సంజ్ఞ (దేవత)
| సంజ్ఞ | |
|---|---|
 భార్య సంజ్ఞ, ఛాయాతో సూర్య , 19వ శతాబ్దపు ఉదాహరణ | |
| ఇతర పేర్లు |
|
| దేవనాగరి | संज्ञा |
| సంస్కృత అనువాదం | సంజ్ఞ |
| భర్త / భార్య | సూర్య |
| తోబుట్టువులు | త్రిసిరాస్ (కవల సోదరుడు) ఛాయా (ప్రతిబింబం) |
| పిల్లలు |
|
| తండ్రి | త్వాష్టర్ (తండ్రి) |
| తల్లి | రేచన (తల్లి) |
సంజ్ఞ (సంస్కృతం: సంజ్ఞ, IAST: SAMJNA, దీనిని సంజనా అని కూడా పిలుస్తారు. సంగ్యా అని కూడా పిలుస్తుంటారు, దీనిని సరన్యు అని కూడా పిలుస్తున్నారు (సంస్కృతం: సరన్యు, IAST) ఒక హిందూ దేవత, సూర్య దేవుడు ప్రధాన భార్య. ఆమె ఋగ్వేదం, హరివంశ, పురాణాలలో ప్రస్తావించబడింది.
హిందూ పురాణాలలో, సంజనా హస్తకళాకారుడు అయిన త్వస్తర్ కుమార్తె, తరచుగా విశ్వకర్మ పోల్చబడుతుంది. తన అందం, ధర్మం, సన్యాసి శక్తులకు ప్రసిద్ధి చెందిన సంజనా వివాసంత్ను వివాహం చేసుకుంది (అయితే, ఆమె అతని తీవ్రమైన రూపం, శక్తిని భరించలేకపోయింది. తప్పించుకోవడానికి, ఆమె తన నీడ లేదా పనిమనిషి ఛాయా తో భర్తీ చేసుకుని, గుర్రంగా మారి పారిపోయింది. ఆమె లేకపోవడం తెలుసుకున్న సూర్య తన ప్రకాశాన్ని తగ్గించుకుని ఆమెను తిరిగి తీసుకువచ్చాడు. మరణ దేవత యమునా, నది దేవత వైవస్వత మను, మానవుల ప్రస్తుత పితృస్వామి-అశ్విన్స్ అని పిలువబడే జంట దైవిక వైద్యులు, రేవంత దేవతలతో సహా అనేక ప్రముఖ దేవతలకు తల్లిగా సంజన గుర్తించబడింది.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]సరన్యు (లేదా సరయూ) అనేది దేవతకు ఉపయోగించే మొదటి పేరు, ఇది సంస్కృత మూల సార్ నుండి తీసుకోబడింది, దీని అర్థం "ప్రవహించడం" లేదా "పరిగెత్తడం", ఇది కదలిక, వేగం లేదా ఉత్సాహంతో అనుబంధాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది ఋగ్వేదం నదులు, గాలికి ఉపయోగించే "వేగవంతమైన, నౌకాదళం, చురుకైన" అని అర్ధం వచ్చే "సరయు" అనే విశేషణానికి స్త్రీ రూపం కూడా (సరయు కూడా పోల్చండి.[1] ఇది ఆమె పౌరాణిక పాత్రతో సర్దుబాటు చేస్తుంది, ఇక్కడ ఆమె తన పరిస్థితుల నుండి రూపాంతరం చెంది పారిపోతుంది, తరచుగా గుర్రం రూపాన్ని తీసుకున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. ప్రవహించే లేదా పరిగెత్తే చిత్రాలు సరన్యును సహజ శక్తుల ఆలోచనతో కలుపుతాయి, బహుశా నది దేవతలతో పురాతన సంబంధాన్ని కూడా సూచిస్తాయి.[2] కొన్నిసార్లు, ఈ పేరును "వేగంగా కదిలే తుఫాను మేఘం" గా అర్థం చేసుకుంటారు.[3]
పురాణం తరువాతి సంస్కరణలలో, ముఖ్యంగా హరివంశ, సంజనా అనే పేరు (సంజనా, సంగ్యా అని కూడా వ్రాయబడింది) సరయూ స్థానంలో వచ్చింది.[4] సమ్జనా అనేది సంస్కృత మూలాలైన సామ్ (కలిసి, పూర్తి), జ్ఞాన ("జ్ఞానం", "అవగాహన", "సంకేతం" లేదా "పేరు" అని అర్ధం. పేరులో మార్పు అనేది పాత్ర సంకేత పాత్రపై లోతైన దృష్టిని సూచిస్తుంది.[5] సంజనా కేవలం పారిపోతున్న లేదా రూపాంతరం చెందుతున్న వ్యక్తి కంటే ఎక్కువ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది-ఆమె ప్రాతినిధ్యం లేదా గుర్తింపు భావనను కలిగి ఉంటుంది. సరన్యు నుండి సంజనకు మార్పు హిందూ పురాణాలలో అభివృద్ధి చెందుతున్న తాత్విక ఆందోళనలను ప్రతిబింబిస్తుందని ఇండాలజిస్ట్ వెండీ డోనిగర్ వివరించారు. సరన్యు చర్య, కదలిక, సహజ శక్తులతో ముడిపడి ఉండగా, సంజనా ద్వంద్వత్వాన్ని నొక్కి చెబుతుంది-వాస్తవికత, రూపానికి మధ్య, ఆత్మ, నీడ. సరన్యు నుండి సంజనకు పరివర్తన అనేది చైతన్యవంతమైన, ప్రవహించే దేవత నుండి గుర్తింపు, ప్రాతినిధ్యంతో మరింత శ్రద్ధగల వ్యక్తికి మార్పును సూచిస్తుంది. సంజనాలో, పురాణం గుర్తింపు స్వభావాన్ని అన్వేషిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ పాత్ర అక్షరాలా, రూపకంగా ఆమె సంకేతం లేదా చిత్రం, ముఖ్యంగా ఆమె నీడ లేదా ప్రతిబింబం అయిన ఆమె సర్రోగేట్ ఛాయా ద్వారా.[2][4]
సంజనాను సంధ్యకు ఒక చిక్కు లాంటి పదంగా అర్థం చేసుకోవచ్చని, ఇది ఉదయాన్ని సూచిస్తుందని కూడా డోనిగర్ సూచించాడు. ఈ వివరణలో, సమ్జనా డోపెల్గాంగర్ సాయంత్రం సంధ్యాకాంతిని సూచిస్తుంది, ఇది సూర్యుడికి ఇద్దరు భార్యలు ఉన్నారని సూచిస్తుంది: తెల్లవారుజామున (సంధ్యా), సంధ్యాకాంతి (డబుల్). సంజనా, సంధ్యల మధ్య సమాంతరాలు అద్భుతమైనవి, ఎందుకంటే ఇద్దరూ సంక్లిష్టమైన, సందిగ్ధమైన సంబంధాలతో సూర్యుని భార్యలుగా చిత్రీకరించబడ్డారు. ఇంకా, రెండు పేర్లు భాషా ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి: "సంజనా" అంటే "సంకేతం" లేదా "చిత్రం", "సంధ్య" అనేది తరువాతి హిందీ కవిత్వంలో "సంధ్యా ప్రసంగం" తో ముడిపడి ఉంది, ఇది చిక్కులు, విలోమాలు, వైరుధ్యాలతో గుర్తించబడింది.[2]
స్కంద పురాణం ప్రకారం, సంజనను ఈ క్రింది పేర్లతో కూడా పిలుస్తారు-ద్యూ ('ఆకాశం' రాజ్నీ ('రాణి' త్వాస్త్రీ ('త్వాస్తర్' ప్రభా కుమార్తె ('కాంతి'), లోక (రాజ్యం లేదా లోక తల్లి).[6] కొన్ని వచనాలలో, సంజనను సువర్కలా ('ప్రకాశవంతమైనది') అనే పేరుతో కూడా సూచిస్తారు.[5][7]
హిందూ సాహిత్యంలో
[మార్చు]
వేదాలు
[మార్చు]ఋగ్వేదం (క్రీ.పూ. సుమారు 1700-1500), సూర్య దేవుడు అయిన వివాసంత్తో ఆమె వివాహం, ఆ తరువాత జరిగిన సంఘటనలపై దృష్టి సారించిన సరన్యు కథ ఒక రహస్య కథనంగా బయటపడుతుంది. త్వస్తర్ కుమార్తె శరణ్యు, వివాసంత్ను వివాహం చేసుకున్న తరువాత యమ, యామి అనే కవలలకు జన్మనిస్తుంది. వెంటనే, సరన్యు రహస్యంగా అదృశ్యమై, ప్రత్యామ్నాయంగా ఒక సవర్ణ లేదా అదే రకమైన స్త్రీని వదిలి వెళ్తాడు. ఆమె స్థానాన్ని తీసుకోవడానికి సృష్టించబడిన ఈ ప్రత్యామ్నాయం వివాసంత్కు ఇవ్వబడిందని, సరన్యు తన సొంత రూపంలో, గుర్రం ముసుగులో పారిపోతాడని వచనం సూచిస్తుంది. శరణ్యు గుర్రం రూపాన్ని స్వీకరించి, బయలుదేరిన తరువాత, వివాసంత్ గుర్రం రూపంలోకి వచ్చి ఆమెను అనుసరిస్తాడని ఋగ్వేదం వివరిస్తుంది. గుర్రాలుగా వారి కలయికలో, సరన్యు కవల గుర్రపు దేవతలైన అశ్విన్స్ కు జన్మనిస్తాడు. సగం గుర్రం, సగం మానవుడు అయిన ఈ దేవతలు తరువాత దివ్య, మర్త్య రాజ్యాలతో అనుసంధానించబడిన పరిమిత వ్యక్తులుగా వర్ణించబడ్డారు. అశ్విన్నులకు జన్మనిచ్చిన తరువాత, శరణ్యు తన మరణించిన పిల్లలు యమ, యామి, అలాగే కొత్తగా జన్మించిన అశ్విని విడిచిపెడతాడు. ఋగ్వేదంలోని కథ ఈ సంఘటనలను విచ్ఛిన్నమైన, చిక్కు లాంటి పద్ధతిలో ప్రదర్శిస్తుంది, సరన్యు చర్యలకు లేదా ఆమె జంట సృష్టికి స్పష్టమైన వివరణలు లేవు.[2]
భాషా శాస్త్రవేత్త యస్కా రచించిన నిరుక్త (క్రీ. పూ. 500) లో, కథ అదనపు వివరాలతో విస్తరించబడింది. సరన్యు చర్యలు స్పష్టం చేయబడ్డాయి, ఆమె తన సొంత ఇష్టానుసారం గుర్రం రూపంలో తీసుకున్నట్లు చెబుతారు. వివాస్వంత్, ఆమె పరివర్తనను కనుగొన్న తరువాత, గుర్రం రూపంలో ఆమెను అనుసరిస్తాడు, ఆమెతో సహచరులు, అశ్విన్ల పుట్టుకకు దారితీస్తుంది. శరణ్యుకు ప్రత్యామ్నాయంగా సవర్ణ నుండి జన్మించిన మను పుట్టుకను కూడా ఈ గ్రంథం పరిచయం చేస్తుంది. మను మానవ జాతికి పూర్వీకుడు అవుతాడు, ఇది సరన్యు సంతానంలో దైవిక నుండి మర్త్య జీవులకు పరివర్తనను సూచిస్తుంది.[2]
బృహదేవ (నిరుక్త కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత కూర్చబడినది) కథను మరింత వివరంగా వివరిస్తుంది. ఇక్కడ, సరన్యుకు ముగ్గురు తలలతో (త్రిశిరాసు) కవల సోదరుడు ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. ఆమె తనలాగే కనిపించే స్త్రీని సృష్టించి, ఈ ప్రత్యామ్నాయానికి తన పిల్లలను అప్పగించడం ద్వారా ఇష్టపూర్వకంగా వివాసంత్ను వదిలివేస్తుంది. వివాసంత్ తెలియకుండానే మనుని సవర్ణతో కలిగి ఉండగా, తరువాత అతను సరన్యు వెళ్లిపోయాడని గ్రహించి గుర్రం రూపంలో ఆమె వెంట వెళ్తాడు. గుర్రాలుగా వారి కలయిక అశ్వినిలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, వారు అసాధారణమైన పద్ధతిలో గర్భం దాల్చారు-సరన్యు నేలపై పడిన వీర్యాన్ని పీల్చుకుంటాడు, ఇది కవలల పుట్టుకకు దారితీస్తుంది.[2]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Kinsley, David R (1986). Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions. University of California Press. ISBN 81-208-0379-5.
- 1 2 3 4 5 6 Doniger, Wendy (1998). "Saranyu/Samjna". In John Stratton Hawley, Donna Marie Wulff (ed.). Devī: goddesses of India. Motilal Banarsidas. pp. 154–7. ISBN 81-208-1491-6.
- ↑ Chisholm, Hugh, ed. (1911). . ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్). Vol. 9 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 745.
- 1 2 Doniger, Mircea Eliade Distinguished Service Professor of the History of Religions Wendy; Doniger, Wendy; O'Flaherty, Wendy Doniger (June 1999). Splitting the Difference: Gender and Myth in Ancient Greece and India (in ఇంగ్లీష్). University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-15640-8.
- 1 2 Daniélou, Alain (December 1991). The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series (in ఇంగ్లీష్). Inner Traditions / Bear & Co. ISBN 978-0-89281-354-4.
- ↑ Dr. G.V. Tagare (1995). "|access-date=2024-09-28 Chapter 11". The Skanda-Purana. Internet Archive. Motilal Banarsidass Publishers.
{{cite book}}: External link in|chapter= - ↑ Rao, T. A. Gopinatha (1914). Elements Of Hindu Iconography Vol. 1, Part. 2.