్సు నుండి పిల్లలు కల్పిత గాథలు మరియు కథలు వంటివి వారి స్వంతముగా మొదటి నుంచి చివరి వరకు కల్పించగలుగుతారు.[3] పిల్లలు ఇలా కల్పించడము అనేది వారికి అర్ధము అయిన దాని ప్రకారము చేస్తారని మరియు దీనిని వారు ఇతరులకు చెప్పాలని అనుకున్న దానిని తెలపడానికి ఒక మాద్యమముగా తీసుకుంటారని ఒక వాదన ఉంది.[28] పెద్దల తోటి మరియు తోటి పిల్లలతోను కలిసి ఉండడం వలన ఈ శక్తి బాగా పెరుగుతుంది. దీని కొరకు పిల్లలు తమ ఆలోచనను వేరే వారి ఆలోచనతో మరియు బయట జరుగుతున్న ఇతర సంఘటనలతో కలపవలసి వస్తుంది మరియు భాషలోని సూచికలను తను ఇది ఎలా చేస్తున్నాడో చూడడానికి వాడుకోవలసి వస్తుంది. వారు ఎవరితో మాట్లాడుతున్నాము అనే దానిని బట్టి తమ భాషను మార్చుకోగలుగుతారు. తొమ్మిది సంవత్సరముల వయస్సు వచ్చే సరికి ఒక కథ లాంటిది చదివితే పిల్లలు దానికి తమ స్వంత అనుభవమును జోడించి, రచయిత ఆలోచనా విధానములో కూడా చూడగలుగుతారు.[29]

భాష వికాసములోని మంత్రాంగములు[మార్చు]

పెద్దవాళ్ళు సంభాషిస్తూ ఉండడము అనేది బిడ్డలకు నేర్చుకోవడానికి ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తున్నప్పటికీ, తొలిదశలోని వారి పలుకులు మరియు అర్ధములు పెద్దవాళ్ళ మాటల నుండి సూటిగా వస్తాయి అన్న విషయమును అందరు అంగీకరించరు, ఎందుకంటే ఇది పిల్లల తలపులకు సంబంధించిన విషయము. క్రొత్త పదముల అర్ధము కనిపెట్టడము, సందర్భమును పట్టించుకోకుండా అర్ధములు మార్చడము అనేవి రెండు పూర్తిగా వేరు వేరు అంశములు.[3] ఒక సిద్ధాంతము సిన్టాక్తిక్ బూట్ స్ట్రాపింగ్ హైపాథసిస్ అని అంటారు, ఇది సూచనల ద్వారా, వాక్యములలోని వివరములను వ్యాకరణము ద్వారా అర్ధం చేసుకోవడము వంటివాటిని సూచిస్తుంది.[30] ఇంకొకటి మల్టి-రూట్ మోడల్, ఇందులో సందర్భానుసారముగా వచ్చే పదములు మరియు సూచించడము కొరకు వచ్చే పదములు రెండు పూర్తిగా వేరు వేరు మార్గములలో ఉంటాయి అని వాదించబడినది; మొదటిది సంఘటన గురించి తెలపడానికీ మరియు రెండవి మానసిక స్థితిని తెలపడానికి వాడబడుతున్నది. ఈ నమూనాలో, తల్లి తండ్రుల పాత్ర ముఖ్యమైనది అయినప్పటికీ, పిల్లలు తరువాతి పదముల కొరకు తమ ఉహాశక్తి పై ఎక్కువగా ఆధారపడతారు.[31] ఏది ఏమైనప్పటికీ, భాష వికాసము పై సహజముగా జరిగిన పరిశోధనలో విద్యాలయమునకు వెళ్ళే ముందు పిల్లలకు వచ్చిన మాటలు ముఖ్యముగా పెద్దల నుంచి నేర్చుకున్నవే అయి ఉంటాయని తెలుస్తోంది.[32]

ఇప్పటికీ భాషా పరిజ్ఞానమునకు సంబంధించి ఒక సిద్దంతము పూర్తిగా అంగీకరించబడలేదు. ప్రస్తుతము ఉన్న వివరణలు నేర్చుకునే పద్ధతి పై ఎక్కువ శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నాయి, ఇందులో సహాయముగా పదములను వాడడము మరియు జీవజాలమును అనుకరించే (అలవాటు), ఆ ప్రాంత సిద్ధాంతములు వంటివి యంత్రాంగములు (చోమ్స్కీ మరియు పింకర్) వంటివి కలిగి ఉండడము వంటివి సామాజికముగా ఉపకరిస్తాయని పియజే మరియు తోమసేల్లోలు తెలిపారు.[3] ప్రవర్తన పరిశోధకులు ఒక శారీరిక వాతావరణము ఈ ప్రపంచములో కల్పించబడినప్పుడు, ముఖ్యముగా సమాజములో, భాషకు సంబంధించిన ఏ సిద్ధాంతము అయినా సరే ఆ భాషా వికాసము పై ఆ తరువాత పడే ప్రభావమును దృష్టిలో ఉంచుకునే చూడవలసి ఉంటుంది అని వాదించారు.[33][34][35] పింకర్ కష్టమైన భాష అనేది ప్రపంచ వ్యాప్తముగా ఉంటుంది అనీ మరియు అది సహజము అనీ వాదించాడు. పింకర్ యొక్క వాదన కొంత వరకు క్రియోలె భాషలు పిడ్గిన్ ల నుంచి వచ్చాయన్న భావనను ఆధారము చేసుకుని ఉంది. ఎలాంటి వ్యాకరణము లేకుండా పిడ్గిన్ లో మాట్లాడే తల్లి తండ్రుల పిల్లలు వారికి తగిన విధముగా క్రియోలె భాషను పూర్తిగా పదముల వరుస తోనూ, ప్రస్తుతమును సూచించే సూచికల తోనూ, ఉప వాక్యములుగా భూత భవిష్యత్ కాలములను ఇస్తూ అభివృద్ధి పరిచారు.[36] దీనికి చెవుడు ఉన్న పిల్లల కొరకు నికారాగు లోని విద్యాలయములలో తయారు చేయబడిన సంజ్ఞల భాష యొక్క ఆధారము ఉంది, వీరు అప్పటికప్పుడే పిడ్గిన్ ను వృద్ది పరచారు, తరువాత ఆ తరువాతి యువతరము చేత విద్యాలయములలో క్రియోలేగా అభివృద్ధి పరచబడింది. (ISN).[37][38]

వ్యక్తిగత తేడాలు[మార్చు]

చిన్నపిల్లల కొరకు స్లో ఎక్స్ప్రేసివ్ లాంగ్వేజ్ డెవలప్మెంట్ (SELD) అనే నెమ్మదిగా పదములు వాడుతూ మాములుగా అర్ధము అయ్యేలా భాషను అభివృద్ధిపరచడము జరిగింది, దీని తరువాత మాములుగా భాషను నేర్చుకుంటారు.

డిస్లెక్సియా అనేది శిశువుల వికాసమునకు సంబంధించిన ఒక ముఖ్యమైన అంశము, ఎందుకు అంటే ఇది దాదాపు 5% జనాభాను ప్రభావితము చేస్తుంది (పడమర ప్రాంత ప్రపంచములో). ఇది ముఖ్యముగా పిల్లలలో భాషను చదవడము, వ్రాయడము మరియు సరిగ్గా పలకడము వంటివి స్వతంత్రముగా చేయలేకపోతున్న జబ్బు. డిస్లెక్సియా ఉన్న పిల్లలు పదములను సరిగ్గా పలకలేకపోవడముతో పాటుగా, పదములను సరిగా కనిపెట్టలేకపోవడము వంటి ఇబ్బందుల వరకు చాల రకముల ఇబ్బందుల పాలవుతారు. ఇందులో సాధారణముగా వచ్చే ఫోనోలాజికల్ ఇబ్బందులు వచ్చేసి పలకడము అనేది త్వరగా మర్చిపోవడము మరియు సరిగా తెలియకపోవడము వంటివి ఉంటాయి. అలాంటి పిల్లలు సాధారణముగా ఎక్కువగా గుర్తు పెట్టుకోవలసినవి అంటే సంవత్సరములోని నెలలు, ఎక్కాలు వంటివి నేర్చుకోవడానికి చాలా ఇబ్బంది పడతారు, 1980ల చివరలో ఫోనోలాజికల్ ఇబ్బందులకు సంబంధించిన సిద్దాంతములు ఎక్కువగా వివరణ కోరిన వాటిలో ఉన్నాయి. తొలి దశలో ఉచ్చారణ దోషములు, ఫోనోలాజికల్ నైపుణ్యములు మరియు మూలమైన విషయములు అర్ధం కాకపోవడము వంటివి డిస్లెక్సియా తీవ్రముగా ఉంది అని తెలుపుతున్నాయి మరియు క్రొత్త వాటిని నేర్చుకోవడానికి ముందుగా ఎక్కువ సమయము మరియు ధనము వీటిని సరి చేయడం కొరకు వినియోగించవలసి వస్తోంది అని తెలుపుతున్నాయి. త్వరగా కనిపెట్టడము జరిగితే అది పిల్లలు వైఫల్యం చెందక మునుపే వారికి అవసరమైన సహాయము చేయడానికి వీలు కుదురుతుంది.[3]

అసహజముగా భాషా వికాసము కుంటుపడితే అది ఆటిజంగా కానీ లేదా వచ్చిన భాషను మర్చిపోతుంటే అది తీవ్రమైన ఇబ్బంది అయిన రెట్ట్ సిండ్రోమ్ గా కూడా అవ్వవచ్చును. భాషా వికాసము సరిగా జరగక పోవడము అనేది మాములుగా డౌన్ సిండ్రోమ్లో వచ్చే ఇబ్బందుల వంటివి పెరగడానికి కూడా కారణము కావచ్చును.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • మూగ వ్యాధి
  • ప్రవర్తనా శిఖరం
  • అనుబంధ సిద్ధాంతం
  • పుట్టిన వరుస
  • పిల్ల ఎదుగుదల స్థాయిలు, ఎదుగుదల యొక్క నిర్దేశమును
    నెలవారీగా మరియు సంవత్సరము వారీగా చేయడము
  • పిల్లల జీవిత నిపుణుడు
  • పిల్లలో అద్భుత శక్తులు
  • ప్రమాదకరమైన సమయము
  • వికాసాత్మక మనోవిజ్ఞానశాస్త్రం
  • వికాసాత్మక మానసికజీవశాస్త్రము
 
  • వికాసాత్మక మానసికరోగనిర్ధారణశాస్త్రం
  • థీమాటిక్ కోహరేన్స్
  • పూర్వ ప్రాథమిక విద్య
  • ఎవల్యూషనరీ డెవెలప్‌మెంటల్ సైకాలజీ
  • ఆరోగ్యమును చూసుకుని మురిసిపోయే లక్షణము
  • ఉమ్మడితనం (మానసిక శక్తి)
  • నరములలో ఎదిగిన జబ్బు
  • పెడగాగి
  • ఆట (క్రియా కలాపము)

సూచనలు[మార్చు]

  1. Kail RE (2006). Children and Their Development (4 సంపాదకులు.). Prentice Hall. ISBN 978-0131949119.
  2. ^ బ్రాన్ఫెన్బ్రెన్నార్, U. (1979). మానవ వికాసం యొక్క ఆవరణశాస్త్రం: ప్రకృతి మరియు నమూనా ద్వారా పరిశోధనలు. కేంబ్రిడ్జ్, ఎంఎ, యుఎస్ఎ: హార్వర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్. ISBN 0-2680-0700-4
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 Smith PK, Cowie H and Blades M, Understanding Children's Development, Basic psychology (4 సంపాదకులు.), Oxford, England: Blackwell
  4. 4.0 4.1 4.2 Mind in Society: The development of higher psychological processes (Translation by Michael Cole). Cambridge, MA: Harvard University Press. 1978 (Published originally in Russian in 1930). Unknown parameter |name= ignored (help); Check date values in: |year= (help)
  5. Thought and Language. Cambridge, MA: MIT Press. 1962. Unknown parameter |name= ignored (help)
  6. Cultural, Communication, and Cognition: Vygotskian Perspectives. Cambridge University Press. 1985. Unknown parameter |name= ignored (help)
  7. వ్యోగోత్స్కే, L.S. (1998). చైల్డ్ సైకాలజీ. ది కలేక్టేడ్ వర్క్స్ ఆఫ్ L. S. వ్య్గోత్స్కి: Vol. 5. ప్రాబ్లంస్ ఆఫ్ ది థియరీ అండ్ హిస్టరీ ఆఫ్ సైకాలజీ . న్యూయార్క్:ప్లీనం.
  8. Wood SE, Wood CE and Boyd D (2006). Mastering the world of psychology (2 సంపాదకులు.). Allyn & Bacon.
  9. వాట్సన్, J.B.(1926). వాట్ ది నర్సరీ హాజ్ టు సే ఎబౌట్ ఇన్స్టింక్ట్స్. ఇన్ C. ముర్చిసన్ (Eds.) సైకాలజీస్ ఆఫ్ 1925. వార్చేస్టార్,MA: క్లార్క్ యునివర్సిటీ ప్రెస్.
  10. వైట్, S.H.(1968). ది లెర్నింగ్ మెచ్యురేషన్ కాంట్రవర్సీ: హాల్ టు హుల్. మెర్రిల్-పామర్ క్వార్టర్లీ,14, 187-196.
  11. Lemma A (2007), "Psychodynamic Therapy: The Freudian Approach", in Dryden W (సంపాదకుడు.), Handbook of Individual Therapy (5 సంపాదకులు.), Sage publications
  12. అస్లిన్, R. (1993). "కామెంటరీ: ది స్ట్రేంజ్ ఎట్రాక్టివ్నెస్ ఆఫ్ డైనమిక్ సిస్టమ్స్ టు డెవలప్మెంట్." ఇన్ L.స్మిత్, E. తెలెన్(Eds.), ఏ డైనమిక్ సిస్టమ్స్ ఎప్రోచ్ : అప్లికేషన్స్. కేంబ్రిడ్జ్, MA: MIT ప్రెస్
  13. సమెరోఫ్ఫ్, A. (1983). "ఫాక్తర్స్ ఇన్ ప్రిడిక్టింగ్ సక్సేస్స్ఫుల్ పేరెంటింగ్." ఇన్ సస్సేరత్, V. (Ed.), మినిమైజింగ్ హాయ్-రిస్క్ పేరెంటింగ్. స్కిల్మాన్,NJ: జాన్సన్ & జాన్సన్.
  14. బెర్క్, లూరా E. (2009). చైల్డ్ డెవలప్మెంట్ . 8th ed. యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ అమెరికా: పియర్సన్ ఎడ్యుకేషన్, Inc.
  15. 15.00 15.01 15.02 15.03 15.04 15.05 15.06 15.07 15.08 15.09 15.10 15.11 15.12 15.13 15.14 Patterson C (2008), Child Development, New york: McGraw-Hill
  16. Erikson E (1968). Identity, Youth, and Crisis. New York: Norton.
  17. 17.0 17.1 17.2 Mercer J (1998). Infant Development: A Multidisciplinary Introduction. Pacific Grove, CA: Brooks/Cole.
  18. Buchwald J (1987), "A comparison of plasticity in sensory and cognitive processing systems", in Gunzenhauser N (సంపాదకుడు.), Infant Stimulation, Skillman NJ: Johnson & Johnson
  19. Greenough W, Black J and Wallace C (1993), "Experience and brain development", in Johnson M (సంపాదకుడు.), Brain Development and Cognition, Oxford: Blackwell, pp. 319–322
  20. Berk L (2005). Infants, Children, and Adolescents. Boston: Allyn & Bacons.
  21. Waters E, Kondo-Ikemura K, Posada G and Richters J (1991), "Learning to Love: Mechanisms and Milestones", in Gunnar M and Sroufe L (సంపాదకుడు.), Minnesota Symposia on Child psychology, 23, Self-Processes and Development, Hillsdale, NJ: Erlbaum, pp. 217–255CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  22. 22.0 22.1 22.2 22.3 22.4 22.5 Tanner JM (1978). Fetus into Man. Cambridge MA: Harvard University Press.
  23. మసూర్ EF. (1995). ఇన్ఫాన్ట్స్' ఎర్లీ వెర్బల్ ఇమిటేషన్ అండ్ థైర్ లెటర్ లెక్సికల్ డెవలప్మెంట్. మెరిల్-పామెర్ క్వార్టర్లీ, 41, 286-306.మూస:OCLC
  24. గాతర్కోల్ SE. (2006). [1]నాన్ వర్డ్ రిపిటీషన్ అండ్ వర్డ్ లెర్నింగ్ : ది నేచర్ ఆఫ్ ది రిలేషన్షిప్. అప్లైడ్ సైకోలింగ్విస్టిక్స్ 27: 513-543.doi:10.1017.S0142716406060383
  25. Stern DN (1990), Diary of a Baby, Harmondsworth: Penguin
  26. Ingram D (1999), "Phonological acquisition", in Barrett M (సంపాదకుడు.), The Development of Language, London: Psychology Press, pp. 73–97
  27. Bruner JS and Lucariello J, "Monologue as narrative recreation of the world", in Nelson K (సంపాదకుడు.), Narratives from the Crib, Cambridge MA: Harvard University press
  28. Bruner JS (1990). Acts of Meaning. Cambridge MA: Harvard University Press.
  29. Pan B and Snow C (1999), "The development of conversational and discourse skills", in Barrett M (సంపాదకుడు.), The Development of Language, London: Psychology Press, pp. 229–50
  30. Gleitman LR (1990), "The structural sources of verb meaning", Language Acquisition, 1: 3–55, doi:10.1207/s15327817la0101_2.
  31. Barrett MD, Harris M and Chasan J (1991), "Early lexical development and maternal speech: a comparison of children's initial and subsequent uses of words", Journal of Child Language, 18 (1): 21–40, doi:10.1017/S0305000900013271, PMID 2010501.
  32. Hart B and Risley T (1995). Meaningful differences in the everyday experience of young American children. Baltimore: P.H. Brookes.
  33. Moerk E (1996). "Input and learning processes in first language acquisition". Advances in Child Development and Behavior. 26: 181–229. doi:10.1016/S0065-2407(08)60509-1.
  34. Moerk EL (1986), "Environmental factors in early language acquisition", in Whitehurst GJ (సంపాదకుడు.), Annals of child development, 3, Greenwich: CTJAI press
  35. Moerk EL (1989). "The LAD was a lady and the tasks were ill defined". Developmental Review. 9: 21–57. doi:10.1016/0273-2297(89)90022-1.
  36. Pinker S (1994). The Language Instinct. London: Allen Lane.
  37. Kegl J, Senghas A and Coppola M (1999), "Creation through construct: Sign language emergence and sign language change in Nicaragua", in DeGrafs M (సంపాదకుడు.), Language Creation and Language Change: Creolization, Diachrony and Development, Cambridge, MA: MIT Press
  38. Morford JP and Kegl J (2000), "Gestural precursors to linguistic constructs: how input shapes the form of language", in McNeill D (సంపాదకుడు.), Language and Gesture, Cambridge: Cambridge University Press

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • Berk, Laura E. (1993), Infants, Children, and Adolescents, Allyn and Bacon, ISBN 0205138802 = Check |isbn= value: invalid character (help)
  • Mooney, Carol Garhart (2000), Theories of Childhood: an Introduction to Dewey, Montessori, Erikson, Piaget & Vygotsky, Redleaf Press, ISBN 188483485X

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

మూస:Humandevelopment