సంత్ చాంగ్దేవ్
| చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ | |
|---|---|
 కదులుతున్న గోడపై నివృత్తినాథ్, జ్ఞానేశ్వర్, సోపానదేవ్, ముక్తాబాయి కూర్చొని ఉండగా, పులిపై కూర్చున్న చాంగ్దేవ్. మధ్యలో జ్ఞానేశ్వరునికి నమస్కరిస్తున్న చాంగ్దేవ్. | |
| బిరుదులు/గౌరవాలు | మరాఠీలో మహారాజ్ |
చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ (ప్రాచీన గ్రంథాలలో చంగా దేవ, చాంగదేవ, లేదా చంగా అని కూడా పేర్కొంటారు) ఒక యోగసిద్ధుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన హిందూ సంతుడు. ప్రజల విశ్వాసం ప్రకారం ఆయన తపతి నది తీరంలోని వాటేశ్వర్ గ్రామంలో 1,400 సంవత్సరాల పాటు జీవించాడు. యోగసాధన ద్వారా ఆయన భూతసిద్ధి (పంచభూతాలపై నియంత్రణ) సాధించి, అనేక అద్భుత కార్యాలు చేశాడని నమ్ముతారు. చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ స్వయంగా దైవసమాన స్థానం పొందిన యోగిగా, అనేకమంది అనుచరులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, నేడు ఆయనను ప్రధానంగా వార్కరి సంప్రదాయానికి చెందిన భక్తులు జ్ఞానేశ్వర్, ముక్తాబాయిలతో ఉన్న అనుబంధం కారణంగా ఆరాధిస్తున్నారు.
ప్రస్తుతం ఉన్న అవశేషాలు
[మార్చు]చాంగ్దేవ్ మహారాజ్కు అంకితమైన దేవాలయాలు నేడు ప్రధానంగా మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో కనిపిస్తాయి. ఆయన యోగసాధన, తాంత్రిక సాధనలకు సంబంధించిన ప్రస్తావనలు యోగ, తంత్ర సంప్రదాయాలకు చెందిన అనేక గ్రంథాలలో, అలాగే బౌద్ధ జానపద కథల్లో కనిపిస్తాయి. "చంగా" అనే పదానికి "మంచి" అనే అర్థం కూడా ఉంది. ఇది శివుని ఒక జ్యోతిర్లింగానికి, అలాగే భైరవుని ఒక రూపానికి కూడా పేరుగా ఉపయోగించబడుతుంది.
ప్రస్తుతం మహారాష్ట్రలోని జల్గావ్ జిల్లాలో, ముక్తైనగర్ కు సుమారు 12 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చాంగ్దేవ్ గ్రామం, పూర్ణా నది తాపతి నదిలో కలిసే సంగమ ప్రదేశంలో ఉంది. ప్రజల విశ్వాసం ప్రకారం చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ 1,400 సంవత్సరాల పాటు ఇక్కడే నివసించాడు. ఈ గ్రామంలో ఆయనకు అంకితమైన ఒక ప్రాచీన దేవాలయం ఉంది. ఈ ఆలయానికి సుమారు 3,000 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉందని భావిస్తారు. ప్రస్తుతం ఇది భారత పురావస్తు సర్వే (ASI) రక్షిత స్మారక కట్టడంగా ఉంది.
మహారాష్ట్రలోని గోదావరి నది తీరాన ఉన్న పుంటాంబా గ్రామం చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ తన 14వ, చివరి తపోస్థలంగా భావించబడుతుంది. ఈ గ్రామంలో 17వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో నిర్మించిన ఆలయంలో చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ సమాధి ఉంది.
పుణెకు దక్షిణాన, పురందర్ కోట పాదభాగంలో ఉన్న నారాయణ్పూర్ గ్రామాన్ని చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ జన్మస్థలంగా విశ్వసిస్తారు. యాదవుల పాలనలో పూర్ అని పిలువబడిన ఈ గ్రామం ఒకప్పుడు సంపన్న పట్టణంగా ఉండేదని చెబుతారు. ప్రస్తుతం ఇక్కడ 700 సంవత్సరాలకు పైబడిన హేమాడ్పంతి శైలిలో నిర్మించిన నారాయణ ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయ గోడలపై చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ బోధనలను తెలియజేసే శాసనాలు ఉన్నాయి.
ఇది దేవాలయం కాకపోయినప్పటికీ, జ్ఞానేశ్వర్ చాంగ్దేవ్ను కలుసుకోవడానికి ప్రయాణించినట్లు విశ్వసించే కదిలే రాతి గోడ (చూడండి క్రింద) ఆలంది పుణ్యక్షేత్రాన్ని సందర్శించే వార్కరి భక్తులకు పవిత్ర స్మారక చిహ్నంగా భావించబడుతూ పూజింపబడుతోంది.[1]
జ్ఞానదేవుడు, ఎగిరే గోడ
[మార్చు]చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ నేడు ప్రధానంగా జ్ఞానదేవుడుతో జరిగిన తన తొలి భేటీ కారణంగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. కథనం ప్రకారం, నివృత్తినాథ్, జ్ఞానేశ్వర్, సోపానదేవ్, ముక్తాబాయి అనే నలుగురు సహోదరులు ఆధ్యాత్మిక కీర్తి పొందిన తరువాత, చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ వారిని పరీక్షించాలని నిర్ణయించి, ఒక ఖాళీ లేఖను వారికి పంపించాడు. ఆ లేఖను అందుకున్న సహోదరులు చిరునవ్వు చిందించారు. నివృత్తినాథ్ సూచనతో జ్ఞానేశ్వర్ ఆ ఖాళీ లేఖపై వేదాంత సారాన్ని వివరించే 65 శ్లోకాలను రచించాడు.
ఆ లేఖ చాంగ్దేవ్ మహారాజ్కు చేరినప్పుడు, అందులోని భావాన్ని పూర్తిగా గ్రహించలేక, తన యోగసిద్ధులను ప్రత్యక్షంగా చూపించేందుకు వారిని కలవాలని నిర్ణయించాడు. ఇందుకోసం అతడు పులిపై స్వారీ చేస్తూ, విషసర్పాన్ని కొరడాగా ఉపయోగించుకుంటూ బయలుదేరాడు.
అదే సమయంలో రాతి గోడపై కూర్చున్న సహోదరులు, చాంగ్దేవ్ మహారాజ్, అతని వేలాది మంది భక్తులు తమ ఇంటివైపు వస్తుండటం గమనించారు. అతని గర్వాన్ని తగ్గించాలని సంకల్పించిన వారు, తాము కూర్చున్న రాతి గోడను తట్టగా అది గాల్లోకి లేచి ప్రయాణించడం ప్రారంభించింది. జడమైన రాతి గోడనే వాహనంగా ఉపయోగించడం చూసి అక్కడున్న వారందరూ ఆశ్చర్యపోయారు.
ఈ అద్భుతాన్ని చూసిన చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ ఆ బాలసంతుల మహిమను గ్రహించి, తన గర్వాన్ని, అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి వారి శిష్యుడయ్యాడు. జ్ఞానేశ్వర్ పంపిన ఆ 65 శ్లోకాలు తరువాత చాంగ్దేవ్ పాసష్టి (మరాఠీలో *పాసష్టి* అంటే 65) పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఇవి జ్ఞానేశ్వర్ అనుచరులకు పవిత్ర గ్రంథాలలో ఒకటిగా భావించబడుతున్నాయి.
ముక్తాయి – ఆధ్యాత్మిక గురువు
[మార్చు]ముక్తాబాయి, జ్ఞానేశ్వర్ సోదరి, చాంగ్దేవ్ మహారాజ్కు ఆధ్యాత్మిక గురువుగా భావించబడుతుంది. ఒక పురాణకథ ప్రకారం, ఒకసారి ముక్తాయి తన సోదరులతో కలిసి ఆశ్రమంలో ఉండగా చాంగ్దేవ్ అక్కడికి వచ్చాడు. ముక్తాయి సంపూర్ణంగా వస్త్రధారణలో ఉన్నప్పటికీ, చాంగ్దేవ్కు ఆమె నగ్నంగా కనిపించినట్లు అనిపించింది. వెంటనే అతడు తన ముఖాన్ని తిప్పుకున్నాడు.
అప్పుడు ముక్తాయి, "నీవు ఇంకా కామభావం, సిగ్గు అనే ద్వంద్వాల నుండి విముక్తి పొందలేదు. ప్రతి జీవిలో దేవుణ్ణి చూడలేకపోతున్నావు. అందువల్ల నీవు ఇంకా పరిపూర్ణ యోగి కాలేదు" అని చెప్పింది. ఈ మాటలు చాంగ్దేవ్పై గొప్ప ప్రభావం చూపాయి. అనంతరం అతడు తీవ్రమైన సాధన ద్వారా ఆ బలహీనతను అధిగమించాడని కథనం చెబుతుంది.
చాంగ్దేవ్ జ్ఞానేశ్వర్ను తన గురువుగా స్వీకరించాలనుకున్నప్పుడు, జ్ఞానేశ్వర్ "ముక్తాయే నీకు తగిన ఆధ్యాత్మిక గురువు" అని చెప్పాడని విశ్వసిస్తారు. అప్పటి నుంచి చాంగ్దేవ్ ముక్తాయిని తన గురువుగా అంగీకరించాడు. చాంగ్దేవ్ రచించిన అనేక అభంగాలలో ముక్తాయి గురించిన ప్రస్తావనలు కనిపిస్తాయి.
చాంగ్దేవ్ మహారాజ్కు సంబంధించిన పురాణకథలు
[మార్చు]- చాంగ్దేవ్ బాబా నాథ్పంథ్ సంప్రదాయంలో అద్వైత మార్గాన్ని అనుసరించాడు. ఆయన ఆదినాథుడు (పరమశివుని అవతారంగా భావించబడే దైవం)ను ఆరాధించేవాడని విశ్వసిస్తారు.
- ప్రజల విశ్వాసం ప్రకారం చాంగ్దేవ్ మహారాజ్ 1,400 సంవత్సరాల పాటు మానవ దేహంలో జీవించిన మహాయోగి. నీరు, గాలి, అగ్ని, భూమి, ఆకాశం అనే పంచభూతాలపై ఆయనకు సంపూర్ణ ఆధిపత్యం ఉండేదని చెబుతారు.
- తన యోగసిద్ధుల ద్వారా దివ్యజ్యోతిని సమీకరించి ఒక జ్యోతిర్లింగాన్ని సృష్టించి, దానిని జ్యోతిర్ శివ రూపంగా ఆరాధించేవాడని కథనాలు పేర్కొంటాయి. అలాగే ఆయన మహాభైరవ ఆరాధకుడని కూడా విశ్వసిస్తారు.
- తన యోగశక్తితో మరణించిన అనేక మందికి తిరిగి ప్రాణం పోశాడని జానపద విశ్వాసాలు చెబుతాయి.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Gazetteers Of The Bombay Presidency - Poona". Government Central Press. Retrieved 2009-01-22.