సున్సరి జిల్లా
సున్సరి జిల్లా
నేపాలీ: सुनसरी जिल्ला | |
|---|---|
    | |
 కోషి ప్రదేశ్లో సున్సరి జిల్లా స్థానం | |
| దేశం |  Nepal |
| ప్రదేశ్ | కోషి ప్రదేశ్ |
| స్థాపించబడిన సంవత్సరం | 1962 |
| పరిపాలనా కేంద్రం | ఇనరువా |
| Government | |
| • Type | జిల్లా సమన్వయ కమిటీ |
| • Body | సున్సరి జిల్లా సమన్వయ కమిటీ |
| • ముఖ్య జిల్లా అధికారి | రామ్చంద్ర తివారీ |
| • అధ్యక్షుడు | రాజన్ మెహతా (నేపాలీ కాంగ్రెస్) |
| • ఉపాధ్యక్షురాలు | కమలా దహాల్ |
| • జిల్లా న్యాయస్థానం | సున్సరి జిల్లా న్యాయస్థానం |
| • నియోజకవర్గాలు | పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలు 4 ప్రాంతీయ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు 8 |
| Area | |
• Total | 1,257 కి.మీ2 (485 చ. మై) |
| Population (2022) | |
• Total | 9,34,461 |
| • Rank | 5 |
| • Density | 740/కి.మీ2 (1,900/చ. మై.) |
| జనాభా గణాంకాలు | |
| • జాతి సమూహాలు | బాహున్, ఛేత్రి, మధేశీ, లింబు, తమాంగ్ |
| • HDI | 0.5466 (మధ్యస్థ) |
| • పురుషులు/స్త్రీలు | 100/94 |
| విద్య | |
| • అక్షరాస్యత రేటు | 78.1% |
| Time zone | UTC+05:45 (నేపాల్ ప్రామాణిక కాలమానం) |
| టెలిఫోన్ కోడ్ | 025 |
| అధికారిక భాష | నేపాలీ భాష |
| ఇతర భాషలు | మైథిలీ, లింబు, థారు |
| Website | |
సున్సరి జిల్లా (Nepali: सुनसरी जिल्ला ⓘ) తూర్పు నేపాల్లోని కోషి ప్రావిన్స్ ఉన్న 14 జిల్లాలలో ఒకటి. ఈ జిల్లా బాహ్య తెరై ప్రాంతం తూర్పు భాగంలో ఉండి, 1,257 km2 (485 sq mi) విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది.
2011 నేపాల్ జనగణన ప్రకారం జిల్లాలో 753,328 మంది జనాభా ఉన్నారు.[1] జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం ఇనరువాలో ఉంది.
ఈ ప్రాంతం మొదట మోరంగ్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. 1962లో నేపాల్ను 14 మండలాలు, 75 జిల్లాలుగా విభజించినప్పుడు సున్సరి ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది.
సున్సరి జిల్లాలోని ప్రధాన నగరాలు ఇనరువా, ఇటహరి, ఝుమ్కా, ధరాన్,, దుహాబిలు. జిల్లాలోని ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో బుధ సుబ్బా ఆలయం, రామ్ధుని, ఛతరాధామ్, బరాహా, బిష్ణుపాదుకా, దంతకాళి,, పిండేశ్వర్ బాబాధామ్ ఉన్నాయి.
ప్రస్తుత సున్సరి, మోరంగ్, ఝాపా జిల్లాలతో కూడిన లింబువాన్ లోతట్టు ప్రాంతం, 7వ శతాబ్దపు రాజు ముంగ్ మావ్రోంగ్ హాంగ్ కాలం నుండి సమిష్టిగా "మోరంగ్"గా ప్రసిద్ధి చెందింది.[2]
పరిపాలన
[మార్చు]జిల్లాలో రెండు ఉప-మహానగరాలు, నాలుగు పట్టణ మున్సిపాలిటీలు, ఆరు గ్రామీణ మున్సిపాలిటీలు ఉన్నాయి.[3][4]
ఉప-మహానగరాలు
[మార్చు]మున్సిపాలిటీలు
[మార్చు]గ్రామీణ మున్సిపాలిటీలు
[మార్చు]భౌగోళికం, వాతావరణం
[మార్చు]
| వాతావరణ మండలం[5] | ఎత్తు పరిధి | విస్తీర్ణంలో శాతం |
|---|---|---|
| దిగువ ఉష్ణమండల వాతావరణం | 300 m (980 ft) కంటే తక్కువ | 86.6% |
| ఎగువ ఉష్ణమండల వాతావరణం | 300–1,000 m (980–3,280 ft) | 7.8% |
| ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం | 1,000–2,000 m (3,300–6,600 ft) | 2.0% |
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| సంవత్సరం | జనాభా | ±% p.a. |
| 1981 | 3,44,594 | — |
| 1991 | 4,63,481 | +3.01% |
| 2001 | 6,25,633 | +3.05% |
| 2011 | 7,63,487 | +2.01% |
| 2021 | 9,34,461 | +2.04% |
| మూలాలు:[6] | ||
2021 జనగణన
[మార్చు]2021 నేపాల్ జనగణన ప్రకారం, సున్సరి జిల్లాలో 926,962 మంది జనాభా ఉన్నారు. జనాభాలో 8.42% మంది ఐదు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలు. అక్షరాస్యత రేటు 78.10% కాగా, ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1064 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 665,015 మంది (71.74%) మున్సిపల్ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.[7]
జాతి/కుల నిర్మాణం
[మార్చు]- ముస్లింలు (మత సమూహం) – 12.34%
- థారు – 11.23%
- ఛేత్రీ – 10.85%
- బాహున్ – 7.54%
- రాయ్ – 6.65%
- యాదవ్ – 4.02%
- కుష్వాహా – 3.82%
- నేవార్ – 3.64%
- లింబు – 3.47%
- ముసహర్ – 3.39%
- కురుఖ్ – 2.77%
- కామి – 2.53%
- తామాంగ్ – 2.37%
- తెలి – 2.09%
- ఇతర మధేశీ (దళితేతర) వర్గాలు – 8.89%
- ఇతర పర్వత జనజాతులు – 6.13%
- ఇతర మధేశీ దళిత వర్గాలు – 4.12%
- ఇతర ఖస్ దళిత వర్గాలు – 1.49%
- ఇతరులు – 2.88%
[8] సున్సరిలో 115 కులాలు, జాతి సమూహాలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. వీటిలో ముస్లింలు, థారు ప్రజలు అతిపెద్ద సముదాయాలు. ఇతర ప్రధాన సముదాయాలలో జనజాతి వర్గాలకు చెందిన లింబులు, ఇతర కిరాతి ప్రజలు ఉన్నారు.[8]
భాషలు
[మార్చు]2021 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 32.80% మంది నేపాలీ, 28.18% మంది మైథిలీ, 11.59% మంది థారు, 7.98% మంది ఉర్దూ, 2.69% మంది కురుఖ్, 2.63% మంది లింబు, 1.84% మంది బంటావా, 1.59% మంది తామాంగ్, 1.51% మంది రాయ్, 1.40% మంది నేవారి, 1.14% మంది మగర్ భాషలను తమ మాతృభాషగా మాట్లాడుతున్నారు. మిగిలిన 6.65% మంది ఇతర భాషలు మాట్లాడుతున్నారు.[9]
2011 జనగణనలో 28.8% మంది నేపాలీ భాషను తమ మాతృభాషగా పేర్కొన్నారు.[10]
మతాలు
[మార్చు]2021 జనగణన ప్రకారం సున్సరి జిల్లాలో మతాల వారీగా జనాభా పంపిణీ ఈ విధంగా ఉంది:[11]
- హిందూమతం – 74.35%
- ఇస్లాం – 12.34%
- కిరాత్ ముండుం – 7.72%
- బౌద్ధమతం – 3.64%
- క్రైస్తవ మతం – 1.69%
- ఇతర లేదా పేర్కొనని మతాలు – 0.26%
మతం
[మార్చు]2021 జనగణన ప్రకారం, సున్సరి జిల్లా జనాభాలో 79.10% మంది హిందువులు, 12.34% మంది ముస్లింలు, 7.72% మంది కిరాత్ ముండుం అనుచరులు, 3.64% మంది బౌద్ధులు, 1.69% మంది క్రైస్తవులు, 0.02% మంది ఇతర మతాలకు చెందినవారు ఉన్నారు.[11]
2011
[మార్చు]2011 నేపాల్ జనగణన సమయానికి సున్సరి జిల్లాలో 763,487 మంది జనాభా ఉన్నారు.
అత్యధికంగా మాట్లాడే భాష నేపాలీ (28.8%), దాని తరువాత మైథిలీ (28.5%) భాషలు ఉన్నాయి.[12]
జాతి/కులాల వారీగా జనాభా పంపిణీ ఈ విధంగా ఉంది:
- థారు – 12.1%
- ముసల్మాన్ – 11.5%
- ఛేత్రీ – 9.2%
- పర్వత బ్రాహ్మణులు – 7.9%
- రాయ్ – 6.6%
- యాదవ్ – 4.3%
- కుష్వాహా / కొయిరి – 4.0%
- నేవార్ – 3.8%
- ముసహర్ – 3.4%
- లింబు – 3.2%
- ఝంగడ్/ధగర్ – 3.1%
- తామాంగ్ – 2.3%
- తెలి – 2.3%
- కామి – 2.2%
- మగర్ – 2.0%
- ధనుక్ – 1.6%
- బంతార్/సర్దార్ – 1.5%
- చమార్/హరిజన్/రామ్ – 1.2%
- హల్వాయి – 1.1%
- దమాయి/ఢోలీ – 1.0%
- గురుంగ్ – 1.0%
- ఇతర సమూహాలు – 15.9%
మతాల వారీగా:
- హిందూమతం – 73.3%
- ఇస్లాం – 11.5%
- కిరాతి – 6.9%
- బౌద్ధమతం – 4.4%
- ప్రకృతి ఆరాధన – 1.9%
- క్రైస్తవ మతం – 1.5%
- జైనమతం – 0.1%
- ఇతరులు – 0.4%
అక్షరాస్యత పరంగా 68.0% మంది చదవడం, రాయడం చేయగలరు; 2.0% మంది కేవలం చదవగలరు; 29.9% మంది చదవడం, రాయడం రెండూ చేయలేరు.[15]
పూర్వ గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీలు (VDCs)
[మార్చు]
- అమదువా
- అమహిబెల్హా
- ఔరాబని
- బకాలౌరి
- బరాహక్షేత్ర
- బసంతపూర్
- భద్గౌన్ సినవారి (ప్రస్తుతం రామ్ధుని-భాసి మున్సిపాలిటీ)
- భలువా (ప్రస్తుతం దుహాబి-భలువా మున్సిపాలిటీ)
- భరౌల్
- భోక్రాహా
- విష్ణుపాదుకా (ప్రస్తుతం ధరణ్ మున్సిపాలిటీ)
- చద్వేలా
- ఛితాహా
- చిమ్డి
- దేవాంగంజ్
- ధరణ్ మున్సిపాలిటీ
- దుహాబి-భలువా మున్సిపాలిటీ
- దుమరాహా
- గౌతంపూర్
- ఘుస్కి
- హరినగర్
- హరిపూర్
- ఇనరువా
- ఇటహారి
- జల్పాపూర్
- కప్తాన్గంజ్
- లౌకాహి
- మధేలి
- మధేసా
- మధువన్
- మధ్యేహర్సాహి
- మహేంద్రనగర్
- నరసింహటప్పు
- పంచకన్య (ప్రస్తుతం ధరణ్ మున్సిపాలిటీ)
- పశ్చిమ కసుహా
- ప్రకాశ్పూర్
- పూర్వకుశాహా
- రామ్ధుని-భాసి మున్సిపాలిటీ
- రామ్గంజ్ బెల్గచ్చి
- రామ్గంజ్ సెనువారి
- రామ్నగర్ భుటాహా
- సాహెబ్గంజ్
- సత్తేర్ఝోరా
- సిమరియా
- సింగియా (ప్రస్తుతం రామ్ధుని-భాసి మున్సిపాలిటీ)
- సోనాపూర్
- శ్రీపుర్జాబ్డి
- తనమునా
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "नेपाल प्रदेश नं. १ सुनसरी". Sthaniya Taha. MoFAGA. 2017. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 8 February 2021.
- ↑ Chemjong, Iman Singh. History and Culture of Kirat People.
- ↑ "स्थानिय तह". 103.69.124.141. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2018-12-04.
- ↑ "स्थानिय तह". 103.69.124.141. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2018-12-06.
- ↑ Lillesø, J-P.B.; Shrestha, T.B.; Dhakal, L.P.; Nayaju, R.P.; Shrestha, R. (2005). The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system (PDF). Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series No.110. ISBN 87-7903-210-9.
- ↑ "Nepal: Provinces and Districts". www.citypopulation.de (in ఇంగ్లీష్).
- ↑ "Provincial/District/Local reports: Koshi Province". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics.
- 1 2 "Table 1: Caste/Ethnicity and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-16.
- ↑ "Table 5: Mother tongue and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics.
- ↑ "Social characteristics tables" (PDF). Central Bureau of Statistics. the original (PDF) నుండి 2024-09-23 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-31.
- 1 2 "Table 5: Religion and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-16.
- ↑ NepalMap Language Archived 2023-03-19 at the Wayback Machine
- ↑ NepalMap Caste Archived 2023-03-19 at the Wayback Machine
- ↑ NepalMap Religion Archived 2023-03-19 at the Wayback Machine
- ↑ NepalMap Literacy Archived 2023-03-19 at the Wayback Machine
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]- సున్సరి జిల్లా అధికారిక వెబ్ పోర్టల్ Archived 2019-09-21 at the Wayback Machine
ప్రక్కనే ఉన్న పరిసర ప్రాంతాలు | |
|---|---|
