సాసన్ (భూమి మంజూరు)

శాసన్ (డింగల్ భాషలో 'స్వయం పరిపాలన') అనేది మధ్యయుగ భారతదేశంలోని పాలకులచే చారణులకు పాక్షిక లేదా పూర్తి గ్రామాల రూపంలో ఇవ్వబడిన పన్ను రహిత భూమి మంజూరు. ఈ మంజూరులు శాశ్వతంగా ఇవ్వబడ్డాయి, ఇతర భూ యాజమాన్యాలతో పోలిస్తే ఉన్నతమైన హక్కులను కలిగి ఉండేవి. ఈ భూమి మంజూరులు (తరచుగా సాసన్ అని పిలుస్తారు) కవులు, సాహితీవేత్తలు, యోధులుగా వారి విభిన్న పాత్రలకు గాను ప్రదానం చేయబడ్డాయి. భూస్వాములు అనే హోదా కారణంగా, చరణ్ సర్దార్లు అధికారికంగా జాగీర్దార్లుగా గుర్తింపు పొందారు, ఠాకూర్ అనే బిరుదును ఉపయోగించుకోవడానికి అర్హత సంపాదించారు. మార్వార్ వంటి కొన్ని ప్రాంతాలలో, ప్రముఖ చరణ్ కుటుంబాలు ఎంతటి ముఖ్యమైన హోదాను కలిగి ఉన్నాయంటే, వాటిని వాస్తవంగా దర్బార్‌లుగా పరిగణించేవారు.

చరిత్ర

శాసన అనే భావన, రెవెన్యూ బాధ్యతల నుండి మినహాయించబడి, రాజ్యం ద్వారా చారణాలకు బహుమతిగా లేదా ప్రతిఫలంగా ఇవ్వబడిన గ్రామాలను సూచిస్తుంది. ^[1] చారణులు ప్రజలుగా రాజపుతానాలో గొప్ప గౌరవాన్ని, ప్రభావాన్ని కలిగి ఉండేవారు, రాజ దర్బారులలో ఉన్నత పదవులు, గౌరవాలు పొందేవారు ^[2], ఒక రకమైన భూస్వామ్య ప్రభువులుగా పరిగణించబడ్డారు. వారికి శాశ్వత పన్ను రహిత భూమిని మంజూరు చేశారు, వంశపారంపర్య జాగీర్ లేదా శాసన హక్కులను అనుభవించారు. ^[3] పరిపాలన, ^[4] చరిత్ర రచన, సైనిక, ^[5], సాహిత్య ప్రతిభ లలో వారి ప్రశంసనీయమైన సేవలకు గుర్తింపుగా ఈ జాగీర్లు చారణులకు మంజూరు చేయబడ్డాయి. సామాజికంగా ధృవీకరించబడిన జ్ఞాపకశక్తిని సంరక్షించే బాధ్యత వారిపై ఉంది, తదనుగుణంగా వారికి మద్దతు లభించింది. బ్రిటిష్ వ్రాతప్రతులు వారిని "[రాజ్‌పుత్] రాష్ట్రంలోని ప్రముఖులలో" చేర్చాయి. వారిని అత్యంత గౌరవనీయంగా, పవిత్రమైనవిగా, ఉల్లంఘించరానివిగా పరిగణించారు, వారిని దేవీపుత్రులుగా పిలుస్తూ "ఆవు, బ్రాహ్మణుడు"తో పాటు వర్గీకరించారు. ^[6]

చారణులు పాలకులతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉండి, రాజకీయ వ్యవహారాలలో మధ్యవర్తులుగా వ్యవహరించారు. ^[7] వారు రాజ, ఉప వంశాల చరిత్రలను వ్రాయడానికి కూడా బాధ్యత వహించారు, అతని వంశం, ఇతర చారణాలలో అతని శౌర్యం, హోదాను కీర్తించడం ద్వారా రాజపుత్ర పాలకుడి హోదాను ధృవీకరించారు. ^[8] వారికి సంపద, పశువులు, సాసన్ గ్రాంట్లు అని పిలువబడే పన్ను రహిత భూమి మంజూరులతో పాటు ఇతర ఆచార బహుమతులతో ప్రతిఫలం లభించింది. ^[9] ఈ మంజూరులు బాధ్యతలు లేని భూమి రూపంలో ఉండేవి, మంజూరుదారులు వారి భూభాగాల్లో భూమి శిస్తు, ఇతర సెస్సులను వసూలు చేయడానికి అర్హులు. ^[10]

బ్రిటిష్ ఏజెంట్ ఆర్కిబాల్డ్ ఆడమ్స్, తన 'రాజపుతానా రాష్ట్రాల చరిత్ర'లో, చారణులు "విశాలమైన మతపరమైన భూములను కలిగి ఉన్న ఒక పవిత్ర జాతి" అని పేర్కొన్నాడు. ^[11] సుమారు 1880లో మార్వార్ రాజ్యంలో, చారణాలు 350కి పైగా పన్ను రహిత ఎస్టేట్‌లను నియంత్రించారు, వీటి మొత్తం రెవెన్యూ అంచనా విలువ 400,000 రూపాయలకు పైగా ఉంటుందని అంచనా. ^[12]

ఫీచర్లు

చారణులు రాజులకు లేదా రాజ్యానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా భూస్వామ్య ఆస్తులను పొందారు. ఈ కమతాలు సాధారణ జాగీర్ కౌలుదారీ విధానాల నుండి అనేక విధాలుగా భిన్నంగా ఉన్నాయి: ^[13] ^[14] ^[15]

పన్ను రహితం:— చారణాలు తమ జాగీర్ భూములపై ఎలాంటి పన్ను గానీ, అద్దె గానీ చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు. శాసన్ ప్రాంతం నుండి వచ్చే ఆదాయమంతా చారణుల వద్దనే ఉండిపోయింది. కొన్నిసార్లు, కొద్దిమంది చరణ జాగీర్దారులు తమకు అలాంటి బాధ్యత ఏమీ లేనప్పటికీ, తమ ఆదాయంలో కొంత వాటాను రాజ్యానికి చెల్లించడానికి ఇష్టపడ్డారు.
అధికార పరిధి :— చరణుల శాసన భూభాగాలలో పరిపాలన, పాలన విషయాలలో బయటి జోక్యం ఉండేది కాదు. శాసన భూభాగాలలో, రాజుకు నివాసులపై ఎటువంటి అధికార పరిధి ఉండేది కాదు, అన్ని వివాదాలు చరణుల అధికార పరిధిలోనే పరిష్కరించబడేవి. [ గమనిక 1 ]
అన్యాక్రాంతం కానివి & వారసత్వ సంక్రమితమైనవి:— ఈ భూములు చరణ పురస్కార గ్రహీతకు, వారి వారసులకు శాశ్వతంగా ఇవ్వబడ్డాయి. అయితే, తరువాతి కాలాల్లో, అసలు గ్రాంటీ వంశం అంతమైనప్పుడు, ఆ జాగీరును సాధారణంగా రాష్ట్రం తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది. ^[16]

అంతేకాకుండా, గ్రహీతకు ఎస్టేట్ నుండి వచ్చే ఆదాయపు హక్కును ఇతరులకు తాకట్టు పెట్టడానికి, బహుమతిగా ఇవ్వడానికి, బదిలీ చేయడానికి, కొన్నిసార్లు అమ్మడానికి కూడా హక్కు ఉండేది. ఉదాహరణకు, నైన్సీ విగత్ ప్రకారం, కిస్నా అనే చరణుడు, ఇంతకుముందు అదే వ్యక్తికి తాకట్టు పెట్టిన తన గ్రామంలోని కొంత భాగాన్ని కచారా అనే బ్రాహ్మణుడికి అమ్మినట్లు నమోదు చేయబడింది. ^[17] తరువాతి కాలంలో, సాసన్ భూములను అమ్మడం లేదా బహుమతిగా ఇవ్వడంపై ఆంక్షలు విధించబడ్డాయి, అయినప్పటికీ తాకట్టు పెట్టడానికి ఇంకా అనుమతి ఉంది. ^[18]

గ్రాంట్ రికార్డ్స్

ఈ శాసన ఎస్టేట్‌ల మంజూరు మౌఖికంగా, కాలపు ఒడిదుడుకులను తట్టుకోగల తామ్రపత్రం అని పిలువబడే రాగి ఫలకాలపై చెక్కబడి నమోదు చేయబడింది. ^[19] ^[20] ఈ తామ్రపత్రాలలో సాధారణంగా దానం ఉద్దేశ్యం, అలాగే దానం చేసేవారి, దానం పొందినవారి పేర్లు ఉండేవి. ^[21] ఈ దానాలకు సంబంధించిన అన్ని సనద్‌లు, పర్వానాలు దివాన్ కార్యాలయంలో నిర్వహించబడ్డాయి, ^[22], " చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత వరకు " దానం కొనసాగాలి అనే పురాతన పదబంధాన్ని ఉపయోగించారు. ^[17]

కూర్పు

"శాసన్" అనే పదం పన్ను రహిత లేదా మతపరమైన స్వభావం గల అన్ని భూమి దానాలను సూచించడానికి ఉపయోగించే ఒక సమగ్ర పదంగా మారింది, తద్వారా చరణాలు, సాధువులు, నాథ్ జోగులు, బ్రాహ్మణులు, భట్‌లు, యతులు, దేవాలయాలకు చేసిన అన్ని దానాలను ఇది కవర్ చేస్తుంది. ^[9] దానం మతపరమైన స్వభావాన్ని సూచించే ధర్మద, పుణ్యార్థ భోమ్, ముఆఫీ, పుణ్య, ఉదిక్ - ఇనామ్ వంటి పదాలు శాసన్‌కు పర్యాయపదాలుగా ఉన్నాయి.

రాజస్థానాల అధికారిక పత్రాలు జాగీర్దారులు అనుభవించిన వివిధ భూ-అగ్రహారాల (భూ-దానాల) స్వరూపం గురించిన వివరాలను అందిస్తాయి. ఉదాహరణకు, 1614లో బికనీర్ రాజ్యంలో 175 గ్రామాలు పన్ను రహిత లేదా 'శాసన్' ఎస్టేట్లుగా ఉండేవి. వీటిలో 111 గ్రామాలు చరణుల ఆధీనంలో ఉండగా, మిగిలిన 64 గ్రామాలు బ్రాహ్మణులకు ఇవ్వబడ్డాయి..^[23] మేవార్ రాజ్యంలో, మొత్తం 13.5 భాగాలుగా విభజించబడిన భూమిలో 7 భాగాలు జాగీర్దార్లు, భోమియాలకు, 3 భాగాలు 'శాసన్' (ధార్మిక లేదా సేవాపరమైన భూమి)కు, 3.5 భాగాలు రాజ్యానికి చెందిన 'ఖల్సా' భూమికి చెంది ఉండేవి..^[24] నైన్సి మార్వార్ రా పరగణ రి విగత్లో సాసన్ వర్గం కింద గ్రామాల పంపిణీని నమోదు చేశారు.^[17]

Sasan Villages of Marwar in 1891
(out of 621 sasan villages)
మర్దుమ్‌షుమారీ రాజ్‌మార్వార్ ^[25]

ముస్లిం (1%)

నకార్చ్i (0%)

నాథ్ (3%)

దేవాలయం (2%)

తెలియదు (6%)

తపస్వులు (సాధువులు, గోసాయిలతో సహా) (2%)

భట్ (2%)

భోపా (1%)

బ్రాహ్మణ (అన్ని శాఖలు) (30%)

చారణ్ (53%)

17వ శతాబ్దంలో మార్వార్ లోని సాసన్ గ్రామాల కూర్పు
*మార్వార్ రా పరగణ రి విగత్*^[17]
ఎస్. నో.	పరగణ (పరిపాలనా విభాగాలు)	చరణాలు	బ్రాహ్మణులు	భట్	వివిధ
1.	జోధ్‌పూర్	75	62	01	08
2.	సోజత్	17	15	- అని.	- అని.
3.	జైత్రన్	8.5	08.5	- అని.	01
4.	ఫలోడి	01	04	- అని.	04
5.	మెర్టా	27	15.2	01	04
6.	సివానా	13	17	- అని.	- అని.
7.	పోఖ్రాన్	11	04	- అని.	- అని.
8.	సాచోర్	09	- అని.	- అని.	02
9.	జలోర్	12	01	02	07
	మొత్తం	173.5	127	04	26
	మొత్తం సాసన్ గ్రామాల శాతం	52.3 %	38.4 %	1.2 %	7.9 %

పోలిక

సాసన్ గ్రాంట్‌లను సమకాలీన మొఘల్ మదద్-ఇ మాష్ గ్రాంట్‌లతో పోల్చి చూస్తే, ఈ క్రింది పరిశీలనలు చేయవచ్చు:— ^[17]

రెండు రకాల గ్రాంట్లు కూడా మతపరమైన దాతృత్వం అనే ఒకే లక్ష్యాన్ని అందించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. మదద్-ఇ మా'అష్ గ్రాంట్లు ప్రధానంగా పట్టణ నివాసితులకు ఇవ్వబడినప్పటికీ, సాసన్-గ్రాంటీలు గ్రామీణ నివాసితులుగా ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.
రెండు గ్రాంట్లలోనూ మొత్తం రాబడికి, మొత్తం ఆదాయానికి మధ్య నిష్పత్తి దాదాపు సమానంగా ఉంది. అక్బర్ కాలంలో మదద్-ఇ మాష్ గ్రాంట్ల రాబడి మొత్తం జమా'లో 5.84% మించలేదు, అయితే సోజత్ మినహా మార్వార్‌లో సాసన్ గ్రాంట్ల రాబడి మొత్తంలో 5.09% మించలేదు.
సాసన్ మంజూరులు కొన్ని జమీందారీ హక్కులతో కూడిన ఒక వర్గం ఆవిర్భవించే అవకాశాన్ని సూచిస్తుండగా, మదద్-ఇ మాష్ భూములు ఈ స్వభావం గల బలమైన ధోరణిని సూచించవు, 1690లో ఔరంగజేబు కాలంలో అటువంటి మంజూరులను వంశపారంపర్యంగా మార్చినప్పుడు తప్ప.

అదాలత్ ఖత్ దర్శన్

ఖత్ దర్శన్ అనే భావన చరణ, బ్రాహ్మణ, మహంత్, నాథ్, యతి, జోగి (సన్యాసులు) అనే సామాజిక-మతపరమైన లక్షణాలు గల ఆరు వర్గాలను సూచిస్తుంది. మేవార్‌లో, శాసన గ్రాంట్ల లబ్ధిదారులైన జాగీర్దార్లను ఖత్ దర్శన్ అని పిలిచేవారు. ^[26] ^[27]

చారణులు న్యాయం పొందడానికి, తమ కోరికలు నెరవేర్చుకోవడానికి చండీ లేదా త్రాగ ( ఆత్మహత్యకు దారితీసే ఆచారబద్ధమైన స్వీయ-గాయం) అనే పద్ధతిపై ఆధారపడేవారు. అయితే, బ్రిటిష్ రాజ్ తీసుకువచ్చిన సామాజిక-చట్టపరమైన వ్యవస్థలోని మార్పులు వారిని వ్యవసాయం వైపు మళ్ళేలా చేశాయి. దీనివల్ల తోబుట్టువుల మధ్య భూములను అక్రమంగా ఆక్రమించుకోవడం జరిగింది. ఆస్తిని సమానంగా విభజించాలనే ( చరణియా-బంట్ ) వారి వారసత్వ ఆచారం కారణంగా, వివాదాలు అనివార్యంగా వారి భాగస్వాములతో వ్యాజ్యాలకు దారితీశాయి. వారు ఇంతకుముందు తమను తాము చట్టానికి అతీతులుగా భావించుకున్నందున, ఇది వలసవాద చట్టాలను అంగీకరించడం వైపు ఒక మార్పును సూచించింది. చారణాల మధ్య భూ వివాదాలు ఎంతగా పెరిగిపోయాయంటే, వాటి పరిష్కారం కోసం 'అదాలత్ ఖత్ దర్శన్' అనే ప్రత్యేక న్యాయస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ 'అదాలత్ ఖత్ దర్శన్' న్యాయస్థానం 1839లో జోధ్‌పూర్ (మార్వార్)లో, ఉన్నత వర్గానికి చెందిన చరణాల ఆధ్వర్యంలో, చరణాలు, బ్రాహ్మణులు, పురోహితుల మధ్య వివాదాలను పరిష్కరించడానికి స్థాపించబడింది. ^[28] ^[29] ^[30] ఈ కోర్టు ద్వారా, వారు భూ వినియోగం, నీటి మౌలిక సదుపాయాలు, ఇతర వ్యవసాయ-సామాజిక సమస్యలపై వివాదాలను పరిష్కరించుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. ^[31]

మూలాలు

↑ Sharma, Kanhaiyalal (1986). Caste, Class, and Social Movements (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. ISBN 978-81-7033-030-1. Charitable grants were given to Charans, Brahmins, Naths and temples, etc. . These grants were also rent-free, and were given in lieu of one's commendable services.
↑ Dave, Rajendra Kumar (1992). Society and Culture of Marwar (in ఇంగ్లీష్). Kusumanjali Book World. The Charans were given special status in the Court. They received gifts from Rajputs at all feasts and marriages and held extensive lands and villages granted to them under rent free tenure.
↑ Sherring, Mattheio Atmore (1975). The Tribes and Castes of Rajasthan: Together with Description of Sacred and Celebrated Places of Historical Value of Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Cosmo. The Charans are a people of great respectability and influence in Rajputana. They also perform a number of miscellaneous duties in connection with their high office. The Charans possess a good many villages in some States. They are a sacred race, and possess many privileges in virtue of their position. In Marwar, they hold large grants of land, which have been given to them from religious motives, and for the same reasons enjoy certain immunities as traders.
↑ Marcus, George E. (1983). Elites, Ethnographic Issues (in ఇంగ్లీష్). University of New Mexico Press. ISBN 978-0-8263-0658-6. Charans, Brahmins, Muslims, and Kayasths might, as a result of state service, be given jagirs and court honors
↑ Research, Rajasthan Institute of Historical (1968). Journal of the Rajasthan Institute of Historical Research (in ఇంగ్లీష్). ...the charanas also used to fight in the battle fields along the kings. They were equally rich in the use of sword, pen and voice...They used to receive many big Jagirs from the kings!
↑ Piliavsky, Anastasia (2011). Theft, Patronage & Society in Western India (in ఇంగ్లీష్). Oxford University. Prior to their dislocation from positions of authority in the colonial period, royal Chāraṇs were equal, or even superior, in status to royal Brāhmaṇs (Tessitori 1917; Vidal 1997: 92)... They had a high place in the court (Waghorne 1985: 11)37 and received permanent tax-free land grants, known as muāfis and śāśans (Imperial Gazetteer of India 1908, vol. 24: 100).38 Royal Chāraṇs thus came to comprise a sort of landed nobility in Rājput kingdoms and were listed in British accounts among the 'leading men of the [Rājput] State' alongside nobles, state officials and royal priests (Bayley 1916 [1894]: 46, 11, 25).39 Indeed, they were held in such high esteem that their persons were treated as sacrosanct and inviolable: from the thirteenth century, the Chāraṇs have been thought of as the sacred brothers or sons of their patrons' clan goddesses (kul devīs), referred to as the Devīputra (Sons of the Goddess) (Shah & Shroff 1958: 249) and, as such, 'classed together with "the cow and the Brahman" whose slaughter was forbidden to the Rajput' (Qanungo 1960: 40).
↑ . "SEVENTEENTH AND EIGHTEENTH CENTURY LITERATURE OF RAJASTHAN FOR STUDYING SOCIAL STRUCTURE—ITS PROSPECTS AND PROBLEMS".
↑ Sreenivasan, Ramya (2007). The Many Lives of a Rajput Queen: Heroic Pasts in India C. 1500–1900 (in ఇంగ్లీష్). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-98732-3. Hereditary rights to customary gifts—including revenue-exempt (sasan) land grants—were established between lineages of Rajput patrons and corresponding lineages of Charan clients. In return, the Charan performed the vital function of affirming his Rajput patron's status: by celebrating his valor and reasserting his rank for an audience of the latter's kin, patrons and clients.
1 2 Kothiyal, Tanuja (2016). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-67389-8. Sasan: Revenue free grants to Charanas, Brahmins, Jogis, Sevags, etc.
↑ Jibraeil (2018). Economy and Demographic Profile of Urban Rajasthan (Eighteenth-Nineteenth Centuries) (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-0-429-94313-3. These grants were given to them in the form of land which was free from all obligations. The grant holders were entitled to collect land revenue and other cesses in their territories.
↑ Adams, Archibald (1899). The Western Rajputana States: A Medico-topographical and General Account of Marwar, Sirohi, Jaisalmir (in ఇంగ్లీష్). Junior army & navy stores, limited.
↑ Guha, Sumit (2019). History and Collective Memory in South Asia, 1200–2000 (in ఇంగ్లీష్). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-74623-4.
↑ Chatterjee, Anjali. "SEVENTEENTH AND EIGHTEENTH CENTURY LITERATURE OF RAJASTHAN FOR STUDYING SOCIAL STRUCTURE—ITS PROSPECTS AND PROBLEMS".
↑ Paul, Kim. "Negotiating sacred space: The Mandirand the Oran as contested sites".
↑ Singh, Sabita (2019). The Politics of Marriage in India: Gender and Alliance in Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-909828-6.
↑ Rajasthan (India); Sehgal, K. K. (1962). Rajasthan District Gazetteers: Jodphur (in ఇంగ్లీష్). Lands on these tenures could be given only by the ruler and on failure of descendants of the original grantee, these were reverted to the State.
1 2 3 4 5 6 Bhadani, B. L. (1999). Peasants, Artisans and Entrepreneurs: Economy of Marwar in the Seventeenth Century (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. p. 189. ISBN 978-81-7033-504-7.
↑ Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Rupa & Company. ISBN 978-81-291-0890-6. Miscellaneous taxes were sometimes charged from holders of sasan or muafi lands. Land held on jagir, bhom and sasan tenures could not be sold, but mortgaging these was permitted and was not uncommon.
↑ Upadhyaya, Rashmi. "The Position of Charans in Medieval Rajasthan".
↑ Gupta, R. K.; Bakshi, S. R. (2008). Rajasthan Through the Ages (in ఇంగ్లీష్). Sarup & Sons. ISBN 978-81-7625-841-8. These grants were generally executed on copper plates so as to enable them to stand the vagaries of time instances of Shasan grants are best illustrated in some of the cases known to us. There may be many more. In the first instance, Maharana before his occupation of Chittor made a grant to Baru, the son of Barbari through whom he received five hundred horses. For his services he was given the grant of several villages in the Kailwara region which are distinct from the other grants though mentioned in one sequence in Vir Vinod.
↑ Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified
↑ Gupta, Satya Prakash (1986). The Agrarian System of Eastern Rajasthan, C. 1650–c. 1750 (in ఇంగ్లీష్). Manohar. ISBN 978-81-85054-11-7.
↑ Guha, Sumit (2019). History and Collective Memory in South Asia, 1200–2000 (in ఇంగ్లీష్). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-74623-4.
↑ "Rajya me jaagir, bhom aur shasan me bhumi vibhajan". ignca.gov.in. Retrieved 2023-02-26.
↑ Cannon, Brian T. (2023-03-28). "An Enduring Prestige: Land Grants in a Princely State Census". Journal of the Economic and Social History of the Orient. 66 (3–4): 422–461. doi:10.1163/15685209-12341599. ISSN 1568-5209.
↑ Sharma, Gian Chand (1979). Administrative System of the Rajputs (in ఇంగ్లీష్). Rajesh Publications.
↑ Mevaṛa itihāsa ke katipaya pahalū (in హిందీ). Pratāpa Śodha Pratishṭhāṇa. 1995. मेवाड़ राज्य के देव-मंदिर, ब्राह्मण, चारण, यती, सन्यासी आदि को दान में दी गई जमीन को 'षट्दर्शन' (माफी) या 'शासनी' कहते थे। इसका उपभोक्ता राज्य को सेवा व कर देने से मुक्त था।
↑ Vashishtha, Professor V.K.. "Transformation in the Position of Charan Community in Rajputana States during Colonial Period".
↑ Shah, P. R. (1982). Raj Marwar During British Paramountcy: A Study in Problems and Policies Up to 1923 (in ఇంగ్లీష్). Sharda Publishing House. ISBN 978-0-7855-1985-0.
↑ Singh, Hardyal (1990). The castes of Marwar, being census report of 1891 (in English). Jodhpur: Books Treasure. OCLC 977890782.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ Cannon, Brian (2021). "Reconsidering Customary Law: Local Legalities in and Beyond Colonial Rajastha". cirdis-archive.univie.ac.at. Retrieved 2023-02-26.

గ్రంథసూచి

Bhadani, B. L. (1999). Peasants, Artisans and Entrepreneurs – Economy of Marwar in the Seventeenth Century. Rawat Publications. ISBN 9788170335047.
Cannon, Brian T. (2023-03-28). "An Enduring Prestige: Land Grants in a Princely State Census". Journal of the Economic and Social History of the Orient. 66 (3–4): 422–461. doi:10.1163/15685209-12341599 doi:10.1163/15685209-12341599. ISSN 1568-5209 ISSN 1568-5209.

[1] Sharma, Kanhaiyalal (1986). Caste, Class, and Social Movements (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. ISBN 978-81-7033-030-1. Charitable grants were given to Charans, Brahmins, Naths and temples, etc. . These grants were also rent-free, and were given in lieu of one's commendable services.

[2] Dave, Rajendra Kumar (1992). Society and Culture of Marwar (in ఇంగ్లీష్). Kusumanjali Book World. The Charans were given special status in the Court. They received gifts from Rajputs at all feasts and marriages and held extensive lands and villages granted to them under rent free tenure.

[3] Sherring, Mattheio Atmore (1975). The Tribes and Castes of Rajasthan: Together with Description of Sacred and Celebrated Places of Historical Value of Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Cosmo. The Charans are a people of great respectability and influence in Rajputana. They also perform a number of miscellaneous duties in connection with their high office. The Charans possess a good many villages in some States. They are a sacred race, and possess many privileges in virtue of their position. In Marwar, they hold large grants of land, which have been given to them from religious motives, and for the same reasons enjoy certain immunities as traders.

[4] Marcus, George E. (1983). Elites, Ethnographic Issues (in ఇంగ్లీష్). University of New Mexico Press. ISBN 978-0-8263-0658-6. Charans, Brahmins, Muslims, and Kayasths might, as a result of state service, be given jagirs and court honors

[5] Research, Rajasthan Institute of Historical (1968). Journal of the Rajasthan Institute of Historical Research (in ఇంగ్లీష్). ...the charanas also used to fight in the battle fields along the kings. They were equally rich in the use of sword, pen and voice...They used to receive many big Jagirs from the kings!

[6] Piliavsky, Anastasia (2011). Theft, Patronage & Society in Western India (in ఇంగ్లీష్). Oxford University. Prior to their dislocation from positions of authority in the colonial period, royal Chāraṇs were equal, or even superior, in status to royal Brāhmaṇs (Tessitori 1917; Vidal 1997: 92)... They had a high place in the court (Waghorne 1985: 11)37 and received permanent tax-free land grants, known as muāfis and śāśans (Imperial Gazetteer of India 1908, vol. 24: 100).38 Royal Chāraṇs thus came to comprise a sort of landed nobility in Rājput kingdoms and were listed in British accounts among the 'leading men of the [Rājput] State' alongside nobles, state officials and royal priests (Bayley 1916 [1894]: 46, 11, 25).39 Indeed, they were held in such high esteem that their persons were treated as sacrosanct and inviolable: from the thirteenth century, the Chāraṇs have been thought of as the sacred brothers or sons of their patrons' clan goddesses (kul devīs), referred to as the Devīputra (Sons of the Goddess) (Shah & Shroff 1958: 249) and, as such, 'classed together with "the cow and the Brahman" whose slaughter was forbidden to the Rajput' (Qanungo 1960: 40).

[7] . "SEVENTEENTH AND EIGHTEENTH CENTURY LITERATURE OF RAJASTHAN FOR STUDYING SOCIAL STRUCTURE—ITS PROSPECTS AND PROBLEMS".

[8] Sreenivasan, Ramya (2007). The Many Lives of a Rajput Queen: Heroic Pasts in India C. 1500–1900 (in ఇంగ్లీష్). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-98732-3. Hereditary rights to customary gifts—including revenue-exempt (sasan) land grants—were established between lineages of Rajput patrons and corresponding lineages of Charan clients. In return, the Charan performed the vital function of affirming his Rajput patron's status: by celebrating his valor and reasserting his rank for an audience of the latter's kin, patrons and clients.

[:0-9] 1 2 Kothiyal, Tanuja (2016). Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert (in ఇంగ్లీష్). Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-67389-8. Sasan: Revenue free grants to Charanas, Brahmins, Jogis, Sevags, etc.

[10] Jibraeil (2018). Economy and Demographic Profile of Urban Rajasthan (Eighteenth-Nineteenth Centuries) (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-0-429-94313-3. These grants were given to them in the form of land which was free from all obligations. The grant holders were entitled to collect land revenue and other cesses in their territories.

[11] Adams, Archibald (1899). The Western Rajputana States: A Medico-topographical and General Account of Marwar, Sirohi, Jaisalmir (in ఇంగ్లీష్). Junior army & navy stores, limited.

[12] Guha, Sumit (2019). History and Collective Memory in South Asia, 1200–2000 (in ఇంగ్లీష్). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-74623-4.

[13] Chatterjee, Anjali. "SEVENTEENTH AND EIGHTEENTH CENTURY LITERATURE OF RAJASTHAN FOR STUDYING SOCIAL STRUCTURE—ITS PROSPECTS AND PROBLEMS".

[14] Paul, Kim. "Negotiating sacred space: The Mandirand the Oran as contested sites".

[15] Singh, Sabita (2019). The Politics of Marriage in India: Gender and Alliance in Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-909828-6.

[16] Rajasthan (India); Sehgal, K. K. (1962). Rajasthan District Gazetteers: Jodphur (in ఇంగ్లీష్). Lands on these tenures could be given only by the ruler and on failure of descendants of the original grantee, these were reverted to the State.

[:1-17] 1 2 3 4 5 6 Bhadani, B. L. (1999). Peasants, Artisans and Entrepreneurs: Economy of Marwar in the Seventeenth Century (in ఇంగ్లీష్). Rawat Publications. p. 189. ISBN 978-81-7033-504-7.

[18] Hooja, Rima (2006). A History of Rajasthan (in ఇంగ్లీష్). Rupa & Company. ISBN 978-81-291-0890-6. Miscellaneous taxes were sometimes charged from holders of sasan or muafi lands. Land held on jagir, bhom and sasan tenures could not be sold, but mortgaging these was permitted and was not uncommon.

[:82-19] Upadhyaya, Rashmi. "The Position of Charans in Medieval Rajasthan".

[20] Gupta, R. K.; Bakshi, S. R. (2008). Rajasthan Through the Ages (in ఇంగ్లీష్). Sarup & Sons. ISBN 978-81-7625-841-8. These grants were generally executed on copper plates so as to enable them to stand the vagaries of time instances of Shasan grants are best illustrated in some of the cases known to us. There may be many more. In the first instance, Maharana before his occupation of Chittor made a grant to Baru, the son of Barbari through whom he received five hundred horses. For his services he was given the grant of several villages in the Kailwara region which are distinct from the other grants though mentioned in one sequence in Vir Vinod.

[:2-21] Error on call to Template:cite paper: Parameter title must be specified

[22] Gupta, Satya Prakash (1986). The Agrarian System of Eastern Rajasthan, C. 1650–c. 1750 (in ఇంగ్లీష్). Manohar. ISBN 978-81-85054-11-7.

[:3-23] Guha, Sumit (2019). History and Collective Memory in South Asia, 1200–2000 (in ఇంగ్లీష్). University of Washington Press. ISBN 978-0-295-74623-4.

[24] "Rajya me jaagir, bhom aur shasan me bhumi vibhajan". ignca.gov.in. Retrieved 2023-02-26.

[25] Cannon, Brian T. (2023-03-28). "An Enduring Prestige: Land Grants in a Princely State Census". Journal of the Economic and Social History of the Orient. 66 (3–4): 422–461. doi:10.1163/15685209-12341599. ISSN 1568-5209.

[26] Sharma, Gian Chand (1979). Administrative System of the Rajputs (in ఇంగ్లీష్). Rajesh Publications.

[27] Mevaṛa itihāsa ke katipaya pahalū (in హిందీ). Pratāpa Śodha Pratishṭhāṇa. 1995. मेवाड़ राज्य के देव-मंदिर, ब्राह्मण, चारण, यती, सन्यासी आदि को दान में दी गई जमीन को 'षट्दर्शन' (माफी) या 'शासनी' कहते थे। इसका उपभोक्ता राज्य को सेवा व कर देने से मुक्त था।

[28] Vashishtha, Professor V.K.. "Transformation in the Position of Charan Community in Rajputana States during Colonial Period".

[29] Shah, P. R. (1982). Raj Marwar During British Paramountcy: A Study in Problems and Policies Up to 1923 (in ఇంగ్లీష్). Sharda Publishing House. ISBN 978-0-7855-1985-0.

[30] Singh, Hardyal (1990). The castes of Marwar, being census report of 1891 (in English). Jodhpur: Books Treasure. OCLC 977890782.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[31] Cannon, Brian (2021). "Reconsidering Customary Law: Local Legalities in and Beyond Colonial Rajastha". cirdis-archive.univie.ac.at. Retrieved 2023-02-26.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]