Jump to content

సూరదాస్

వికీపీడియా నుండి
సూర్ దాస్
సూర్ దాస్
సూర్ దాస్ చిత్రం, రాజస్థాన్, 18వ శతాబ్దం
వ్యక్తిగతం
జననంc. 1483
సిహీ గ్రామం, ఫరీదాబాద్, ఢిల్లీ సుల్తానేట్
మరణంc. 1563
వ్రజ పర్సౌలి, మొఘల్ సామ్రాజ్యం
మతంహిందూ మతం
తల్లిదండ్రులు
  • రామ్‌దాస్ సరస్వత్[1] (father)
  • జమునాదాస్[1] (mother)
ప్రముఖ కృషిసూర్ సాగర్, సూర్ సారావళి, సాహిత్య లహరి
దీనికి ప్రసిద్ధిభక్తి ఉద్యమం, సంత్ మత్
Philosophyభక్తి

సూర్ దాస్ 16వ శతాబ్దానికి చెందిన అంధ హిందూ భక్తి కవి, గాయకుడు. ఆయన కృష్ణుడిని కీర్తిస్తూ రాసిన రచనలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.[2] ఆయన రాసిన భక్తి గీతాలు, భజనలు ఎక్కువగా వ్రజ భాషలో ఉంటాయి, కొన్ని మధ్యయుగ హిందీ మాండలికాలైన అవధిలో కూడా రాయబడ్డాయి.[3]

సూర్ దాస్ జీవిత చరిత్రను ఎక్కువగా వల్లభ సంప్రదాయం (పుష్టిమార్గం) కోణంలో చెబుతారు. వల్లభాచార్యుని శిష్యుడిగా పుష్టిమార్గం సూర్ దాస్‌ను పరిగణిస్తుంది, ఆయన జీవితగాథను గోకుల్‌నాథ్, హరిరాయ్ రాసిన చౌరాసీ వైష్ణవన్ కీ వార్తా గ్రంథంలో వివరించారు. అష్టచాప్ కవుల రచనలతో పాటు సూర్ దాస్ కవితలు పుష్టిమార్గ ఆరాధనలో ప్రధాన భాగంగా ఉంటాయి. అయితే ఆధునిక పండితులు సూర్ దాస్, వల్లభుడు, అతని శాఖల మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని చారిత్రక వాస్తవంగా పరిగణించరు.[4] సూర్ సాగర్ పుస్తకం సాంప్రదాయకంగా సూర్ దాస్ రాసినట్లు చెబుతారు. కానీ ఈ పుస్తకంలోని చాలా కవితలను తరువాతి కాలంలోని కవులు సూర్ దాస్ పేరుతో రాసినట్లు కనిపిస్తుంది. ప్రస్తుత రూపంలో ఉన్న సూర్ సాగర్ పుస్తకం గోకులం, వ్రజ ప్రాంతాలకు చెందిన అందమైన బాలుడిగా కృష్ణుడి వర్ణనలపై దృష్టి పెడుతుంది, దీనిని గోపికల కోణంలో రాశారు.

జీవితం, రచనలు

[మార్చు]

ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండియన్ లిటరేచర్ ప్రకారం, ఆయన ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ఒక బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో 1258లో జన్మించాడు.[5] ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా ఆయన జీవితకాలాన్ని "సాంప్రదాయకంగా" 1483-1563 గా పేర్కొంది.[6] ఆయన సారస్వత బ్రాహ్మణుడు, జాట్ లేదా ధాధీ వర్గానికి చెందినవాడని మూలాలు చెబుతున్నాయి.[7]

సూర్ దాస్ అంటే "సూర్యుని సేవకుడు" అని అర్థం, వ్రజ భాష కవిత్వంలో ఆయనను అగ్రగామిగా కీర్తిస్తారు. ఈ భాష వ్రజ ప్రాంతానికి చెందింది, ఇక్కడే కృష్ణుడు తన బాల్యాన్ని గడిపాడని చెబుతారు. నాభా దాస్ తన భక్తమాల్ గ్రంథంలో సూర్ దాస్ కవితా నైపుణ్యాన్ని మెచ్చుకున్నాడు, ముఖ్యంగా కృష్ణుడి దైవిక లీలలైన "హరి లీలలు" వర్ణించడంలో ఆయన ప్రతిభను ప్రశంసించాడు. సూర్ దాస్ రాముడు, సీత గురించి కూడా కవితలు రాశాడు కానీ ప్రధానంగా కృష్ణుడి జీవితం, లీలలపైన దృష్టి సారించాడు.[8]

కవిత్వం

[మార్చు]
1698లో దిలీర్ ఖాన్ కోసం బాబుల్లా కాపీ చేసిన సూర్ దాస్ 'నామ్ దమన్' రాతప్రతి పత్రాలు

సూర్ దాస్ కవిత్వం హిందీ మాండలికమైన వ్రజ భాషలో రాయబడింది, అప్పటి వరకు పర్షియన్, సంస్కృతం మాత్రమే ప్రధాన సాహిత్య భాషలుగా ఉండటం వల్ల దీనిని సామాన్యుల భాషగా పరిగణించేవారు. ఆయన రచనలు వ్రజ భాష స్థాయిని సాధారణ భాష నుండి సాహిత్య భాషగా ఎదిగేలా చేశాయి.[9]

సూర్ దాస్ పేరుతో ఉన్న అనేక కవితల వల్ల ఆయన కవితలను సూర్ సాగర్ ("సూర్యుని మహాసముద్రం") అని పిలుస్తారు. హిందూ గ్రంథమైన భాగవత పురాణం తరహాలో సూర్ సాగర్ సాంప్రదాయ ఆకృతిని పన్నెండు భాగాలుగా విభజించారు. భాగవత పురాణం కృష్ణుడి జీవితం, లీలలను వర్ణించినట్లే, సూర్ సాగర్ కూడా తనలోని అత్యధిక కవితలను కృష్ణుడికే అంకితం చేసింది. సూర్ సాగర్‌లో కనిపించే అనేక కవితలు ఆరు నుండి పది ప్రాస పద్యాలున్న పద్యాలు (పద్స్). ఇందులో రాముడు, సీత, విష్ణువు, శివుడు, గజేంద్రుడు, బలి చక్రవర్తి వంటి హిందూ పురాణ పాత్రలు, కవి ఆధ్యాత్మిక పోరాటాలు వంటి ఇతర అంశాలు కూడా ఉన్నాయి.[10][11]

తత్వశాస్త్రం

[మార్చు]

వల్లభాచార్యుని ఎనిమిది మంది శిష్యులను అష్టచాప్ (హిందీలో ఎనిమిది ముద్రలు) అని పిలుస్తారు, సాహిత్య రచనల ముగింపులో రాసే మౌఖిక సంతకం (చాప్) ఆధారంగా వీరికి ఆ పేరు వచ్చింది. వీరిలో సూర్ దాస్ అగ్రగణ్యుడిగా పరిగణించబడతాడు.[12]

ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో

[మార్చు]

ఈ కవి జీవితం ఆధారంగా పలు సినిమాలు తీశారు. వాటిలో:[13] కృష్ణ దేవ్ మెహ్రా దర్శకత్వం వహించిన సూర్ దాస్ (1939), చతుర్భుజ్ దోషి తీసిన భక్త సూర్ దాస్ (1942), రవీంద్ర దవే దర్శకత్వంలో సంత్ సూర్ దాస్ (1975), రామ్ పహ్వా తీసిన చింతామణి సూర్ దాస్ (1988) ఉన్నాయి.

అంధ కవి బిల్వమంగళుడు (సూర్ దాస్‌గా గుర్తింపు పొందాడు), చింతామణిల కథను భారతీయ సినిమాలో పలుమార్లు తెరకెక్కించారు. అవేంటంటే:[13] రుస్తోమ్జీ ధోటివాలా తీసిన బిల్వమంగళ్ లేదా భగత్ సూర్ దాస్ (1919), బిల్వమంగళ్ (1932), కల్లకూరి సదాశివరావు తీసిన చింతామణి (1933), వై.వి.రావు దర్శకత్వంలో చింతామణి (1937), శాంతి కుమార్ తీసిన భక్త బిల్వమంగళ్ (1948), డి.ఎన్. మధోక్ తీసిన బిల్వమంగళ్ (1954), పినాకి భూషణ్ ముఖర్జీ దర్శకత్వం వహించిన భక్త బిల్వమంగళ్ (1954), పి.ఎస్. రామకృష్ణారావు తీసిన చింతామణి (1956), ఎం.ఎన్. బసవరాజయ్య తీసిన చింతామణి (1957), జి.కె. రాము దర్శకత్వంలో చిలంబోలి (1963), గోబింద రాయ్ తీసిన బిల్వమంగళ్ (1976), సంజయ్ విర్మానీ తీసిన విల్వమంగళ్ కీ ప్రతిజ్ఞ (1996).

చిత్రమాలిక

[మార్చు]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]
  • మై నహీ మాఖన్ ఖాయో
  • సంత్ మత్
  • భజన
  • సంత్ సూర్ దాస్ (సిహీ) మెట్రో స్టేషన్

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 "सूरदास का जीवन परिचय - Biography of Surdas in Hindi Jivan Parichay". 16 సెప్టెంబరు 2020. Archived from the original on 21 సెప్టెంబరు 2020.
  2. ↑ Klaus K. Klostermaier (5 జూలై 2007). A Survey of Hinduism: Third Edition. SUNY Press. p. 215. ISBN 978-0-7914-7082-4.
  3. ↑ "Surdas Biography - Surdas Poems - Life History in English". India the Destiny (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 17 జూన్ 2018. Archived from the original on 26 జూన్ 2022. Retrieved 26 ఏప్రిల్ 2022.
  4. ↑ Hawley, John Stratton (2018). "Sūrdās". In Jacobsen, Knut A.; Basu, Helene; Malinar, Angelika; Narayanan, Vasudha (eds.). Brill's Encyclopedia of Hinduism Online. Brill.
  5. ↑ Datta, Amaresh (1987). Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo, Volume 1. Sahitya Akademi. p. 79. ISBN 9788126018031.
  6. ↑ "Sūrdās | 15th Century Indian Poet & Bhakti Movement Devotee | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 26 జనవరి 2025.
  7. ↑ Barz, Richard (1992). The Bhakti Sect of Vallabhācārya. Munshiram Manoharlal. p. 106.
  8. ↑ Sūradāsa (2015). Sur's Ocean: Poems from the Early Tradition (in ఇంగ్లీష్). Harvard University Press. pp. vii–xi. ISBN 978-0-674-42777-8.
  9. ↑ "Surdas (Sur Das, Soordas)". chandrakantha.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 మే 2022.
  10. ↑ Bryant, Edwin Francis (2007). Krishna: A Sourcebook (in ఇంగ్లీష్). Oxford University Press. p. 224. ISBN 978-0-19-803400-1.
  11. ↑ Lochtefeld, James G. (2002). The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: N-Z (in ఇంగ్లీష్). Rosen. pp. 673–674. ISBN 978-0-8239-3180-4.
  12. ↑ "Aṣṭachāp | Indian Poetry, Devotional Verse, Sanskrit | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 6 జూన్ 2024.
  13. 1 2 Rajadhyaksha, Ashish; Willemen, Paul (1999). Encyclopaedia of Indian cinema. British Film Institute. ISBN 9780851706696. Retrieved 12 ఆగస్టు 2012.

బయటి లింకులు

[మార్చు]

మూస:Hindudharma మూస:Sikhism మూస:Writers of Guru Granth Sahib

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=సూరదాస్&oldid=4896432" నుండి వెలికితీశారు