Jump to content

శీతోష్ణస్థితి

లంకెలను మార్చు
వికీపీడియా నుండి


శీతోష్ణస్థితి (Climate) అనేది ఒక ప్రాంతంలో దీర్ఘకాలిక వాతావరణ సరళి, సాధారణంగా దీనిని 30 సంవత్సరాల సగటుగా పరిగణిస్తారు.[1][2] మరింత స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, ఇది నెలల నుండి మిలియన్ల సంవత్సరాల వరకు విస్తరించిన కాలంలో వాతావరణ చరరాశుల సగటు, వైవిధ్యం. సాధారణంగా కొలిచే కొన్ని వాతావరణ చరరాశులలో ఉష్ణోగ్రత, తేమ, వాతావరణ పీడనం, గాలి, అవపాతం ఉన్నాయి. విస్తృత కోణంలో చూస్తే, వాతావరణం, జలావరణం, క్రయోస్పియర్, శిలావరణం, జీవావరణం, వాటి మధ్య పరస్పర చర్యలతో సహా శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థలోని భాగాల స్థితి శీతోష్ణస్థితి అవుతుంది.[1] ఒక ప్రదేశం శీతోష్ణస్థితి దాని అక్షాంశం, రేఖాంశం, భూభాగం, ఎత్తు, భూ వినియోగం, సమీప నీటి వనరులు, వాటి ప్రవాహాల ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది.[3]

సగటు, విలక్షణమైన చరరాశులు, సాధారణంగా ఉష్ణోగ్రత, అవపాతం ఆధారంగా శీతోష్ణస్థితులను వర్గీకరించవచ్చు. అత్యంత విస్తృతంగా ఉపయోగించే వర్గీకరణ విధానం కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ. 1948 నుండి వాడుకలో ఉన్న థార్న్‌త్‌వైట్ వ్యవస్థ ఉష్ణోగ్రత, అవపాత సమాచారంతో పాటు బాష్పీభవనాన్ని కలుపుతుంది.[4] జీవవైవిధ్యం, దానిని శీతోష్ణస్థితి మార్పు ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో అధ్యయనం చేయడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు. థార్న్‌త్‌వైట్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణలో ప్రధాన వర్గీకరణలు మైక్రోథర్మల్, మెసోథర్మల్, మెగాథర్మల్.[5] చివరగా, బెర్గెరాన్, ప్రాదేశిక సినాప్టిక్ వర్గీకరణ వ్యవస్థలు ఒక ప్రాంతం శీతోష్ణస్థితిని నిర్వచించే వాయు ద్రవ్యరాశి మూలంపై దృష్టి పెడతాయి.

పాలియోక్లైమాటాలజీ అనేది ప్రాచీన శీతోష్ణస్థితుల అధ్యయనం. పాలియోక్లైమాటాలజిస్టులు భూమి ఏర్పడిన సమయం నుండి ఏదైనా భౌగోళిక కాలంలో భూమి అన్ని భాగాలకు శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యాలను వివరించడానికి ప్రయత్నిస్తారు.[6] 19వ శతాబ్దానికి ముందు శీతోష్ణస్థితి ప్రత్యక్ష పరిశీలనలు చాలా తక్కువగా అందుబాటులో ఉన్నందున, ప్రాక్సీ చరరాశుల నుండి పాలియోక్లైమేట్‌లను ఊహిస్తారు. సరస్సు పడకలలో కనిపించే అవక్షేపాలు, మంచు కోర్ల వంటి జీవరహిత ఆధారాలు, చెట్టు వలయాలు, పగడపు జీవ ఆధారాలు ఇందులో ఉన్నాయి. శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు గత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు శీతోష్ణస్థితుల గణిత నమూనాలు. వివిధ కారకాల వల్ల శీతోష్ణస్థితి మార్పు దీర్ఘకాలిక, స్వల్పకాలిక కాల ప్రమాణాలలో సంభవించవచ్చు. ఇటీవలి వేడెక్కడం గ్లోబల్ వార్మింగ్ పరంగా చర్చించబడుతోంది, ఇది బయోటా పునఃపంపిణీకి దారితీస్తుంది. ఉదాహరణకు, శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రవేత్త లెస్లీ ఆన్ హ్యూస్ రాసినట్లుగా: "సగటు వార్షిక ఉష్ణోగ్రతలో 3 °C [5 °F] మార్పు అక్షాంశంలో (సమశీతోష్ణ మండలంలో) సుమారు 300–400 కి.మీ లేదా ఎత్తులో 500 మీటర్ల ఐసోథెర్మ్‌ల మార్పుకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. అందువల్ల, మారుతున్న శీతోష్ణస్థితి మండలాలకు ప్రతిస్పందనగా జాతులు ఎత్తులో పైకి లేదా అక్షాంశంలో ధృవాల వైపు కదులుతాయని భావిస్తున్నారు."[7][8]

నిర్వచనం

[మార్చు]

శీతోష్ణస్థితి సాధారణంగా సుదీర్ఘ కాలంలో వాతావరణ సగటుగా నిర్వచించబడుతుంది.[9] ప్రామాణిక సగటు వ్యవధి 30 సంవత్సరాలు,[10] కానీ ప్రయోజనాన్ని బట్టి ఇతర కాలాలను ఉపయోగించవచ్చు. సగటు కాకుండా రోజువారీ లేదా సంవత్సరానికి మారుతున్న వైవిధ్యాల పరిమాణాలు వంటి గణాంకాలు కూడా శీతోష్ణస్థితిలో కలిసి ఉంటాయి. ఇంటర్‌గవర్నమెంటల్ ప్యానెల్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ (IPCC) 2001 పదకోశం నిర్వచనం ఈ క్రింది విధంగా ఉంది:

"ఒక సంకుచిత కోణంలో శీతోష్ణస్థితి సాధారణంగా "సగటు వాతావరణం"గా నిర్వచించబడుతుంది. లేదా మరింత కచ్చితంగా చెప్పాలంటే, నెలల నుండి వేలాది లేదా మిలియన్ల సంవత్సరాల వరకు ఉండే కాలంలో సంబంధిత పరిమాణాల సగటు, వైవిధ్యం పరంగా గణాంక వివరణ. ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) నిర్వచించినట్లుగా శాస్త్రీయ కాలం 30 సంవత్సరాలు. ఈ పరిమాణాలు చాలా తరచుగా ఉష్ణోగ్రత, అవపాతం, గాలి వంటి ఉపరితల చరరాశులు. విస్తృత కోణంలో శీతోష్ణస్థితి అనేది శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థ స్థితి, గణాంక వివరణ."[11]

ప్రపంచ వాతావరణ సంస్థ (WMO) "శీతోష్ణస్థితి సాధారణ స్థితి"ని "గత లేదా సాధారణమైనదిగా పరిగణించబడే దానితో ప్రస్తుత వాతావరణ పోకడలను పోల్చడానికి వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు ఉపయోగించే సూచన పాయింట్లు. శీతోష్ణస్థితి సాధారణ స్థితి అనేది 30 సంవత్సరాల వ్యవధిలో వాతావరణ మూలకం (ఉదాహరణకు ఉష్ణోగ్రత) అంకగణిత సగటుగా నిర్వచించబడింది. ఎల్ నినో-సదరన్ ఆసిలేషన్ వంటి ఏవైనా వార్షిక వైవిధ్యాలు లేదా క్రమరాహిత్యాలను ఫిల్టర్ చేసేంత పొడవుగా ఉండటమే కాకుండా సుదీర్ఘ వాతావరణ పోకడలను చూపించగలిగేంత తక్కువగా ఉన్నందున 30 సంవత్సరాల వ్యవధిని ఉపయోగిస్తారు." అని వివరిస్తుంది.[12]

WMO అనేది ఇంటర్నేషనల్ మెటియోరోలాజికల్ ఆర్గనైజేషన్ నుండి ఉద్భవించింది. ఇది 1929లో వాతావరణ శాస్త్రం కోసం ఒక సాంకేతిక కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. దాని 1934 వైస్‌బాడెన్ సమావేశంలో, సాంకేతిక కమిషన్ 1901 నుండి 1930 వరకు ఉన్న ముప్పై సంవత్సరాల కాలాన్ని వాతావరణ శాస్త్ర ప్రామాణిక సాధారణ స్థితికి సూచన సమయ చట్రంగా నియమించింది. 1982లో, వాతావరణ సాధారణ స్థితిని నవీకరించడానికి WMO అంగీకరించింది, 1 జనవరి 1961 నుండి 31 డిసెంబర్ 1990 వరకు వాతావరణ డేటా ఆధారంగా ఇవి ఆ తర్వాత పూర్తయ్యాయి.[13] 1961-1990 వాతావరణ సాధారణ స్థితి బేస్‌లైన్ రిఫరెన్స్ వ్యవధిగా ఉపయోగపడుతుంది. WMO ప్రచురించనున్న తదుపరి వాతావరణ సాధారణ స్థితి 1991 నుండి 2020 వరకు ఉంటాయి.[14] అత్యంత సాధారణ వాతావరణ చరరాశుల (గాలి ఉష్ణోగ్రత, పీడనం, అవపాతం, గాలి) నుండి సేకరించడమే కాకుండా, శీతోష్ణస్థితి పరిస్థితులలో మార్పును కొలవడానికి తేమ, దృశ్యమానత, మేఘాల పరిమాణం, సౌర వికిరణం, నేల ఉష్ణోగ్రత, పాన్ బాష్పీభవన రేటు, ఉరుములతో కూడిన రోజులు, వడగళ్లతో కూడిన రోజులు వంటి ఇతర చరరాశులు కూడా సేకరించబడతాయి.[15]

శీతోష్ణస్థితి, వాతావరణం మధ్య వ్యత్యాసం "శీతోష్ణస్థితి అనేది మీరు ఆశించేది, వాతావరణం అనేది మీకు లభించేది" అనే ప్రసిద్ధ పదబంధం ద్వారా సంగ్రహించబడింది.[16] చారిత్రక కాల వ్యవధిలో, అక్షాంశం, ఎత్తు, నీటికి భూమి నిష్పత్తి, మహాసముద్రాలు, పర్వతాలకు సామీప్యతతో సహా శీతోష్ణస్థితిని నిర్ణయించే దాదాపు స్థిరమైన చరరాశులు అనేకం ఉన్నాయి. ప్లేట్ టెక్టోనిక్స్ వంటి ప్రక్రియల కారణంగా ఈ చరరాశులన్నీ మిలియన్ల సంవత్సరాల కాలంలో మాత్రమే మారుతాయి. ఇతర శీతోష్ణస్థితి నిర్ణయాత్మకాలు మరింత గతిశీలమైనవి: మహాసముద్రం థర్మోహాలిన్ ప్రసరణ ఇతర సముద్ర పరివాహక ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఉత్తర అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం 5 °C (9 °F) వేడెక్కడానికి దారితీస్తుంది.[17] ఇతర సముద్ర ప్రవాహాలు భూమి, నీటి మధ్య వేడిని మరింత ప్రాంతీయ స్థాయిలో పంచుతాయి. వృక్షసంపద కవరేజ్ సాంద్రత, రకం సౌర ఉష్ణ శోషణ,[18] నీటి నిలుపుదల, ప్రాంతీయ స్థాయిలో వర్షపాతాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. వాతావరణ గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల (ముఖ్యంగా కార్బన్ డయాక్సైడ్, మీథేన్) పరిమాణంలో మార్పులు గ్రహం ద్వారా నిలుపుకున్న సౌర శక్తి పరిమాణాన్ని నిర్ణయిస్తుంది, ఇది గ్లోబల్ వార్మింగ్ లేదా గ్లోబల్ కూలింగ్‌కు దారితీస్తుంది. శీతోష్ణస్థితిని నిర్ణయించే చరరాశులు చాలా ఉన్నాయి, పరస్పర చర్యలు సంక్లిష్టంగా ఉంటాయి, అయితే చారిత్రక శీతోష్ణస్థితి మార్పు నిర్ణయాత్మక విషయానికి వస్తే స్థూల రూపురేఖలు అర్థం చేసుకోబడతాయని సాధారణ అంగీకారం ఉంది.[19][20]

శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ

[మార్చు]
అక్షాంశం ద్వారా ఎక్కువగా ప్రభావితమైన వాతావరణ మండలాలను విభజించే ప్రపంచ పటం. భూమధ్యరేఖ నుండి పైకి (మరియు కిందికి) వెళ్లే మండలాలు ఉష్ణమండల, పొడి, మితమైన, ఖండాంతర, ధ్రువ మండలాలు. ఈ జోన్‌లలో సబ్‌జోన్‌లు ఉన్నాయి.
ప్రపంచవ్యాప్త కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణలు

ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితులను వర్గీకరించే వ్యవస్థలే శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణలు. ఒక ప్రాంతంలో జీవితంపై శీతోష్ణస్థితి ప్రధాన ప్రభావం చూపుతుంది కాబట్టి, శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ బయోమ్ వర్గీకరణతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు. 1899లో తొలిసారిగా అభివృద్ధి చేయబడిన కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ పథకం ఎక్కువగా ఉపయోగించబడిన వాటిలో ఒకటి.[21]

శీతోష్ణస్థితులను సారూప్య విధానాలుగా వర్గీకరించడానికి అనేక మార్గాలు ఉన్నాయి. వాస్తవానికి, ఒక ప్రదేశం అక్షాంశంపై ఆధారపడి వాతావరణాన్ని వివరించడానికి ప్రాచీన గ్రీస్‌లో క్లైమ్స్ (climes) నిర్వచించబడ్డాయి. ఆధునిక శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ పద్ధతులను శీతోష్ణస్థితి కారణాలపై దృష్టి సారించే జన్యు పద్ధతులు, శీతోష్ణస్థితి ప్రభావాలపై దృష్టి సారించే అనుభావిక పద్ధతులుగా విస్తృతంగా విభజించవచ్చు. జన్యు వర్గీకరణ ఉదాహరణలలో సినాప్టిక్ వాతావరణ అవాంతరాలలో వివిధ వాయు ద్రవ్యరాశి రకాలు లేదా స్థానాల సాపేక్ష పౌనఃపున్యం ఆధారంగా పద్ధతులు ఉన్నాయి. అనుభావిక వర్గీకరణల ఉదాహరణలలో మొక్కల కాఠిన్యం,[22] బాష్పీభవనం,[23] లేదా నిర్దిష్ట బయోమ్‌లతో సంబంధం ఉన్న శీతోష్ణస్థితులను గుర్తించడానికి వాస్తవంగా రూపొందించబడిన కొప్పెన్ శీతోష్ణస్థితి వర్గీకరణ ద్వారా నిర్వచించబడిన శీతోష్ణస్థితి మండలాలు ఉన్నాయి. ఈ వర్గీకరణ పథకాల సాధారణ లోపం ఏమిటంటే ప్రకృతిలో సర్వసాధారణమైన శీతోష్ణస్థితి లక్షణాల క్రమమైన పరివర్తన కాకుండా, అవి నిర్వచించే మండలాల మధ్య స్పష్టమైన సరిహద్దులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

నమోదు

[మార్చు]

పాలియోక్లైమాటాలజీ

[మార్చు]

పాలియోక్లైమాటాలజీ అనేది భూమి చరిత్రలో ఒక గొప్ప కాల వ్యవధిలో గత శీతోష్ణస్థితి గురించిన అధ్యయనం. ఇది శీతోష్ణస్థితి గత స్థితిని నిర్ణయించడానికి మంచు పలకలు, చెట్టు వలయాలు, అవక్షేపాలు, పుప్పొడి, పగడపు, శిలల నుండి విభిన్న సమయ ప్రమాణాలతో (దశాబ్దాల నుండి సహస్రాబ్దుల వరకు) ఆధారాలను ఉపయోగిస్తుంది. ఇది స్థిరత్వ కాలాలను, మార్పు కాలాలను ప్రదర్శిస్తుంది, మార్పులు సాధారణ చక్రాల వంటి నమూనాలను అనుసరిస్తాయో లేదో సూచించగలవు.[24]

ఆధునికం

[మార్చు]

గత కొన్ని శతాబ్దాలుగా థర్మామీటర్లు, బేరోమీటర్లు, ఎనిమోమీటర్లు వంటి వాతావరణ పరికరాల నుండి తీసుకున్న కొలతల ద్వారా ఆధునిక శీతోష్ణస్థితి నమోదు వివరాలు తెలుసు. ఆధునిక కాల ప్రమాణంలో వాతావరణాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగించే పరికరాలు, వాటి పరిశీలన ఫ్రీక్వెన్సీ, వాటికి తెలిసిన లోపం, వాటి తక్షణ పర్యావరణం, వాటి బహిర్గతం సంవత్సరాలుగా మారాయి, గత శతాబ్దాల శీతోష్ణస్థితిని అధ్యయనం చేసేటప్పుడు వీటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.[25] దీర్ఘకాలిక ఆధునిక శీతోష్ణస్థితి రికార్డులు జనాభా కేంద్రాలు, సంపన్న దేశాల వైపు మొగ్గు చూపుతాయి.[26] 1960ల నుండి, ఉపగ్రహాల ప్రయోగం వల్ల తక్కువ మానవ ఉనికి ఉన్న ఆర్కిటిక్ ప్రాంతం, మహాసముద్రాల వంటి ప్రాంతాలతో సహా ప్రపంచ స్థాయిలో రికార్డులను సేకరించడానికి వీలు కల్పించింది.

శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యం

[మార్చు]

శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యం అనేది వ్యక్తిగత వాతావరణ సంఘటనల కంటే అన్ని ప్రాదేశిక, తాత్కాలిక ప్రమాణాలలో సగటు స్థితి, శీతోష్ణస్థితి ఇతర లక్షణాలలో (విపరీతమైన వాతావరణం మొదలైన అవకాశాలు లేదా సంభావ్యత వంటివి) వైవిధ్యాలను వివరించే పదం.[27] కొన్ని వైవిధ్యాలు క్రమపద్ధతిలో సంభవించినట్లు అనిపించవు, యాదృచ్ఛిక సమయాల్లో సంభవిస్తాయి. ఇటువంటి వైవిధ్యాన్ని యాదృచ్ఛిక వైవిధ్యం లేదా నాయిస్ అంటారు. మరోవైపు, కాలానుగుణ వైవిధ్యం సాపేక్షంగా క్రమం తప్పకుండా, వైవిధ్యం లేదా శీతోష్ణస్థితి నమూనాల విభిన్న రీతులలో సంభవిస్తుంది.[28]

భూమి శీతోష్ణస్థితి డోలనాలు, ఖగోళ కారకాలు (బేరీసెంటర్ మార్పులు, సౌర వైవిధ్యం, కాస్మిక్ రే ఫ్లక్స్, క్లౌడ్ ఆల్బెడో ఫీడ్‌బ్యాక్, మిలాంకోవిక్ చక్రాలు), సముద్రం-వాతావరణ శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థ మధ్య ఉష్ణ పంపిణీ రీతుల మధ్య సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో, ప్రస్తుత, చారిత్రక, పాలియోక్లైమాటోలాజికల్ సహజ డోలనాలు అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు, ప్రభావ సంఘటనలు, వాతావరణ ప్రాక్సీ డేటాలో అక్రమాలు, సానుకూల అభిప్రాయ ప్రక్రియలు లేదా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు వంటి పదార్ధాల మానవజన్య ఉద్గారాల ద్వారా కప్పబడతాయి.[29]

సంవత్సరాలుగా, శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యం, దానికి సంబంధించిన పదం శీతోష్ణస్థితి మార్పు నిర్వచనాలు మారాయి. శీతోష్ణస్థితి మార్పు అనే పదం ఇప్పుడు దీర్ఘకాలికంగా, మానవ కారణాలతో కూడిన మార్పును సూచిస్తుంది. అయితే 1960లలో వాతావరణ మార్పు అనే పదాన్ని ఇప్పుడు మనం వాతావరణ వైవిధ్యం కోసం ఉపయోగించాము, అంటే శీతోష్ణస్థితి అసమానతలు, క్రమరాహిత్యాలు.[28]

శీతోష్ణస్థితి మార్పు

[మార్చు]
గత 50 సంవత్సరాలలో ఉపరితల గాలి ఉష్ణోగ్రత మార్పు.[30]
పారిశ్రామిక పూర్వ బేస్‌లైన్‌గా IPCC ఉపయోగించిన 1850–1900 సగటుతో పోలిస్తే గమనించిన ఉష్ణోగ్రత.[31][32] పారిశ్రామిక యుగంలో పెరిగిన ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతలకు మానవ కార్యకలాపాలే ప్రాథమిక కారణం, సహజ శక్తులు దీనికి వైవిధ్యాన్ని జోడిస్తున్నాయి.[33]
ప్రధాన వ్యాసం: శీతోష్ణస్థితి మార్పు

శీతోష్ణస్థితి మార్పు అనేది కాలక్రమేణా ప్రపంచ లేదా ప్రాంతీయ శీతోష్ణస్థితులలో మార్పు.[34] ఇది దశాబ్దాల నుండి మిలియన్ల సంవత్సరాల వరకు ఉన్న కాల ప్రమాణాలపై వాతావరణ సగటు స్థితి లేదా వైవిధ్యంలో మార్పులను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ మార్పులు భూమి అంతర్గత ప్రక్రియల వల్ల, బాహ్య శక్తుల వల్ల (ఉదా. సూర్యకాంతి తీవ్రతలో వైవిధ్యాలు) లేదా ఇటీవల కనుగొన్న విధంగా మానవ కార్యకలాపాల వల్ల సంభవించవచ్చు.[35][36] ప్రపంచ మార్పు స్థితికి భూమి ఎనర్జీ ఇంబ్యాలెన్స్ (EEI) ప్రాథమిక కొలమానం అని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తించారు.[37]

ఇటీవలి వాడుకలో, ముఖ్యంగా పర్యావరణ విధానం సందర్భంలో, "శీతోష్ణస్థితి మార్పు" అనే పదం తరచుగా ఆధునిక శీతోష్ణస్థితిలో మార్పులను మాత్రమే సూచిస్తుంది, ఇందులో గ్లోబల్ వార్మింగ్ అని పిలువబడే సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదల కూడా ఉంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఫ్రేమ్‌వర్క్ కన్వెన్షన్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ (UNFCCC)లో వలె మానవ కారణం అనే ఊహతో కూడా ఈ పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు. మానవులు సృష్టించని వైవిధ్యాల కోసం UNFCCC "శీతోష్ణస్థితి వైవిధ్యం"ని ఉపయోగిస్తుంది.[38]

నాలుగు ప్రధాన మంచు యుగాలతో సహా భూమి గతంలో కాలానుగుణ శీతోష్ణస్థితి మార్పులకు గురైంది. ఇవి హిమనదీయ కాలాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇక్కడ పరిస్థితులు సాధారణం కంటే చల్లగా ఉంటాయి, అంతర్ హిమనదీయ కాలాల ద్వారా వేరు చేయబడతాయి. మంచు యుగంలో మంచు పేరుకుపోవడం ఉపరితల ఆల్బెడోను పెంచుతుంది, సూర్యుని శక్తిని అంతరిక్షంలోకి ప్రతిబింబిస్తుంది, తక్కువ వాతావరణ ఉష్ణోగ్రతను నిర్వహిస్తుంది. అగ్నిపర్వత కార్యకలాపాల ద్వారా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పెరుగుదల ప్రపంచ ఉష్ణోగ్రతను పెంచుతుంది, అంతర్-హిమనదీయ కాలాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. మంచు యుగం కాలానికి సూచించబడిన కారణాలలో ఖండాల స్థానాలు, భూమి కక్ష్యలో వైవిధ్యాలు, సౌర ఉత్పాదనలో మార్పులు, అగ్నిపర్వతాలు ఉన్నాయి.[39] అయితే, శీతోష్ణస్థితిలో సహజంగా ఏర్పడే ఈ మార్పులు ప్రస్తుత మార్పు రేటు కంటే చాలా నెమ్మదిగా కాల ప్రమాణంలో జరుగుతాయి, ఇది మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల ఉద్గారం వల్ల సంభవిస్తుంది.[40]

EU కోపర్నికస్ క్లైమేట్ చేంజ్ సర్వీస్ ప్రకారం, ఫిబ్రవరి 2023 నుండి జనవరి 2024 వరకు సగటు ప్రపంచ గాలి ఉష్ణోగ్రత 1.5 C వేడెక్కడాన్ని దాటింది.[41]

శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు

[మార్చు]

శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు వాతావరణం,[42] మహాసముద్రాలు, భూమి ఉపరితలం, మంచు మధ్య పరస్పర చర్యలను, రేడియేషన్ శక్తి బదిలీని భౌతిక సమీకరణాల శ్రేణి ద్వారా అనుకరించడానికి పరిమాణాత్మక పద్ధతులను ఉపయోగిస్తాయి. వాతావరణం, శీతోష్ణస్థితి వ్యవస్థ గతిశీలత అధ్యయనం నుండి భవిష్యత్ శీతోష్ణస్థితి అంచనాల వరకు వివిధ ప్రయోజనాల కోసం వీటిని ఉపయోగిస్తారు. అన్ని శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు భూమికి షార్ట్ వేవ్ (కనిపించే వాటితో సహా) విద్యుదయస్కాంత వికిరణం, భూమి నుండి లాంగ్ వేవ్ (ఇన్‌ఫ్రారెడ్) విద్యుదయస్కాంత వికిరణంగా వెలుపలికి వెళ్లే శక్తిగా వచ్చే శక్తిని సమతుల్యం చేస్తాయి లేదా దాదాపుగా సమతుల్యం చేస్తాయి. ఏదైనా అసమతుల్యత భూమి సగటు ఉష్ణోగ్రతలో మార్పుకు దారితీస్తుంది.

శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు >100 కి.మీ నుండి 1 కి.మీ వరకు ఉండే వివిధ రిజల్యూషన్‌లలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితి నమూనాలలో అధిక రిజల్యూషన్‌లకు గణనీయమైన గణన వనరులు అవసరం, కాబట్టి కొన్ని ప్రపంచ డేటాసెట్‌లు మాత్రమే ఉన్నాయి. స్థానిక స్థాయిలో శీతోష్ణస్థితి మార్పు ప్రభావాలను విశ్లేషించడానికి ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితి నమూనాలను డైనమిక్‌గా లేదా గణాంకపరంగా ప్రాంతీయ శీతోష్ణస్థితి నమూనాలకు తగ్గించవచ్చు. ఉదాహరణలు ICON[43] లేదా CHELSA వంటి మెకానిస్టిక్‌గా డౌన్‌స్కేల్ చేయబడిన డేటా (భూమి భూ ఉపరితల ప్రాంతాల కోసం అధిక రిజల్యూషన్ వద్ద క్లైమాటాలజీలు).[44][45]

ఇటీవలి సంవత్సరాలలో ఈ నమూనాల గురించి ఎక్కువగా మాట్లాడుతున్న అనువర్తనాలు వాతావరణంలో, ప్రధానంగా కార్బన్ డయాక్సైడ్ పెరుగుతున్న గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల పరిణామాలను ఊహించడానికి వాటి ఉపయోగం. ఈ నమూనాలు గ్లోబల్ సగటు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత రికార్డులో పైకి ధోరణిని అంచనా వేస్తాయి, ఉష్ణోగ్రతలో అత్యంత వేగవంతమైన పెరుగుదల ఉత్తర అర్ధగోళంలో అధిక అక్షాంశాల కోసం అంచనా వేయబడింది.

నమూనాలు సాపేక్షంగా సరళమైనవి నుండి చాలా క్లిష్టంగా ఉంటాయి. సాధారణ రేడియంట్ ఉష్ణ బదిలీ నమూనాలు భూమిని ఒకే బిందువుగా పరిగణిస్తాయి, బయటకు వెళ్లే శక్తిని సగటున తీసుకుంటాయి. దీనిని నిలువుగా (రేడియేటివ్-కన్వెక్టివ్ మోడల్స్ మాదిరిగా) లేదా అడ్డంగా విస్తరించవచ్చు. చివరగా, మరింత క్లిష్టమైన (కపుల్డ్) వాతావరణం-సముద్రం-సముద్ర మంచు ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితి నమూనాలు ద్రవ్యరాశి, శక్తి బదిలీ, ప్రకాశవంతమైన మార్పిడి కోసం పూర్తి సమీకరణాలను విడదీసి పరిష్కరిస్తాయి.[46]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 Matthews, J.B. Robin; Möller, Vincent; van Diemen, Renée; Fuglestvedt, Jan S.; Masson-Delmotte, Valérie; Méndez, Carlos; Semenov, Sergey; Reisinger, Andy (2021). "Annex VII. Glossary: IPCC – Intergovernmental Panel on Climate Change" (PDF). IPCC Sixth Assessment Report. p. 2222. Archived (PDF) from the original on 2022-06-05. Retrieved 2022-05-18.
  2. ↑ Shepherd, J. Marshall; Shindell, Drew; O'Carroll, Cynthia M. (1 February 2005). "What's the Difference Between Weather and Climate?". NASA. Archived from the original on 22 September 2020. Retrieved 13 November 2015.
  3. ↑ Gough, William A.; Leung, Andrew C. W. (2022). "Do Airports Have Their Own Climate?". Meteorology (in ఇంగ్లీష్). 1 (2): 171–182. doi:10.3390/meteorology1020012. ISSN 2674-0494.
  4. ↑ Thornthwaite, C. W. (1948). "An Approach Toward a Rational Classification of Climate" (PDF). Geographical Review. 38 (1): 55–94. Bibcode:1948GeoRv..38...55T. doi:10.2307/210739. JSTOR 210739. Archived from the original (PDF) on Jan 24, 2012. Retrieved 2010-12-13.
  5. ↑ "All About Climate". Education | National Geographic Society (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-09-25.
  6. ↑ "paleoclimatology | science". Britannica (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 2022-09-01. Retrieved 2022-09-01.
  7. ↑ Hughes, Lesley (2000). Biological consequences of globalwarming: is the signal already. p. 56.
  8. ↑ Hughes, Leslie (1 February 2000). "Biological consequences of global warming: is the signal already apparent?". Trends in Ecology and Evolution. 15 (2): 56–61. doi:10.1016/S0169-5347(99)01764-4. PMID 10652556. Archived from the original on 12 October 2013. Retrieved November 17, 2016.
  9. ↑ "Climate". Glossary of Meteorology. American Meteorological Society. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2008-05-14.
  10. ↑ "Climate averages". Met Office. Archived from the original on 2008-07-06. Retrieved 2008-05-17.
  11. ↑ Intergovernmental Panel on Climate Change. Appendix I: Glossary. Archived 2017-01-26 at the Wayback Machine Retrieved on 2007-06-01.
  12. ↑ "Climate Data and Data Related Products". World Meteorological Organization. Archived from the original on 1 October 2014. Retrieved 1 September 2015.
  13. ↑ "Commission For Climatology: Over Eighty Years of Service" (PDF). World Meteorological Organization. 2011. pp. 6, 8, 10, 21, 26. Archived from the original (PDF) on 13 September 2015. Retrieved 1 September 2015.
  14. ↑ "WMO Climatological Normals". World Meteorological Organization. Archived from the original on 2022-08-21. Retrieved 2022-08-21.
  15. ↑ WMO Guidelines on the Calculation of Climate Normals (PDF). World Meteorological Organization. 2017. ISBN 978-92-63-11203-3. Archived from the original on 2022-08-08. Retrieved 2022-08-20.
  16. ↑ National Weather Service Office Tucson, Arizona. Main page. Archived 2017-03-12 at the Wayback Machine Retrieved on 2007-06-01.
  17. ↑ Rahmstorf, Stefan. "The Thermohaline Ocean Circulation: A Brief Fact Sheet". Potsdam Institute for Climate Impact Research. Archived from the original on 2013-03-27. Retrieved 2008-05-02.
  18. ↑ de Werk, Gertjan; Mulder, Karel (2007). "Heat Absorption Cooling For Sustainable Air Conditioning of Households" (PDF). Sustainable Urban Areas Rotterdam. Archived from the original (PDF) on 2008-05-27. Retrieved 2008-05-02.
  19. ↑ What Is Climate Change?
  20. ↑ Ledley, T.S.; Sundquist, E. T.; Schwartz, S. E.; Hall, D. K.; Fellows, J. D.; Killeen, T. L. (1999). "Climate change and greenhouse gases". EOS. 80 (39): 453. Bibcode:1999EOSTr..80Q.453L. doi:10.1029/99EO00325. hdl:2060/19990109667.
  21. ↑ Beck, Hylke E.; Zimmermann, Niklaus E.; McVicar, Tim R.; Vergopolan, Noemi; Berg, Alexis; Wood, Eric F. (30 October 2018). "Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution". Scientific Data (in ఇంగ్లీష్). 5 180214. Bibcode:2018NatSD...580214B. doi:10.1038/sdata.2018.214. ISSN 2052-4463. PMC 6207062. PMID 30375988.
  22. ↑ United States National Arboretum. USDA Plant Hardiness Zone Map. Archived 2012-07-04 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-03-09
  23. ↑ "Thornthwaite Moisture Index". Glossary of Meteorology. American Meteorological Society. Retrieved 2008-05-21.
  24. ↑ National Oceanic and Atmospheric Administration. NOAA Paleoclimatology. Archived 2020-09-22 at the Wayback Machine Retrieved on 2007-06-01.
  25. ↑ Weart, Spencer. "The Modern Temperature Trend". American Institute of Physics. Archived from the original on 2020-09-22. Retrieved 2007-06-01.
  26. ↑ Vose, R. S.; Schmoyer, R. L.; Steurer, P. M.; Peterson, T. C.; Heim, R.; Karl, T. R.; Eischeid, J. K. (1992-07-01), The Global Historical Climatology Network: Long-term monthly temperature, precipitation, sea level pressure, and station pressure data (in English), U.S. Department of Energy. Office of Scientific and Technical Information, doi:10.2172/10178730, OSTI 10178730{{citation}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  27. ↑ IPCC AR5 WG1 Glossary 2013, p. 1451.
  28. ↑ 28.0 28.1 Rohli & Vega 2018, p. 274.
  29. ↑ Scafetta, Nicola (May 15, 2010). "Empirical evidence for a celestial origin of the climate oscillations" (PDF). Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics. 72 (13): 951–970. arXiv:1005.4639. Bibcode:2010JASTP..72..951S. doi:10.1016/j.jastp.2010.04.015. S2CID 1626621. Archived from the original (PDF) on 10 June 2010. Retrieved 20 July 2011.
  30. ↑ "GISS Surface Temperature Analysis (v4)". NASA. Archived from the original on 2019-08-27. Retrieved 12 January 2024.
  31. ↑ Sources for data and graphic:
  32. ↑ IPCC AR5 SYR Glossary 2014, p. 124.
  33. ↑ USGCRP Chapter 3 2017 Figure 3.1 panel 2 Archived 2018-04-09 at the Wayback Machine, Figure 3.3 panel 5 .
  34. ↑ "Climate Change | National Geographic Society". Education | National Geographic Society. Archived from the original on 2022-07-30. Retrieved 2022-06-28.
  35. ↑ Arctic Climatology and Meteorology. Climate change. Archived 2010-01-18 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-05-19.
  36. ↑ Gillis, Justin (28 November 2015). "Short Answers to Hard Questions About Climate Change". The New York Times. Archived from the original on 22 September 2020. Retrieved 29 November 2015.
  37. ↑ von Schuckman, K.; Palmer, M. D.; Trenberth, K. E.; Cazenave, A.; Chambers, D.; Champollion, N.; Hansen, J.; Josey, S. A.; Loeb, N; Mathieu, P. P.; Meyssignac, B.; Wild, N. (27 January 2016). "An imperative to monitor Earth's energy imbalance" (PDF). Nature Climate Change. 6 (2): 138–144. Bibcode:2016NatCC...6..138V. doi:10.1038/NCLIMATE2876.
  38. ↑ "Glossary". Climate Change 2001: The Scientific Basis. Contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Intergovernmental Panel on Climate Change. 2001-01-20. Archived from the original on 2017-01-26. Retrieved 2008-05-22.
  39. ↑ Illinois State Museum (2002). Ice Ages. Archived 2010-03-26 at the Wayback Machine Retrieved on 2007-05-15.
  40. ↑ Joos, Fortunat; Spahni, Renato (2008-02-05). "Rates of change in natural and anthropogenic radiative forcing over the past 20,000 years". Proceedings of the National Academy of Sciences (in ఇంగ్లీష్). 105 (5): 1425–1430. Bibcode:2008PNAS..105.1425J. doi:10.1073/pnas.0707386105. ISSN 0027-8424. PMC 2234160. PMID 18252830.
  41. ↑ "World's first year-long breach of key 1.5C warming limit" (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 2024-02-08. Retrieved 2024-02-10.
  42. ↑ Eric Maisonnave. Climate Variability. Retrieved on 2008-05-02. Archived జూన్ 10, 2008 at the Wayback Machine
  43. ↑ Dipankar, A.; Heinze, Rieke; Moseley, Christopher; Stevens, Bjorn; Zängl, Günther; Brdar, Slavko (2015). "A Large Eddy Simulation Version of ICON (ICOsahedral Nonhydrostatic): Model Description and Validation". Journal of Advances in Modeling Earth Systems. 7. doi:10.1002/2015MS000431. hdl:11858/00-001M-0000-0024-9A35-F. S2CID 56394756.
  44. ↑ Karger, D.; Conrad, O.; Böhner, J.; Kawohl, T.; Kreft, H.; Soria-Auza, R.W.; Zimmermann, N.E.; Linder, P.; Kessler, M. (2017). "Climatologies at high resolution for the Earth land surface areas". Scientific Data. 4 (4 170122): 170122. Bibcode:2017NatSD...470122K. doi:10.1038/sdata.2017.122. PMC 5584396. PMID 28872642. S2CID 3750792.
  45. ↑ Karger, D.N.; Lange, S.; Hari, C.; Reyer, C.P.O.; Zimmermann, N.E. (2021). "CHELSA-W5E5 v1.0: W5E5 v1.0 downscaled with CHELSA v2.0". ISIMIP Repository. doi:10.48364/ISIMIP.836809.
  46. ↑ Climateprediction.net. Modelling the climate. Archived 2009-02-04 at the Wayback Machine Retrieved on 2008-05-02.

ఆధారాలు

[మార్చు]

మరింత చదవడానికి

[మార్చు]

బాహ్య లింకులు

[మార్చు]
Wikimedia Commons logo
విキーమీడియా కామన్స్‌లో Climate}కి సంబంధించి దస్త్రాలు ఉన్నాయి.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=శీతోష్ణస్థితి&oldid=4845650" నుండి వెలికితీశారు