సిబా రాష్ట్రం
| సిబా రాష్ట్రం | |||||
| ప్రిన్స్లీ స్టేట్ | |||||
| |||||
 | |||||
| చరిత్ర | |||||
| - | రాష్ట్ర స్థాపన | సుమారు.1450 | |||
| - | బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు | 1849 | |||
సిబా రాష్ట్రం, దాదా-సిబా జాగీర్ అని పిలువబడే దిగువ హిమాలయాలలో ఒక చిన్న స్వతంత్ర భారతీయ కొండ రాష్ట్రం. ఇది ఆధునిక హిమాచల్ ప్రదేశ్ కాంగ్రా జిల్లా ప్రాగ్పూర్ తహసీల్ దాదాసిబా పట్టణంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. రాష్ట్రం సుమారు.1450 లో స్థాపించబడింది.[1] 1849లో దాతార్పూర్ భూభాగాన్ని సిబా జాగీర్ (మియాన్ దేవి సింగ్ భూమిలో 1/3 భాగం) లో చేర్చారు, బ్రిటిష్ రాజ్ దీనిని 'దాదా-సిబా' గా విలీనం చేసింది. మిగిలినవి రాజా గోవింద్ సింగ్ కుమారుడు రాజా రామ్ సింగ్ ఆధీనంలో ఉండిపోయాయి.
స్థానం
[మార్చు]సిబా ఒక చిన్న కొండ రాష్ట్రం, దీనికి దక్షిణాన జస్వాన్ రాష్ట్రం, నైరుతి, పశ్చిమాన పంజాబ్ మైదానాలు, ఉత్తరాన గులెర్ రాష్ట్రం, తూర్పున దాతర్పూర్, కాంగ్రా రాష్ట్రాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.[1] ఉత్తర సరిహద్దు బియాస్ నదిచే గుర్తించబడింది, దక్షిణ సరిహద్దు సహజంగా నీటి ప్రవాహాలు, బండరాళ్లతో కూడిన నిటారుగా ఉన్న శిఖరంతో గుర్తించబడింది.[1]
చరిత్ర
[మార్చు]
సిబా రాష్ట్రాన్ని గులెర్ రాజ్యానికి చెందిన రాజు తమ్ముడు రాజా సిబరన్ చంద్ 1450 లో స్థాపించాడు.[2] ఆ విధంగా, సిబా రాష్ట్రం గులెర్ రాష్ట్రం యొక్క శాఖగా ఉండేది.[2] కాంగ్రా, గులెర్, జస్వాన్, దాతర్పూర్ రాష్ట్రాల రాజులతో సంబంధాలు పంచుకునే సిబయా (సబియా) వంశం నుండి పాలక కుటుంబం వచ్చింది.[2]
రాజా అమర్ చంద్ పాలనలో (r. ca.1690-1705) సిబా చంబా, కహ్లూర్ (బిలాస్పూర్), మండి రాష్ట్రాలతో కలిసి గులెర్ రాష్ట్రాన్ని రక్షించడానికి (ఆ సమయంలో దీనిని జమ్మూ రాష్ట్రం ప్రారంభించిన దాడికి వ్యతిరేకంగా రాజా దలీప్ సింగ్ పాలించారు) దళాలతో చేరారు.[2]
రాజా మాధో సింగ్ కుమారుడు షేర్ సింగ్ (r ca.1770-ca.1800 సింహాసనంపై ఉన్నప్పుడు, 1786లో సిబా కాంగ్రా రాజా సంసార్ చంద్ ఉపనదిగా మారింది.[2] గూర్ఖాలు కాంగ్రా రాష్ట్రంపై 1806-09 లో దాడి చేశారు, ఇది గులెర్ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజా భూప్ సింగ్ దాడులకు సిబా రాష్ట్రాన్ని బలవంతం చేసింది.[2] 1808లో ఈ రాష్ట్రాన్ని గులెర్ రాష్ట్రం స్వాధీనం చేసుకుంది, ఇది దానిని విలీనం చేసింది.[2] తరువాతి సంవత్సరం 1809లో, గులెర్ సిక్కులకు ఉపనదిగా మారింది, 1813లో గులెర్ (మాజీ సిబా రాజ్యంతో పాటు) ను సిక్కు సామ్రాజ్యం స్వాధీనం చేసుకుంది.[2] 1813లో పంజాబ్ సిక్కు సామ్రాజ్యం స్థాపకుడు మహారాజా రంజిత్ సింగ్ దీనిని తాకలేదు, రెండుగా విభజించబడినప్పటికీ, ఒక భాగం రాజా గోవింద్ సింగ్ తన జీవనోపాధి కోసం రాచరిక రాజ్యంగా వదిలివేయబడింది, రెండవ మూడవ భాగం రాజా గోవిందన్ సింగ్ బంధువు మియాన్ దేవి సింగ్ కోసం వదిలివేయబడింది. 1849లో మియాం దేవి సింగ్ లో మూడింట ఒక వంతు భాగాన్ని బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. మిగిలిన వారు రాజా రామ్ సింగ్ దగ్గర ఉండిపోయారు.
1830లో, రాజా గోవింద్ సింగ్ ఇద్దరు కుమార్తెలు లాహోర్ దర్బార్కు చెందిన ధ్యాన్ సింగ్ వివాహం చేసుకోవడం వల్ల సిబాకు స్వాతంత్ర్యం పునరుద్ధరించబడింది. అతని కుమార్తెలు ఇచ్చే ఈ సమర్పణ వివాహం విషయంలో సాంస్కృతిక పరిమితిని అధిగమించింది, ఇది ధ్యాన్ సింగ్ యొక్క వంశం కారణంగా అతనిపై ప్రభావం చూపింది, ఇది గోవింద్ సింగ్కు క్విడ్ ప్రో క్వో తిరిగి ఇవ్వడానికి దారితీసింది, తద్వారా అతని పాలన పునరుద్ధరణ గురించి వివరించింది. రాష్ట్రంలో మూడొంతులు రాజా గోవింద్ సింగ్కు ఇవ్వబడింది, మిగిలిన నాల్గవ వంతు గోవింద్ బంధువు అయిన మియాన్ దేవి సింగ్కు అప్పగించబడింది. అయితే, రాష్ట్ర పునరుద్ధరణ నిబంధనల ప్రకారం సిబా కోట సిక్కు నియంత్రణలో ఉండిపోయింది 1830 నుండి 1845 వరకు సిబా సిక్కులకు ఉపనదిగా ఉండిపోయింది.
గోవింద్ వారసుడు రాజా రామ్ సింగ్ (r. 1845-74) రెండవ ఆంగ్లో-సిక్కు యుద్ధం సిక్కులను బహిష్కరించాడు. తన బంధువు బిజాయ్ సింగ్ (అతను మియాన్ దేవి సింగ్ కుమారుడు) నియంత్రణలో ఉన్న సిబా భూభాగంలో వాటాను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1849లో దాతర్పూర్, సిబా రాష్ట్రాలు విలీనం అయ్యి దాదా-సిబా ఏర్పడింది, దీనిని బ్రిటిష్ వారు స్వాధీనం చేసుకుని కాంగ్రా జిల్లా చేర్చారు. అయితే, విలీనం తరువాత కూడా, రామ్ సింగ్ ఒక జాగీరును, అతని రాజ బిరుదును నిలుపుకోవటానికి అనుమతించబడ్డాడు. రామ్ సింగ్ సిబా రాధా-కృష్ణ ఆలయాన్ని పునరుద్ధరించి, కొండపై ఒక రాజభవనాన్ని నిర్మించాడు. 1858లో రామ్ స్వాధీనం చేసుకున్న సిబా భూభాగంలో త్రైమాసిక వాటాను బ్రిటిష్ వారు తిరిగి బిజాయికి తిరిగి తీసుకువస్తారు. రామ్ సింగ్కు ఎటువంటి సమస్య లేదు, ఆయన మరణం తరువాత, కొండపై ఆయన నిర్మించిన రాజభవనం వదిలివేయబడింది, క్షీణించడానికి వదిలివేయబడింది. రామ్ సింగ్ బంధువు, వారసుడు అయిన బిజాయ్ సింగ్ జమ్మూ రాష్ట్ర యువరాణిని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఈ వివాహానికి సంబంధించిన సమస్య జై సింగ్.
పాలకులు
[మార్చు]సిబా రాష్ట్ర పాలకులకు రాజా అనే బిరుదు ఉండేది.[3] పాలకుల పేర్లు మొదట చంద్ జతచేయబడ్డాయి, కాని తరువాత పాలకులు వారి పేరును సింగ్ జత చేశారు.
| పేరు. | చిత్తరువు | పాలన | సూచనలు |
|---|---|---|---|
| సిబరన్ చంద్ | ca.1450-? | [1] | |
| కిలాస్ చంద్ | ca.1550-? | [1] | |
| సంసార్ చంద్ | ? | [1] | |
| నారాయణ్ చంద్ | 
|
? | [1] |
| తిలోక్ చంద్ | ? | [1] | |
| కిషన్ చంద్ | ? | [1] | |
| జై చంద్ | ? | [1] | |
| పృథ్వీ చంద్ | ? | [1] | |
| అమర్ చంద్ | ca.1690-1705 | [1] | |
| జస్వంత్ చంద్ | ca.1705-ca.1720 | [1] | |
| భావో సింగ్ | ca.1720-ca.1735 | [1] | |
| లాకెల్ సింగ్ | ca.1735-ca.1750 | [1] | |
| మాధో సింగ్ | ca.1750-1770 | [1] | |
| షేర్ సింగ్ | ca.1770-ca.1800 | [1] | |
| గోవింద్ సింగ్ (1 వ భాగం [గమనిక 2][note 1] | 
|
ca.1800-1808 | [1] |
| గులెర్ రాష్ట్రం యొక్క వృత్తి | 1808 – 1809 | [1] | |
| సిక్కు సామ్రాజ్యానికి ఉపనది | 1808 – 1813 | [1] | |
| సిక్కు సామ్రాజ్యం విలీనం | 1813 – 1830 | [1] | |
| గోవింద్ సింగ్ (2వ) |
|
1830 – 1845 | [1] |
| రామ్ సింగ్ | .png)
|
1845 – 1849 | [1] |
| బ్రిటిష్ వారి విలీనం | 1849 | [1] | |
| రామ్ సింగ్ |
|
1849 – 1874 | |
| బిజాయ్ సింగ్ | 1874 – 1879 | [1] | |
| జై సింగ్ | 1879 – 1920 | [1] | |
| జాగీందర్ సింగ్ | 1920 – 1926 | [1] | |
| షామ్ సింగ్ | 1926 – 1932 | [1] | |
| హరేంద్ర సింగ్ | 1932 – | [1] | |
కళాకృతి
[మార్చు]
సిబా పాలక కుటుంబం వారసుల సేకరణలో చిత్రాల పూర్వీకుల సేకరణలు ఏవీ మిగిలి లేవు. అయితే, సెయు-మనాకు-నైన్సుఖ్ శిల్పకళా కుటుంబానికి చెందిన సభ్యుడు ఒకప్పుడు సిబాలో పనిచేసి ఉండవచ్చని ఆధారాలు ఉన్నాయి. సిబా వద్ద ఉన్న రాధా-కృష్ణ ఆలయంలో 18వ శతాబ్దం చివరలో రాజా షేర్ సింగ్ పాలనలో చిత్రించిన గోడ చిత్రాలు ఉన్నాయి, తరువాతి శతాబ్దంలో రాజా రామ్ సింగ్ పాలనలో ఆలయం దాని చిత్రాలు పునరుద్ధరించబడ్డాయి. సిబా మీద సిక్కు ప్రభావం ఉన్న కాలంలో, సిక్కు కళా విధానం బహుశా స్థానిక సిబా కళాకృతులను ప్రభావితం చేసింది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 1.17 1.18 1.19 1.20 1.21 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 Archer, William G. (1973). "Painting in Siba". Indian Paintings from the Punjab Hills: A Survey and History of Pahari Miniature Painting. Vol. 1: Text. Sotheby Parke Bernet (London and New York) / Oxford University Press (Delhi). pp. 409–412.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 Archer, William G. (1973). "Painting in Siba". Indian Paintings from the Punjab Hills: A Survey and History of Pahari Miniature Painting. Vol. 1: Text. Sotheby Parke Bernet (London and New York) / Oxford University Press (Delhi). pp. 409–412.
- ↑ Mark Brentnall, ed. The Princely and Noble Families of the Former Indian Empire: Himachal Pradesh. pg. 301
ఉల్లేఖన లోపం: "note" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="note"/> ట్యాగు కనబడలేదు