Jump to content

సెరెట్సే గోయిట్సెబెంగ్ మాఫిరి ఖామా

వికీపీడియా నుండి

హిస్ ఎక్సలెన్సీ
సర్
సెరెట్సే గోయిట్సెబెంగ్ మాఫిరి ఖామా
GCB KBE
1977లో ఖామా
1వ బోట్స్వానా రాష్ట్రపతి
In office
30 సెప్టెంబర్ 1966 – 13 జూలై 1980
ఉపాధ్యక్షుడుక్వెట్ మాసిరే
అంతకు ముందు వారుతానే ప్రధానమంత్రిగా[1]
తరువాత వారుక్వెట్ మాసిరే
1వ బెచువానాలాండ్ ప్రధానమంత్రి
In office
3 మార్చి 1965 – 30 సెప్టెంబర్ 1966
చక్రవర్తిఎలిజబెత్ II
అంతకు ముందు వారుపదవి స్థాపించబడింది
తరువాత వారుతానే రాష్ట్రపతిగా[1]
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం
సెరెట్సే గోయిట్సెబెంగ్ మాఫిరి ఖామా

(1921-07-01)1921 జూలై 1
సెరోవే, బెచువానాలాండ్ రక్షిత ప్రాంతం
మరణం1980 జులై 13(1980-07-13) (వయసు: 59)
గాబరోనే, బోట్స్వానా
సమాధి స్థలంరాయల్ సమాధి స్థలం, సెరోవే, బోట్స్వానా
జాతీయతబోట్స్వానా
రాజకీయ పార్టీబోట్స్వానా డెమోక్రాటిక్ పార్టీ
జీవిత భాగస్వామి
​
(m. 1948)​
సంతానం
కళాశాల
నైపుణ్యంబారిస్టర్
సంతకం

సర్ సెరెట్సే గోయిట్సెబెంగ్ మాఫిరి ఖామా, GCB, KBE (1 జూలై 1921 – 13 జూలై 1980) బోట్స్వానాకు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1966 నుండి తన మరణం వరకు బోట్స్వానా యొక్క తొలి రాష్ట్రపతిగా సేవలందించారు.[2][3][4]

ఆయన అప్పటి బ్రిటిష్ రక్షిత ప్రాంతం అయిన బెచువానాలాండ్లోని ఒక ప్రభావవంతమైన రాజ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన మొదట సమీప దేశమైన దక్షిణాఫ్రికాలో విద్యాభ్యాసం చేసి,[3] తరువాత యునైటెడ్ కింగ్డమ్‌లో చదువుకున్నారు.[3] బ్రిటన్‌లో ఉన్న సమయంలో ఆయన ఒక ఇంగ్లీష్ మహిళ అయిన రూత్ విలియమ్స్ను వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ వివాహానికి దక్షిణాఫ్రికా యూనియన్లోని శ్వేతజాతి ప్రభుత్వము వ్యతిరేకించింది. దీనివల్ల బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆయనను యునైటెడ్ కింగ్డమ్‌లోనే నిర్బంధంలో ఉంచింది, ఎందుకంటే ఇది యుకే–దక్షిణాఫ్రికా సంబంధాలను దెబ్బతీసే అవకాశముంది.

నిర్బంధం ముగిసిన తరువాత, ఖామా తన దేశ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించారు మరియు బ్రిటిష్ పాలన నుండి స్వతంత్ర దేశంగా మారే ప్రక్రియను నడిపించారు. ఆయన 1962లో బోట్స్వానా డెమోక్రాటిక్ పార్టీను స్థాపించారు మరియు 1965లో ప్రధానమంత్రిగా అయ్యారు. 1966లో బోట్స్వానా స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత, ఖామా దేశపు తొలి రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికయ్యారు.[5]

ఆయన పాలనలో దేశం వేగంగా ఆర్థిక మరియు సామాజిక అభివృద్ధిని సాధించింది.[6] ఖామా 1980లో తన మరణం వరకు రాష్ట్రపతిగా కొనసాగారు. ఆయన తరువాత క్వెట్ మాసిరే రాష్ట్రపతిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. ఆయన కుమారుడు ఇయాన్ ఖామా 2008 నుండి 2018 వరకు బోట్స్వానా నాల్గవ రాష్ట్రపతిగా పనిచేశారు.[7]

బాల్యం మరియు విద్య

[మార్చు]

సెరెట్సే ఖామా 1921లో అప్పటి బెచువానాలాండ్ రక్షిత ప్రాంతంలోని సెరోవేలో జన్మించారు. ఆయన తల్లి రాణి టెబోగో మరియు తండ్రి సెక్గోమా ఖామా II, బమాంగ్వాటో గోత్రానికి చెందిన ప్రధాన అధిపతి. ఆయన ఖామా III మనవడు. "సెరెట్సే" అనే పేరు "కలిపి ఉంచే మట్టి" అనే అర్థం కలిగి ఉంది.[8]

ఈ పేరు ఆయన తండ్రి మరియు తాత మధ్య జరిగిన సఖ్యతను సూచించడానికి పెట్టారు. ఆ సఖ్యత వల్లే 1925లో ఆయన తండ్రి మరణం తర్వాత సెరెట్సే సింహాసనాన్ని అధిరోహించే అవకాశం వచ్చింది. కేవలం 4 సంవత్సరాల వయసులోనే సెరెట్సే క్గోసి (రాజు)గా అయ్యారు. ఆ సమయంలో ఆయన మామయ్య త్సెకెడి ఖామా ఆయనకు ప్రతినిధి పాలకుడు మరియు చట్టబద్ధ సంరక్షకుడుగా ఉన్నారు.

ఆయన దక్షిణాఫ్రికాలోని టైగర్ క్లోఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్లో విద్యనభ్యసించారు. తరువాత ఫోర్ట్ హేర్ యూనివర్సిటీ కాలేజ్లో చదివి 1944లో సాధారణ బి.ఏ. పట్టా పొందారు. అనంతరం యునైటెడ్ కింగ్డమ్‌కు వెళ్లి 1944 నుండి 1946 వరకు బాలియోల్ కాలేజ్, ఆక్స్ఫర్డ్లో చదువుకున్నారు.[9][10]

లాటిన్ భాషలో ప్రావీణ్యం లేకపోవడం వల్ల ఆయన ఆక్స్ఫర్డ్‌ను విడిచి, 1946లో లండన్‌లోని ఇన్నర్ టెంపుల్లో చేరారు. అక్కడ న్యాయశాస్త్రంలో విద్యను కొనసాగించి చివరకు బారిస్టర్గా అర్హత సాధించారు.[11]

వివాహం మరియు నిర్బంధం

[మార్చు]

1947 జూన్‌లో ఖామా, లాయిడ్స్ ఆఫ్ లండన్లో పనిచేసే ఇంగ్లీష్ క్లర్క్ రూత్ విలియమ్స్ను కలిశారు.[3] ఒక సంవత్సరం ప్రేమ తర్వాత వారు 1948 సెప్టెంబర్‌లో వివాహం చేసుకున్నారు.[9] ఈ వివిధ జాతుల మధ్య వివాహం పెద్ద వివాదానికి దారి తీసింది,[3] ముఖ్యంగా దక్షిణాఫ్రికా యూనియన్ ప్రభుత్వం (అప్పట్లో చట్టబద్ధమైన అపార్థైడ్ వ్యవస్థ అమలులో ఉంది) మరియు బమాంగ్వాటో గోత్ర పెద్దలు దీనికి తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు, ఎందుకంటే ఆయన తమ గోత్రంలోని మహిళను వివాహం చేసుకోలేదని వారు ఆగ్రహించారు.[3]

ఈ వివాహం విషయం తెలిసిన తర్వాత, ఖామా మామయ్య త్సెకెడి ఖామా ఆయనను బెచువానాలాండ్‌కు తిరిగి రావాలని మరియు వివాహాన్ని రద్దు చేయాలని కోరారు.[3] ఖామా నిజంగానే సెరోవేకు తిరిగి వచ్చారు. అనేక క్గోట్లా (ప్రజా సమావేశాలు) తర్వాత, 1949లో పెద్దలు ఆయనను మళ్లీ క్గోసి (రాజు)గా గుర్తించారు. రూత్ విలియమ్స్ ఖామా కూడా ప్రజల్లో మంచి ఆదరణ పొందారు. చివరకు ఓటమిని అంగీకరించిన త్సెకెడి ఖామా, స్వచ్ఛందంగా బక్వేనా ప్రాంతానికి నిర్బంధంగా వెళ్లిపోయారు. ఖామా మాత్రం తన విద్యను పూర్తిచేయడానికి తిరిగి లండన్‌కు వెళ్లారు.[12][3]

యుకే–దక్షిణాఫ్రికా సంబంధాలపై ప్రభావం

[మార్చు]

అయితే, వారి వివాహం అంతర్జాతీయంగా పెద్ద సమస్యగా మారింది. 1949లో అపార్థైడ్ చట్టాల ప్రకారం వివిధ జాతుల మధ్య వివాహాన్ని నిషేధించిన దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వం, తమ ఉత్తర సరిహద్దులో ఒక అంతర్జాతీయ వివాహ జంట పాలన చేయడాన్ని వ్యతిరేకించింది. ఈ జంటను దక్షిణాఫ్రికాలోకి ప్రవేశించకుండా నిషేధించారు, అందులో మాఫేకింగ్ కూడా ఉంది, అది అప్పట్లో బెచువానాలాండ్ రక్షిత ప్రాంతం పరిపాలనా రాజధానిగా పనిచేసేది. బెచువానాలాండ్ బ్రిటిష్ రక్షిత ప్రాంతం కావడంతో, దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వం ఖామాను చీఫ్ పదవి నుంచి తొలగించేందుకు యుకే మీద ఒత్తిడి తీసుకువచ్చింది.[10]

అప్పటి బ్రిటన్ ప్రభుత్వం, అంటే అట్లీ మంత్రివర్గం (లేబర్ పార్టీ నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం), ద్వితీయ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత భారీ అప్పుల్లో ఉండడంతో, చవకైన దక్షిణాఫ్రికా బంగారం మరియు యురేనియం సరఫరాను కోల్పోవడానికి సిద్ధంగా లేదు. అదేవిధంగా, దక్షిణాఫ్రికా బెచువానాలాండ్‌పై ఆర్థిక ఆంక్షలు లేదా సైనిక దాడి చేసే అవకాశాన్ని కూడా వారు భయపడ్డారు.[13][14]

లండన్‌కు చెందిన నల్లజాతి హక్కుల నాయకుడు బిల్లీ స్ట్రాచన్ (Seretse Khama Fighting Committee సంయుక్త కార్యదర్శి) ఖామాను మద్దతు ఇస్తూ ఒక లేఖ రాశారు, అది తరువాత మాంచెస్టర్ గార్డియన్లో ప్రచురితమైంది.[15] 1950 మార్చి 28న బ్రిటిష్ లేబర్ పార్టీ ఎంపీ ఫెన్నర్ బ్రాక్‌వే హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్లో చర్చకు దారితీశారు, ఎందుకంటే ప్రభుత్వం ఖామాను తన దేశం నుండి బహిష్కరించిన నిర్ణయం తీసుకుంది, కారణం ఆయన రూత్ విలియమ్స్ను వివాహం చేసుకోవడమే.[16]

బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఖామా చీఫ్‌గా ఉండటానికి అర్హతపై ఒక న్యాయ విచారణ చేపట్టింది. ఈ విచారణలో ఆయన వివాహాన్ని తప్పుపట్టలేదు మరియు ఆయన బమాంగ్వాటో ప్రజలను పాలించడానికి పూర్తిగా అర్హుడని పేర్కొంది. అయితే, ఈ వివాహం కారణంగా సమీప అపార్థైడ్ ప్రభుత్వాలతో సంబంధాలు క్షీణించే అవకాశం ఉందని నివేదికలో పేర్కొంది.[17]

అయినా కూడా, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆ నివేదికను రహస్యంగా ఉంచి (దాదాపు 30 సంవత్సరాల పాటు బయటపెట్టలేదు) 1951లో ఖామా మరియు ఆయన భార్యను బెచువానాలాండ్ నుండి నిర్బంధంలోకి పంపింది.[18]

రాజకీయాల్లోకి తిరిగి ప్రవేశం

[మార్చు]
1965లో బోట్స్వానా స్వాతంత్ర్య చర్చల సమయంలో ఖామా (ముందు కూర్చుని కుడివైపు) మరియు ఆయన భవిష్యత్తు ఉప రాష్ట్రపతి మరియు వారసుడు క్వెట్ మాసిరే

ఖామాపై బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయం వెంటనే వివాదాస్పదమైంది, బ్రిటన్ మరియు బెచువానాలాండ్ రెండింటిలోనూ దీనిపై తీవ్ర విమర్శలు వచ్చాయి. కొన్ని బ్రిటిష్ పత్రికలు ఈ నిర్ణయానికి బాధ్యుడైన మంత్రి లార్డ్ సాలిస్బరీ రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేశాయి.[19][20]

బమాంగ్వాటోకు చెందిన ఆరుగురు ప్రతినిధులు లండన్‌కు వెళ్లి నిర్బంధంలో ఉన్న ఖామా మరియు లార్డ్ సాలిస్బరీని కలిశారు. ఇది 1895లో మూడు బట్స్వానా క్గోసిలు క్వీన్ విక్టోరియాను కలిసిన సంఘటనను గుర్తు చేసింది, కానీ ఈ ప్రయత్నం ఫలితం ఇవ్వలేదు. అంతేకాక, ఖామా స్థానంలో కొత్త నాయకుడిని ఎంపిక చేయాలని బ్రిటిష్ హై కమిషన్ ఆదేశించినప్పుడు, బమాంగ్వాటో ప్రజలు ఆ ఆదేశాన్ని తిరస్కరించారు.

1956లో, ఖామా మరియు ఆయన భార్య తమ గోత్ర సింహాసనాన్ని త్యజించిన తర్వాత సాధారణ పౌరులుగా బెచువానాలాండ్‌కు తిరిగి రావడానికి అనుమతి పొందారు. ఖామా కొంతకాలం పశుపోషణ (cattle ranching)లో పనిచేశారు కానీ అది విజయవంతం కాలేదు. తరువాత ఆయన స్థానిక రాజకీయాల్లో చేరి, 1957లో గోత్ర మండలికి కార్యదర్శిగా ఎన్నికయ్యారు. 1961 బర్త్‌డే హానర్స్లో ఆయన సేవలకు గుర్తింపుగా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య ఆర్డర్లో అధికారి (OBE)గా నియమించబడ్డారు.[21]

1961లో ఖామా తిరిగి రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించి బెచువానాలాండ్ డెమోక్రాటిక్ పార్టీను స్థాపించారు. ఆయన నిర్బంధం కారణంగా స్వాతంత్ర్య భావన కలిగిన ప్రజల్లో ఆయనకు మరింత విశ్వాసం పెరిగింది. 1965 ఎన్నికల్లో ఆయన పార్టీ సామ్యవాద మరియు పాన్-ఆఫ్రికన్ వాద పార్టీలను ఓడించి విజయం సాధించింది. బెచువానాలాండ్ ప్రధానమంత్రిగా ఖామా, కొత్తగా ఏర్పాటైన రాజధాని గాబరోనే నుండి బోట్స్వానా స్వాతంత్ర్యం కోసం కృషి కొనసాగించారు.

1965లో రూపొందించిన రాజ్యాంగం కొత్త బోట్స్వానా ప్రభుత్వం నిర్మాణాన్ని నిర్వచించింది. 30 సెప్టెంబర్ 1966న బోట్స్వానా స్వాతంత్ర్యం పొందింది. కొత్త బోట్స్వానా రాజ్యాంగం ప్రకారం ఖామా దేశపు తొలి రాష్ట్రపతిగా అయ్యారు.[1] దీనికి పది రోజుల ముందు, ఎలిజబెత్ II ఖామాను బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య ఆర్డర్లో నైట్ కమాండర్ (KBE)గా గౌరవించింది.[22]

రాష్ట్రపతి పదవీకాలం

[మార్చు]

1966లో స్వాతంత్ర్యం పొందిన సమయంలో బోట్స్వానా ప్రపంచంలో మూడవ అత్యంత పేద దేశంగా ఉండేది, చాలా ఆఫ్రికా దేశాల కంటే కూడా పేదగా ఉండేది.[23][24][25][26] దేశంలో మౌలిక సదుపాయాలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి; కేవలం 12 kilometres (7.5 miles) రహదారులు మాత్రమే పక్కాగా ఉండేవి. ఉన్నత విద్య పొందిన వారు చాలా కొద్దిమంది మాత్రమే—కేవలం 22 మంది విశ్వవిద్యాలయ పట్టభద్రులు మరియు 100 మంది హైస్కూల్ పూర్తి చేసినవారు మాత్రమే ఉండేవారు.[27]

ఖామా దేశాన్ని ఎగుమతులపై ఆధారపడిన ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చే లక్ష్యంతో బలమైన ఆర్థిక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. ఇది ముఖ్యంగా బీఫ్, రాగి, మరియు వజ్రంలపై ఆధారపడింది. 1967లో ఒరాపా వజ్ర గని కనుగొనడం ఈ కార్యక్రమానికి పెద్ద ఊతమిచ్చింది.[23]

ఖామా రాజకీయ అవినీతిపై కఠిన చర్యలు తీసుకున్నారు. ఆయన ప్రభుత్వం మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అనుకూలమైన విధానాలను అమలు చేసి ఆర్థిక అభివృద్ధిను ప్రోత్సహించింది. ఆయన తక్కువ మరియు స్థిరమైన పన్నులను మైనింగ్ కంపెనీలకు హామీ ఇచ్చారు, స్వేచ్ఛా వాణిజ్యంను ప్రోత్సహించారు మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛలను విస్తరించారు. పన్ను ఎగవేత మరియు అవినీతి తగ్గించేందుకు తక్కువ ఆదాయపు పన్ను రేట్లను కొనసాగించారు.[26]

ప్రాంతం మొత్తం యుద్ధాలు, జాతి వివక్ష మరియు అవినీతితో నిండిపోయిన సమయంలో కూడా ఖామా ఉదార ప్రజాస్వామ్యం మరియు వర్ణవివక్ష వ్యతిరేకతను కాపాడారు.[28]

చిన్న ప్రభుత్వ సేవను సమర్థవంతమైన మరియు అవినీతి రహిత బ్యూరోక్రసీగా మార్చారు, ఉద్యోగులను మెరిటోక్రసీ ఆధారంగా నియమించారు. వెంటనే స్థానికులను నియమించాలనే ఒత్తిడిని తట్టుకుని, తగిన అర్హతలు ఉన్న స్థానికులు దొరికే వరకు విదేశీ నిపుణులను కొనసాగించారు. ఖామా అంతర్జాతీయ సలహాదారుల సహాయాన్ని కూడా తీసుకున్నారు. మైనింగ్ కంపెనీలను మరిన్ని వనరుల కోసం అన్వేషణ చేయమని ప్రోత్సహించడం వల్ల రాగి, నికెల్, మరియు బొగ్గు నిల్వలు కనుగొనబడ్డాయి.[27]

1960 నుండి 1980 వరకు బోట్స్వానా ప్రపంచంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందిన ఆర్థిక వ్యవస్థగా నిలిచింది.[29] ఈ అభివృద్ధికి ప్రధాన కారణం ఖనిజ పరిశ్రమ.

ప్రభుత్వం ఆదాయాన్ని ఉపయోగించి మౌలిక సదుపాయాలు, ఆరోగ్య సేవలు, మరియు విద్యా వ్యవస్థపై భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టింది. పశుసంవర్థక రంగానికి పెద్ద ఎత్తున మద్దతు ఇచ్చింది. దేశంలోని ఏకైక మాంసం ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాన్ని జాతీయీకరించి, మరిన్ని నిర్మించింది. బోట్స్వానా మీట్ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసి దేశంలో బీఫ్ విక్రయాలను నియంత్రించింది. ఖామా ప్రత్యక్షంగా యూరోపియన్ ఆర్థిక సమాఖ్యతో లాభదాయక వాణిజ్య ఒప్పందం కుదుర్చారు.

1970లో బోట్స్వానా డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ను స్థాపించి విదేశీ పెట్టుబడులను ఆకర్షించారు. 1976లో బోట్స్వానా పులాను దేశీయ కరెన్సీగా ప్రవేశపెట్టారు, ఇది దక్షిణాఫ్రికా రాండ్ను భర్తీ చేసింది.[27][30]

ఖామా అభివృద్ధిపై దృష్టి పెట్టడం వల్ల రక్షణ ఖర్చులు తక్కువగా ఉండేవి. మొదట చిన్న పోలీస్ బలగాన్ని మాత్రమే ఏర్పాటు చేశారు. కానీ తరువాత దక్షిణాఫ్రికా రక్షణ దళం మరియు రోడేషియా భద్రతా దళాలు దాడులు చేయడంతో 1977లో బోట్స్వానా రక్షణ దళంను ఏర్పాటు చేశారు.[31]

విదేశాంగ విధానంలో ఖామా జాగ్రత్తగా వ్యవహరించారు మరియు పొరుగు దేశాలపై దాడులు చేయడానికి తమ భూభాగాన్ని ఉపయోగించనివ్వలేదు.[32] ఆయన మరణానికి ముందు రోడేషియన్ పౌర యుద్ధం ముగింపుకు మరియు జింబాబ్వే స్వాతంత్ర్యానికి కీలక పాత్ర పోషించారు.< ఖామా 1969, 1974 మరియు 1979 ఎన్నికల్లో వరుసగా విజయం సాధిస్తూ మూడు సార్లు తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.ఆయన పాలన కాలమంతా భారీ మెజారిటీతో అధికారంలో కొనసాగారు.

మరణం

[మార్చు]

తన మరణానికి ముందు కొన్ని సంవత్సరాల పాటు ఖామా ఆరోగ్యం క్రమంగా క్షీణించింది. ఆయనకు గుండె మరియు మూత్రపిండ సంబంధిత వ్యాధులు ఉన్నాయి. 1960లో ఆయనకు మధుమేహం (diabetes) నిర్ధారణ అయింది.[33] 1976లో జోహానెస్‌బర్గ్లో గుండె శస్త్రచికిత్స చేయించుకొని పేస్‌మేకర్ అమర్చించుకున్నారు. ఆ తరువాత తరచుగా వైద్య చికిత్స కోసం లండన్కు వెళ్తుండేవారు.

1980 జూన్‌లో లండన్‌లో చికిత్స పొందుతున్న సమయంలో ఖామాకు చివరి దశలో ఉన్న ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్ నిర్ధారణ అయింది. చికిత్స సాధ్యం కాదని తేలడంతో ఆయన తిరిగి స్వదేశానికి చేరుకున్నారు.[34][35]

ఖామా 13 జూలై 1980న బోట్స్వానాలో తన భార్య సమక్షంలో నిద్రలోనే మరణించారు.[36] ఆయన మరణానంతరం ఉపరాష్ట్రపతి క్వెట్ మసిరే (Quett Masire) అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. గాబరోన్‌లో ఆయన భౌతిక దేహాన్ని ప్రజలు నివాళులర్పించేందుకు ఉంచగా, సుమారు 40,000 మంది హాజరయ్యారు. అనంతరం ఆయనను సెరోవేలోని రాయల్ సమాధి ప్రాంగణంలో సమాధి చేశారు.[37]

వారసత్వం

[మార్చు]
అధ్యక్షుడు సర్ సెరెట్సే ఖామా ఉపయోగించిన మొదటి డైమ్లర్ లిమోసిన్

ఖామా మరణించిన 28 సంవత్సరాల తరువాత, ఆయన కుమారుడు ఇయాన్ ఖామా బోట్స్వానా నాల్గవ అధ్యక్షుడిగా ఫెస్టస్ మొగాయేను అనుసరించాడు;[5] 2009 బోట్స్వానా సాధారణ ఎన్నికలులో అతను ఘన విజయం సాధించాడు.[5] అదే సంవత్సరంలో, ఆయన చిన్న కుమారుడు ట్షెకెడి ఖామా II సెరోవే నార్త్ వెస్ట్ నుండి పార్లమెంట్ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఇయాన్ ఖామా 2018లో పదవి వీడాడు.[38]

బోట్స్వానా ప్రధాన విమానాశ్రయం అయిన సర్ సెరెట్సే ఖామా అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంకు ఖామా పేరును పెట్టారు. ఇది 1984లో ప్రారంభించబడింది.[39]

2016లో విడుదలైన ఏ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ సినిమా, అమ్మా అసాంటే దర్శకత్వంలో మరియు గై హిబ్బర్ట్ రచనలో రూపొందించబడింది. ఇది ఖామా వివాహానికి సంబంధించిన వివాదాల కథను చూపిస్తుంది. ఇందులో డేవిడ్ ఒయెలోవో ఖామాగా, రోసమండ్ పైక్ రూత్ విలియమ్స్‌గా నటించారు.[40]

అదనంగా, సర్ సెరెట్సే మరియు లేడీ ఖామా మధ్య ఉన్న సంబంధం ఆస్కార్ అవార్డు గెలుచుకున్న Guess Who's Coming to Dinner చిత్ర రచయితలకు ప్రేరణగా నిలిచిందని సూచించబడింది. ఇందులో స్పెన్సర్ ట్రేసీ, కథరిన్ హెప్బర్న్ మరియు సిడ్నీ పోయిటియర్ నటించారు.[41]

ఖామా గురించి తరచుగా అలెగ్జాండర్ మెక్‌కాల్ స్మిత్ రచించిన ది నం. 1 లేడీస్ డిటెక్టివ్ ఏజెన్సీ పుస్తకాలలో ప్రస్తావించబడుతుంది.[42] ఈ సిరీస్‌లో ప్రధాన పాత్ర అయిన మ్మా రమోట్స్వే ఆయనను ఎంతో గౌరవిస్తుంది, ఆయనను నెల్సన్ మండేలాతో పోల్చుతూ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఆయనకు తగిన గుర్తింపు రాలేదని విచారిస్తుంది.

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ 1.0 1.1 1.2 The President and Vice President Archived 2012-08-04 at the Wayback Machine. Chapter 4, Part I, Constitution of Botswana
  2. ↑ "Sir Seretse Khama | president of Botswana | Britannica". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 22 మే 2022.
  3. ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 Ramsay, Jeff (1 జూలై 2021). "Seretse Khama Centenary: A profile of our first president". Mmegi Online (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 22 మే 2022.
  4. ↑ Henderson, Willie (జనవరి 1990). "Seretse Khama: A Personal Appreciation". African Affairs. 89 (354): 27–56. doi:10.1093/oxfordjournals.afraf.a098278. ISSN 1468-2621.
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 "IFES Election Guide | Elections: Botswana Parliamentary Election 2009". www.electionguide.org. Retrieved 22 మే 2022.
  6. ↑ "The Presidency – Republic of South Africa". Archived from the original on 20 జూలై 2009.
  7. ↑ "Botswana issues arrest warrant for ex-President Ian Khama". AP NEWS (in ఇంగ్లీష్). 2 జనవరి 2023. Retrieved 16 జూన్ 2023.
  8. ↑ Parsons, Neil. "Sir Seretse Khama". University of Botswana History Department website. Retrieved 28 ఏప్రిల్ 2012.
  9. ↑ 9.0 9.1 "Seretse Kharma | The Inner Temple". www.innertemple.org.uk (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 15 నవంబరు 2021. Retrieved 11 ఆగస్టు 2025.
  10. ↑ 10.0 10.1 "New building named after Sir Seretse Khama | Balliol College". www.balliol.ox.ac.uk (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 11 ఆగస్టు 2025.
  11. ↑ "We pay homage to Botswana Presidents – past to present". YourBotswana (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 12 జనవరి 2025. Retrieved 24 మే 2020.
  12. ↑ Benson, Mary (1976). "Tshekedi Khama as I Knew Him". Botswana Notes and Records. 8: 121–128. ISSN 0525-5090. JSTOR 40979462.
  13. ↑ Redfern, John (1955). "An appeal". Ruth and Seretse: 'A Very Disreputable Transaction'. లండన్: విక్టర్ గొల్లాంజ్. p. 221.
  14. ↑ Rider, Clare (2003). "The 'Unfortunate Marriage' of Seretse Khama". The Inner Temple Yearbook 2002/2003. ఇన్నర్ టెంపుల్. Archived from the original on 19 జూలై 2006. Retrieved 6 ఆగస్టు 2006.
  15. ↑ "Letters to the Editor: Seretse Khama". మాంచెస్టర్ గార్డియన్. 18 మార్చి 1950. p. 6.
  16. ↑ Dutfield, Michael (1990). A Marriage of Inconvenience. London: Unwin Hyman.
  17. ↑ Rider, Clare (2003). "The 'Unfortunate Marriage' of Seretse Khama". The Inner Temple Yearbook 2002/2003. ఇన్నర్ టెంపుల్. Archived from the original on 19 జూలై 2006. Retrieved 6 ఆగస్టు 2006.
  18. ↑ "Sir Seretse Khama – first President of Botswana". BBC – Radio 4 Making History. బిబిసి రేడియో 4. 22 జూలై 2010. Retrieved 6 సెప్టెంబరు 2017.
  19. ↑ Williams, Susan, 2006, Colour Bar: The Triumph of Seretse Khama and His Nation, Allen Lane
  20. ↑ Redfern, John (1955). "The mean marquis". Ruth and Seretse: "A Very Disreputable Transaction". లండన్: విక్టర్ గొల్లాంజ్. p. 189.
  21. ↑ "No. 42370". The London Gazette (Supplement). 2 జూన్ 1961. p. 4164.
  22. ↑ "No. 44120". The London Gazette. 23 సెప్టెంబరు 1966. p. 10295.
  23. ↑ 23.0 23.1 James Haskins, Jim Haskins. African Heroes. p. 126.
  24. ↑ Robert Guest (2004). The Shackled Continent. Smithsonian. ISBN 978-1588342140.
  25. ↑ "Economic Freedom, Not More Aid, will Transform Africa". Fraser Institute. 2002. Archived from the original on 20 జూలై 2009.
  26. ↑ 26.0 26.1 Marian L. Tupy (14 మే 2008). "Botswana and Zimbabwe: A Tale of Two Countries".
  27. ↑ 27.0 27.1 27.2 "An African Success Story: Botswana". Economics.mit.edu. Archived from the original on 24 మే 2012. Retrieved 27 ఫిబ్రవరి 2017.
  28. ↑ "Mmegi Online :: A glimpse of Seretse Khama's legacy". Mmegi.bw. 26 ఏప్రిల్ 2007. Retrieved 27 ఫిబ్రవరి 2017.
  29. ↑ Acemoglu, D., S. Johnson and J.A. Robinson. 2003. “An African Success Story: Botswana.”
  30. ↑ "Botswana facts, information, pictures". Encyclopedia.com. Retrieved 27 ఫిబ్రవరి 2017.
  31. ↑ "Ottawa Citizen".
  32. ↑ Dale, Richard. Botswana's Search for Autonomy in Southern Africa.
  33. ↑ "President Seretse Khama". South African History Online. Retrieved 22 మే 2022.
  34. ↑ "The Montreal Gazette - Google News Archive Search". Archived from the original on 24 జనవరి 2016.
  35. ↑ "The Montreal Gazette - Google News Archive Search". Archived from the original on 24 జనవరి 2016.
  36. ↑ Akyeampong & Gates 2012, p. 359.
  37. ↑ Tlou, Thomas; Parsons, Neil; Henderson, Willie (1995). Seretse Khama, 1921–1980. Braamfontein: Macmillan Boleswa. pp. 391–2. ISBN 99912-60-31-5.
  38. ↑ "Botswana's Khama steps down as president after a decade at helm". Reuters (in ఇంగ్లీష్). 31 మార్చి 2018. Retrieved 22 మే 2022.
  39. ↑ "Sir Seretse Khama International Airport". Civil Aviation Authority of Botswana. Retrieved 4 అక్టోబరు 2023.
  40. ↑ Fullerton, Huw (25 నవంబరు 2016). "How accurate is David Oyelowo's A United Kingdom?". www.radiotimes.com (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 22 మే 2022.
  41. ↑ Brozan, Nadine (16 February 2006), "Peggy Appiah, 84, Author Who Bridged Two Cultures, Dies", ది న్యూ యార్క్ టైమ్స్.
  42. ↑ Counihan, Clare (2011). "Detecting Outside History in The No. 1 Ladies' Detective Agency". Mosaic: An Interdisciplinary Critical Journal. 44 (2): 101–118. ISSN 0027-1276. JSTOR 44029511.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=సెరెట్సే_గోయిట్సెబెంగ్_మాఫిరి_ఖామా&oldid=4821894" నుండి వెలికితీశారు