సుధీర్ ఫడ్కే
స్వరాగంధర్వ సుధీర్ ఫడ్కే | |
|---|---|
| జననం | రామ్ ఫడ్కే 1919 జూలై 25 కొల్హాపూర్, కొల్హాపూర్ రాష్ట్రం, బ్రిటిష్ ఇండియా |
| మరణం | 2002 జులై 29 (వయసు: 83) |
| ఇతర పేర్లు | బాబూజీ స్వరాగంధర్వ |
| వృత్తి | గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు |
| Organisation | రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ |
| కృతులు | గీత్ రామాయణం |
| భాగస్వామి | లలితా డ్యూల్కర్ |
| పిల్లలు | శ్రీధర్ ఫడ్కే |
| పురస్కారాలు | మరాఠీలో ఉత్తమ చలనచిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారం (1963) సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు (1991) సహ్యాద్రి స్వర రత్న పురస్కారం (2002) |
సుధీర్ ఫడ్కే (రామ్ ఫడ్కే) (జూలై 25,1919-జూలై 29,2002) ఒక భారతీయ గాయకుడు, సంగీత దర్శకుడు. ఐదు దశాబ్దాల వారసత్వంతో మరాఠీ చిత్ర పరిశ్రమ, మరాఠీ సుగమ సంగీతానికి ఆయన ఒక చిహ్నంగా పరిగణించబడ్డారు. మరాఠీతో పాటు, ఫడ్కే అనేక హిందీ చిత్రాలలో కూడా పాటలు పాడారు, స్వరపరిచాడు.[1] ఆయన ప్రముఖంగా బాబూజీగా ప్రసిద్ధి చెందాడు.
జీవితం
[మార్చు]సుధీర్ ఫడ్కే 1919 జూలై 25న కొల్హాపూర్ జన్మించాడు. ఆయన పుట్టిన పేరు రామ్ వినాయక్ ఫడ్కే, కానీ తరువాత ఆయన తన మాస్టర్స్ వాయిస్ కోసం ఒక పాటను స్వరపరిచినప్పుడు తన పేరును 'సుధీర్' గా మార్చుకున్నాడు. అతను కొల్హాపూర్లోని వామనరావు పాధ్యే వద్ద శాస్త్రీయ సంగీతాన్ని అభ్యసించాడు, శాస్త్రీయ గాయకుడు కావాలనుకున్నాడు. కానీ తరువాత ఆయన తేలికపాటి సంగీత రూపాలలో నిమగ్నమయ్యాడు. 1941లో హిజ్ మాస్టర్స్ వాయిస్తో తన వృత్తిని ప్రారంభించిన తరువాత, 1946లో ప్రభాత్ ఫిల్మ్ కంపెనీ సంగీత దర్శకుడిగా చేరాడు. తన సుదీర్ఘ కెరీర్లో, ఆయన అనేక మరాఠీ, హిందీ సినిమాలకు సంగీతం అందించాడు. ఆయన ఒక అమాయక నేపథ్య గాయకుడు కూడా. ఆయన గాయని ఆశా భోంస్లెతో కలిసి పెద్ద సంఖ్యలో పాటలను రికార్డ్ చేసిన మరాఠీ సిని పరిశ్రమలో ఆమె కెరీర్ ను రూపొందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. ఫడ్కే తన తోటి గాయని లలితా దేవుల్కర్ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారి కుమారుడు శ్రీధర్ ఫడ్కే (జననం 1950) కూడా స్వరకర్త, గాయకుడు.[2]
సితార వాయిద్యకారుడు సుధీర్ ఫడ్కే (1962-2006) వేరొక వ్యక్తి. ఆయన ప్రముఖ సితారిస్ట్, స్వరకర్త అయిన సచ్చిదానంద ఫడ్కే కుమారుడు, ఆయన తాత పండిట్ వామన్ రావు ఫడ్కే. తన చెల్లెలు సంధ్యా ఫడ్కే-ఆప్టేతో పాటు, అతను మైహర్ ఘరానా ప్రముఖ సుర్బహార్ క్రీడాకారిణి అయిన అన్నపూర్ణా దేవి కూడా శిక్షణ పొందాడు. టేబుల్ టెన్నిస్ ఆటగాడు సుధీర్ ఫడ్కే 2018లో మరణించాడు.
కవి జి. డి. మడ్గుల్కర్ పద్యాల ఆధారంగా గీతరామాయణం, ఫడ్కే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన రచనలలో ఒకటి. ఈ కార్యక్రమం ఆల్ ఇండియా రేడియో ఒక సంవత్సరం పాటు నడిచింది, 1955-56. ఈ కార్యక్రమం యొక్క రంగస్థల ప్రదర్శనలు నేటికీ భారీ జనసమూహాన్ని ఆకర్షిస్తూనే ఉన్నాయి. ఫడ్కే మొత్తం 56 పాటలకు సంగీతం సమకూర్చారు, వాటిని రేడియో కోసం వివిధ గాయకులు (మాణిక్ వర్మ, లలితా డ్యూలర్, లతా మంగేష్కర్, ఫడ్కే స్వయంగా, వసంతరావు దేశ్పాండే, రామ్ ఫాటక్, ఉషా అత్రే) పాడారు. మొత్తం 56 పాటలు కూడా ఫడ్కే స్వరంలోనే రికార్డ్ చేయబడ్డాయి.[1][3]
తన చివరి రోజుల్లో, భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్ జీవితంపై హిందీ చిత్రాన్ని నిర్మించడంలో ఫడ్కే నిమగ్నమై ఉన్నారు. వీర్ సావర్కర్ చిత్రానికి ప్రజా విరాళాల ద్వారా నిధులు సమకూర్చారు.[4] అతను గోవా స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో భారతదేశ స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో కూడా చురుకుగా పాల్గొన్నాడు.[2] ఫడ్కే 60 సంవత్సరాలకు పైగా రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.[5] అతను యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఇండియా హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్ ప్రధాన ప్రేరణ, వ్యవస్థాపక సభ్యుడు.[4]
ఫిల్మోగ్రఫీ
[మార్చు]స్వరకర్తగా (పాక్షిక ఫిల్మోగ్రఫీ)
[మార్చు]- గోకుల్ (1946)
- రుక్మిణి స్వయంవర్ (1946)
- ఆగే బధో (1947)
- సీతా స్వయంవర్ (1948)
- జీవచ శాఖ (1948)
- సీతా స్వయంవర్ (1948)
- వందే మాతరం (1948)
- అపరాధి (1949)
- భీమ్ (1949)
- మాయా బజార్ (1949)
- రామ్ ప్రతిజ్ఞా (1949)
- సంత్ జనబాయి (1949)
- శ్రీ కృష్ణ దర్శనం (1950)
- జోహార్ మైబాప్ (1950)
- పుధాచా పాల్ (1950)
- వంవంశాచ దివా (1950)
- జషాస్ తాసే (1951)
- విఠల్ రాఖ్మై (1951)
- మాల్టి మాధవ్ (1951)
- ముర్లి వాలా (1951)
- లఖచి గోష్టా (1952)
- మే బాహిని (1952)
- నర్వీర్ తానాజీ (1952)
- ప్రతాప్గఢ్ (1952)
- బోల్వితా ధాని (1953)
- కోన్ కునాచా (1953)
- కుబేరచ ధన్ (1953)
- సౌభాగ్య (1953)
- వాహినిన్చ్య బంగాద్య (1953)
- పెహ్లీ తారిఖ్ (1954)
- రత్న ఘర్ (1954)
- ఇన్ మీన్ సేడ్ టీన్ (1954)
- మహారాణి యేసుబాయి (1954)
- అన్ పాజ్ (1954)
- ఓవలిని (1954)
- పోస్టాటిల్ ముల్గి (1954)
- రష్మాచ్య గతి (1954)
- శెవాగ్యాచ్య షెంగా (1955)
- గంగా ఘోడా నాలా (1955)
- మి తులస్ తుజ్యా అంగాని (1955)
- దేవ్ఘర్ (1956)
- సాజ్ని (1956)
- ఆంధాలా మాగటో ఏక్ డోలా (1956)
- మాజా ఘర్ మాజీ మానస (1956)
- దేవఘర్చ లేనా (1957)
- ఘర్చా జాలా తోడా (1957)
- ఉతవల నారద్ (1957)
- గజ గౌరీ (1958)
- గోకుల్ కా చోర్ (1959)
- జగాచ్య పతివర్ (1960)
- లగ్నాలా జాటో మి (1960)
- ఉమజ్ పాడెల్ తార్ (1960)
- భాబీ కీ చుడియాన్ (1961)
- ఆది కలస్ మాగ్ పాయ (1961)
- కళంక శోభ (1961)
- మాజీ ఆయి (1961)
- నిరుపమా అని పరిణాని (1961)
- ప్రపంచ (1961)
- సువాసిని (1961)
- ప్యార్ కీ జీత్ (1962)
- భింటిలా కాన్ అస్తత్ (1962)
- చార్ దివస్ ససుచే చార్ దివస్ సునేచే (1962)
- చిమ్న్యాంచి షాలా (1962)
- గరిబా ఘరచి లేక్ (1962)
- సోనియాచి పౌలే (1962)
- బేకో మహేరి జేట్ (1963)
- హా మజా మార్గ ఏక్లా (1963)
- తే మేజ్ ఘర్ (1963)
- దేవాచ ఖేల్ (1964)
- గురుకులి (1966)
- సంత్ గోరా కుంభర్ (1967)
- ఏకతి (1968)
- ఆమ్హి జాటో అమూచ్యా గావ (1968)
- ఆధార్ (1969)
- దేవ్ మనుస్ (1970)
- భక్తి భాయిన్ (1970)
- ముంబైచా జవాయి (మరాఠీ ఒరిజినల్ ఆఫ్ బసు ఛటర్జీ హిందీ భాష చిత్రం పియా కా ఘర్ (1970)
- జాలా మహర్ పండరినాథ్ (1970)
- దారార్ (1971 సినిమా)
- బాజీరావ్చా బీటా (1971)
- జెప్ (1971)
- లఖత్ ఆషి దేఖని (1971)
- మి హి మనుస్ అహే (1971)
- అనోల్ఖి (1973)
- జావాయి వికాస్ ఘెనే అహే (1973)
- కార్తికీ (1974)
- జ్యోతిబాచ నవస్ (1975)
- యా సుఖానో యా (1975)
- అరామ్ హరామ్ అహే (1976)
- చంద్ర హోతా సాక్షిల (1978)
- దోస్త్ అసవ తార్ ఆసా (1978)
- షేర్ శివాజీ (1981)
- దేవ్ఘర్ మార్ (1981)
- అప్లెచ్ దట్ అప్లెచ్ ఓత్ (1982)
- తోరాలి జౌ (1983)
- చోరచ్య మనత్ చందనే (1984)
- మహేర్చి మానస (1984)
- భక్తి త్వరలో (1986)
- పుధాచా పాల్ (1986)
- షేర్ శివాజీ (1987)
- రేషిమ్ గాథీ (1988)
- వీర్ సావర్కర్ (హిందీ) (2001)
నటుడిగా
[మార్చు]- జగాచ్య పతివర్ (1960)
ప్రముఖ పాటలు
[మార్చు]గీత్ రామాయణం (మరాఠీ)
[మార్చు]'గీత్ రామాయణం 'ను స్వరపరిచి, ఆలపించాడు, ఇందులో మద్గుల్కర్ రాసిన 56 పాటలు ఉన్నాయి. గీత్ రామాయణం, పాటల సంకలనం కాలక్రమానుసారంగా భారతీయ రామాయణ ఇతిహాసం యొక్క సారాంశం. సుధీర్ ఫడ్కే రాసిన గీత్ రామాయణం మొదటి పాటను ఆల్ ఇండియా రేడియో పూణే 1955 ఏప్రిల్ 1న రామనవమి (శ్రీరాముని జన్మదిన వేడుక) రోజున ప్రసారం చేసింది. 1955 ఏప్రిల్ 1 నుండి 56 వారాల పాటు, ప్రతి ఆదివారం గీత్ రామాయణం కొత్త పాట ప్రసారం చేయబడింది. ఇది ఆ కాలంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కార్యక్రమాలలో ఒకటి. గీత్ రామాయణం అస్సామీ, బెంగాలీ, ఇంగ్లీష్, హిందీ, కన్నడ, కొంకణి, సింధీ, తెలుగు, ఒరియా వంటి 9 భారతీయ భాషలలోకి అనువదించబడింది.
స్వరకర్తగా
[మార్చు]- జ్యోతి కలాష్ చాక్ (భాభి కి చుడియాన్) లతా మంగేష్కర్ పాడిన రాగ దేశ్కర్ ఆధారంగా ఒక పాట
- కిషోర్ కుమార్ పాడిన "పెహ్లీ తారిఖ్" పాట ఇప్పటి వరకు ప్రతి నెల 1వ తేదీన రేడియో సిలోన్-శ్రీలంక బ్రాడ్కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్లో ప్రసారం చేయబడుతుంది.
- మరాఠా లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ రెజిమెంటల్ పాట మరాఠా స్ఫూర్తి గీత్ సుధీర్ ఫడ్కే స్వరపరిచి, సైనిక బృందం కోసం ఏర్పాటు చేశారు. పాటలకు సాహిత్యం జి. డి. మడ్గుల్కర్ రాశారు.
- చాహియే ఆశిష్ మాధవ్-ఆర్ఎస్ఎస్ రెండవ సర్సంఘ్చాలక్ శ్రీ ఎంఎస్ గోల్వాల్కర్ కు నివాళి.[6]
ఫడ్కే ఇతర ప్రధాన సృష్టులలో ఆషి పాఖరే యతి, దేవ్ దేవర్యాత్ నహీ, దవ్ మండున్ మండున్ మోడు నాకో, వికాస్ ఘెత్లా శ్యామ్, తుజే గీత్ గాన్యాసతి సుర్ లాభు దే, తోచ్ చంద్రమా నభాత్ ఉన్నాయి.
అవార్డులు
[మార్చు]ఫడ్కే అనేక అవార్డులను గెలుచుకున్నారు, వాటిలో:
- 11వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో మరాఠీలో ఉత్తమ చలన చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డు (1963).[7]
- 1991లో సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు
- 2002 ఏప్రిల్లో సహ్యాద్రి స్వర రత్న పురస్కారం, డిడి సహ్యాద్రి ప్రదానం చేసిన అవార్డు
మరణం
[మార్చు]మెదడులో రక్తస్రావం కారణంగా 2002 జూలై 29న ఉదయం 10.30 గంటలకు ఆయన ముంబై మరణించాడు. ఆయన పార్థివదేహాన్ని సెంట్రల్ ముంబైలోని దాదర్ వద్ద వీర్ సావర్కర్ మెమోరియల్ వద్ద ఉంచారు, అక్కడ వారి చివరి నివాళులు అర్పించడానికి చాలా మంది అభిమానులు వచ్చారు.[8][9]
ముంబై శివారులోని బోరివాలి, దహిసర్ మధ్య తూర్పు, పడమరలను కలిపే రైల్వే లైన్, దహిసార్ నది మీదుగా వెళ్ళే ఫ్లైఓవర్ ఆయన పేరు పెట్టారు.
ముంబై శివారు ప్రాంతమైన భాండుప్ (పశ్చిమ) లోని భాండుప్ విలేజ్ రోడ్ పేరును సంగీత్కర్ సుధీర్ ఫడ్కే మార్గ్ గా బీఎంసీ మార్చింది.
ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో
[మార్చు]ఆయన జీవితం ఆధారంగా సునీల్ బర్వే మృణ్మయీ దేశ్పాండే ప్రధాన పాత్రల్లో 'స్వర్గధ్వ సుధీర్ ఫడ్కే " సినిమా రూపొందుతోంది.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 "Bollywood Retrospect: 5 Hindi songs that give a glimpse of Sudhir Phadke's genius". Daily News and Analysis (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2024-04-06.
- ↑ 2.0 2.1 "Mohan Bhagwat to kick off Sudhir Phadke tribute". Mid-day (in ఇంగ్లీష్). 2018-07-24. Retrieved 2024-04-06.
- ↑ "Musical epic that enthralled many generations turns 60". The Times of India. 2015-03-28. ISSN 0971-8257. Retrieved 2024-04-06.
- ↑ 4.0 4.1 "Remembering Sudhir Phadke on his birth anniversary". The Times of India. 2018-07-25. ISSN 0971-8257. Retrieved 2024-04-06.
- ↑ "Shri Atal Behari Vajpayee, The Man of India's destiny". Archived from the original on 16 July 2006. Retrieved 14 September 2006.
- ↑ "Chahiye Aashish Madhav-चाहिये आशिश माधव". www.geetganga.org.
- ↑ "11th National Film Awards". International Film Festival of India. Retrieved 13 September 2011.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ "Music director Phadke dead". outlookindia.com/. Retrieved 22 June 2021.
- ↑ "Marathi music director Phadke dead". The Times of India. 29 July 2002. Archived from the original on 12 March 2026. Retrieved 12 March 2026.