సి. ఆర్. వ్యాస్
చింతామన్ రఘునాథ్ వ్యాస్ (1924 నవంబరు 9 - 2002 జనవరి 10), ప్రముఖంగా సి. ఆర్. వ్యాస్ గా ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ శాస్త్రీయ గాయకుడు. ఆయన ఖ్యాల్ శైలిని పాడటానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు.[1][2]
ప్రారంభ జీవితం
[మార్చు]వ్యాస్ మహారాష్ట్రలోని ఉస్మానాబాద్ కు చెందిన సంస్కృత పండితుడు, హరి కీర్తనకారుల కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన తన తండ్రి, తాత పాడిన రామాయణ, మహాభారత భాగాలచే ప్రభావితమయ్యాడు.
ఆయన తన ప్రారంభ సంగీత శిక్షణను కిరాణా ఘరానాకు చెందిన గోవిందరావు భటంబ్రేకర్ నుండి ఒక దశాబ్దం పాటు పొందాడు. ఆ తరువాత, ఆయన గ్వాలియర్ కు చెందిన రాజరంబువా పరాద్కర్ నుండి నేర్చుకున్నాడు. ఆయన గ్వాలియర్ శైలిలో శిక్షణ పొందుతున్నప్పుడు, ఆగ్రా వంశానికి చెందిన జగన్నాథ్ బువా పురోహిత్ ను చూసి ఆకట్టుకొని ఆయన నుండి నేర్చుకోవడం ప్రారంభించాడు. ఆయనకు యశ్వంత్బువా మిరాషి నుండి కూడా మార్గదర్శకత్వం లభించింది. ఎస్. ఎన్. రతన్ శంకర్, చిదానంద్ నాగర్కర్, ఎస్. సి. ఆర్. భట్, కె. జి. గిందే వంటి ఇతర పండితులు/సంగీతకారులతో అనుబంధం వల్ల కూడా ఆయన ప్రయోజనం పొందాడు.
కెరీర్
[మార్చు]సి. ఆర్. వ్యాస్ ఓపెన్-గొంతు గల స్వరాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ఆయన శిక్షణ పొందిన అన్ని విభిన్న ఘరానాల మిశ్రమాన్ని పాడాడు, కానీ గ్వాలియర్ కు చెందిన గాయకి ప్రభావం చాలా ప్రముఖమైనది.
ఆయన ఐటీసీలో వైట్ కాలర్ ఉద్యోగం చేసేవాడు. సంగీతం ప్రధాన వృత్తి కాదు. ఆయన ఆకాశవాణి, టీవీలో ప్రముఖ కళాకారుడు. ఆయన భారతదేశంతో పాటు విదేశాలలో ప్రధాన సంగీత కార్యక్రమాలలో పాల్గొన్నాడు.
ఆయన శిష్యులలో శ్రీపాద్ పరాడ్కర్ (ఆయన గురువు గ్వాలియర్ ఘరానా గాయకుడు పండిట్ రాజరంబువా పరాడ్కర్ కుమారుడు), ప్రభాకర కరేకర్, శ్రీరామ్ పరశురామ్, మంగళ రానడే, సంజీవ్ చిమ్మల్గి, గణపతి భట్, ఆయన కుమారుడు సుహాస్ వ్యాస్ ఉన్నాడు. జితేంద్ర అభిషేక్ దాదాపు పదేళ్లపాటు ఆయన శిష్యుడు.
వ్యక్తిగత జీవితం
[మార్చు]ఆయన ఇందిరా వ్యాస్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారికి ముగ్గురు కుమారులు ఉన్నారు. ప్రముఖ శాస్త్రీయ గాయకుడు అయిన సుహాస్ వ్యాస్, ప్రముఖ సంతూర్ ప్లేయర్ అయిన సతీష్ వ్యాస్, వృత్తిరీత్యా చార్టర్డ్ అకౌంటెంట్ అయిన శశి వ్యాస్, ఇప్పుడు శాస్త్రీయ సంగీతంలో అత్యంత ప్రముఖ ఈవెంట్ మేనేజ్మెంట్/ఆర్గనైజింగ్ కంపెనీ అయిన పంచమ్ నిషాద్ మేనేజింగ్ డైరెక్టర్.
ఆయన సాంప్రదాయ రాగాలు, బందీలను కూడా పరిశోధించాడు. గునిజాన్ అనే కలం పేరుతో వివిధ రాగాలలో 2 వందలకి పైగా బందీలను స్వరపరిచాడు.[3] తన గురు గునిదాస్ కు నివాళిగా ఆయన 1977లో గునిదాస్ సంగీత సమ్మేళనాన్ని ప్రారంభించాడు.[4] సంగీత రంగంలో ఆయన చేసిన కృషిని వివరించే రాగ్ సరిత అనే పుస్తకాన్ని ఆయన రాసాడు. ఈ పుస్తకం నవీకరించబడిన సంచికను 2019లో ఆయన కుమారుడు సుహాస్ వ్యాస్ విడుదల చేసాడు.
గుర్తింపు
[మార్చు]- 1999లో మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేత తాన్సేన్ సన్మాన్ [5]
- 1999లో మాస్టర్ దీననాథ్ మంగేష్కర్ పురస్కార్
- 1998లో మరాఠ్వాడా గౌరవ్ పురస్కార్
- 1994లో ఉస్తాద్ హఫీజ్ అలీ ఖాన్ అవార్డు
- 1992లో పద్మభూషణ్ [6]
- 1990లో మహారాష్ట్ర గౌరవ్ పురస్కార్
- 1987లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు [7]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Reluctant Master". India Today. the original నుండి 24 September 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-08-18.
- ↑ "A matter of the swaras". The Hindu. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-08-18.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Pt. Satish Vyas I Anecdote I Guni Das I Guni Jaan I Anshul Aggarwal I Aashirwad Part-6 (in ఇంగ్లీష్), 16 June 2020, ఒరిజినల్ నుండి 2020-08-12 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2020-06-17
{{citation}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link) - ↑ Swaminathan, Chitra (5 February 2010). "Santoor strains". The Hindu. Chennai, India.
- ↑ "Tansen Samman for Pandit Vyas". Indian Express. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-08-18.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "Padma Awards". Ministry of Communications and Information Technology (India). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2009-05-16.
- ↑ "Sangeet Natak Akademi Awards — Hindustani Music — Vocal". Sangeet Natak Akademi. the original నుండి 30 May 2015 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2013-08-18.