సగైంగ్ ప్రాంతం
సాగైంగ్ ప్రాంతం
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး | |
|---|---|
| మయన్మా transcription(s) | |
| • బర్మీస్ | cac kuing: tuing: desa. kri: |
 | |
.svg) Flag | |
 మయన్మార్లో సాగైంగ్ ప్రాంత స్థానం | |
| నిర్దేశాంకాలు: 21°30′N 95°37′E / 21.500°N 95.617°E | |
| దేశం | మయన్మార్ |
| ప్రాంతం | ఎగువ |
| రాజధాని | మోన్య్వా |
| ప్రభుత్వం | |
| • ముఖ్యమంత్రి | మ్యాట్ క్యావ్ |
| • మంత్రివర్గం | సాగైంగ్ ప్రాంత ప్రభుత్వం |
| • శాసనసభ | సాగైంగ్ ప్రాంత హ్లుట్టావ్ |
| • న్యాయవ్యవస్థ | సాగైంగ్ ప్రాంత హైకోర్టు |
| విస్తీర్ణం | |
• మొత్తం | 93,704.5 కి.మీ2 (36,179.5 చ. మై) |
| • Rank | 2వది |
| Highest elevation | 3,841 మీ (12,602 అ.) |
| జనాభా | |
• మొత్తం | 53,25,347 |
| • ర్యాంకు | 5వది |
| • జనసాంద్రత | 57/కి.మీ2 (150/చ. మై.) |
| నివాస పేరు | సాగైంగ్ ప్రజలు |
| జనసాంఖ్యికాలు | |
| • జాతులు | |
| • మతాలు | బౌద్ధం 92.2% క్రైస్తవం 6.5% ఇస్లాం 1.1% హిందూమతం 0.1% ఆనిమిజం 0.1%[2] |
| టైమ్ జోన్ | UTC+06:30 (MST) |
| ISO 3166 code | MM-01 |
| HDI (2017) | 0.547[3] తక్కువ · 9వది |
సగైంగ్ ప్రాంతం (పూర్వనామం సాగైంగ్ డివిజన్) అనేది మయన్మార్ కు చెందిన ఒక పరిపాలనా ప్రాంతం. ఇది దేశం యొక్క వాయవ్య భాగంలో, ఉత్తర అక్షాంశం 21° 30', తూర్పు రేఖాంశం 94° 97' మధ్య ఉంది. దీని పశ్చిమ, ఉత్తర సరిహద్దుల్లో చిన్ రాష్ట్రంతో పాటు భారతదేశంలోని నాగాలాండ్, మణిపూర్, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు ఉన్నాయి. తూర్పున కచిన్ రాష్ట్రం, షాన్ రాష్ట్రం, మండలే ప్రాంతం, దక్షిణాన మండలే ప్రాంతం, మగ్వే ప్రాంతం ఉన్నాయి. అయ్యేయర్వాడి నది దీని తూర్పు, దక్షిణ సరిహద్దులలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.
సాగైంగ్ ప్రాంత విస్తీర్ణం 93,527 చదరపు కిలోమీటర్లు కాగా, ఇది మయన్మార్లో రెండవ అతిపెద్ద పరిపాలనా విభాగంగా నిలుస్తుంది. 1996లో ఈ ప్రాంత జనాభా 53 లక్షలకు పైగా ఉండగా, 2012లో అది 66 లక్షలకు చేరుకుంది. 2012లో పట్టణ జనాభా 12,30,000 కాగా, గ్రామీణ జనాభా 53,60,000గా నమోదైంది.[4]
ఈ ప్రాంతానికి పేరు సాగైంగ్ నగరంపై ఆధారపడి ఉన్నప్పటికీ, పరిపాలనా రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం మోన్య్వా.[5][6][7]
చరిత్ర
[మార్చు]1వ శతాబ్దం నుండి 13వ శతాబ్దం వరకు
[మార్చు]
ప్యూ ప్రజలు క్రీస్తుశకం మొదటి శతాబ్దానికే సాగైంగ్ ప్రాంతంలో నివసించిన తొలి ప్రజలుగా చరిత్రలో నమోదయ్యారు. బర్మన్లు తొమ్మిదవ శతాబ్దంలో ఎగువ మయన్మార్ ప్రాంతానికి వలస వచ్చారు. 11వ శతాబ్దం మధ్యకాలానికి ఈ ప్రాంతం పగాన్ రాజ్యం ఆధీనంలోకి వచ్చింది. రాజు అనవ్రహ్తా (పాలన: 1044–1077) ఆధునిక మయన్మార్ను కలిగి ఉన్న పగాన్ సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు.[citation needed]
13వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు
[మార్చు].png)
1287లో పగాన్ రాజ్యం పతనం అనంతరం, ఎగువ మయన్మార్ వాయవ్య ప్రాంతాలు సాగైంగ్ రాజ్యం (1315–1364) ఆధీనంలోకి వచ్చాయి. ఈ రాజ్యాన్ని బర్మనీకరించబడిన షాన్ రాజులు పాలించారు. 1364 నుండి 1555 వరకు ఈ ప్రాంతాన్ని అవా రాజ్యం రాజులు పాలించగా, 1555 నుండి 1752 వరకు టౌంగూ వంశం రాజులు పాలించారు.
అలౌంగ్పాయా రాజు శ్వేబోలో స్థాపించిన కొన్బౌంగ్ వంశం (1752–1885), 1885లో ఎగువ బర్మాను బ్రిటిష్ ఆక్రమించే వరకు చివరి బర్మీస్ రాజవంశంగా కొనసాగింది. 1948 జనవరిలో బర్మా స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత ఈ ప్రాంతం సాగైంగ్ డివిజన్గా మారింది.[citation needed]
ఆధునిక యుగం
[మార్చు]
2021 మయన్మార్ తిరుగుబాటు అనంతరం, బమర్ ప్రజల స్వస్థల ప్రాంతంలో భాగమైన సాగైంగ్ ప్రాంతం సైనిక పాలనకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిఘటనకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. మయన్మార్ సాయుధ దళాలు ప్రతిఘటనను అణచివేయడానికి, స్థానిక గ్రామస్తులను భయభ్రాంతులకు గురిచేయడానికి ఈ ప్రాంతమంతటా విస్తృత సైనిక దాడులు నిర్వహించాయి. అప్పటి నుండి సాగైంగ్ ప్రాంతం సైనిక బలగాలు జరిపిన అనేక ప్రధాన మారణకాండలకు వేదికగా మారింది. వాటిలో 2022లో జరిగిన లెట్ యెట్ కోన్ మారణకాండ, 2023లో జరిగిన టార్ టైంగ్ మారణకాండ ముఖ్యమైనవి.[8][9]
2025 మార్చిలో, మూస:M 7.7–7.9 తీవ్రత గల భూకంపం సాగైంగ్ రాజధాని సమీపంలో సంభవించింది. ఈ భూకంపం వల్ల నగరంతో పాటు మొత్తం ప్రాంతమంతటా గణనీయమైన నష్టం సంభవించింది.
పరిపాలనా విభాగాలు
[మార్చు]2022 నాటికి సాగైంగ్ ప్రాంతం 13 జిల్లాలు, 1 స్వయంపాలిత మండలాన్ని కలిగి ఉంది. ఇవి 34 పట్టణ మండలాలుగా విభజించబడి ఉన్నాయి.[10] ఈ ప్రాంతంలో మొత్తం 198 వార్డులు, గ్రామాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన నగరాలు సాగైంగ్, శ్వేబో, మోన్య్వా, యే ఉ, కథా, కాలే, టాము, మావ్లైక్,, హ్కామ్టి. ప్రసిద్ధ గంటకు పేరుగాంచిన మింగున్ ప్రాంతం సాగైంగ్ సమీపంలో ఉన్నప్పటికీ, అక్కడికి మండలే నుండి అయ్యేయర్వాడి నది దాటి చేరుకోవచ్చు.
2010 ఆగస్టులో,[11] 2008 రాజ్యాంగం ప్రకారం,[12] హ్కామ్టి జిల్లాకు చెందిన మూడు పూర్వ పట్టణ మండలాలను కొత్త పరిపాలనా విభాగమైన నాగా స్వయంపాలిత మండలంకు బదిలీ చేశారు.[11]
ప్రభుత్వం
[మార్చు]కార్యనిర్వాహక శాఖ
[మార్చు]ప్రస్తుతం సాగైంగ్ ప్రాంతం స్టేట్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ కౌన్సిల్ (SAC) అనే సైనిక జుంటా నియంత్రణలో ఉంది. దీనికి జనరల్ మిన్ ఆంగ్ హ్లైంగ్ నాయకత్వం వహిస్తున్నాడు. ఈ పాలక వర్గం 2021 ఫిబ్రవరి 1న జరిగిన సైనిక తిరుగుబాటు అనంతరం అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకుంది. ఆ తిరుగుబాటులో ఆంగ్ సాన్ సూకీ, నేషనల్ లీగ్ ఫర్ డెమోక్రసీ (NLD) నాయకత్వంలోని ఎన్నికైన పౌర ప్రభుత్వాన్ని గద్దె దించారు. అప్పటి నుండి దేశం దీర్ఘకాల అత్యవసర పరిస్థితిలో కొనసాగుతూ, సైనిక జుంటా, ప్రజాస్వామ్య అనుకూల బలగాలు, వివిధ జాతి ఆధారిత సాయుధ సమూహాల మధ్య కొనసాగుతున్న అంతర్యుద్ధాన్ని ఎదుర్కొంటోంది.
జనసాంఖ్యికాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| సంవత్సరం | జనాభా | ±% |
| 1973 | 31,19,054 | — |
| 1983 | 38,62,172 | +23.8% |
| 2014 | 53,25,347 | +37.9% |
| Source: 2014 Myanmar Census[1] | ||
2014లో సాగైంగ్ ప్రాంత జనాభా 53 లక్షల మంది.
జాతి నిర్మాణం
[మార్చు]బమర్ ప్రజలు ఈ ప్రాంత జనాభాలో మెజారిటీగా ఉంటారు. వీరు దేశంలోని మధ్య పొడి ప్రాంతమైన అన్యార్లో, మండలే–మిట్క్యినా రైల్వే మార్గం వెంబడి నివసిస్తారు. ఇతర సమూహాలు, ఉదాహరణకు షాన్, కచిన్ ప్రజలు, చిన్న మైనారిటీలుగా ఉంటారు. షాన్ ప్రజలు ఎగువ చింద్విన్ నది లోయలో నివసిస్తారు. కుకీ ప్రజలు, అందులో థాడౌ ప్రజలు కూడా ఉండి, దక్షిణ ప్రాంతంలో, భారత–మయన్మార్ సరిహద్దు వెంబడి హోమాలిన్ నుండి టాము–నాంఫాలోంగ్ అక్షం వరకు నివసిస్తారు.
ఈ ప్రాంతానికి స్వదేశీయులైన చిన్న జాతి సమూహాలలో కడు, గనాంగ్ ప్రజలు ఉన్నారు. వీరు ఎగువ ము నది లోయ, మెజా నది లోయ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తారు. అదనంగా, 16వ, 17వ శతాబ్దాల పోర్చుగీసు సాహసికులు, అద్దె సైనికుల వారసులైన తెలియని సంఖ్యలో కాథలిక్ బయింగీ ప్రజలు (కనీసం 3,000 మంది) ము నది లోయలోని విశాల మైదానాల్లో ఉన్న తమ పూర్వీకుల గ్రామాల్లో నివసిస్తున్నారు.
2014 మయన్మార్ జనగణన అనంతరం, మయన్మార్ ప్రభుత్వం జాతి అంశానికి సంబంధించిన రాజకీయ, సామాజిక ఆందోళనలను కారణంగా చూపుతూ, వివరణాత్మక జాతి గణాంకాల విడుదలను నిరవధికంగా నిలిపివేసింది.[13][14]
2022లో పరిశోధకులు సాధారణ పరిపాలన విభాగం దేశవ్యాప్త 2018–2019 పట్టణ మండల నివేదికలను విశ్లేషించి, ఈ ప్రాంత జాతి నిర్మాణాన్ని గణాంకాల రూపంలో సమీకరించారు.[15][16]
మతం
[మార్చు]సాగైంగ్ ప్రాంతంలోని మతాలు (2015)[17]
2014 మయన్మార్ జనగణన ప్రకారం, సాగైంగ్ ప్రాంత జనాభాలో 92.2% మంది బౌద్ధులు ఉండి, అక్కడి అతిపెద్ద మత సమూహంగా ఉన్నారు.[18] అల్పసంఖ్యాక మత సమూహాలలో క్రైస్తవులు (6.6%), ముస్లింలు (1.1%),, హిందువులు (0.1%) ఉన్నారు. వీరు కలిపి సాగైంగ్ ప్రాంత మిగిలిన జనాభాను ఏర్పరుస్తారు.[18] మరో 0.1% మంది తమకు మతం లేదని, ఇతర మతాలకు చెందినవారని, లేదా లెక్కింపులో చేర్చబడలేదని నమోదు చేశారు.[18]
స్టేట్ సంఘ మహా నాయక కమిటీ 2016 గణాంకాల ప్రకారం, సాగైంగ్ ప్రాంతంలో 55,041 మంది బౌద్ధ భిక్షువులు నమోదయ్యారు. వీరు మయన్మార్ మొత్తం సంఘం సభ్యుల్లో 10.3%గా ఉన్నారు. ఇందులో నవీశులైన సామణేరలు, పూర్తిగా దీక్ష పొందిన భిక్షువులు రెండూ చేరుతారు.[19]
భిక్షువులలో ఎక్కువ మంది తుధమ్మ నికాయ (83.8%)కు చెందినవారు. తరువాత శ్వేగ్యిన్ నికాయ (16.1%)కు చెందినవారు ఉన్నారు. మిగిలిన వారు ఇతర చిన్న సంఘ సంప్రదాయాలకు చెందారు.[19] అదనంగా, సాగైంగ్ ప్రాంతంలో 9,915 మంది తిలషిన్లు నమోదయ్యారు. వీరు మయన్మార్ మొత్తం తిలషిన్ సమాజంలో 16.4%గా ఉన్నారు.[19]
పర్యావరణం
[మార్చు]
సాగైంగ్ ప్రాంతంలో అనేక సంరక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. వాటిలో అలౌంగ్డావ్ కథాపా జాతీయ ఉద్యానవనం, చత్తిన్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం,[20] మహామ్యాయింగ్ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం,[21][22], హ్తమంతి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం ఉన్నాయి. ఇది హోమాలిన్ పట్టణ మండలంలో ఉంది.[23]
రవాణా
[మార్చు]
మయన్మార్కు చెందిన రెండు ప్రధాన నదులైన ఇరావడీ నది, చింద్విన్ నదిల మధ్య ఉన్నందున, నదీ రవాణా ప్రజలు, సరుకుల రవాణాకు సాధారణ మార్గంగా ఉపయోగించబడుతుంది. అంతర్గత సాగైంగ్ ప్రాంతంలో ఎక్కువ భాగం దయనీయ స్థితిలో ఉన్న రహదారులు, రైల్వేలపై ఆధారపడి ఉంది.
ఆర్థిక వ్యవస్థ
[మార్చు]వ్యవసాయం ఈ ప్రాంతంలోని ప్రధాన వృత్తి. ప్రధాన పంట వరి, ఇది సాగుకు అనుకూలమైన భూమిలో ఎక్కువ భాగాన్ని ఆక్రమించింది. ఇతర పంటల్లో గోధుమ, నువ్వులు, వేరుశెనగ, పప్పుధాన్యాలు, పత్తి,, పొగాకు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం భారతదేశానికి సమీపంలో ఉండటం వల్ల భారతదేశంతో జరిగే దిగుమతి–ఎగుమతి వ్యాపారంపై ఆధారపడుతుంది. మయన్మార్కు భారతదేశానికి ప్రవేశ ద్వారంలా సాగైంగ్ ప్రాంతం పనిచేస్తుంది. మయన్మార్లో గోధుమ ఉత్పత్తిలో సాగైంగ్ ముందంజలో ఉంది; దేశ మొత్తం ఉత్పత్తిలో 80% కంటే ఎక్కువ ఇక్కడి నుంచే వస్తుంది.
ముఖ్య ఖనిజాలలో బంగారం, బొగ్గు, ఉప్పు,, కొద్దిపాటి పెట్రోలియం ఉన్నాయి. పరిశ్రమల్లో వస్త్ర పరిశ్రమ, రాగి శుద్ధి, బంగారం కరిగింపు,, డీజిల్ ఇంజిన్ తయారీ కర్మాగారం ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో అనేక బియ్యపు మిల్లులు, తినదగిన నూనె మిల్లులు, చెక్క మిల్లులు, పత్తి మిల్లులు, యాంత్రిక నేత కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. స్థానిక పరిశ్రమల్లో మట్టి కుండలు, వెండి వస్తువులు, కంచు వస్తువులు, ఇనుము వస్తువులు, లక్క పనితనం ఉన్నాయి.
చింద్విన్ నది వెంబడి ఉన్న తేమ అధికంగా ఉండే ఎగువ ప్రాంతాల్లో అటవీ పరిశ్రమ ముఖ్యమైనది. అక్కడి నుండి టేకు, ఇతర గట్టి కలపలను సేకరిస్తారు. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల మాదిరిగానే, పునర్వనీకరణ కార్యక్రమాలు సుస్థిర అటవీ నిర్వహణకు సరిపడవిగా లేవు.
2021 మయన్మార్ తిరుగుబాటు తరువాత, సాగైంగ్ ప్రాంతంలో టేకు, తమలాన్ చెట్ల అక్రమ కలపతీత గణనీయంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా కాని, యిన్మాబిన్, కాన్బాలు, ఇండావ్,, బన్మౌక్ వంటి ఘర్షణ ప్రాంతాల్లో ఇది ఎక్కువగా జరుగుతోంది.[24]
బర్మీస్ సైన్యం, ప్రతిఘటన సమూహాలు రెండూ ఈ అక్రమ కలప వ్యాపారం ద్వారా లాభపడ్డాయి.[24] అక్రమ రవాణాదారులు ఆర్థిక ఆంక్షలును తప్పించుకోవడానికి కలపను భారతదేశానికి తరలిస్తున్నారు. అలాగే ఆ కలప అనుమతించిన ప్రాంతాల నుండి వచ్చినదిగా చూపించేందుకు మయన్మా టింబర్ ఎంటర్ప్రైజ్ ద్వారా అనుమతిపత్రాలు పొందుతున్నారు.[24][25]
విద్య
[మార్చు]యాంగోన్, మండలే వంటి ప్రధాన నగరాల వెలుపల మయన్మార్లో విద్యా అవకాశాలు అత్యంత పరిమితంగా ఉన్నాయి. అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం, సాగైంగ్ ప్రాంతంలోని ప్రాథమిక పాఠశాల విద్యార్థుల్లో 10% కంటే తక్కువ మంది మాత్రమే ఉన్నత పాఠశాలకు చేరుకుంటున్నారు.[26]
| విద్యా సంవత్సరం 2002–2003 | ప్రాథమిక | మధ్యస్థ | ఉన్నత |
|---|---|---|---|
| పాఠశాలలు | 3854 | 190 | 84 |
| ఉపాధ్యాయులు | 16,100 | 5000 | 1600 |
| విద్యార్థులు | 550,000 | 140,000 | 49,000 |
సాగైంగ్ ప్రాంతంలో మూడు జాతీయ "వృత్తిపర" విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి. అవి మోన్య్వా ఆర్థిక విశ్వవిద్యాలయం, సాగైంగ్ విద్యా విశ్వవిద్యాలయం,, సాగైంగ్ విద్యా సంస్థ. మోన్య్వా విశ్వవిద్యాలయం ఈ ప్రాంతంలోని ప్రధాన లిబరల్ ఆర్ట్స్ విశ్వవిద్యాలయం. సాగైంగ్ విద్యా సంస్థ, లేదా సాగైంగ్ విద్యా విశ్వవిద్యాలయం, మయన్మార్లో ఉన్న రెండు ప్రధాన విద్యా విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి.
ఆరోగ్య సంరక్షణ
[మార్చు]మయన్మార్లో ఆరోగ్య సంరక్షణ యొక్క సాధారణ పరిస్థితి బలహీనంగా ఉంది. సైనిక ప్రభుత్వం దేశ జీడీపీలో కేవలం 0.5% నుండి 3% వరకు మాత్రమే ఆరోగ్య సంరక్షణపై ఖర్చు చేస్తోంది. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యల్ప స్థాయిలలో ఒకటిగా నిలుస్తోంది.[27][28]
ఆరోగ్య సేవలు అధికారికంగా ఉచితమైనప్పటికీ, వాస్తవానికి రోగులు ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులు, వైద్యశాలల్లో కూడా ఔషధాలు, చికిత్స కోసం చెల్లించాల్సి వస్తుంది. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో అనేక ప్రాథమిక సదుపాయాలు, పరికరాలు లేవు. అదనంగా, యాంగోన్, మండలే వెలుపల ఆరోగ్య మౌలిక వసతులు అత్యంత దయనీయ స్థితిలో ఉన్నాయి. 2003లో సాగైంగ్ ప్రాంతంలో, సమాన జనాభా ఉన్నప్పటికీ, యాంగోన్ ప్రాంతంతో పోలిస్తే ఆసుపత్రి పడకల సంఖ్య నాలుగో వంతుకంటే తక్కువగా ఉంది.[29]
| 2002–2003 | ఆసుపత్రుల సంఖ్య | పడకల సంఖ్య |
|---|---|---|
| ప్రత్యేక వైద్య ఆసుపత్రులు | 0 | 0 |
| ప్రత్యేక సేవలతో కూడిన సాధారణ ఆసుపత్రులు | 2 | 400 |
| సాధారణ ఆసుపత్రులు | 38 | 1168 |
| ఆరోగ్య కేంద్రాలు | 48 | 768 |
| మొత్తం | 88 | 2336 |
మూలాలు
[మార్చు]- 1 2 "The 2014 Myanmar Population and Housing Census Highlights of the Main Results Census Report Volume 2 – A" (PDF). The 2014 Myanmar Population and Housing Census - The Union Report - Census Report Volume 2 [EN/MY]. Department of Population Ministry of Immigration and Population. 29 May 2015. p. 6. Retrieved 2022-09-01.
- ↑ "The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion" (PDF). myanmar.unfpa.org. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR. Archived from the original (PDF) on 29 March 2018. Retrieved 5 May 2021.
- ↑ "Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2018-09-13.
- ↑ http://www.mrtv3.net.mm/newpaper/68newsm.pdf[permanent dead link] Page 3 Col 1
- ↑ "ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး" [Union of the Republic of Myanmar Sagaing Region Government Office]. Retrieved 3 April 2025.
- ↑ Ko Ko Thett (30 August 2018). "Ask a Local: Ko Ko Thett, Sagaing, Myanmar". The Common.
- ↑ "Conflict in Upper Myanmar reaches outskirts of Sagaing capital". Myanmar Now. 14 June 2023.
- ↑ Maung Shwe Wah (2023-03-11). "In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control". Myanmar NOW (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-03-11.
- ↑ "The Tabayin School Attack". Myanmar Witness (in ఇంగ్లీష్). 2022-11-23. Retrieved 2023-03-02.
- ↑ "Myanmar States/Divisions & Townships Overview Map" Myanmar Information Management Unit (MIMU)
- 1 2 "တိုင်းခုနစ်တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ရုံးစိုက်ရာ မြို့များကို လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်များကို လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကြေညာ". Weekly Eleven News (in బర్మీస్). 2010-08-20. Retrieved 2010-08-23.
- ↑ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) (in Burmese) [0]=1|2008 Constitution PDF Archived 2011-05-01 at the Wayback Machine
- ↑ Jap, Jangai; Courtin, Constant (2022-11-22). Deciphering Myanmar's Ethnic Landscape: A Brief Historical and Ethnic Description of Myanmar's Administrative Units. International IDEA. doi:10.31752/idea.2022.57. ISBN 978-91-7671-577-2.
- ↑ Jap, Jangai; Courtin, Constant (2022-11-22). Deciphering Myanmar's Ethnic Landscape: A Brief Historical and Ethnic Description of Myanmar's Administrative Units. International IDEA. doi:10.31752/idea.2022.57. ISBN 978-91-7671-577-2.
- ↑ "PoneYate ethnic population dashboard".
- ↑ Jap, Jangai; Courtin, Constant (2022-11-22). Deciphering Myanmar's Ethnic Landscape: A Brief Historical and Ethnic Description of Myanmar's Administrative Units. International IDEA. doi:10.31752/idea.2022.57. ISBN 978-91-7671-577-2.
- ↑ Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR (July 2016). The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C. Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR. pp. 12–15.
- 1 2 3 The 2014 Myanmar Population and Housing Census Census Report Volume 2-C (PDF). Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. July 2016. pp. 12–15.
- 1 2 3 "The Account of Wazo Monks and Nuns in 1377 (2016 year)". State Sangha Maha Nayaka Committee (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2016. Archived from the original on 2021-01-27. Retrieved 2021-01-19.
- ↑ Aung, Myint (2001) "Ecology and Social Organization of a Tropical Deer (Cervus Eldi Thamin)" Journal of Mammalogy 82(3): pp. 836–847, doi:10.1644/1545-1542(2001)082<0836:EASOOA>2.0.CO;2
- ↑ "Mahamyaing Wildlife Sanctuary" BirdLife IBA Factsheet
- ↑ Brockelman, Warren Y. et al. (2009) "Chapter 20: Census of Eastern Hoolock Gibbons (Hoolock leuconedys) in Mahamyaing Wildlife Sanctuary, Sagaing Region, Myanmar" pp. 435–451 In Lappan, Susan and Whittaker, Danielle (eds.) (2009) The Gibbons: New Perspectives on Small Ape Socioecology and Population Biology Springer, New York, ISBN 978-0-387-88603-9, doi:10.1007/978-0-387-88604-6_20
- ↑ "Htamanthi Wildlife Sanctuary" BirdLife IBA Factsheet
- 1 2 3 Frontier (2023-03-27). "'No one can stop it': Illegal logging surges in Myanmar's conflict zones". Frontier Myanmar (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2023-03-27.
- ↑ "From Taiwan to Turkey and beyond: How Deforestation Inc exposed the teak trade from Myanmar". ICIJ (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 2023-03-07. Retrieved 2023-03-27.
- ↑ "Education statistics by level and by State and Division". Myanmar Central Statistical Organization. Archived from the original on 2011-09-29. Retrieved 2009-04-09.
- ↑ "PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States". 2007-01-17. Archived from the original on 2008-02-05.
- ↑ Yasmin Anwar (2007-06-28). "Burma junta faulted for rampant diseases". UC Berkeley News.
- ↑ "Hospitals and Dispensaries by State and Division". Myanmar Central Statistical Organization. Archived from the original on 2011-09-29. Retrieved 2009-04-11.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]
Places adjacent to సగైంగ్ ప్రాంతం | |
|---|---|
