షా మఖ్దుమ్ రూపోష్
షా మఖ్దుమ్ రూపోష్ | |
|---|---|
 షా మఖ్దుమ్ దర్గా | |
| ఇతర పేర్లు | రూపోష్ |
| వ్యక్తిగతం | |
| జననం | అబ్దుల్ ఖుద్దూస్ జలలుద్దీన్ 1216 |
| మరణం | 1313 రాంపూర్ బోలియా |
| చివరి మజిలీ | దర్గా పారా, రాజ్షాహి, బంగ్లాదేశ్ |
| మతం | ఇస్లాం |
| తల్లిదండ్రులు | సయ్యద్ అజిల్లా షా |
| Denomination | సున్నీ |
| ఇతర పేర్లు | రూపోష్ |
| Senior posting | |
| Based in | రాజ్షాహి |
Disciples | |
Influenced
| |
| Post | సూఫీ పండితుడు, ఆధ్యాత్మికవేత్త |
సయ్యద్ 'అబ్ద్ అల్-కుద్దుస్ జలాల్ అద్-దీన్ (అరబిక్ః عبد القدوس جلال الدین) షాహ్ మఖ్దూమ్ రూపష్ (బెంగాలీ: شاہ المختم روپ్) గా ప్రసిద్ధి చెందిన బంగ్లాదేశ్ లో ఒక సూఫీ ముస్లిం వ్యక్తి. బెంగాల్ వరేంద్ర ప్రాంతంలో ఇస్లాం వ్యాప్తి చెందడంలో ఆయన ప్రమేయం ఉంది. అతను బాగ్దాద్ నుండి తన అన్నయ్య సయ్యద్ అహ్మద్ (మీరాన్ షా)తో కలిసి బెంగాల్ చేరుకున్నాడు. రాజ్షాహిలోని షా మఖ్దుమ్ విమానాశ్రయానికి అతని పేరు పెట్టారు.[1]
జీవితం
[మార్చు]
అబ్దుల్-కుద్దుస్ 1216లో బాగ్దాద్ సున్నీ ముస్లిం సయ్యద్ కుటుంబంలో సూఫీ సాధువు అబ్దుల్ ఖాదిర్ గిలానీ నుండి జన్మించాడు. చిష్తి క్రమం సాధువులలో ఒక విభాగం పద్ధతిలో తన ముఖాన్ని ఒక వస్త్రంతో కప్పుకున్నందుకు అతను రూపోష్ అనే మారుపేరును సంపాదించాడు. 1258లో మంగోల్ యువరాజు హులేగు ఖాన్ బాగ్దాద్ ముట్టడి ముందు ఒక సమయంలో ఒక సూఫీ మిషనరీ బృందాన్ని ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పంపించాడు. ఈ బృందంలో సయ్యద్ అజిల్లా షా ఉన్నారు, ఆయన తన ముగ్గురు కుమారులు సయ్యద్ అహ్మద్ అలీ తనూరి (మిరాన్ షాహ్) సయ్యద్ అబ్దుల్ కుద్దుస్ జలాలుద్దీన్ (షాహ్ మఖ్దుమ్ రూపోషా), సయ్యద్ మునీర్ అహ్మద్ లను ముఖ్యంగా బెంగాల్ ఇస్లాం ప్రచారం చేయడానికి అప్పగించారు. వారు సుమారు 1289 లో బెంగాల్కు వచ్చారు.[2] రూపోష్ అన్నయ్య సయ్యద్ అహ్మద్ తన్నూరి (మిరాన్ షా) భులువా రాజ్యం కంచన్పూర్ గ్రామంలో ఒక ఖాన్ఖాను స్థాపించాడు. రూపోష్ నాయకత్వంలో సూఫీలు, వారు ఇస్లాం బోధించడం ప్రారంభించిన, భులువాలో మరొక సూఫీ ఖాన్ఖాను అయిన శ్యాంపూర్ దైరా షరీఫ్ ను స్థాపించారు.[3] రెండు సంవత్సరాల తరువాత, రూపోష్ తన సహచరులను ఉత్తర బెంగాల్ వరేంద్ర బాఘా గ్రామానికి తీసుకువెళ్ళాడు. ఈ ప్రయాణాన్ని క్రీ. శ. 1582 (990 AH) నాటి రాగి ఫలకం శాసనంలో జ్ఞాపకం చేసుకున్నారు, ఇది రూపోష్ నలుగురు దర్విషీలతో ప్రయాణించినట్లు వివరిస్తుందిః సయ్యద్ దిలాల్ బుఖారీ, సయ్యద్ అబ్బాస్, సయ్యద్ సుల్తాన్, షా కరమ్ అలీ షా.[4] శాసనంలోని ఒక భాగం ఇలా ఉంది:,
| “ | ...నలుగురు నిష్ణాతులైన దర్వీషులతో కలిసి, హజ్రత్ అబ్దుల్ ఖుద్దూస్ షా (ర.) ఒక మొసలి వీపుపై నదిని దాటి గౌర్ రాజ్యం వైపు ప్రయాణించారు. ఆ దర్వీషులలో హజ్రత్ దిలాల్ బుఖారీ (ర.), హజ్రత్ షా అబ్బాస్ (ర.), హజ్రత్ షా సుల్తాన్ (ర.), హజ్రత్ కరమ్ అలీ షా (ర.) ఉన్నారు...[5] | ” |
వారు ఒక నదిని అద్భుతంగా దాటినట్లు శాసనం పేర్కొంది (మొసలి వెనుక పద్మ అని గుర్తించబడింది, ఇది దైవిక సహాయాన్ని సూచిస్తుంది. వరేంద్రకు వలసలు స్థానిక తాంత్రిక పాలకుడు రాజా అంగ్సూ డియో చందవండి వర్మభోజ్ చేత చంపబడిన పూర్వపు బోధకుడు తుర్కాన్ షా (షా తుర్కాన్ షాహిద్) బలిదానం ద్వారా ప్రేరేపించబడ్డాయి, తరువాత మహాకాలా బలి ఇవ్వబడింది. దర్విషులు ఈ మిషన్ను కొనసాగించడానికి, ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి, బోధించడం ద్వారా, అవసరమైనప్పుడు సాయుధ ప్రతిఘటన ద్వారా ప్రయత్నించారు.[6] తుర్కాన్కు ప్రతీకారం తీర్చుకోవడానికి, మఖ్దుమ్, అతని సహచరులు రాజాను ఓడించి, తరువాత రాంపూర్ బోలియా (ఆధునిక రాజ్షాహి నగరం) లో ఒక ఖాన్కాను స్థాపించారు. మఖ్దుమ్ తన సహచరులను పక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలకు ఖాన్ఖాలను ఏర్పాటు చేయడానికి, ఇస్లాం బోధించడానికి పంపాడు. తరువాత అతని గౌరవార్థం బాఘాకు మఖ్దుమ్నగర్ అని పేరు మార్చారు. ఇక్కడ అతని సహచరులలో సయ్యద్ షా అబ్బాస్, సయ్యద్ దిలాల్ బుఖారీ, షా సుల్తాన్, సయ్యద్ కరమ్ అలీ షా, నుస్రత్ షా ఉన్నారు.[7] షా మఖ్దుమ్ తన జీవితాంతం రాజ్షాహి ప్రాంతం ఇస్లాం ప్రచారం చేస్తూ గడిపాడు.
యుద్ధం
[మార్చు]బాఘాలో స్థిరపడిన తరువాత, షా మఖ్దుమ్ రూపోష్, అతని అనుచరులు యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్నారు.[8] రెండు వైపులా చాలా మంది సైనికులు, గుర్రాలు చనిపోయారు. ఈ యుద్ధభూమి తరువాత "ఘోరమర" (గుర్రం కిల్లర్) గా పిలువబడింది.[9][10] నేడు, మధ్య రాజ్షాహి బోయాలియా సమీపంలో ఘోరమారాలో ఒక తపాలా కార్యాలయం ఉంది.[11] ఈ యుద్ధం ఫలితం చరిత్రలో నమోదు కాలేదు. అయితే, ఏ పక్షమూ నిర్ణయాత్మక విజయాన్ని సాధించలేదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.[12] ఘోరమర యుద్ధం (1326) పరిష్కారం లేకుండా ముగిసినందున, రెండవ యుద్ధం జరిగింది. రాజ్షాహిలోని స్థానిక భూస్వామ్య ప్రభువులు మరింత శక్తితో తిరిగి సమూహం అయ్యారు.[10] ఇంతలో, వారి బోధన కొనసాగడంతో ముస్లిం దర్విష్ అనుచరుల సంఖ్య పెరిగింది. ఈ యుద్ధంలో, దర్విషులు గెలిచారు, భూస్వామ్య ప్రభువులు పారిపోయారు. ఈ విజయానికి గుర్తుగా బాఘాలో విజయ వంపు నిర్మించబడింది, ఈ ప్రాంతానికి మఖ్దుమ్నగర్ అని పేరు మార్చారు. ఈ వంపు శిధిలాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి, యుద్ధం ఒక రాతి ఫలకం మీద నమోదు చేయబడింది.[13] భూస్వామ్య ప్రభువులు దర్విష్లపై చివరి దాడిని ప్రారంభించారు. ఈ యుద్ధం తీవ్రంగా జరిగింది, రెండు వైపులా భారీ ప్రాణనష్టం జరిగింది. ఒకానొక సమయంలో, షా మఖ్దుమ్ రూపోష్ తన చెక్క చెప్పులను యుద్ధంలో విసిరాడు, ఈ సమ్మె కారణంగా ఇద్దరు రాజ కుమారులు మరణించారని పురాణం చెబుతోంది. ఈ అద్భుతంతో షా మఖ్దుమ్ ఆశ్చర్యపోయి యువరాజులను తిరిగి బ్రతికించాడు. ఆశ్చర్యపోయి రాజు, అతని ప్రజలు ఇస్లాం స్వీకరించారు.[9] వారి సమాధులు ఒకప్పుడు షా మఖ్దుమ్ మందిర ప్రాంగణంలో భద్రపరచబడ్డాయి, కానీ తరువాత వాటి స్థానంలో ప్రక్షాళన ప్రాంతం ఏర్పాటు చేయబడింది. అది కూడా చివరికి కూల్చివేసి, దాని స్థానంలో కొత్త మసీదును నిర్మించారు.
మరణం
[మార్చు]
ఖచ్చితమైన పరిస్థితులు తెలియకపోయినప్పటికీ, మఖ్దుమ్ 27 రజబ్ నాడు మరణించాడు, రాంపూర్ బోయాలియాలోని దర్గా పారా వద్ద ఖననం చేయబడ్డాడు.[14] కొన్ని ఆధారాలు క్రీ. శ. 1313 కు సంబంధించిన సంవత్సరాన్ని ప్రస్తావించినప్పటికీ, ఇతరులు ఆయన క్రీ. శ 1592 లో 117 సంవత్సరాల వయసులో మరణించినట్లు సూచిస్తున్నారు. మొఘల్ కాలం, అబ్బాస్ ది గ్రేట్ సేవకుడు, పన్నెండవ షియా అయిన అలీ కులీ బేగ్, సమాధి పైన ఒక చదరపు ఆకారంలో ఒక గోపురం గల మజార్ (సమాధి) ను నిర్మించాడు.[15] దర్గా ప్రాంగణంలో ప్రతి సంవత్సరం 27 రజబ్ రోజున భక్తులు మఖ్దుమ్ మరణాన్ని ఉర్స్ తో స్మరించుకుంటారు. 1877లో ఈ పుణ్యక్షేత్రానికి సంరక్షకులుగా ఉన్న ముతవల్లి మొఘల్ చక్రవర్తి హుమాయూన్ బహుమతిగా ఆలయ ఎస్టేట్ను అద్దె రహితంగా చేసినట్లు పేర్కొన్నాడు.[16]
ఈ ఎస్టేట్ 1904లో తొమ్మిదవ ముతవల్లి గులాం అక్బర్ రాజ్షాహి జిల్లా కోర్టులో ఒక ప్రకటన చేశారు, ఈ ఎస్టేట్ 1634లో స్థాపించబడినప్పటికీ, షా మఖ్దుమ్ రూపోష్ 450 సంవత్సరాల ముందు సజీవంగా ఉన్నాడని (అతన్ని క్రీ. శ. 1184లో 12వ శతాబ్దంలో ఉంచాడు). షా నూర్ ఈ మందిరం మొదటి ముతవల్లి.[15]
ఉపమానాలు
[మార్చు]- షా మఖ్దుమ్ విమానాశ్రయం
- షా మఖ్దుమ్ థానా
- షా మొఖ్డుమ్ వైద్య కళాశాల
- షా మక్దుమ్ హాల్, రాజ్షాహి విశ్వవిద్యాలయం
- షా మొఖ్దుమ్ కళాశాల, రాజ్షాహి
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "ZIA made Shahjalal International Airport". The Daily Star (Bangladesh). 16 Feb 2010.
- ↑ Zohurul Islam, Muhammad (2016). Sufi Saints of the Barind Region. Dhaka, Bangladesh: Islamic Foundation. p. 101.
- ↑ Abdul Karim (historian) (2012). "Shah Makhdum Ruposh (R)". In Sirajul Islam; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza; Ahmed, Sabbir (eds.). Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Retrieved 4 సెప్టెంబరు 2026.
- ↑ Concise Islamic Encyclopedia (Volume 2). Dhaka, Bangladesh: Islamic Foundation. 1995. p. 379.
- ↑ Akhtar Ali, Khandakar (1968). Hazrat Shah Makhdum (R.) and the History of Mahakalgarh. Kazirganj, Rajshahi, Bangladesh: M. A. Sattar. p. 12.
- ↑ Bhuiyan, Mosharraf Hussain (2012). "Shah Turkan Shahid (R)". In Sirajul Islam; Miah, Sajahan; Khanam, Mahfuza; Ahmed, Sabbir (eds.). Banglapedia: the National Encyclopedia of Bangladesh (Online ed.). Dhaka, Bangladesh: Banglapedia Trust, Asiatic Society of Bangladesh. ISBN 984-32-0576-6. OCLC 52727562. OL 30677644M. Retrieved 4 సెప్టెంబరు 2026.
- ↑ Teaching and Research in Philosophy: Asia and the Pacific. UNESCO. 1986. p. 55.
- ↑ Concise Islamic Encyclopedia (Volume 2). Dhaka, Bangladesh: Islamic Foundation. 1995. p. 379.
- 1 2 Akhtar Ali, Khandakar (1968). Hazrat Shah Makhdum (R.) and the History of Mahakalgarh. Kazirganj, Rajshahi, Bangladesh: M. A. Sattar. p. 22.
- 1 2 Abu Taleb, Muhammad (1969). The Life History of Hazrat Shah Makhdum Ruposh (R.). Dhaka: Pakistan Book Corporation. p. 56.
- ↑ Ahmad, Rashid (1989). Tazkiratul Awliya (Volumes 1 and 2 Combined). Dhaka, Bangladesh: Shirin Publications. p. 156.
- ↑ Zohurul Islam, Muhammad (2016). Sufi Saints of the Barind Region. Dhaka, Bangladesh: Islamic Foundation. p. 110.
- ↑ Zohurul Islam, Muhammad (2016). Sufi Saints of the Barind Region. Dhaka, Bangladesh: Islamic Foundation. p. 112.
- ↑ Abdullah Al Masud; Md Faruk Abdullah; Md Ruhul Amin (Dec 2017). "History of Sufism in Bangladesh". The Contributions of Sufism in Promoting Religious Harmony in Bangladesh (Thesis).
- 1 2 Ismail, Muhammad (Jan 2010). "Makhdum Shah". Hagiology of Sufi saints and the spread of Islam in South Asia. Jnanada Prakashan. p. 26.
- ↑ Hanif, N (2000). "Makhdum Shah Rajshahi (d.1592A.D.)". Biographical Encyclopaedia of Sufis: South Asia. Sarup & Sons. p. 200.