సంబందర్

సంపందర్
సంపందర్‌ను సూచించే తాంబ్ర మిశ్రమ శిల్పం (చూపుడు వేలు స్వల్పంగా పైకి చూపిస్తూ — పార్వతి, శివుని ప్రతీకగా)
జననం	6వ–7వ శతాబ్దం శీర్కళీశ్వరమ్, చోళ సామ్రాజ్యం (ప్రస్తుతం శీర్కళీ, మయిలాడుతురై జిల్లా, తమిళనాడు, భారతదేశం)
బిరుదులు/గౌరవాలు	నయనార్ సంత్, మువర్
తత్వం	శైవమతం, భక్తి
సాహిత్య రచనలు	తేవారం

సంపందర్ (తమిళం: சம்பந்தர், తిరుజ్ఞాన సంపందర్ (తమిళం: திருஞானசம்பந்தர், అని కూడా పిలువబడే, 7వ శతాబ్దం లో జీవించిన తమిళనాడుకు చెందిన ప్రముఖ శైవ కవి - సంత్. తమిళ శైవ సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆయన సంక్లిష్ట ఛందస్సులతో కూడిన 16,000 భజనలు రచించినట్లు చెప్పబడుతుంది. వాటిలో 383 (లేదా 384) భజనలు, మొత్తం 4,181 పాదాలతో మాత్రమే ఈనాటికీ లభ్యమయ్యాయి. ఇవి హిందూ దేవుడు శివుని పట్ల తీవ్రమైన ప్రేమాభక్తి (భక్తి)ని వివరిస్తాయి.

సంపందర్ తన పదహారవ ఏట దైవిక కాంతిలో లీనమైనట్లు విశ్వసించబడుతుంది. ఆయన రచనలు తిరుమురై లోని మొదటి మూడు సంపుటాలలో తిరుక్కడిక్ కాప్పు పేరుతో భద్రపరచబడ్డాయి. ఇవి శైవ సిద్ధాంతం యొక్క తాత్విక పునాది నిర్మాణంలో ఒక భాగంగా నిలుస్తాయి. అతను 6వ శతాబ్దం నుండి 10వ శతాబ్దం మధ్య జీవించిన అరవైమూడు మంది నయనారులులో అత్యంత ప్రముఖుడిగా గుర్తించబడతాడు. ఈ నయనారులు తమిళ శైవ భక్తి సంతులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు. అతను మరో శైవ కవి-సంత్ అయిన అప్పర్ కు సమకాలీనుడుగా కూడా పేర్కొనబడతాడు.

జీవితం

సంపందర్‌ను పల్లకీలో మోస్తున్న అప్పర్‌ను చూపించే అమృతకడియీశ్వర ఆలయ శిల్పం

సంపందర్ గురించి సమాచారము ప్రధానంగా 11వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ గ్రంథమైన పెరియ పురాణం నుండి లభిస్తుంది. ఇది నయనారుల జీవిత చరిత్రలను వివరిస్తూ తిరుమురై యొక్క చివరి సంపుటిగా నిలుస్తుంది. అలాగే, ముందున్న తిరుత్తొండర్తొకై, సుందరర్ రాసిన కవిత్వం, నంబియందర్ నంబి రచించిన తిరు తొండర్ తిరువందాది వంటి గ్రంథాలు కూడా ఆధారాలుగా ఉన్నాయి. బ్రహ్మపురీశ చరితం అనే సంస్కృత హాగియోగ్రఫీ (పవిత్ర జీవిత చరిత్ర) ప్రస్తుతం లభ్యం కావడం లేదు. తిరుమురైలోని మొదటి మూడు సంపుటాలలో సంపందర్ రచించిన 384 కవితలు మాత్రమే లభిస్తున్నాయి. ఒకప్పుడు ఆయన 10,000 కంటే ఎక్కువ భజనలు రచించినట్లు చెబుతారు.

తమిళ గ్రంథాల ప్రకారం సంపందర్, తమిళనాడులోని శిర్కాళి ప్రాంతంలో నివసించిన శివపాద హృదియార్, ఆయన భార్య భాగవతియార్ దంపతులకు జన్మించాడు. వారు శైవ సంప్రదాయానికి చెందిన బ్రాహ్మణులు. సంపందర్ మూడేళ్ల వయసులో ఉండగా, అతని తల్లిదండ్రులు అతనిని శివాలయానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ శివుడు, ఆయన సహచరి పార్వతి శిశువుకు దర్శనమిచ్చారని నమ్ముతారు. ఆ సమయంలో బాలుడి నోటిపై పాలబొట్లు కనిపించడంతో తండ్రి ఎవరు పాలిచ్చారో అని అడిగాడు. బాలుడు ఆకాశాన్ని చూపించి తోడుడయ సేవియన్ అనే గీతాన్ని ఆలపించాడు. అదే తేవారం లోని తొలి పాదంగా భావిస్తారు. మూడేళ్ల వయసులోనే అతడు వేదాలును పూర్తిగా అవగాహన చేసుకున్నాడని విశ్వసిస్తారు. తమిళ నెల అయిన వైకాసిలో, తన వివాహ సమయాన పదహారవ ఏట సంపందర్ దైవిక కాంతిలో లీనమైనట్లు, అలాగే వివాహానికి హాజరైన వారందరూ అతనితో పాటు లీనమైనట్లు పురాణాలు చెబుతాయి.

బాల సంత్ సంపందర్, చోళ కంచు విగ్రహం, 12వ శతాబ్దం, భారతదేశం, ఫ్రీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, వాషింగ్టన్ డీసీ

శాసనాలు

రాజరాజ చోళ I కాలానికి చెందిన ఒక శాసనం తిరువారూర్ లో లభ్యమై ఉంది. అందులో సంపందర్ పేరు అప్పర్, సుందరర్, సుందరర్ భార్య నంగై పరవయ్యార్‌తో పాటు ప్రస్తావించబడింది. ఇతర అనేక శాసనాలు కూడా సంపందర్, ఇతర నయనారులు స్థాపించిన సంగీత భక్తి గాన సంప్రదాయానికి సంబంధించినవిగా భావించబడుతున్నాయి. ఈ భజనాలను పాడే గాయకులను 8వ శతాబ్దం నుండి 16వ శతాబ్దం వరకు ఉన్న తమిళ శాసనాలలో తిరుపడియం విన్నపం సేయ్వర్ లేదా పిడరర్ అని పిలిచేవారు. ఉదాహరణకు, నందివర్మన్ III శాసనాలు తిరువల్లం బిలవనేశ్వర ఆలయ రికార్డులలో కనిపిస్తాయి. రాజరాజుడు 48 మంది పిడరర్లను నియమించి, వారి జీవన పోషణకు, వారి వారసులకు కూడా విస్తృత ఏర్పాట్లు చేశాడు. ఇంకా కొద్దిగా పూర్వపు రికార్డులు 8వ శతాబ్దానికి చెందిన పరాంతక I కాలంలో తేవారం గాయకులకు ఇచ్చిన బహుమతుల వివరాలను అందిస్తున్నాయి. మొదటి రాజేంద్ర చోళుడు కు చెందిన ఒక రికార్డు తేవారనాయకన్ అనే పదాన్ని ప్రస్తావిస్తుంది. ఇతను తేవారం పర్యవేక్షకుడిగా వ్యవహరించేవాడని ఇందులో తెలుస్తుంది. అలాగే, ఒక ప్రత్యేక శాఖను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా తేవారం గాన సంప్రదాయాన్ని సంస్థాగతంగా స్థాపించినట్లు ఇది చూపిస్తుంది. కులోత్తుంగ చోళుడు III కాలానికి చెందిన నల్లన్యానార్ ఆలయ శాసనాలలో ప్రత్యేక సందర్భాలలో ఆలయంలో మాణికవాసగర్ రచించిన తిరువెంపావై, తిరువలం గీతాలను ఆలపించినట్లు సూచనలు ఉన్నాయి.

ప్రతిమాశాస్త్రం

సంపందర్ యొక్క ప్రతిమలు తమిళనాడులోని దాదాపు అన్ని శివాలయాలలో కనిపిస్తాయి. అతన్ని సాధారణంగా నృత్యం చేస్తున్న చిన్న బాలుడిగా లేదా యువకుడిగా చూపిస్తారు. అతని కుడి చూపుడు వేలు పైకెత్తి చూపిస్తూ ఉండటం ఒక ప్రసిద్ధ పురాణగాథను సూచిస్తుంది. అందులో అతను తనకు కలిగిన భక్తి జ్ఞానాన్ని పార్వతి–శివుల అనుగ్రహంగా పేర్కొన్నాడు. సుమారు 12వ శతాబ్దానికి చెందిన 52 cm (20 in) ఎత్తు గల ఒక చోళ కంచు విగ్రహం వేలంకన్నిలో (నాగపట్టినం జిల్లా) లభించింది. అది నిలుచున్న భంగిమలో ఉంది. అందులో సంపందర్ చతుర భంగిమలో ఉండగా, అతని పాదం పద్మాసనంపై నిలిచి, మెడ చుట్టూ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు. ఇంకొక విగ్రహం తిరుఇందలూర్ (ఇందలూర్) లో నృత్య భంగిమలో లభించింది. దీనికి కూడా 52 cm (20 in) ఎత్తు ఉండగా, ఇది సుమారు 1150 సంవత్సరానికి చెందినదిగా భావిస్తారు. ఇందులో సంపందర్ తన కుడి పాదాన్ని ఒక పీఠంపై ఉంచినట్లు చూపించారు. ఈ రెండు కంచు విగ్రహాలు ప్రస్తుతం చెన్నై ప్రభుత్వ మ్యూజియంలోని బ్రాంజ్ గ్యాలరీలో భద్రపరచబడ్డాయి.

రచనలు, వారసత్వం

తమిళ శైవ సిద్ధాంతానికి ప్రామాణిక గ్రంథసంపుటమైన తిరుమురైలో ప్రస్తావించబడిన మొదటి కవి-సంత్ సంపందర్. అతని రచనలు 12 సంపుటాలుగా రూపొందిన గ్రంథసంపుటిలో I, II, III సంపుటాలలో చోటు పొందాయి. తమిళ శైవమతంపై ఆయన ప్రభావం ఎంతో గొప్పది. శివుని పట్ల సంపందర్ కలిగిన భావోద్వేగ భక్తి, ఆలోచనలు ఇతర నయనారులలోనూ, శైవ సమాజంలోనూ విస్తృతంగా పంచుకున్నవి. వేద సంప్రదాయం, ఆలయ సంప్రదాయం మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఆయన స్పష్టంగా వివరించాడు. కోర్ట్ (Cort) ప్రకారం, నమః శివాయ మంత్ర శక్తిని స్తుతించే తన భజన ద్వారా సంపందర్ దీనిని అద్భుతంగా వివరించాడు:

ఇది సత్పథాన్ని చూపిస్తుంది,
ప్రేమతో కరిగిపోయే వారందరికీ,
దాన్ని జపిస్తూ కన్నీళ్లతో ప్రవహించేవారికి.
ఇది నాలుగు వేదాల సారాంశం,
మన ప్రభువు నామాన్ని జపించండి,
చెప్పండి: "శివునికి జయము!"
– జాన్ కోర్ట్ అనువాదం

కోర్ట్ (Cort) ప్రకారం, ఇది వేద బోధనలోని శతరుద్రీయ సంహిత గా పిలవబడే భాగంలో కనిపించే పునరుక్తి (refrain)లో ఒక భాగం. ఇది వేద సంప్రదాయాన్ని శైవ సిద్ధాంతంలోని ఆగమిక కర్మకాండ సంప్రదాయంగా మారుస్తున్న పునాది అని ఆయన పేర్కొంటాడు. సంపందర్, ఇతర నయనారులు వేద ప్రామాణిక గ్రంథాలను మాత్రమే మహిమపరచడంనుంచి దృష్టిని మళ్లించి, ప్రతి భక్తుడూ శివునితో వ్యక్తిగతంగా, ప్రత్యక్షంగా అనుభూతి పొందగలిగే ఒక "శివునితో మాంత్రిక సంబంధం" వైపు తీసుకెళ్లారని కోర్ట్ వివరిస్తాడు. ఇది ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని బ్రాహ్మణ పూజారుల మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా కాకుండా, ప్రతి ఒక్కరి స్వంత శివునితో ప్రేమభక్తి ద్వారా ప్రత్యక్షంగా అనుసంధానించే మార్గంగా మార్చింది. ప్రభావితంగా, కోర్ట్ ప్రకారం, సంపందర్, అప్పర్, సుందరర్ ప్రవేశపెట్టిన సంప్రదాయం ద్వారా "వేద సారం" వేద గ్రంథ పాఠ్యాన్ని మించి ప్రాధాన్యత పొందింది.

ఆలయ సేవలు

సంపందర్ (కలప ప్రతిమ), ASI మ్యూజియం, వెల్లూరు

సంపందర్ ప్రారంభించిన ఆలయ యాత్రలు, సంగీతంతో కూడిన భక్తి గానాలు, ఇతర ఆచారాలు శతాబ్దాలుగా విస్తృతంగా కొనసాగుతున్నాయి. ఆధునిక తమిళ శివాలయాలలో ఓదువర్లు, స్థానికర్లు లేదా కట్టలయ్యార్లు రోజువారీ పూజాక్రియల అనంతరం తేవారం పాడుతూ సంగీత కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు. ఇవి సాధారణంగా దేవునికి నైవేద్యం సమర్పించిన వెంటనే గాయక సమూహ కార్యక్రమాలుగా జరుగుతాయి. తేవారం గానానంతరం మదురై మీనాక్షి అమ్మన్ ఆలయం, నెల్లైఅప్పర్ ఆలయం, సుచీంద్రం వంటి ఆలయాలలో సంగీత స్తంభాల వద్ద వాద్య సంగీత ప్రదర్శనలు కొనసాగేవి.

11వ శతాబ్దానికి చెందిన నయనారుల జీవిత చరిత్ర గ్రంథం పెరియ పురాణం — ఇది తిరుమురై చివరి సంపుటం — ప్రారంభంలో ప్రధానంగా తేవారంను మాత్రమే ప్రస్తావించింది. తరువాత ఇది 12 భాగాలుగా విస్తరించి, తిరుమురైకు చెందిన మొదటి సంకలనాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. మూవర్ భజనల తొలి సంకలనాలలో ఒకటైన తేవర అరుళ్మురైతిరట్టు (Tevara Arulmuraitirattu) 99 పాద్యాలను 10 విభాగాలుగా విభజించి తమిళ శైవ సిద్ధాంత తత్వంతో అనుసంధానించింది.

ఆ విభాగ శీర్షికలు: దేవుడు, ఆత్మ, బంధం, కృప, దైవ దీక్ష, పద్ధతి, జ్ఞానోదయం, ఆనందం, మంత్రం, విముక్తి. ఇవి ఉమాపతి రచన తిరువరుట్పయన్కు అనుగుణంగా ఉంటాయి.

తిరుమురై కండ పురాణం (Tirumurai kanda puranam) కూడా తిరుమురై మొత్తానికి సంబంధించిన మరో సంకలనం. అయితే ఇది ప్రధానంగా తేవారంపై దృష్టి పెట్టింది. సంపుటాల సమాహారాన్ని మొదటిసారిగా తిరుమురై అని సూచించిన రచనగా ఇది గుర్తించబడుతుంది.

తమిళ శైవ ధోరణి

సంపందర్ భజనలలో జైన సన్యాసులు శైవ సమాజాన్ని వేధించారని విమర్శలు, ఆరోపణలు ఉన్నాయి. వీటిలో "తీవ్ర జైన వ్యతిరేక వాదన" కూడా కనిపిస్తుంది. సంపందర్ తాను గమనించిన ద్వంద్వత్వాన్ని విమర్శించాడు. ప్రారంభ అధ్యయనాలలో సంపందర్ భజనలతో పాటు ఇతర శైవ సాహిత్యంలో కనిపించే జైన–హిందూ పరస్పర సంబంధాలను పరిశీలిస్తే, జైన మతం ఒక భిన్నమైన ప్రజాదరణ పొందిన మతంగా ఉండి, ఆ తరువాత శైవ హిందూ పునరుజ్జీవనం, విజయంతో మారినట్లు భావించారు. అయితే వాస్తవ పరిస్థితి మరింత సంక్లిష్టంగా ఉండి, చారిత్రక పరిణామాలు, సందర్భాల వల్ల ప్రభావితమై ఉండవచ్చని పరిశోధకులు సూచిస్తున్నారు. నీలకంఠ శాస్త్రి ప్రకారం, బౌద్ధులు "ఆత్మ యొక్క ఉనికిని" తిరస్కరించగా, జైనులు "తపస్సు, బాధ"ను సిఫారసు చేశారు. తమిళ సంస్కృతిలో ఈ కాలంలో ఇలాంటి "నిరాశావాదం" ఒక ప్రధాన ధోరణిగా ఉండి ఉండవచ్చు.

శైవమతం తన వేద మూలాలను పునర్నిర్మించి, వేద కర్మకాండను వ్యక్తిగత ఆలయ భక్తి కర్మగా మార్చింది. అందువల్ల సంపందర్, అప్పర్ వంటి శైవ కవి-సంతులు శివుడు, ఆత్మ, జీవితం పట్ల ఆశావహమైన, ఆనందభరితమైన ఉత్సవ భావాన్ని సంగీతం, గీతాలతో ప్రతిబింబించారు. ఇది పూర్వ తమిళ సమాజ ధోరణిలో ఒక మార్పును సూచించవచ్చు. ఈ పరిణామం శైవ పురాణ కథనాలలో నిక్షిప్తమై ఉంది. వాటిలో జైన సన్యాసులు సంపందర్, అప్పర్ తదితరులపై కుట్రలు చేసి వేధించారని చెప్పి, ఆపై పరిణామం తిరగబడినట్లు వర్ణిస్తాయి. రిచర్డ్ డేవిస్ ప్రకారం, ఈ కథనాలు ఆలోచనా సంఘర్షణకు ప్రతీకలుగా, ఆశ్రయదాతల కోసం జరిగిన పోటీగా, బ్రాహ్మణ–రైతు కూటమి ద్వారా తమిళ సమాజ ధోరణిలో వచ్చిన మార్పుగా అధ్యయనం చేయడం ఉత్తమం. శైవ సాహిత్యం, గీతాలలో జైన సన్యాసుల తపస్సు జీవనశైలిని భావోద్వేగ లేదా ఆధ్యాత్మిక విలువ లేని తప్పుడు సిద్ధాంతంగా చిత్రిస్తారు. శివాలయ భక్తి, సమాజ జీవనం, జీవితం పట్ల ప్రేమభావంతో నిండిన పాల్గొనడం విముక్తికి మార్గమని తమిళ సమాజానికి కొత్త దృక్పథాన్ని అందించారు.

సంపందర్ భజనల అనువాదం

ఫ్రాన్సిస్ కింగ్స్‌బరీ, గాడ్‌ఫ్రీ ఫిలిప్స్ 1921లో సంపందర్ రచించిన 383 భజనలలో 24 భజనలను ఎంపిక చేసి ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. వీటిని అప్పర్, సుందరర్ భజనల చిన్న సంకలనంతో కలిసి Hymns of the Tamil Śaivite Saints అనే పుస్తకంలో ప్రచురించారు. ఈ గ్రంథాన్ని ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ విడుదల చేసింది. వారు పేర్కొనిన ప్రకారం, ఇవి తేవారంలోని (దేవారం) కొన్ని భజనలు కాగా, తమ కాలంలో దక్షిణ భారత శివాలయాలలో భక్తులు పాడుతూ వినిపించేవి. ఇందిరా పీటర్సన్ సంపందర్ భజనలలో అనేక వాటికి తాజాగా మరొక ఆధునిక అనువాదాన్ని ప్రచురించారు. భక్తి ధోరణికి ఉదాహరణగా, తిరుజ్ఞానసంపందర్ మొదటగా నమోదు చేయబడిన పాద్యం — సంప్రదాయంగా మూడు ఏళ్ల వయసులో దేవి పార్వతి నుండి దైవిక పాలాన్ని స్వీకరించిన తరువాత పాడినదిగా విశ్వసించబడుతుంది — శివుని మహిమను, ఆయన పిరమాపురం నివాసాన్ని విశదీకరిస్తుంది:

தோடுடைய செவியன் விடையேறியோர் தூவெண்

 மதிசூடிக்
காடுடைய சுடலைப் பொடிபூசி யென்னுள்ளங்கவர்
 கள்வ
னேடுடைய மலரான் முனநாள் பணிந்தேந்த்தவருள்
 செய்த
பீடுடைய பிரமா புரமேவிய பெம்மானிவனன்றே.

Tōṭuṭaiya ceviyaṉ viṭaiyēṟiyōr tūveṇ
 maticūṭik
kāṭuṭaiya cuṭalaip poṭipūci yeṉṉuḷḷaṅkavar
 kaḷva
ṉēṭuṭaiya malarāṉ muṉanāḷ paṇintēnttavaruḷ
 ceyta
pīṭuṭaiya piramā puramēviya pem'māṉivaṉaṉṟē.

అతను చెవిలో కుండలాన్ని ధరించి, ఎద్దుపై సంచరిస్తూ, తెల్లని అర్ధచంద్రుని అలంకరించుకున్నాడు;
శ్మశాన భస్మాన్ని పూసుకున్న ఆయన నా హృదయాన్ని దోచుకున్న దొంగవంటివాడు.
పద్మాసనంపై కూర్చున్న బ్రహ్ముడు పురాతనకాలంలో ఆరాధించి కృప పొందినవాడు;

గౌరవనీయుడైన ఆ ప్రభువు మహిమాన్వితమైన పిరమాపురంలో నివసిస్తున్నాడు.

— తిరుజ్ఞానసంపందర్, తేవారం I.1.1,
ఫ్రాన్సిస్ కింగ్స్‌బరీ, గాడ్‌ఫ్రీ ఫిలిప్స్ అనువాదం

సూచనలు

• Ayyar, P. V. Jagadisa (1993). South Indian shrines: illustrated. Asian Educational Services. ISBN 81-206-0151-3.
• Callewaert, Winand M.; Rupert Snell (1994). According to tradition: hagiographical writing in India. Otto Harrasowitz. ISBN 3-447-03524-2.
• Coward, Harold G (1987). Modern Indian responses to religious pluralism. New York: State University of New York. p. 151. ISBN 0-88706-571-6.
• Cort, John E. (1998). Open boundaries: Jain communities and culture in Indian history. Albany: State University of New York Press. ISBN 0-7914-3786-8.
• Cutler, Norman (1987). Songs of experience: the poetics of Tamil devotion. USA: Library of Congress Cataloging-in-Publication-Data. ISBN 0-253-35334-3.
• Eliot, Charles (September 2007). Hinduism and Buddhism, Vol II. (of 3). Middlesex: Eco Library. ISBN 978-1-4068-6296-6.
• Harman, William P. (1992), The sacred marriage of a Hindu goddess, Delhi: Indiana University Press, ISBN 978-1-59884-655-3
• Khanna, Meenakshi (2007). Cultural History of Medieval India. Delhi: Social Science Press. ISBN 978-81-87358-30-5.
• Prentiss, Karen Pechilis (1992), The embodiment of bhakti, New York: Oxford University Press, ISBN 0-19-512813-3
• Vasudevan, Geetha (2003), The royal temple of Rajaraja: an instrument of imperial Cola power, New Delhi: Abhinav Publications, ISBN 81-7017-383-3
• Zvelebil, Kamil (1974). A History of Indian literature Vol.10 (Tamil Literature). Otto Harrasowitz. ISBN 3-447-01582-9.
• Peterson, Indira Viswanathan (1989). Poems to Siva: The Hymns of the Tamil Saints. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9780691067674.

బాహ్య లింకులు

• మైలాపూర్ పండుగలు – సంపందర్
• సంపందర్ తిరువెంకట్టు పథిగం