సంతోష్ ట్రోఫీ
 | |
| స్థాపితము | 1941 |
|---|---|
| ప్రాంతము | భారతదేశం |
| జట్ల సంఖ్య |
|
| ప్రస్తుత ఛాంపియన్లు | సర్వీసెస్ (8వ సారి) |
| అత్యంత విజయవంతమైన జట్టు (లు) | వెస్ట్బెంగాల్ (33 సార్లు) |
 2025–26 | |
సంతోష్ ట్రోఫీ (Santosh Trophy) భారతదేశంలో రాష్ట్రాలతో పాటుగా కొన్ని ప్రభుత్వ సంస్థల మధ్య నిర్వహించే సీనియర్ పురుషుల జాతీయ ఫుట్బాల్ ఛాంపియన్షిప్.[1] ఈ టోర్నమెంట్ను అఖిల భారత ఫుట్బాల్ సమాఖ్య(ఎఐఎఫ్ఎఫ్) నిర్వహిస్తుంది. భారతీయ ఫుట్బాల్లో అత్యంత పురాతన, ప్రతిష్ఠాత్మక దేశీయ పోటీలలో ఇది ఒకటి. ప్రస్తుతం ఇందులో భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, అలాగే సర్వీసెస్, రైల్వేస్ వంటి ప్రభుత్వ జట్లు పాల్గొంటాయి.
ఈ ట్రోఫీకి అప్పటి ఇండియన్ ఫుట్బాల్ అసోసియేషన్ (ఐఎఫ్ఎ) అధ్యక్షుడు, సంతోష్ మహారాజా మన్మథ నాథ్ రాయ్ చౌధురి పేరు పెట్టబడింది.[2][3]
చరిత్ర
[మార్చు]
భారతదేశంలో రాష్ట్ర స్థాయి ఫుట్బాల్ పోటీల కోసం ఒక జాతీయ ఛాంపియన్షిప్ అవసరమనే ఉద్దేశంతో సంతోష్ ట్రోఫీ ప్రారంభించబడింది. తొలి టోర్నమెంట్ 1941లో నిర్వహించబడింది. ఆ కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ఫుట్బాల్ పోటీలు డ్యూరాండ్ కప్, రోవర్స్ కప్, ఐఎఫ్ఎ షీల్డ్ మాత్రమే ఉండేవి.
ప్రారంభ దశల్లో బెంగాల్, పంజాబ్, మైసూర్ (ప్రస్తుతం కర్ణాటక), మహారాష్ట్ర వంటి జట్లు ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. ముఖ్యంగా బెంగాల్ ఈ టోర్నమెంట్లో అత్యధిక విజయాలు సాధించిన జట్టుగా గుర్తించబడింది.
1990లో యువ ఆటగాళ్లను ప్రోత్సహించేందుకు ఎఐఎఫ్ఎఫ్ ఈ పోటీని అండర్-23 టోర్నమెంట్గా మార్చింది. అయితే ఈ ప్రయోగం మూడు సీజన్లకే పరిమితమై, తరువాత మళ్లీ సీనియర్ స్థాయి పోటీగా కొనసాగింది.
టోర్నమెంట్ నిర్మాణం
[మార్చు]సంతోష్ ట్రోఫీలో భారత రాష్ట్రాలు, కొన్ని ప్రభుత్వ సంస్థల జట్లు పాల్గొంటాయి. ప్రస్తుతం పోటీని అర్హత దశలు, గ్రూప్ దశ, నాకౌట్ దశలుగా నిర్వహిస్తున్నారు. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో 30కుపైగా జట్లు ఇందులో పాల్గొంటున్నాయి.
2025–26 సీజన్లో మొత్తం 38 జట్లు పోటీలో పాల్గొన్నాయి. అస్సాం ఆతిథ్య రాష్ట్రంగా ఫైనల్ రౌండ్కు నేరుగా అర్హత సాధించింది. గత సీజన్ ఫైనలిస్టులైన బెంగాల్, కేరళ జట్లు కూడా నేరుగా ప్రవేశించాయి.
ప్రస్తుత జట్లు
[మార్చు]ఈ క్రింది జట్లు ట్రోఫీ కోసం ఆడుతున్నాయి.
- అండమాన్, నికోబార్ దీవులు
- ఆంధ్రప్రదేశ్ (ఆంధ్ర)
- అరుణాచల్ ప్రదేశ్
- అస్సాం
- బీహార్
- ఛండీగర్
- ఛత్తీస్గడ్
- దాద్రా,నగర్ హవేలీ,డామన్ & డయ్యూ
- ఢిల్లీ
- గోవా
- హర్యానా
- గుజరాత్
- హిమాచల్ ప్రదేశ్
- జమ్మూ కాశ్మీర్
- జార్ఖండ్
- కర్నాటక (మైసూర్)
- కేరళ (ట్రావన్కోర్-కొచ్చిన్)
- లడాక్
- లక్షద్వీప్
- మధ్యప్రదేశ్
- మహారాష్ట్ర (బాంబే)
- మణిపూర్
- మేఘాలయ
- మిజోరాం
- నాగాలాండ్
- ఒడిషా (ఒరిస్సా)
- పాండిచ్చేరి
- పంజాబ్
- రాజస్థాన్ (రాజపుఠానా)
- రైల్వేస్
- సర్వీసెస్
- సిక్కిం
- తమిళనాడు (మద్రాస్)
- తెలంగాణ
- త్రిపుర
- ఉత్తరప్రదేశ్ (యునైటెడ్ ప్రావిన్సస్)
- ఉత్తరాఖండ్
- పశ్చిమ బెంగాల్ (బెంగాల్)
ప్రత్యేకంగా బెంగాల్ జట్టు అనేక దశాబ్దాల పాటు భారత రాష్ట్ర ఫుట్బాల్లో ఆధిపత్యం ప్రదర్శించింది. 2010లో బెంగాల్ తన 30వ టైటిల్ను గెలుచుకుంది.
ఫలితాలు
[మార్చు]ఈ క్రింద జాబితాలో విజేతలు, రన్నర్ అప్ జట్ల వివరాలు ప్రతి టోర్నమెంట్కు సంబంధించినవి ఇవ్వబడ్డాయి.[4]
| సీజన్ | ఆతిథ్య నగరం | విజేత | స్కోరు | రన్నర్-అప్ |
|---|---|---|---|---|
| 1941–42 | కోల్కాతా | పశ్చిమ బెంగాల్ | 5–1 | ఢిల్లీ |
| 1944–45 | ఢిల్లీ | ఢిల్లీ | 2–0 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1945–46 | ముంబై | పశ్చిమ బెంగాల్ | 2–0 | మహారాష్ట్ర |
| 1946–47 | బెంగళూరు | కర్ణాటక | 0–0, 2–1 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1947–48 | కోల్కాతా | పశ్చిమ బెంగాల్ | 0–0, 1–0 | మహారాష్ట్ర |
| 1949–50 | 5–0 | ఆంధ్రప్రదేశ్ | ||
| 1950–51 | 1–0 | |||
| 1951–52 | ముంబై | 1–0 | మహారాష్ట్ర | |
| 1952–53 | బెంగళూరు | కర్ణాటక | 1–0 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1953–54 | కోల్కాతా | పశ్చిమ బెంగాల్ | 0–0, 3–1 | కర్ణాటక |
| 1954–55 | చెన్నై | మహారాష్ట్ర | 2–1 | సర్వీసెస్ |
| 1955–56 | ఎర్నాకుళం | పశ్చిమ బెంగాల్ | 1–0 | కర్ణాటక |
| 1956–57 | తిరువనంతపురం | ఆంధ్రప్రదేశ్ | 1–1, 4–1 | మహారాష్ట్ర |
| 1957–58 | హైదరాబాద్ | 3–1 | ||
| 1958–59 | చెన్నై | పశ్చిమ బెంగాల్ | 1–0 | సర్వీసెస్ |
| 1959–60 | నాగావ్ | 3–1 | మహారాష్ట్ర | |
| 1960–61 | కోళికోడ్ | సర్వీసెస్ | 0–0, 1–0 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1961–62 | ముంబై | రైల్వేస్ | 3–0 | మహారాష్ట్ర |
| 1962–63 | బెంగళూరు | పశ్చిమ బెంగాల్ | 2–0 | కర్ణాటక |
| 1963–64 | చెన్నై | మహారాష్ట్ర | 1–0 | ఆంధ్రప్రదేశ్ |
| 1964–65 | గౌహతి | రైల్వేస్ | 2–1 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1965–66 | కొల్లం | ఆంధ్రప్రదేశ్ | 1–1, 1–0 | |
| 1966–67 | హైదరాబాద్ | రైల్వేస్ | 0–0, 2–0 | సర్వీసెస్ |
| 1967–68 | కటక్ | కర్ణాటక | 1–0 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1968–69 | బెంగళూరు | 0–0, 1–0 | ||
| 1969–70 | నాగావ్ | పశ్చిమ బెంగాల్ | 6–1 | సర్వీసెస్ |
| 1970–71 | జలంధర్ | పంజాబ్ | 1–1, 3–1 | కర్ణాటక |
| 1971–72 | చెన్నై | పశ్చిమ బెంగాల్ | 4–1 | రైల్వేస్ |
| 1972–73 | గోవా | 4–1 | తమిళనాడు | |
| 1973–74 | ఎర్నాకుళం | కేరళ | 3–2 | రైల్వేస్ |
| 1974–75 | జలంధర్ | పంజాబ్ | 6–0 | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1975–76 | కోళికోడ్ | పశ్చిమ బెంగాల్ | 0–0, 3–1 | కర్ణాటక |
| 1976–77 | పాట్నా | 1–0 | మహారాష్ట్ర | |
| 1977–78 | కోల్కాతా | 1–1, 3–1 | పంజాబ్ | |
| 1978–79 | శ్రీనగర్ | 1–0 | గోవా | |
| 1979–80 | కోయంబత్తూర్ | 1–0 | పంజాబ్ | |
| 1980–81 | కటక్ | పంజాబ్ | 0–0, 2–0 | రైల్వేస్ |
| 1981–82 | త్రిస్సూర్ | పశ్చిమ బెంగాల్ | 2–0 | |
| 1982–83 | కోల్కాతా | పశ్చిమ బెంగాల్ & గోవా (జంట విజేతలు) – 0–0, 0–0 | ||
| 1983–84 | చెన్నై | గోవా | 1–0 | పంజాబ్ |
| 1984–85 | కాన్పూర్ | పంజాబ్ | 3–0 | మహారాష్ట్ర |
| 1985–86 | జబల్పూర్ | పంజాబ్ | 0–0 (4–1 పె) | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 1986–87 | కోల్కాతా | పశ్చిమ బెంగాల్ | 2–0 | రైల్వేస్ |
| 1987–88 | కొల్లం | పంజాబ్ | 0–0 (5–4 పె) | కేరళ |
| 1988–89 | గౌహతి | పశ్చిమ బెంగాల్ | 1–1 (4–3 పె) | |
| 1989–90 | మార్గావ్ | గోవా | 2–0 | |
| 1989–90 | పాలక్కాడ్ | మహారాష్ట్ర | 1–0 | |
| 1991–92 | కోయంబత్తూరు | కేరళ | 3–0 | గోవా |
| 1992–93 | కొచ్చి | 2–0 | మహారాష్ట్ర | |
| 1993–94 | కటక్ | పశ్చిమ బెంగాల్ | 2–2 (5–3 పె) | కేరళ |
| 1994–95 | చెన్నై | 2–1 | పంజాబ్ | |
| 1995–96 | మార్గావ్ | 1–0 | గోవా | |
| 1996–97 | జబల్పూర్ | 1–0 | ||
| 1997–98 | గౌహతి | 1–0 | ||
| 1998–99 | చెన్నై | 5–0 | ||
| 1999–2000 | త్రిస్సూర్ | మహారాష్ట్ర | 3–2 | కేరళ |
| 2001–02 | ముంబై | కేరళ | 3–2 | గోవా |
| 2002–03 | ఇంఫాల్ | మణిపూర్ | 2–1 | కేరళ |
| 2004–05 | ఢిల్లీ | కేరళ | 3–2 | పంజాబ్ |
| 2005–06 | కొచ్చి | గోవా | 3–1 | మహారాష్ట్ర |
| 2006–07 | గుర్గావ్ | పంజాబ్ | 0–0 (5–3 పె) | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 2007–08 | శ్రీనగర్ | 1–0 | సర్వీసెస్ | |
| 2008–09 | చెన్నై | గోవా | 0–0 (4–2 పె) | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 2009–10 | కోల్కాతా | పశ్చిమ బెంగాల్ | 2–1 | పంజాబ్ |
| 2010–11 | గౌహతి | 2–1 | మణిపూర్ | |
| 2011–12 | ఒడిశా | సర్వీసెస్ | 3–2 | తమిళనాడు |
| 2012–13 | కొచ్చి | 0–0 (4–3 పె) | కేరళ | |
| 2013–14 | సిలిగురి | మిజోరం | 3–0 | రైల్వేస్ |
| 2014–15 | లుధియానా | సర్వీసెస్ | 0–0 (5–4 పె) | పంజాబ్ |
| 2015–16 | నాగపూర్ | 2–1 | మహారాష్ట్ర | |
| 2016–17 | గోవా | పశ్చిమ బెంగాల్ | 1–0 | గోవా |
| 2017–18 | కోల్కాతా | కేరళ | 2–2 (4–2 పె) | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 2018–19 | లుధియానా | సర్వీసెస్ | 1–0 | పంజాబ్ |
| 2021–22 | మంజేరి | కేరళ | 1–1 (5–4 పె) | పశ్చిమ బెంగాల్ |
| 2022–23 |  రియాద్ | కర్ణాటక | 3–2 | మేఘాలయ |
| 2023–24 | యుపియా | సర్వీసెస్ | 1–0 | గోవా |
| 2024–25 | హైదరాబాద్ | పశ్చిమ బెంగాల్ | 1–0 | కేరళ |
| 2025–26 | ఢకూఖానా | సర్వీసెస్ | 1–0 | |
ప్రముఖ టోర్నమెంట్లు
[మార్చు]- 1969–70 సీజన్లో బెంగాల్ జట్టు సర్వీసెస్పై 6–1 తేడాతో విజయం సాధించింది. ఆ ఫైనల్లో మహమ్మద్ హబీబ్ ఐదు గోల్స్ చేశాడు.
- 1983–84 సీజన్లో గోవా పంజాబ్ను ఓడించి రెండోసారి టైటిల్ గెలుచుకుంది. ఈ విజయం గోవా ఫుట్బాల్ చరిత్రలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా గుర్తించబడింది.
- 1999–2000 సీజన్లో మహారాష్ట్ర కేరళను ఓడించి ఛాంపియన్గా నిలిచింది. ఈ టోర్నమెంట్ కేరళలోని త్రిస్సూర్, చాలకుడిలలో జరిగింది.
జట్ల ప్రదర్శన
[మార్చు]| జట్టు | గెలుపులు | రన్నర్స్-అప్ | చివరి గెలుపు |
|---|---|---|---|
| పశ్చిమ బెంగాల్ | 33 | 14 | 2024–25 |
| పంజాబ్ | 8 | 8 | 2007–08 |
| సర్వీసెస్ | 8 | 5 | 2025–26 |
| కేరళ | 7 | 10 | 2021–22 |
| గోవా | 5 | 9 | 2008–09 |
| కర్ణాటక | 5 | 5 | 2022–23 |
| మహారాష్ట్ర | 4 | 12 | 1999–00 |
| రైల్వేస్ | 3 | 6 | 1966–67 |
| హైదరాబాద్ | 2 | 2 | 1957–58 |
| ఆంధ్రప్రదేశ్ | 1 | 1 | 1965–66 |
| ఢిల్లీ | 1 | 1 | 1944–45 |
| మణిపూర్ | 1 | 1 | 2002–03 |
| మిజోరం | 1 | 0 | 2013–14 |
| తమిళనాడు | 0 | 2 | - |
| మేఘాలయ | 0 | 1 | - |
భారత ఫుట్బాల్లో ప్రాధాన్యం
[మార్చు]సంతోష్ ట్రోఫీ భారతీయ ఫుట్బాల్కు అనేక ప్రతిభావంతులైన ఆటగాళ్లను అందించింది. సునీల్ ఛెత్రి, జో పాల్ అంచేరి, ఖాలిద్ జమీల్, బ్రహ్మానంద్ సంక్వాల్కర్ వంటి పలువురు ప్రముఖులు ఈ టోర్నమెంట్లో ఆడారు.
భారతీయ క్లబ్ ఫుట్బాల్ అభివృద్ధి చెందిన తర్వాత ఈ టోర్నమెంట్ ప్రాముఖ్యత కొంత తగ్గినప్పటికీ, యువ ఆటగాళ్లకు తమ ప్రతిభను ప్రదర్శించుకునే వేదికగా ఇది కొనసాగుతోంది. ముఖ్యంగా ఐ-లీగ్ 2, రాష్ట్ర లీగ్ల ఆటగాళ్లకు ఇది ఒక కీలక అవకాశంగా భావించబడుతుంది.
విమర్శలు
[మార్చు]భారత జాతీయ జట్టు మాజీ కోచ్ బాబ్ హౌటన్ సంతోష్ ట్రోఫీ అవసరంపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తాడు.[2] 2009లో సునీల్ ఛేత్రి ఈ టోర్నమెంట్లో గాయపడిన తర్వాత, జాతీయ జట్టు ఆటగాళ్లను ఈ పోటీలో పాల్గొననివ్వకూడదని అభిప్రాయపడ్డాడు.
అయితే ఎఐఎఫ్ఎఫ్ ఇంకా అనేక రాష్ట్ర ఫుట్బాల్ సంఘాలు ఈ టోర్నమెంట్ను భారత ఫుట్బాల్ వారసత్వానికి ప్రతీకగా భావిస్తున్నాయి.
ప్రస్తుత పరిస్థితి
[మార్చు]ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో ఎఐఎఫ్ఎఫ్ సంతోష్ ట్రోఫీ ఫార్మాట్లో మార్పులు చేసింది. జోనల్ లీగ్లు, ఫైనల్ రౌండ్ వ్యవస్థలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఫీఫా వంటి వేదికల ద్వారా ప్రత్యక్ష ప్రసారాలు కూడా అందుబాటులోకి వచ్చాయి. 2025–26 సీజన్లో సర్వీసెస్ జట్టు కేరళను ఓడించి ఎనిమిదోసారి టైటిల్ గెలుచుకుంది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Hero Senior NFC". the-aiff.com. Archived from the original on 5 December 2021. Retrieved 2021-12-05.
- 1 2 Anand, Vijay (16 March 2014). "The history of Santosh Trophy". SportsKeeda. Archived from the original on 21 December 2016. Retrieved 18 December 2016.
- ↑ Majumdar, Boria, Bandyopadhyay, Kausik (1 February 2006). Goalless: The Story of a Unique Footballing Nation. New Delhi: Penguin India. ISBN 9780670058747. Archived from the original on 8 April 2022.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ "Santosh Trophy Winners". Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. Archived from the original on 18 September 2021. Retrieved 28 November 2013.