సొమాలీలాండ్

Republic of Somaliland

*Jamhuuriyadda Soomaaliland* (Somali)
جمهورية صوماليلاند (Arabic)
*Jumhūrīyat Ṣūmālīlānd*
Republic of Somaliland; Jamhuuriyadda Soomaaliland (Somali); جمهورية صوماليلاند (Arabic); Jumhūrīyat Ṣūmālīlānd
	జండా Emblem
	నినాదం: لا إله إلا الله محمد رسول الله; Lā ilāhā illā-llāhu; muḥammadun rasūlu-llāh; "There is no God but Allah; Muhammad is the Messenger of God"
	గీతం: Samo ku waar; حياة طويلة مع السلام; "Live in Eternal Peace"మూస:Parabr
	Territory controlled; Territory claimed but not controlled
రాజధాని	Hargeisa; 9°33′N 44°03′E / 9.550°N 44.050°E
అధికార భాషలు	Somali
Second language	Arabic, English
మతం	Islam (official)
పిలుచువిధం	Somalilander;
ప్రభుత్వం	Unitary presidential republic
• President	Abdirahman Mohamed Abdullahi
• Vice President	Mohamed Aw-Ali Abdi
• Speaker of the House	Yasin Haji Mohamoud
• Chief Justice	Adan Haji Ali
శాసనవ్యవస్థ	Parliament
• ఎగువ సభ	House of Elders
• దిగువ సభ	House of Representatives
Unrecognised independence from Somalia
• Isaaq Sultanate	1750–1884
• Establishment of British protectorate	1884
• Independence of the State of Somaliland	26 June 1960
• Union with the Trust Territory of Somaliland	1 July 1960
• Declaration of independence	18 May 1991
• Current constitution	13 June 2001
విస్తీర్ణం
• మొత్తం	177,000 km2 (68,000 sq mi)
జనాభా
• 2024 estimate	6,200,000 (109th)
• జనసాంద్రత	28.27/km2 (73.2/sq mi)
GDP (nominal)	2022 estimate
• Total	$3.782 billion
• Per capita	$852
ద్రవ్యం	Somaliland shilling
కాల విభాగం	UTC+3 (EAT)
తేదీ తీరు	d/m/yy (AD)
వాహనాలు నడుపు వైపు	right
ఫోన్ కోడ్	+252 (Somalia)

సోమాలిలాండు అధికారికంగా సోమాలిలాండు రిపబ్లికు, ^[b] ఆఫ్రికా హార్ను‌లో గుర్తించబడని దేశం. ఇది అడెను గల్ఫు దక్షిణ తీరంలో ఉంది. వాయువ్య దిశలో జిబౌటి, దక్షిణ, పశ్చిమాన ఇథియోపియా, తూర్పున సోమాలియా సరిహద్దులుగా ఉంది. .^[6] దీని క్లెయిం చేయబడిన భూభాగం 1,76,120 చదరపు కిలోమీటర్లు (68,000 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉంది.^[7]2024 నాటికి సుమారు 6.2 మిలియన్ల జనాభాతో ఉంది.^[8]^[9] రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం హర్గీసా.

14 నుండి 15వ శతాబ్దాలలో జైలా ఆధారిత అడాలు సుల్తానేటు‌తో సహా ప్రారంభ ఇస్లామికు కాలంలో ఈ ప్రాంతంలో వివిధ సోమాలి ముస్లిం రాజ్యాలు స్థాపించబడ్డాయి.^[10]^[11] ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో అడాలు సుల్తానేటు వారసత్వ దేశాలు ఉద్భవించాయి. వీటిలో 18వ శతాబ్దం మధ్యలో స్థాపించబడిన ఇసాకు సుల్తానేటు కూడా ఉంది.^[12]^[13]^[14]^[15] 19వ శతాబ్దం చివరలో యునైటెడు కింగ్‌డం ఈ ప్రాంతంలోని వివిధ వంశాలతో ఒప్పందాల మీద సంతకం చేసింది. సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు‌ను స్థాపించింది.^[16]^[17]^[18] దీనికి యునైటెడు కింగ్‌డం 1960 జూన్ 26న సోమాలిలాండు రాష్ట్రంగా అధికారికంగా స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చింది. ఐదు రోజుల తర్వాత సోమాలిలాండు దేశంగా స్వచ్ఛందంగా సోమాలియా ట్రస్టు టెరిటరీ (మాజీ ఇటాలియను సోమాలియా)తో కలిసి సోమాలి రిపబ్లికు‌ను ఏర్పాటు చేసింది.^[19]^[16] రెండు రాజ్యాల యూనియను ప్రారంభంలోనే సమస్యాత్మకంగా నిరూపించబడింది.^[20] వినాశకరమైన ఒగాడెను యుద్ధం ముగిసిన కొద్దికాలానికే సోమాలిలాండు‌లోని ప్రధాన వంశ కుటుంబమైన ఇసాకు‌కు వ్యతిరేకంగా సోమాలియా బారే పాలన అమలు చేసిన కఠినమైన విధానాలకు ప్రతిస్పందనగా^[21]1991లో సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్య ప్రకటనతో 10 సంవత్సరాల స్వాతంత్ర్య యుద్ధం ముగిసింది.^[22] సోమాలిలాండు ప్రభుత్వం తనను తాను బ్రిటిషు సోమాలిలాండు‌కు వారస రాజ్యంగా భావిస్తుంది.^[23]

1991 నుండి ఈ భూభాగాన్ని ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలు పరిపాలిస్తున్నాయి. ఇవి సోమాలిలాండు రిపబ్లికు ప్రభుత్వంగా అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందాలని కోరుకుంటాయి. .^[24]^[25]^[26]^[27] కేంద్ర ప్రభుత్వం కొన్ని విదేశీ ప్రభుత్వాలతో అనధికారిక సంబంధాలను కొనసాగిస్తోంది. వారు హర్గీసాకు ప్రతినిధులను పంపారు;^[28]^[29]^[30] సోమాలిలాండు ఇథియోపియా, తైవాన్‌తో సహా అనేక దేశాల నుండి ప్రతినిధి కార్యాలయాలను కలిగి ఉంది.^[31]^[32] అయితే సోమాలిలాండు స్వయం ప్రకటిత స్వాతంత్ర్యాన్ని ఏ యుఎన్ సభ్య దేశం లేదా అంతర్జాతీయ సంస్థ అధికారికంగా గుర్తించలేదు.^[28]^[33]^[34] ఇది వాస్తవంగా నియంత్రిత భూభాగం ద్వారా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గుర్తింపు పొందని దేశంగా ఉంది. ఇది ప్రాతినిధ్యం వహించని దేశాలు, ప్రజల సంస్థలో సభ్యత్వం కలిగి ఉంది. ఇది స్థానిక ప్రజలు, మైనారిటీలు, గుర్తింపు పొందని లేదా ఆక్రమిత ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్న ఒక న్యాయవాద సమూహం కలిగి ఉంది..^[35] 2022లో ఉద్భవించిన లాస్ అనోడ్ వివాదం తరువాత సోమాలిలాండు దాని తూర్పు భూభాగంలో గణనీయమైన భాగాన్ని ఎస్‌ఎస్‌సి-ఖటుమో పరిపాలనను స్థాపించిన యూనియను అనుకూల శక్తుల నియంత్రణకు కోల్పోయింది.^[36]

పేరువెనుక చరిత్ర

సోమాలిలాండు అనే పేరు రెండు పదాల నుండి ఉద్భవించింది: "సోమాలి", "భూమి". 1884లో బ్రిటను ఈజిప్టు పరిపాలన నుండి నియంత్రణ తీసుకున్నప్పుడు ఇసాకు, ఇస్సా, గదబుర్సి, వార్సంగలి వంశాలకు చెందిన పాలక సోమాలి సుల్తాన్లతో వరుస ఒప్పందాల మీద సంతకం చేసిన తర్వాత ఈ ప్రాంతానికి పేరు పెట్టారు. బ్రిటిషు వారు బ్రిటిషు సోమాలిలాండు అని పిలువబడే ప్రాంతంలో ఒక రక్షిత ప్రాంతాన్ని స్థాపించారు. 1960లో ప్రొటెక్టరేటు బ్రిటను నుండి స్వతంత్రమైనప్పుడు దీనిని సోమాలిలాండు అని పిలిచేవారు. ఐదు రోజుల తరువాత 1960 జూలై 1న సోమాలిలాండు ఇటాలియను పరిపాలన (మాజీ ఇటాలియను సోమాలిలాండు) కింద సోమాలిలాండు ట్రస్టు టెరిటరీతో ఐక్యమైంది. 1991లో సోమాలి అంతర్యుద్ధం తర్వాత స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించిన తర్వాత "రిపబ్లిక్ ఆఫ్ సోమాలిలాండు" అనే పేరు స్వీకరించబడింది.^[37]

1991లో బురావోలో జరిగిన గ్రాండు కాన్ఫరెన్సు‌లో ఆ దేశానికి అనేక పేర్లు సూచించబడ్డాయి. వాటిలో పంటు‌ల్యాండు, సోమాలిలాండు పురాతన పంటు భూమిలో ఉండటం, పొరుగున ఉన్న సోమాలియాలోని పంటు‌ల్యాండు దేశం పేరును సూచిస్తూ, సోమాలిలో "ఐదు కంటే మెరుగైనది" అని అర్థం వచ్చే శంకరూను, గ్రేటరు సోమాలియాలోని ఐదు ప్రాంతాలను సూచిస్తూ పేర్లు సూచించబడ్డాయి.^[38]

చరిత్ర

చరిత్రపూర్వ

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు‌లోని గుహలు

సోమాలిలాండు ప్రాంతం నియోలిథికు యుగంలో సుమారు 10,000 సంవత్సరాల క్రితం నుండి మానవ నివసితప్రాంతంగా ఉంది.^[39]^[40] పురాతన గొర్రెల కాపరులు ఆవులు, ఇతర పశువులను పెంచారు. వారు శక్తివంతమైన గుహా కుడ్యచిత్రాలను సృష్టించారు. రాతి యుగంలో డోయను, హర్గీసను సంస్కృతులు ఇక్కడ వృద్ధి చెందాయి.^[41] హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికా ఖనన ఆచారాల పురాతన ఆధారాలు సోమాలిలాండు‌లోని కీపూ 4వ సహస్రాబ్ది నాటి స్మశానవాటికల నుండి లభించాయి.^[42]ఉత్తరాన ఉన్న జలేలో సైటు నుండి రాతి పనిముట్లు కూడా 1909లో తూర్పు, పశ్చిమ దేశాల మధ్య పురాతన శిలాయుగంలో పురావస్తు సార్వత్రికతను ప్రదర్శించే ముఖ్యమైన కళాఖండాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి.^[43]

భాషా శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం ఆఫ్రోఆసియాటికు మాట్లాడే మొదటి జనాభా తరువాతి నియోలిథికు కాలంలో నైలు లోయలో లేదా నియరు ఈస్టు‌ ^[44] కుటుంబం ప్రతిపాదించిన ఉర్హైమాటు ("అసలు మాతృభూమి") నుండి ఈ ప్రాంతానికి వచ్చారు. ^[45]

హర్గీసా శివార్లలోని లాస్ గీలు కాంప్లెక్సు సుమారు 5,000 సంవత్సరాల నాటిది. ఇక్కడ అడవి జంతువులు, అలంకరించబడిన ఆవులు రెండింటినీ వర్ణించే రాతి కళను కనిపిస్తూ ఉంది.^[46] ఇతర గుహ చిత్రాలు ఉత్తర ధంబలిను ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి. గుర్రం మీద వేటగాడు తొలి చిత్రణలలో ఇది ఒకటి. ఇది రాతి కళ విలక్షణమైన ఇథియోపియను-అరేబియను శైలిలో ఉంది. ఇది క్రీపూ 1,000 నుండి క్రీపూ 3,000 నాటిది. .^[47]^[48] అదనంగా తూర్పు సోమాలిలాండు‌లోని లాస్ ఖోరే, ఎల్ అయో పట్టణాల మధ్య కరిన్‌హెగనే ఉంది. ఇక్కడ నిజమైన పౌరాణిక జంతువుల అనేక గుహ చిత్రాలు ఉన్నాయి. ప్రతి పెయింటింగు దాని క్రింద ఒక శాసనం ఉంటుంది. ఇది సమిష్టిగా దాదాపు 2,500 సంవత్సరాల నాటిదని అంచనా వేయబడింది.^[49]^[50]

పురాతన కాలం - శాస్త్రీయ యుగం

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలి వాస్తుశిల్పం

పురాతన పిరమిడు నిర్మాణాలు, సమాధులు, శిథిలమైన నగరాలు, వార్గాడే గోడ వంటి రాతి గోడలు సోమాలి ద్వీపకల్పంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న నాగరికతలకు నిదర్శనం.^[51]^[52] పురాతన సోమాలిలాండు పురాతన ఈజిప్ట్, మైసీనియను గ్రీసు‌తో కనీసం క్రీపూ రెండవ సహస్రాబ్ది నాటి వాణిజ్య సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది సోమాలియా లేదా ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలు పురాతన పంటు భూమి స్థానం అనే పరికల్పనకు మద్దతు ఇస్తుంది.^[51]^[53] పుంటైట్లు తమ వాణిజ్య ఓడరేవుల ద్వారా ఈజిప్షియన్లు, ఫోనీషియన్లు, బాబిలోనియన్లు, భారతీయులు, చైనీసు, రోమన్లతో మిర్రరు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, బంగారం, ఎబోనీ, పొట్టి కొమ్ముల పశువులు, దంతాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలను వ్యాపారం చేశారు. 18వ రాజవంశం రాణి హాత్షెప్సుటు పుంటు‌కు పంపిన ఈజిప్షియను యాత్ర పుంటైటు రాజు పరాహు, రాణి అతి పాలనలో డీరు ఎల్-బహారీ వద్ద ఉన్న ఆలయ ఉల్లేఖనాల మీద నమోదు చేయబడింది. ^[51] 2015లో పుంటు నుండి ఈజిప్టుకు బహుమతులుగా తీసుకురాబడిన పురాతన బబూను మమ్మీల ఐసోటోపికు విశ్లేషణ ప్రకారం ఈ నమూనాలు తూర్పు సోమాలియా, ఎరిత్రియా-ఇథియోపియా కారిడారు‌ను కలిగి ఉన్న ప్రాంతం నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు.^[54]

క్రీస్తుపూర్వం 2వ - 3వ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలంలో హార్ను ప్రాంతంలో ఒంటెలను పెంపకం చేసినట్లు విశ్వసిస్తున్నారు. అక్కడి నుండి ఇది ఈజిప్టు, మాగ్రెబు‌లకు వ్యాపించింది.^[55] క్లాసికలు కాలంలో, ఉత్తర బార్బరా నగర-రాష్ట్రాలైన మోసిలాను, ఒపోను, ముండసు, ఐసిసు, మలావో, అవలైట్సు, ఎస్సినా, నికాను, సారాపియను టోలెమికు ఈజిప్టు, ప్రాచీన గ్రీసు, ఫోనిసియా, పార్థియను పర్షియా, సబా, నబాటేయను రాజ్యం, రోమను సామ్రాజ్యం నుండి వచ్చిన వ్యాపారులతో అనుసంధానిస్తూ లాభదాయకమైన వాణిజ్య నెట్వర్కును అభివృద్ధి చేశారు. వారు తమ సరుకును రవాణా చేయడానికి బెడెను అని పిలువబడే పురాతన సోమాలి సముద్ర నౌకను ఉపయోగించారు.^[56]

నబాటేయను సామ్రాజ్యాన్ని రోమన్లు జయించి సముద్ర దొంగతనాలను అరికట్టడానికి ఆడెను‌లో రోమను నావికాదళాన్ని స్థాపించిన తర్వాత అరబు, సోమాలి వ్యాపారులు అరేబియా ద్వీపకల్పంలోని స్వేచ్ఛా ఓడరేవు నగరాలలో భారతీయ నౌకలు వ్యాపారం చేయకుండా నిరోధించడానికి రోమన్లతో సహకరించారు^[57] ఎర్ర, మధ్యధరా సముద్రాల మధ్య లాభదాయకమైన వాణిజ్యంలో సోమాలి, అరబు వ్యాపారుల ప్రయోజనాలను కాపాడటానికి.^[58] అయితే భారతీయ వ్యాపారులు సోమాలి ద్వీపకల్పంలోని ఓడరేవు నగరాలలో వ్యాపారం కొనసాగించారు. ఇది రోమను జోక్యం లేకుండా ఉంది.^[59]

శతాబ్దాలుగా భారతీయ వ్యాపారులు సిలోను, స్పైసు దీవుల నుండి సోమాలియా, అరేబియాకు పెద్ద మొత్తంలో దాల్చినచెక్కను తీసుకువచ్చారు. సుగంధ ద్రవ్యాల మూలం రోమను, గ్రీకు ప్రపంచంతో వారి వ్యాపారంలో అరబు, సోమాలి వ్యాపారులు అత్యంత రహస్యంగా ఉంచబడిన రహస్యమని చెబుతారు; రోమన్లు, గ్రీకులు మూలం సోమాలి ద్వీపకల్పం అని విశ్వసించారు.^[60] సోమాలి, అరబు వ్యాపారుల మధ్య సహకారం ఉత్తర ఆఫ్రికా, నియరు ఈస్టు, యూరపు‌లో భారతీయ, చైనీసు దాల్చినచెక్క ధరను పెంచింది. ఇది సుగంధ ద్రవ్యాల వ్యాపారాన్ని లాభదాయకంగా మార్చింది. ముఖ్యంగా సముద్ర, భూ మార్గాల్లో పెద్ద మొత్తంలో రవాణా చేయబడిన సోమాలి వ్యాపారులకు ఇది లాభదాయకం అయింది.^[58]

2007లో హర్గీసా, చుట్టుపక్కల సబియను, హిమ్యారైటు రచనలతో కూడిన మరిన్ని కుడ్యచిత్రాలు కనుగొనబడ్డాయి. అయితే కొన్నింటిని డెవలపర్లు బుల్డోజరు‌తో కూల్చివేసారు. .^[61]

ఇస్లాం జననం - మధ్య యుగాలు

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలి కులీనులు, ఆస్థాన బిరుదులు, ఇఫాత్ సుల్తానేటు, అడాల్ సుల్తానేటు మరియు ఇసాకు వలసలు

15వ శతాబ్దపు ఫ్రెంచి కళాకారుడు అడాలు సుల్తాను (కుడి), రాజు యాగ్బియా-సియోను, ఆయన మనుషుల (ఎడమ) దళాల మధ్య జరిగిన యుద్ధాన్ని చిత్రించాడు. లే లివ్రే డెస్ మెర్వీల్లెస్ నుండి.

ఇసాకు ప్రజలు సాంప్రదాయకంగా షేకు ఇసాకు బిను అహ్మదు వారసులమని చెప్పుకుంటున్నారు. ఆయన 12వ లేదా 13వ శతాబ్దంలో సోమాలిలాండు‌కు ప్రయాణించి ఇద్దరు మహిళలను వివాహం చేసుకున్నాడని చెప్పబడింది; ఒకరు స్థానిక దిరు వంశానికి చెందినవారు, మరొకరు పొరుగున ఉన్న హరారీ ప్రజల నుండి వచ్చారు.^[62] ఇసాకు వంశ-కుటుంబ వంశాలకు సాధారణ పూర్వీకులు అయిన ఎనిమిది మంది కుమారులను ఆయన కన్నట్లు చెబుతారు. ఆయన మరణించే వరకు మైధు‌లోనే ఉన్నాడు.^[63]

12వ శతాబ్దంలో ఇసాకు వంశ-కుటుంబం పరిమాణం సంఖ్యలలో పెరగడంతో వంశ-కుటుంబం మైటు (మేధు), విస్తృత సనాగు ప్రాంతంలోని వారి ప్రధాన ప్రాంతం నుండి 15వ - 16వ శతాబ్దాల నాటికి ప్రస్తుత సోమాలిలాండు‌లోని విస్తృత భాగంలో నైరుతి దిశగా విస్తరించి వ్యాపించింది. ^[64]^[65]^[66]^[67] ఇసాకు మైటు మునుపటి దిరు కమ్యూనిటీలను విస్తరించడంతో, విస్తృత సనాగు ప్రాంతం పశ్చిమం వైపుకు, దక్షిణం వైపుకు వారి ప్రస్తుత స్థానాల వైపుకు నడపబడింది.^[68] ఈ సాధారణ విస్తరణలో ఇసాకు వారి ప్రస్తుత భాగాల విభాగాలుగా విడిపోయింది. అయితే హబరు యూనిసు వంశంలోని ఒక భాగం. ముసే 'అర్రే, షేకు ఇసాకు సమాధి సంరక్షకులుగా మైటు‌లో వెనుకబడి ఉంది.^[68] 1300ల నాటికి ఇసాకు వంశాలు వలస వంశాలకు వ్యతిరేకంగా వంశ ఘర్షణల సమయంలో తమ నివాస ప్రాంతాలు, వనరులను రక్షించుకోవడానికి ఐక్యమయ్యాయి.^[69]

యుద్ధం తరువాత ఇసాకు వంశాలు (దారూదు వంటి ఇతర తెగలతో పాటు) ఈశాన్యంలో సంఖ్యాపరంగానూ, భూభాగంలో విస్తరించాయి. దీని వలన వారు తమ ఒరోమో పొరుగువారితో పోటీ పడటం ప్రారంభించారు. వారు గొప్ప ఒరోమో వలసల తర్వాత ఉత్తరం వైపు విస్తరిస్తున్నారు. తద్వారా నైరుతి వైపు సాధారణ ఒత్తిడి ఏర్పడింది. ఇసాకు, దరూదు ఉపకులాలతో కలిసి పశ్చిమానికి జిగ్జిగా మైదానాలలోకి, మరింత ముందుకు వెళ్లి అక్కడ నుండి క్రైస్తవ అబిస్సినియాకు వ్యతిరేకంగా అడాలు సుల్తానేటు పోరాటాలలో వారు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు. ^[70] 16 నుండి 17వ శతాబ్దం నాటికి ఆ తరువాత వచ్చిన ఉద్యమాలు తీరప్రాంత సోమాలిలాండు‌లో ఇసాకు‌లను స్థాపించినట్లు అనిపిస్తుంది.^[71]

ఇస్లామికు కాలం ప్రారంభంలో ఈ ప్రాంతంలో వివిధ సోమాలి ముస్లిం రాజ్యాలు స్థాపించబడ్డాయి.^[10] 14వ శతాబ్దంలో జైలాకు చెందిన అడాలు సుల్తానేటు ఇథియోపియను చక్రవర్తి అమ్డా 1వ సెయోను దళాలతో పోరాడింది.^[11] ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం తరువాత 1500లలో బెర్బెరా, పరిసర ప్రాంతాలను ఆక్రమించింది. ఈజిప్టుకు చెందిన ముహమ్మదు అలీ, పాషా, తరువాత 1821 - 1841 మధ్య ఈ ప్రాంతంలో స్థిరపడ్డారు.^[72]

సనాగు ప్రాంతం ఎల్ అఫ్వేను సమీపంలో శిథిలమైన ఇస్లామికు నగరం మదునా ఉంది. ఇది సోమాలిలాండు‌లో అత్యంత గణనీయమైన, అందుబాటులో ఉన్న శిథిలంగా పరిగణించబడుతుంది.^[73]^[74] శిథిలమైన నగరం ప్రధాన లక్షణం ఒక పెద్ద దీర్ఘచతురస్రాకార మసీదు దాని 3-మీటర్ల ఎత్తైన గోడలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. వీటిలో మిహ్రాబు, బహుశా అనేక చిన్న వంపు గూళ్లు ఉన్నాయి. ^[74] స్వీడిషు-సోమాలి పురావస్తు శాస్త్రవేత్త సదా మైరు శిథిలమైన నగరాన్ని 15వ-17వ శతాబ్దాల నాటిదిగా గుర్తించారు.^[75]

ప్రారంభ ఆధునిక సుల్తానేట్లు

ప్రధాన వ్యాసాలు: డెర్విషు ఉద్యమం (సోమాలి), ఇసాకు సుల్తానేటు, బ్రిటిషు సోమాలిలాండు

ఇసాకు సుల్తానేటు

ఆధునిక కాలం ప్రారంభంలో అడాలు సుల్తానేటు వారసత్వ రాజ్యాలు సోమాలిలాండు‌లో అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించాయి. వీటిలో ఇసాకు సుల్తానేటు, హబ్రు యూనిసు సుల్తానేటు ఉన్నాయి.^[76] ఇసాకు సుల్తానేటు అనేది 18వ - 19వ శతాబ్దాలలో హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను పాలించిన సోమాలి రాజ్యం. ఇది ఆధునిక సోమాలిలాండు, ఇథియోపియాలోని బాను హాషిం వంశం వారసులైన ఇసాకు వంశం యొక్క భూభాగాలను విస్తరించింది.^[77] ఈదగలే వంశానికి చెందిన మొదటి సుల్తాన్ సుల్తాన్ గులేద్ అబ్ది స్థాపించిన రెర్ గులేద్ శాఖ ద్వారా సుల్తానేట్ పాలించబడింది. సుల్తానేటు ఆధునిక రిపబ్లికు ఆఫ్ సోమాలిలాండు‌కు వలసరాజ్యాలకు ముందు ఉన్న పూర్వీకుడు.^[78]^[79]^[80]

మౌఖిక సంప్రదాయం ప్రకారం గులేదు రాజవంశానికి ముందు ఇసాకు వంశ-కుటుంబాన్ని షేకు ఇషాకు హరారి భార్య పెద్ద కుమారుడు టోలు జెలో అనే మారుపేరుతో అహ్మదు నుండి వచ్చిన టోల్జెలో శాఖ రాజవంశం పాలించింది. 13వ శతాబ్దం నుండి శతాబ్దాల పాటు ఇసాకు సుల్తానేటు‌ను పాలించిన బోకోరు హరును (సోమాలి: బోకోరు హారును)తో ప్రారంభించి మొత్తం ఎనిమిది మంది టోల్జెలో పాలకులు ఉన్నారు.^[81]^[82] చివరి టోల్జెలో పాలకుడు గరదు ధుహు బరారు (సోమాలి: ధుక్సు బరారు) ఇసాకు వంశాల సంకీర్ణం ద్వారా పడగొట్టబడ్డాడు. ఒకప్పుడు బలమైన టోల్జెలో వంశం చెల్లాచెదురుగా ఉండి వారు ఇప్పటికీ ఎక్కువగా నివసిస్తున్న హబ్రు అవలు మధ్య ఆశ్రయం పొందాడు.^[83]^[84]

ఇసాకు సుల్తాను క్రమం తప్పకుండా షిర్లు (సమావేశాలు) ఏర్పాటు చేసేవాడు. అక్కడ ప్రముఖ పెద్దలు లేదా మతపరమైన వ్యక్తులు ఏ నిర్ణయాలు తీసుకోవాలో అతనికి తెలియజేస్తారు. సలహా ఇస్తారు. డెర్విషు ఉద్యమం విషయంలో, షేకు మదరు నుండి సలహా పొందిన తర్వాత సుల్తాను డెరియా హసను చేరకూడదని ఎంచుకున్నాడు. 19వ శతాబ్దం చివరలో పెరుగుతున్న హర్గీసా పట్టణంలో సాదు మూసా స్థిరపడటంతో సాదు మూసా, ఈదగలే మధ్య ప్రారంభ ఉద్రిక్తతలను ఆయన పరిష్కరించారు. ^[85]సుల్తాను మేత హక్కులను నిర్వహించడానికి కూడా బాధ్యత వహించాడు, 19వ శతాబ్దం చివరలో మేత హక్కులను, కొత్త వ్యవసాయ స్థలాలను నిర్వహించడానికి కూడా సుల్తాను బాధ్యత వహించాడు.^[86] వనరుల కేటాయింపు, వాటి స్థిరమైన ఉపయోగం కూడా సుల్తాన్లు తమకు సంబంధించిన విషయం, ఈ శుష్క ప్రాంతంలో కీలకమైనది. 1870లలో షేకు మదారు, సుల్తాను డెరియా మధ్య జరిగిన ప్రసిద్ధ సమావేశంలో హర్గీసా పరిసరాల్లో వేట, చెట్ల నరికివేత నిషేధించబడుతుందని ప్రకటించబడింది.^[87] అంతర్గత పోరాటం జరిగినప్పుడల్లా ఆవ్ బర్ఖాడ్లే నుండి పవిత్ర అవశేషాలను తీసుకురాబడతారని, సుల్తాను సమక్షంలో ఇసాకు‌లు వారి మీద ప్రమాణాలు చేస్తారని ప్రకటించారు. ^[88]

ఇసాకు ప్రముఖ సుల్తాను‌తో పాటు, సుల్తానేటు‌ను ఏర్పాటు చేసిన మతపరమైన అధికారులతో పాటు అనేక మంది అకిల్సు, గరాదు‌లు, అధీన సుల్తాను‌లు ఉన్నారు; అప్పుడప్పుడు వీరు తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించుకుంటారు లేదా దాని అధికారం నుండి వైదొలగుతారు.

1884లో బ్రిటిషు సోమాలిలాండు ఏర్పడటానికి ముందు ఇసాకు సుల్తానేటు‌లో 5 మంది పాలకులు ఉన్నారు. చారిత్రాత్మకంగా వివిధ ఇసాకు ఉప వంశాలకు చెందిన అనేక మంది ముఖ్యమైన సభ్యుల కమిటీ సుల్తానులను ఎంపిక చేస్తుంది. సుల్తానులను సాధారణంగా హర్గీసాకు దక్షిణంగా ఉన్న టూను‌లో ఖననం చేసేవారు. ఇది ఫరా గులేదు పాలనలో సుల్తానేటు రాజధాని ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా ఉంది.^[89]

బెర్బెరా యుద్ధం

ప్రధాన వ్యాసం: బెర్బెరా మీద బ్రిటిషు దాడి (1827)

1825లో ఈ ప్రాంతంలోని సోమాలిలు, బ్రిటిషు వారి మధ్య మొదటి ఏకాభిప్రాయం జరిగింది. తరువాత ఇది శత్రుత్వాలకు దారితీసింది.^[90]బెర్బెరా యుద్ధం, హబరు అవలు, యునైటెడు కింగ్డం మధ్య తదుపరి వాణిజ్య ఒప్పందంతో ముగిసింది.^[91]^[92] దీని తరువాత 1840లో జైలా గవర్నరు‌తో బ్రిటిషు ఒప్పందం కుదిరింది. 1855లో బ్రిటిషు వారికి, ఇసాకు‌కు చెందిన హబరు గర్హాజీలు, హబరు తోల్జాలా వంశాల పెద్దలకు మధ్య ఒక ఒప్పందం ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత ఒక సంవత్సరం తరువాత హబరు అవాలు, ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మధ్య "శాంతి - స్నేహం ఆర్టికల్సు" ముగిసింది. బ్రిటిషు, సోమాలి వంశాల మధ్య ఈ ఒప్పందాలు బ్రిటిషు వారు ఇక నుండి 'బ్రిటిషు సోమాలిలాండు' వంశాలతో సంతకం చేసిన అధికారిక ఒప్పందాలలో ముగిశాయి. ఇవి 1884 - 1886 మధ్య జరిగాయి (హబరు అవాలు, గదబుర్సి, హబరు తోల్జాలా, హబరు గర్హాజీలు, ఎసా, వార్సంగలి వంశాలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకున్నాయి). ఇది బ్రిటిషు వారు బ్రిటిషు సోమాలిలాండు అని పిలువబడే ప్రాంతంలో ఒక రక్షిత ప్రాంతాన్ని స్థాపించడానికి మార్గం సుగమం చేసింది.^[93]బ్రిటిషు వారు ఆడెను నుండి రక్షిత ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకుని 1898 వరకు బ్రిటిషు ఇండియాలో భాగంగా పరిపాలించారు. ఆ తర్వాత బ్రిటిషు సోమాలిలాండు‌ను 1905 వరకు విదేశాంగ కార్యాలయం నిర్వహించింది. తరువాత వలసరాజ్యాల కార్యాలయం నిర్వహించింది.^[94]

బ్రిటిషు సోమాలిలాండు

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలిలాండు పోరాటం, సోమాలిలాండు ప్రచారం (1920), బ్రిటిషూ సోమాలిలాండు‌ను ఇటాలియను ఆక్రమించడం

ఆంగ్లో-సోమాలి యుద్ధం లేదా డెర్విషు యుద్ధం అని కూడా పిలువబడే సోమాలిలాండు పోరాటం 1900 - 1920 మధ్య హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికాలో జరిగిన సైనిక దండయాత్రల శ్రేణి, మొహమ్మదు అబ్దుల్లా హసను ("మ్యాడు ముల్లా" అనే మారుపేరుతో) నేతృత్వంలోని డెర్విషు‌లను బ్రిటిషు వారికి వ్యతిరేకంగా పోటీ చేసింది. ^[95] బ్రిటిషు వారి దాడులలో ఇథియోపియన్లు, ఇటాలియన్లు సహాయం అందించారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో (1914–1918), హసను ఒట్టోమన్లు, జర్మన్లు, కొంతకాలం ఇథియోపియా చక్రవర్తి 5వ ఇయాసు నుండి కూడా సహాయం పొందాడు. 1920 ఫిబ్రవరిలో బ్రిటిషు వారు డెర్విషు రాజధాని తలేహు మీద వైమానిక బాంబు దాడి చేయడంతో ఈ వివాదం ముగిసింది. ^[96]

1920లో జరిగిన సోమాలిలాండు పోరాటం ప్రచారం ఐదవ సాహసయాత్ర సోమాలి మత నాయకుడు మొహమ్మదు అబ్దుల్లా హసను డెర్విషు దళాలకు వ్యతిరేకంగా బ్రిటిషు వారు చేసిన చివరి దండయాత్ర. యుద్ధంలో ఎక్కువ భాగం ఆ సంవత్సరం జనవరిలో జరిగినప్పటికీ బ్రిటిషు దళాలు నవంబరు 1919 నాటికే దాడికి సన్నాహాలు ప్రారంభించాయి. బ్రిటిషు దళాలలో రాయలు ఎయిరు ఫోర్సు, సోమాలిలాండు ఒంటె కార్ప్సు అంశాలు ఉన్నాయి. మూడు వారాల యుద్ధం తర్వాత హసను డెర్విష్లు ఓడిపోయారు. వారి 20 సంవత్సరాల ప్రతిఘటనకు ప్రభావవంతమైన ముగింపు పలికారు.^[97] వలసరాజ్యాల కాలంలో సబ్-సహారా ఆఫ్రికాలో ఇది అత్యంత రక్తపాత, పొడవైన మిలిటెంటు ఉద్యమాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంతో అతివ్యాప్తి చెందింది. రెండు దశాబ్దాలుగా వివిధ వర్గాల మధ్య జరిగిన యుద్ధాలు సోమాలిలాండు జనాభాలో దాదాపు మూడింట ఒక వంతు మందిని చంపాయి. స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను నాశనం చేశాయి.^[98]^[99]^[100]

బ్రిటిషు ఇటాలియను సోమాలిలాండు‌ను ఆక్రమించడం అనేది తూర్పు ఆఫ్రికాలో ఒక సైనిక పోరాటం. ఇది 1940 ఆగస్టులో ఇటలీ దళాలు, అనేక బ్రిటిషు, కామన్వెల్తు దేశాల దళాల మధ్య జరిగింది. ఇటాలియను దాడి తూర్పు ఆఫ్రికా పోరాటంలో భాగంగా ఉంది.^[101]

వలసవాద వ్యతిరేక ప్రతిఘటన

బురావు పన్ను తిరుగుబాటు - ఆర్‌ఎఎఫ్ బాంబు దాడి

ప్రధాన వ్యాసం: 1922 బురావు పన్ను తిరుగుబాటు

బురావు ప్రజలు 1922లో బ్రిటిషు వారితో ఘర్షణ పడ్డారు. వారి మీద విధించబడిన కొత్త పన్నుకు వ్యతిరేకంగా వారు తిరుగుబాటు చేశారు. అల్లర్లు చేసి బ్రిటిషు ప్రభుత్వ అధికారుల మీద దాడి చేశారు. దీని ఫలితంగా బ్రిటిషు, బురావు నివాసితుల మధ్య కాల్పులు జరిగాయి. దీనిలో డెర్విషు యుద్ధ అనుభవజ్ఞుడు, జిల్లా కమిషనరు అయిన కెప్టెను అల్లను గిబు కాల్చి చంపబడ్డాడు. బ్రిటిషు వారు అప్పటి కాలనీల విదేశాంగ కార్యదర్శి సర్ విన్స్టను చర్చిలు‌ను అడెను నుండి దళాలను పంపమని కోఒరారు. వైమానిక దళ బాంబర్లు బురావు తిరుగుబాటుదారుల పశువుల కాపర్లుగా ఉన్న బురావో మీద బలవంతంగా దాడి చేశారు. ^[102] ఆర్‌ఎఎఫ్ విమానాలు రెండు రోజుల్లో బురావోకు చేరుకుని, పట్టణం మీద దాహక మందుగుండు సామగ్రితో బాంబు దాడి చేసి మొత్తం స్థావరాన్ని సమర్థవంతంగా తగలబెట్టాయి. ^[103]^[104]^[105]^[106]

బ్రిటిషు సోమాలిలాండు గవర్నరు సర్ జియోఫ్రీ ఆర్చరు నుండి కాలనీల విదేశాంగ కార్యదర్శి సర్ విన్స్టను చర్చిలు‌కు టెలిగ్రాం: నిన్న బురావోలో జరిగిన ఘర్షణలో ఇతర తెగల రెరు సుగుల్లె, అకిల్సు మధ్య జరిగిన ఘర్షణలో కెప్టెను గిబూ కాల్చి చంపబడ్డాడని తెలియజేయడానికి నేను తీవ్రంగా చింతిస్తున్నాను. అల్లర్లను అణిచివేయడానికి ఒంటె కార్ప్సు కంపెనీని పిలిచిన తర్వాత ఆయన తన అనువాదకుడితో ముందుకు వెళ్ళాడు. ఆ తర్వాత కొంతమంది రెర్ సెగుల్లె రైఫిలి‌మెన్ ఆయన మీద కాల్పులు జరిపాడు. ఆయన తక్షణమే చంపబడ్డాడు. దుండగులు చీకటి ముసుగులో అదృశ్యమయ్యారు. గిబు హత్య సృష్టించిన పరిస్థితిని ఎదుర్కోవడానికి మాకు దాదాపు పద్నాలుగు రోజుల పాటు రెండు విమానాలు అవసరం. వీటి కోసం నేను నివాసి, అడెను‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాను. అధికారిక దరఖాస్తును చేసాను. దయచేసి నిర్ధారించండి. పెరిం మీదుగా ప్రయాణించి సముద్ర మార్గాన్ని 12 మైళ్లకు పరిమితం చేయాలని ప్రతిపాదించబడింది. గిబ్సు‌ను చంపిన వ్యక్తిని లొంగిపోవాలని డిమాండు చేస్తూ, దాదాపు ఒంటరిగా ఉన్న నిందితులపై 2,500 ఒంటెల జరిమానా విధించాలని మేము ప్రతిపాదించాము. అతను తెలిసిన వాడు. తరువాతి షరతులను పాటించడంలో విఫలమైతే, మేత మైదానాల మీద బాంబు దాడి చేయడానికి విమానాలను ఉపయోగించినందుకు జరిమానా రెట్టింపు అవుతుంది. ^[107]

హౌసు ఆఫ్ కామన్సు వద్ద బురావు సంఘటన గురించి సర్ విన్స్టను చర్చిలు నివేదించారు:

ఫిబ్రవరి 25న సోమాలిలాండు గవర్నరు టెలిగ్రాఫు ద్వారా బురావు‌లో గిరిజనుల మధ్య గొడవ జరిగిందని ఈ సమయంలో బురావు‌లోని జిల్లా కమిషనరు అయిన డి.ఎస్.ఓ., డి.సి.ఎం., కెప్టెను అల్లను గిబు కాల్చి చంపబడ్డాడని టెలిగ్రాఫు చేశారు. 1954లో కొంతమంది రైఫిలు‌మెను ఆయన మీద కాల్పులు జరిపినప్పుడు అతను తక్షణమే చంపబడ్డాడు. హంతకులు చీకటి పడుతుండగా తప్పించుకున్నారు. కెప్టెను గిబు సోమాలిలాండు‌లో సుదీర్ఘమైన, విలువైన సేవ చేసిన అధికారి ఆయన నష్టానికి నేను చాలా చింతిస్తున్నాను. అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం ఆయన హత్య ముందస్తు ప్రణాళిక మీద జరిగినట్లు కనిపించడం లేదు. కానీ అది చుట్టుపక్కల తెగల మీద అనివార్యంగా కలతపెట్టే ప్రభావాన్ని చూపింది. హత్యకు కారణమైన వారిని అరెస్టు చేసి శిక్షించడానికి దళాలను వెంటనే ఏర్పాటు చేయడం అవసరమైంది. ఫిబ్రవరి 27న గవర్నరు టెలిగ్రాఫు ద్వారా తలెత్తిన పరిస్థితిని ఎదుర్కోవడానికి ప్రదర్శన కోసం తనకు రెండు విమానాలు అవసరమని ఆడెను‌లోని రాయలు ఎయిర్ ఫోర్సు డిటాచు‌మెంటు నుండి రెండు విమానాలు ఆడెను నుండి బెర్బెరుకు వెళ్లాలని సూచించాడు. కొన్ని పరిస్థితులలో ప్రొటెక్టరేటు‌కు బలగాలను బలోపేతం చేయమని అడగడం అవసరం కావచ్చు అని కూడా ఆయన టెలిగ్రాఫు ద్వారా చెప్పాడు.^[108]

ఇంపీరియలు రియరు‌గార్డు: వార్స్ ఆఫ్ ఎంపైరు రచయిత జేమ్సు లారెన్సు రాశారు

[గిబ్]..బురావు‌లో పన్ను విధించడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ జరిగిన నిరసన సందర్భంగా అల్లర్లచే హత్య చేయబడ్డాడు. గవర్నరు ఆర్చరు వెంటనే రెండు రోజుల్లో బురావు‌లో ఉన్న విమానాలను పిలిచాడు. స్థానిక పట్టణంలోని నివాసితులను వారి ఇళ్ల నుండి వెళ్లగొట్టారు. బాంబు దాడి, మెషిను-గన్ కాల్పులు దహనం కలయికతో మొత్తం ప్రాంతం ధ్వంసం చేయబడింది.

^[109]

ఆర్‌ఎఎఫ్ విమానం బురావు మీద బాంబు దాడి చేసిన తర్వాత తిరుగుబాటు నాయకులు గిబు మరణానికి జరిమానా చెల్లించడానికి అంగీకరించి అంగీకరించారు. కానీ వారు నిందితులను గుర్తించడానికి, పట్టుకోవడానికి నిరాకరించారు. గిబు కాల్పులకు కారణమైన చాలా మంది వ్యక్తులు పట్టుబడకుండా తప్పించుకున్నారు. హింసాత్మక ప్రతిస్పందనను రేకెత్తించకుండా పన్ను విధించడాన్ని అమలు చేయడంలో విఫలమైనందున బ్రిటిషు వారు ఈ విధానాన్ని పూర్తిగా విరమించుకున్నారు.^[110]^[111]^[106]

1945 షేకు బషీరు తిరుగుబాటు

ప్రధాన వ్యాసం: 1945 షేకు బషీరు తిరుగుబాటు

1945 షేకు బషీరు తిరుగుబాటు అనేది సోమాలి మత నాయకుడు షేకు బషీరు నేతృత్వంలో బ్రిటిషు అధికారులకు వ్యతిరేకంగా మాజీ బ్రిటిషు సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు‌లోని హబరు జెలో వంశానికి చెందిన గిరిజనులు 1945 జూలైలో చేసిన తిరుగుబాటు.^[112]

జూలై 2న షేకు బషీరు వాడమాగో పట్టణంలోని తన అనుచరులలో 25 మందిని ఒక లారీలో బురావు పరిసర ప్రాంతాలకు తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ ఆయన తన అనుచరులలో సగం మందికి ఆయుధాలను పంపిణీ చేశాడు. జూలై 3 సాయంత్రం ఆ బృందం బురావ్‌లోకి ప్రవేశించి మునుపటి ప్రదర్శనల కోసం అరెస్టు చేయబడిన ఖైదీలతో నిండి ఉన్న నగరంలోని సెంట్రలు జైలు పోలీసు గార్డు మీద కాల్పులు జరిపింది. ఆ బృందం బురావు జిల్లా జిల్లా కమిషనరు మేజరు ఛాంబర్సు ఇంటి మీద కూడా దాడి చేసింది. ఫలితంగా మేజరు ఛాంబరు పోలీసు గార్డు మరణించాడు. బురావు‌కు ఆగ్నేయంలో ఉన్న వ్యూహాత్మక పర్వతమైన బురు ధాబు‌కు పారిపోయాడు. అక్కడ షేకు బషీరు చిన్న యూనిటు ఒక కోటను ఆక్రమించి బ్రిటిషు ఎదురుదాడిని ఊహించి రక్షణాత్మక స్థానాన్ని చేపట్టింది. ^[113]

షేకు బషీరు దళాలకు వ్యతిరేకంగా బ్రిటిషు పోరాటం అనేక పరాజయాల తర్వాత విఫలమైంది. ఆయన దళాలు ఒక ప్రదేశం నుండి మరొక ప్రదేశానికి కదులుతూ శాశ్వత స్థానాన్ని తప్పించుకుంటూనే ఉన్నాయి. యాత్ర ఆ ప్రాంతం నుండి బయలుదేరిన వెంటనే మైదానం అంతటా సోమాలి సంచార జాతుల మధ్య వార్త వేగంగా వ్యాపించింది. యుద్ధం బ్రిటిషు పరిపాలనను అవమానానికి గురిచేసింది. ఆయనకు వ్యతిరేకంగా మరొక దండయాత్ర పనికిరాదని ప్రభుత్వం ఒక నిర్ణయానికి వచ్చింది; వారు రైల్వే నిర్మించాలి రోడ్లు వేయాలి, మొత్తం రక్షిత ప్రాంతాన్ని సమర్థవంతంగా ఆక్రమించాలి. లేకుంటే లోపలి భాగాన్ని పూర్తిగా వదిలివేయాలి. తరువాతి మార్గాన్ని నిర్ణయించారు. 1945 మొదటి నెలల్లో ముందస్తు పోస్టులను ఉపసంహరించుకున్నారు. బ్రిటిషు పరిపాలన బెర్బెరా తీర పట్టణానికి పరిమితం చేయబడింది.^[114]

షేకు బషీరు సమీపంలోని తెగల మధ్య అనేక వివాదాలను పరిష్కరించాడు. ఇది వారు ఒకరి మీద ఒకరు దాడి చేయకుండా నిరోధించింది.ఆయన సాధారణంగా ఇస్లామికు షరియాను ఉపయోగించడం ద్వారా వివాదాలను పరిష్కరించుకుంటాడని భావించారు. ఆయన చుట్టూ బలమైన అనుచరులను సమీకరించాడు. ^[115]

బ్రిటిషు పరిపాలన షేకు బషీరు‌తో పోరాడటానికి పోలీసు జనరలు జేమ్సు డేవిడు నేతృత్వంలోని భారతీయ, దక్షిణాఫ్రికా దళాలను నియమించింది. ఆయన్ను సజీవంగా పట్టుకోవడానికి నిఘా ప్రణాళికలు వేసింది. బ్రిటిషు అధికారులు ఒక పోలీసు దళాన్ని సమీకరించారు. చివరికి జూలై 7న బురు ధాబు పర్వతాలలో వారి కోటల వెనుక షేకు బషీరు, ఆయన యూనిటు రక్షణాత్మక స్థానాల్లో ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు. ఘర్షణల తరువాత షేకు బషీరు, ఆయన రెండవ కమాండరు, ఖైబ్దిదు అనే మారుపేరుతో ఉన్న అలిను యూసుఫు అలీ మరణించారు. మూడవ తిరుగుబాటుదారుడు గాయపడ్డాడు. మరో ఇద్దరు తిరుగుబాటుదారులతో పాటు పట్టుబడ్డాడు. మిగిలిన వారు కోటల నుండి పారిపోయి చెల్లాచెదురుగా ఉన్నారు. బ్రిటిషు వైపు బ్రిటిషు దళాలకు నాయకత్వం వహిస్తున్న పోలీసు జనరలు అలాగే అనేక మంది భారతీయ, దక్షిణాఫ్రికా సైనికులు ఘర్షణల్లో మరణించారు. ఒక పోలీసు గాయపడ్డాడు. ^[115]

షేకు బషీరు మరణం తరువాత స్థానికులు షేకు బషీరు‌ను అమరవీరుడిగా విస్తృతంగా ప్రశంసించారు. ఆయనను ఎంతో గౌరవించారు. బురావు నుండి 20 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న గీలా-ఈగు పర్వతం వద్ద ఆయన మరణించిన ప్రదేశం నుండి ఆయన మృతదేహాన్ని తొలగించడానికి ఆయన కుటుంబం త్వరిత చర్య తీసుకుంది.^[116]

సోమాలిలాండు దేశం (స్వాతంత్ర్యం)

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలిలాండు దేశం - స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం (సోమాలిలాండు దేశం)

ప్రారంభంలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వం క్రమంగా అధికార బదిలీకి అనుకూలంగా బ్రిటిషు సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్యాన్ని ఆలస్యం చేయాలని ప్రణాళిక వేసింది. ఈ ఏర్పాటు స్థానిక రాజకీయ నాయకులు అధికారిక స్వాతంత్ర్యానికి ముందు ప్రొటెక్టరేటు‌ను నిర్వహించడంలో మరింత రాజకీయ అనుభవాన్ని పొందేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది. అయితే బలమైన పాన్-సోమాలి జాతీయవాదం, మునుపటి ఎన్నికలలో భారీ విజయం ఇటాలియను పరిపాలన (మాజీ ఇటాలియను సోమాలిలాండు) కింద సోమాలిలాండు ట్రస్టు టెరిటరీతో స్వాతంత్ర్యం, ఏకీకరణను డిమాండు చేయడానికి వారిని ప్రోత్సహించింది.^[117]

1960 మేలో బ్రిటిషు ప్రభుత్వం అప్పటి బ్రిటిషు సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు‌కు స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉందని ప్రకటించింది. ఈ ప్రాంతం ఇటాలియను-పరిపాలనలో ఉన్న సోమాలిలాండు ట్రస్టు టెరిటరీతో ఏకం కావాలనే ఉద్దేశ్యంతో ^[118] బ్రిటిషు సోమాలిలాండు శాసన మండలి 1960 ఏప్రిల్‌లో స్వాతంత్ర్యం కోరుతూ ఒక తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. ఆ సంవత్సరం జూలై 1న స్వాతంత్ర్యం పొందాలని నిర్ణయించబడింది. మొగడిషులో జరిగిన ఉమ్మడి సమావేశం తర్వాత రెండు ప్రాంతాల శాసన మండలిలు ఈ ప్రతిపాదనకు అంగీకరించాయి. ^[119] 1960 జూన్ 26న మాజీ బ్రిటిషు సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు కొంతకాలం సోమాలిలాండు దేశంగా స్వాతంత్ర్యం పొందింది. ఐదు రోజుల తర్వాత సోమాలిలాండు ట్రస్టు టెరిటరీ కూడా అదే విధంగా ఏర్పడింది.^[23] దాని స్వల్ప స్వాతంత్ర్య కాలంలో సోమాలిలాండు దేశం ముప్పై ఐదు సార్వభౌమ దేశాల నుండి గుర్తింపు పొందింది.^[120] అయితే యునైటెడు స్టేట్సు సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్యాన్ని మాత్రమే గుర్తించింది:

యునైటెడు స్టేట్సు సోమాలిలాండు‌కు అధికారిక గుర్తింపును విస్తరించలేదు. కానీ విదేశాంగ కార్యదర్శి హెర్టరు జూన్ 26న సోమాలిలాండు మంత్రుల మండలికి అభినందన సందేశాన్ని పంపారు.^[121]

మరుసటి రోజు 1960 జూన్ 27న కొత్తగా సమావేశమైన సోమాలిలాండు శాసనసభ 1960 జూలై 1న సోమాలిలాండు దేశాన్ని ట్రస్టు టెరిటరీ ఆఫ్ సోమాలిలాండు‌తో అధికారికంగా యూనియను చేయడానికి అనుమతించే బిల్లును ఆమోదించింది.^[119]

సోమాలి రిపబ్లికు (సోమాలియాతో యూనియను)

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలి రిపబ్లికు - గ్రేటరు సోమాలియా మరిన్ని సమాచారం: సోమాలియాలో 1961 తిరుగుబాటు

1960 జూలై 1న సోమాలిలాండు దేశం ట్రస్టు టెరిటరీ ఆఫ్ సోమాలిలాండు (మాజీ ఇటాలియను సోమాలిలాండు) సోమాలి రిపబ్లికు‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రణాళిక ప్రకారం ఐక్యమయ్యాయి.^[122]^[123]సోమాలి జాతీయవాదం నుండి ప్రేరణ పొందిన ఉత్తరాదివారు మొదట్లో యూనియను పట్ల ఉత్సాహంగా ఉన్నారు. ^[124]అబ్దుల్లాహి ఇస్సా నేతృత్వంలో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది. ఆడెను అబ్దుల్లా ఉస్మాను దారు అధ్యక్షుడిగా, అబ్దిరాషిదు అలీ షెర్మార్కే ప్రధానమంత్రిగా (తరువాత 1967 నుండి 1969 వరకు అధ్యక్షుడిగా) ఉన్నారు. 1961 జూలై 20న, ప్రజాదరణ పొందిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా సోమాలి ప్రజలు కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించారు. దీనిని 1960లో మొదట రూపొందించారు.^[125] పూర్వ సోమాలిలాండు‌లో రాజ్యాంగానికి పెద్దగా మద్దతు లేదు, దక్షిణాదికి అనుకూలంగా ఉందని నమ్ముతారు. చాలా మంది ఉత్తరాది వారు నిరసనగా ప్రజాభిప్రాయ సేకరణను బహిష్కరించారు. ఉత్తరాన ఓటు వేసిన వారిలో 60% కంటే ఎక్కువ మంది కొత్త రాజ్యాంగాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఏదేమైనా ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఆమోదించబడింది. సోమాలిలాండు త్వరగా దక్షిణాది వారిచే ఆధిపత్యం చెలాయించింది. ఫలితంగా ఉత్తరాన అసంతృప్తి విస్తృతంగా వ్యాపించింది. యూనియను‌కు మద్దతు క్షీణించింది. 1961 డిసెంబరులో యూనియను‌ను అంతం చేయడానికి బ్రిటిషు శిక్షణ పొందిన సోమాలిలాండు అధికారులు తిరుగుబాటుకు ప్రయత్నించారు. వారి తిరుగుబాటు విఫలమైంది. తరువాతి దశాబ్దాలలో సోమాలిలాండు‌ను దక్షిణం అణగదొక్కడం కొనసాగించింది. ^[124]

1967లో ముహమ్మదు హాజీ ఇబ్రహీం ఎగలు ప్రధానమంత్రి అయ్యాడు. ఆ పదవికి షెర్మార్కే ఆయనను నియమించాడు. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత షెర్మార్కేను ఆయన స్వంత అంగరక్షకులలో ఒకరు హత్య చేశారు. అతని హత్య తర్వాత వెంటనే 1969 21 అక్టోబరు 21 (ఆయన అంత్యక్రియల తర్వాత రోజు) సైనిక తిరుగుబాటు జరిగింది. దీనిలో సోమాలియను సైన్యం సాయుధ వ్యతిరేకతను ఎదుర్కోకుండానే అధికారాన్ని చేజిక్కించుకుంది. ఆ సమయంలో సైన్యానికి నాయకత్వం వహించిన మేజరు జనరలు మొహమ్మదు సియాదు బారే ఈ తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించాడు.^[126] కొత్త పాలన తదుపరి 22 సంవత్సరాలు సోమాలియాను పాలించింది. .^[127]

సోమాలి జాతీయ ఉద్యమం, బారే హింస

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలి జాతీయ ఉద్యమం. ఇజాకు జాతి నిర్మూలన, సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్య యుద్ధం

అనేక మంది సోమాలిలు సైనిక పాలనలో జీవితం పట్ల భ్రమపడిపోవడంతో బారే ప్రభుత్వ నైతిక అధికారం క్రమంగా క్షీణించింది. 1980ల మధ్య నాటికి ఇథియోపియా కమ్యూనిస్టు డెర్గు మద్దతుతో ప్రతిఘటన ఉద్యమాలు దేశవ్యాప్తంగా పుట్టుకొచ్చాయి. ఇది సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్య యుద్ధానికి దారితీసింది. బారే ప్రతిస్పందిస్తూ స్థానికంగా గెరిల్లాలకు మద్దతు ఇస్తున్నట్లు భావించిన వారి మీద (ముఖ్యంగా ఉత్తర ప్రాంతాలలో) శిక్షలు విధించాలని ఆదేశించడు. ఈ అణచివేతలో నగరాల మీద చేసిన బాంబు దాడి కూడా ఉంది. 1988లో లక్ష్యంగా చేసుకున్న ప్రాంతాలలో సోమాలి జాతీయ ఉద్యమం (ఎస్‌ఎన్‌ఎం) బలమైన కోట అయిన హర్గీసా వాయువ్య పరిపాలనా కేంద్రం కూడా ఉంది.^[128]^[129] ఈ బాంబు దాడికి బారే అల్లుడు జనరలు మొహమ్మదు సయీదు హెర్సీ మోర్గాను నాయకత్వం వహించాడు.^[130]

1988 మేలో ఎస్‌ఎన్‌ఎం సోమాలియాలో రెండవ, మూడవ అతిపెద్ద నగరాలు అయిన హర్గీసా, బురావో^[131]^[132]^[133] నగరాల మీద ఒక పెద్ద దాడిని ప్రారంభించింది.^[134]^[135] ఎస్‌ఎన్‌ఎం మే 27న బురావోను రెండు గంటల్లోనే స్వాధీనం చేసుకుంది.^[136]అయితే ఎస్‌ఎన్‌ఎం మే 29న హర్గీసాలోకి ప్రవేశించి జూన్ 1 నాటికి దాని విమానాశ్రయం కాకుండా నగరంలోని చాలా ప్రాంతాలను ఆక్రమించింది. ^[132]

అబౌ జెంగు ఇతర పండితుల ప్రకారం బారే పాలన పాలన ఇసాకు వంశాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని క్రూరమైన హింస జరిగినట్లు గుర్తించబడింది.^[137]^[138] హర్గీసాకు చెందిన సోమాలి జాతీయ ఉద్యమానికి వ్యతిరేకంగా బారే పాలన చేపట్టిన అణిచివేత ఇసాకు వంశాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నదని మొహమ్మదు హాజీ ఇంగిరిసు, క్రిస్ ముల్లిను పేర్కొన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది ఎస్‌ఎన్‌ఎం సభ్యులు. వారు ఈ నిర్బంధాన్ని ఇసాకు జెనోసైడు లేదా "హర్గీసా హోలోకాస్టు" అని పిలుస్తారు.^[139]^[140] ఐక్యరాజ్యసమితి దర్యాప్తు ప్రకారం, ఇసాకు ప్రజల మీద సోమాలి ప్రభుత్వం మారణహోమం అనే నేరాన్ని రూపొందించి ప్రణాళిక వేసి అమలు చేసిందని తేలింది.మూస:Qi.^[141]వివిధ వనరుల ప్రకారం పౌర మరణాల సంఖ్య 50,000 - 1,00,000 మధ్య ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.^[142]^[143]^[144] అయితే కొన్ని నివేదికలు మొత్తం పౌర మరణాలు 2,00,000 కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయని అంచనా వేస్తున్నాయి. ^[145]మరణాలతో పాటు బారే పాలన సోమాలియాలోని రెండవ, మూడవ అతిపెద్ద నగరాలైన హర్గీసా, బురావోలను వరుసగా బాంబు దాడి చేసి ధ్వంసం చేసింది.^[146] ఇది 4,00,000 మంది స్థానిక నివాసితులను ఇథియోపియాలోని హార్టు షేక్‌ఉకు తరలించింది; ^[147]^[148]^[149] మరో 4,00,000 మంది వ్యక్తులు కూడా అంతర్గతంగా స్థానభ్రంశం చెందారు.^[150]^[151]^[152]

ఎస్‌ఎన్‌ఎంకు వ్యతిరేకంగా బారే ప్రభుత్వం చేపట్టిన తిరుగుబాటు వ్యతిరేక చర్య తిరుగుబాటుదారుల సమూహం పౌర మద్దతు స్థావరాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని ఇసాకు వంశం మీద జాతి విధ్వంసక దాడిగా మారింది. ఇది విచ్ఛిన్నమైన మిలీషియాల అరాచకత్వానికి, హింసాత్మక ప్రచారాలకు దారితీసింది. తరువాత వారు స్థానిక స్థాయిలో అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నారు.^[153] బారే పాలన, హింస ఇసాకు‌కు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఎందుకంటే ఇది హవియే వంటి ఇతర వంశాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంది.^[154]^[155]1991 జనవరిలో బారే పాలన కూలిపోయింది. ఆ తర్వాత సోమాలిలాండు‌లో రాజకీయ పరిస్థితి స్థిరపడటంతో స్థానభ్రంశం చెందిన ప్రజలు తమ ఇళ్లకు తిరిగి వచ్చారు. మిలీషియాలను నిర్వీర్యం చేశారు లేదా సైన్యంలో చేర్చారు. పదివేల ఇళ్ళు, వ్యాపారాలు శిథిలాల నుండి పునర్నిర్మించబడ్డాయి.^[156]

సార్వభౌమాధికార పునరుద్ధరణ (సోమాలియాతో ఐక్యత ముగింపు)

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలిలాండు శాంతి ప్రక్రియ - సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్య ప్రకటన

ప్రారంభంలో ఎస్‌ఎన్‌ఎం ఒక యూనియను రాజ్యాంగాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ చివరికి సోమాలియాలోని మిగిలిన ప్రాంతాల నుండి విడిపోవాలని చూస్తూ స్వాతంత్ర్యాన్ని కోరుకోవడం ప్రారంభించింది.^[157] అబ్దిరహ్మాను అహ్మదు అలీ తురు నాయకత్వంలో, స్థానిక పరిపాలన 1991 27 ఏప్రిలు 1991 మే 15 మధ్య బురావోలో జరిగిన సమావేశంలో వాయువ్య సోమాలి భూభాగాలను స్వతంత్రంగా ప్రకటించింది.^[158] అప్పుడు తురు కొత్తగా స్థాపించబడిన సోమాలిలాండు రాజకీయాల మొదటి అధ్యక్షుడయ్యాడు. కానీ తరువాత 1994లో వేర్పాటువాద వేదికను త్యజించాడు. బదులుగా అధికారాన్ని పంచుకునే సమాఖ్య పాలన వ్యవస్థ కింద సోమాలియాలోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో సయోధ్యను బహిరంగంగా కోరడం సమర్ధించడం ప్రారంభించాడు. .^[157] 1992 జనవరిలో తురు అధికారంలో ఉన్న కాలంలో తిరుగుబాటుదారులతో ఒక చిన్న సాయుధ పోరాటం ప్రారంభమైంది. 1992 ఆగస్టు వరకు కొనసాగింది. షేకు పట్టణంలో జరిగిన సమావేశం ద్వారా అది పరిష్కరించబడింది. ^[159]

1993లో బొరామాలో జరిగిన గ్రాండు కాన్ఫరెన్సు ఆఫ్ నేషనల్ సయోధ్య ద్వారా ముహమ్మదు హాజీ ఇబ్రహీం ఎగలు తురు వారసుడిగా నియమితులయ్యారు. ఇది నాలుగు నెలల పాటు సమావేశమైంది. ఇది భద్రతలో క్రమంగా మెరుగుదలకు. కొత్త భూభాగం ఏకీకరణకు దారితీసింది. ^[160] ప్రస్తుతం ఎగలు ఆధ్వర్యంలో ఉన్న సోమాలిలాండు ప్రభుత్వానికి, తిరుగుబాటుదారులకు మధ్య మరో సాయుధ పోరాటం ప్రారంభమైంది. ఈడగల్లీ వంశానికి చెందిన మిలీషియాలు కొంతకాలం హర్గీసా విమానాశ్రయాన్ని ఆక్రమించాయి. 1994 అక్టోబరులో ఈడగల్లీ మిలీషియాలను తరిమికొట్టడానికి ప్రభుత్వ దళాలు విమానాశ్రయంపై దాడి చేసినప్పుడు వివాదం తిరిగి చెలరేగింది. ఇది హర్గీసా నుండి వ్యాపించి 1995 ఏప్రిల్ వరకు కొనసాగింది. తిరుగుబాటుదారుడి ఓటమితో. దాదాపు అదే సమయంలో ఇస్సా ఆధిపత్య యునైటెడ్ సోమాలి ఫ్రంటు జిబౌటియను మద్దతుగల దళాలు సోమాలిలాండు‌లోని ఇస్సా నివాస ప్రాంతాలను విభజించడానికి ప్రయత్నించి విఫలమయ్యాయి. ^[159]ఎగలు 1997లో తిరిగి నియమితుడయ్యాడు. 2002 మే3న ఆయన మరణించే వరకు అధికారంలో ఉన్నాడు. 1980లలో సియాదు బారే ప్రభుత్వంలో బెర్బెరాలో అత్యున్నత స్థాయి జాతీయ భద్రతా సేవ (ఎన్‌ఎస్‌ఎస్) అధికారిగా ఉన్న ఉపాధ్యక్షుడు దహిరు రియాలే కహిను ఆ తర్వాత కొద్దికాలానికే అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ^[161]2003లో కహిను సోమాలిలాండు‌కు ఎన్నికైన మొదటి అధ్యక్షుడయ్యాడు. ^[162]

ఒకవైపు ఇస్లామిస్టు తిరుగుబాటుదారులు, మరోవైపు సోమాలియా ఫెడరలు ప్రభుత్వం, దాని ఆఫ్రికను యూనియను మిత్రదేశాల మధ్య దక్షిణ సోమాలియాలో జరిగిన యుద్ధం, చాలావరకు సోమాలిలాండు‌ను ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేయలేదు. ఇది పొరుగున ఉన్న పంట్లాండు లాగా సాపేక్షంగా స్థిరంగా ఉంది.^[163]^[164]

2001 రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ

ప్రధాన వ్యాసం: 2001 సోమాలిలాండు రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ

ఆగస్టు 2000లో ఎగలు ప్రభుత్వం సోమాలిలాండు అంతటా ప్రతిపాదిత రాజ్యాంగం, వేల కాపీలను ప్రజల పరిశీలన, సమీక్ష కోసం పంపిణీ చేసింది. రాజ్యాంగంలోని 130 వ్యక్తిగత ఆర్టికలు‌లలో ఒక కీలకమైన నిబంధన సోమాలిలాండు స్వీయ-ప్రకటిత స్వాతంత్ర్యాన్ని, సోమాలియా నుండి తుది విభజనను ఆమోదిస్తుంది. 1960 తర్వాత మొదటిసారిగా దేశం, స్వాతంత్ర్యాన్ని పునరుద్ధరిస్తుంది. 2001 మార్చి చివరిలో ఎగల్ రాజ్యాంగం మీద ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు తేదీని 2001 మే 31గా నిర్ణయించారు.^[165]^[166] అర్హత కలిగిన ఓటర్లలో 99.9% మంది ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పాల్గొన్నారు, వారిలో 97.1% మంది రాజ్యాంగానికి అనుకూలంగా ఓటు వేశారు.^[167]

2023 లాస్ అనోదు వివాదం

ప్రధాన వ్యాసం: లాస్ అనోద్ సంఘర్షణ (2023–ప్రస్తుతం)

2023 ఫిబ్రవరి 6న లాస్ అనోడు‌లోని దుల్బహంతే వంశ పెద్దలు సోమాలిలాండు నుండి విడిపోవాలని, సోమాలియా ఫెడరలు ప్రభుత్వంలో "ఎస్‌ఎస్‌సి-ఖాటుమో" పేరుతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని తమ ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించారు. ఇది సాయుధ పోరాటాన్ని ప్రేరేపించింది. 2024 నవంబరులో సోమాలిలాండు అధ్యక్ష ఎన్నికలలో అబ్దిరహ్మాను మొహమ్మదు అబ్దుల్లాహి 'ఇర్రో' గెలిచారు.^[168]

ప్రభుత్వం&రాజకీయాలు

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలిలాండు ప్రభుత్వ-సోమాలిలాండు రాజకీయాలు ఇవి కూడా చూడండి: సోమాలిలాండు రాజకీయ నాయకుల జాబితా శీర్షికను చూడండి

అబ్దిరహ్మాన్ మొహమ్మద్ అబ్దుల్లాహి

అధ్యక్షుడు

మొహమ్మదు అవ్-అలీ అబ్ది

ఉపాధ్యక్షుడు

రాజ్యాంగం

సోమాలిలాండు రాజ్యాంగం రాజకీయ వ్యవస్థను నిర్వచిస్తుంది; సోమాలిలాండు రిపబ్లికు శాంతి, సహకారం, ప్రజాస్వామ్యం, బహుళ-పార్టీ వ్యవస్థ ఆధారంగా ఏకీకృత దేశం, అధ్యక్ష గణతంత్రంగా ఉంది.^[169]

అధ్యక్షుడు&మంత్రివర్గం

ప్రధాన వ్యాసాలు: సోమాలిలాండు అధ్యక్షుడు, సోమాలిలాండు క్యాబినెటు

కార్యనిర్వాహక వర్గానికి ఎన్నికైన అధ్యక్షుడు నాయకత్వం వహిస్తారు. వీరి ప్రభుత్వంలో ఉపాధ్యక్షుడు, మంత్రుల మండలి ఉంటారు.^[170] ప్రభుత్వ సాధారణ నిర్వహణకు బాధ్యత వహించే మంత్రుల మండలిని అధ్యక్షుడు నామినేటు చేస్తారు. పార్లమెంటు ప్రతినిధుల సభ ఆమోదిస్తుంది.^[171] పార్లమెంటు ఆమోదించిన బిల్లులు అధ్యక్షుడు వాటిని ఆమోదించిన తరవాతనే అమలులోకి వసాయి.^[170] అధ్యక్ష ఎన్నికలు సోమాలిలాండు జాతీయ ఎన్నికల కమిషను ద్వారా నిర్ధారించబడతాయి.^[172] అధ్యక్షుడు గరిష్టంగా రెండు ఐదేళ్ల పదవీకాలం పాటు సేవలందించవచ్చు. అధ్యక్షుడి అధికారిక నివాసం, పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయం, సోమాలిలాండు ప్రెసిడెన్షియలు ప్యాలెసు లేదా స్టేటు హౌసు రాజధాని నగరం హర్గైసాలో ఉంది.^[173]^[174]^[175]

పార్లమెంటు

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు పార్లమెంటు

శాసనసభ అధికారాన్ని పార్లమెంటు నిర్వహిస్తుంది. ఇది ద్విసభ. దీని ఎగువ సభ సులేమాను మొహమౌదు అడాను అధ్యక్షతన ఉన్న ఎల్డర్సు సభ, దిగువ సభ యాసిను హాజీ మొహమౌదు అధ్యక్షతన ఉన్న ప్రతినిధుల సభ పనిచేస్తుంది.^[170] ^[176] ప్రతి సభలో 82 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఎల్డర్సు సభ సభ్యులను స్థానిక సంఘాలు ఆరు సంవత్సరాల కాలానికి పరోక్షంగా ఎన్నుకుంటాయి. ఎల్డర్సు సభ ప్రతినిధుల సభతో చట్టాలను ఆమోదించడంలో అధికారాన్ని పంచుకుంటుంది. అంతర్గత సంఘర్షణలను పరిష్కరించే పాత్రను కలిగి ఉంటుంది. ఎన్నికను అసాధ్యం చేసే పరిస్థితులలో అధ్యక్షుడు, ప్రతినిధుల పదవీకాలాన్ని పొడిగించే ప్రత్యేక అధికారం కూడా ఉంటుంది. ప్రతినిధుల సభ సభ్యులను ఐదు సంవత్సరాల కాలానికి ప్రజలు నేరుగా ఎన్నుకుంటారు. ప్రతినిధుల సభ ఎల్డర్సు సభతో ఓటింగ్ అధికారాన్ని పంచుకుంటుంది. అయితే అది చట్టానికి మూడింట రెండు వంతుల మెజారిటీతో ఓటు వేస్తే, ఆర్థిక విషయాలలో, అధ్యక్ష నియామకాల నిర్ధారణలో (సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి మినహా) సంపూర్ణ అధికారాన్ని కలిగి ఉంటే ఎల్డర్సు సభ తిరస్కరించే చట్టాన్ని ఆమోదించగలదు.^[177]

చట్టం

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు చట్టం

న్యాయ వ్యవస్థను జిల్లా కోర్టులుగా విభజించారు (ఇవి కుటుంబ చట్టం వారసత్వ విషయాలను పరిష్కరిస్తాయి, 3 మిలియన్ల ఎస్‌ఎల్‌ఎస్‌హెచ్ వరకు మొత్తాలకు వ్యాజ్యాలు 3 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష లేదా 3 మిలియన్ల ఎస్‌ఎల్ జరిమానాలు విధించదగిన క్రిమినలు కేసులు, బాల నేరాలు), ప్రాంతీయ కోర్టులు (జిల్లా కోర్టుల పరిధిలో లేని వ్యాజ్యాలు, క్రిమినలు కేసులు, కార్మిక, ఉపాధి వాదనలు, స్థానిక ప్రభుత్వ ఎన్నికలను పరిష్కరిస్తాయి), ప్రాంతీయ అప్పీళ్ల కోర్టులు (ఇవి జిల్లా, ప్రాంతీయ కోర్టుల నుండి వచ్చే అన్ని అప్పీళ్లను పరిష్కరిస్తాయి), సుప్రీంకోర్టు (ఇది కోర్టులు, ప్రభుత్వంలోని సమస్యలను పరిష్కరిస్తుంది. దాని స్వంత నిర్ణయాలను సమీక్షిస్తుంది), ఇది అత్యున్నత న్యాయస్థానం, రాజ్యాంగ న్యాయస్థానంగా కూడా పనిచేస్తుంది.^[178]

సోమాలిలాండు జాతీయత చట్టం సోమాలిలాండు పౌరుడు ఎవరు అని నిర్వచిస్తుంది. ^[179] అలాగే సోమాలిలాండు పౌరసత్వంలోకి సహజంగా ప్రవేశించడానికి లేదా దానిని త్యజించడానికి సంబంధించిన విధానాలను నిర్వచిస్తుంది.^[180]

సోమాలిలాండు ప్రభుత్వం 1962 సోమాలి రిపబ్లికు శిక్షాస్మృతిని వర్తింపజేస్తూనే ఉంది. అందువల్ల, స్వలింగ సంపర్క చర్యలు ఈ భూభాగంలో చట్టవిరుద్ధం.^[181]

పార్టీలు&ఎన్నికలు

తిరుగుబాటుదారుల నాయకులతో కలిసి కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి గురుతి పనిచేశారు. పాలనా నిర్మాణంలో విలీనం చేయబడ్డారు. ఇది పార్లమెంటు పెద్దల సభగా మారింది.^[182] ప్రస్తుతప్రభుత్వం సోమాలిలాండు ప్రధాన వంశాల అధికార-భాగస్వామ్య సంకీర్ణంగా మారింది. ఎగువ దిగువ సభలలో సీట్లు ముందుగా నిర్ణయించిన సూత్రం ప్రకారం వంశాలకు కేటాయించబడ్డాయి. అయితే అన్ని వంశాలు వారి ప్రాతినిధ్యంతో సంతృప్తి చెందలేదు. 2002లో ఈ తాత్కాలిక ప్రభుత్వం అనేక పొడిగింపుల తర్వాత సోమాలిలాండు బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్యానికి మారింది.^[183]వంశ ఆధారిత ఎన్నికలకు బదులుగా భావజాల ఆధారిత ఎన్నికలను సృష్టించే ప్రయత్నంలో ఎన్నికలు మూడు పార్టీలకు పరిమితం చేయబడ్డాయి.^[182] 2014 డిసెంబరు నాటికి సోమాలిలాండు‌లో మూడు రాజకీయ పార్టీలు ఉన్నాయి: శాంతి - ఐక్యత - అభివృద్ధి పార్టీ, న్యాయం - అభివృద్ధి - పార్టీ, వడాని. సోమాలిలాండు రాజ్యాంగం ప్రకారం జాతీయ స్థాయిలో గరిష్టంగా మూడు రాజకీయ పార్టీలు అనుమతించబడతాయి.^[184] ఓటు వేయడానికి అవసరమైన కనీస వయస్సు 15 సంవత్సరాలు.

ఫ్రీడం హౌసు సోమాలిలాండు ప్రభుత్వాన్ని పాక్షిక స్వేచ్ఛ కలిగినదిగా వర్గీకరిస్తుంది.^[185] దక్షిణ సోమాలియా, ప్రక్కనే ఉన్న భూభాగాలకు భిన్నంగా, సోమాలియాలోని వేర్పాటువాద వాయువ్య భాగమైన సోమాలిలాండు దిగువ నుండి పైకి మరింత ప్రజాస్వామ్య పాలనా విధానాన్ని నిర్మించిందని సేథు కప్లాను (2011) వాదిస్తున్నారు. వాస్తవంగా ఎటువంటి విదేశీ సహాయం లేకుండా.^[186] ముఖ్యంగా సోమాలిలాండు హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికాలో అత్యంత ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థను కలిగి ఉందని కప్లాను సూచిస్తున్నారు ఎందుకంటే ఇది సోమాలియాలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలోని తీవ్రవాద అంశాలు అధికంగా ఉన్నాయి. ఆచరణీయమైన ఎన్నికల, శాసన వ్యవస్థలను అలాగే పొరుగున ఉన్న అధికార ప్రభుత్వాల మాదిరిగా కాకుండా ప్రైవేటు రంగ ఆధిపత్య ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంది. సోమాలిలాండు ఆచార చట్టాలు, సంప్రదాయాలను ఆధునిక రాష్ట్ర నిర్మాణాలతో ఏకీకృతం చేయడం దీనికి కారణమని ఆయన సూచిస్తున్నారు. ఆఫ్రికా మధ్యప్రాచ్యంలోని చాలా వలసరాజ్యాల అనంతర దేశాలు దీన్ని చేయడానికి అవకాశం లేదని ఆయన సూచిస్తున్నారు. ఇది సోమాలిలాండు‌లో సమైక్యతను సులభతరం చేసిందని. ఎక్కువ ప్రభుత్వ చట్టబద్ధతను అందించిందని, భూభాగం తులనాత్మకంగా సజాతీయ జనాభా, సమాన ఆదాయ పంపిణీ, దక్షిణాది పట్ల సాధారణ భయం, బయటి శక్తుల జోక్యం లేకపోవడం వంటి కారణాల వల్ల స్థానిక రాజకీయ నాయకులు కొంతవరకు జవాబుదారీతనం పాటించాల్సి వచ్చిందని కప్లాను నొక్కిచెప్పారు.^[187]

విదేశీ సంబంధాలు

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు విదేశీ సంబంధాలు

సోమాలిలాండు అధ్యక్షుడు ముసే బిహి అబ్ది రిపబ్లికు ఆఫ్ గినియా పర్యటన సందర్భంగా. 2019లో గినియా విదేశాంగ మంత్రి మమాడి టూరు నేతృత్వంలోని ఉన్నత స్థాయి ప్రతినిధి బృందాన్ని ఆయన స్వీకరించారు. సోమాలిలాండు దాని పొరుగు దేశాలైన ఇథియోపియా ^[188] జిబౌటి,^[189] యుఎన్ సభ్య దేశం కాని రిపబ్లికు ఆఫ్ చైనా (తైవాన్),^[190]^[191] [190][191] అలాగే దక్షిణాఫ్రికా,^[188] స్వీడన్, ,^[192] యునైటెడు కింగ్‌డం‌లతో రాజకీయ సంబంధాలను కలిగి ఉంది.^[193] 2007 జనవరి 17న యూరోపియను యూనియను (ఇయు) భవిష్యత్తు సహకారాన్ని చర్చించడానికి విదేశాంగ వ్యవహారాల కోసం ఒక ప్రతినిధి బృందాన్ని పంపింది.^[194] ఆఫ్రికను యూనియను (ఎయు) అంతర్జాతీయ గుర్తింపు భవిష్యత్తు గురించి చర్చించడానికి ఒక విదేశాంగ మంత్రిని కూడా పంపింది. 2007 జనవరి 29 - 30 తేదీలలో మంత్రులు సంస్థ సభ్య దేశాలతో అంగీకారం గురించి చర్చిస్తామని పేర్కొన్నారు.^[195] 2006 ప్రారంభంలో వేల్సు జాతీయ అసెంబ్లీ కార్డిఫు‌లోని సెనెడు భవనం రాజ ప్రారంభోత్సవానికి హాజరు కావడానికి సోమాలిలాండు ప్రభుత్వానికి అధికారిక ఆహ్వానాన్ని అందజేసింది. ఈ చర్యను వెల్షు అసెంబ్లీ విడిపోయిన ప్రభుత్వ చట్టబద్ధతను గుర్తించే చర్యగా భావించారు. విదేశాంగ కామన్వెల్తు కార్యాలయం ఈ ఆహ్వానం ఈద ఎటువంటి వ్యాఖ్య చేయలేదు. వేల్షు సోమాలిలాండు నుండి వచ్చిన సోమాలి బహిష్కృత సమాజానికి నిలయం.^[196]

2007లో అధ్యక్షుడు కాహిను నేతృత్వంలోని ప్రతినిధి బృందం ఉగాండాలోని కంపాలాలో జరిగిన కామన్వెల్తు ప్రభుత్వ అధిపతుల సమావేశంలో పాల్గొంది. సోమాలిలాండు పరిశీలకుడి హోదాలో కామన్వెల్తు‌లో చేరడానికి దరఖాస్తు చేసుకున్నప్పటికీ దాని దరఖాస్తు ఇంకా పెండింగు‌లో ఉంది. .^[197]

2010 సెప్టెంబరు 24న ఆఫ్రికను వ్యవహారాల సహాయ కార్యదర్శి జానీ కార్సను, యునైటెడు స్టేట్సు సోమాలియాలో తన వ్యూహాన్ని సవరించుకుంటుందని, సోమాలి పరివర్తన ప్రభుత్వానికి మద్దతు ఇస్తూనే సోమాలిలాండు, పుంట్లాండు ప్రభుత్వాలతో లోతైన సత్సంబంధాలు కోరుకుంటుందని పేర్కొన్నారు.^[198] కార్సను మాట్లాడుతూ, అమెరికా సహాయ కార్మికులను, దౌత్యవేత్తలను పంట్లాండు, సోమాలిలాండు‌లకు పంపుతుందని, భవిష్యత్తు అభివృద్ధి ప్రాజెక్టుల అవకాశాన్ని సూచించాడు. అయితే ఈ రెండు ప్రాంతాలకు అమెరికా అధికారిక గుర్తింపును పొడిగించదని కార్సను నొక్కిచెప్పారు.^[199]

అప్పటి ఆఫ్రికా మంత్రి హెన్రీ బెల్లింగు‌హాం ఎంపీ, సోమాలిలాండు‌తో యుకె సత్సంబంధాలు పెంచే మార్గాలను చర్చించడానికి 2010 నవంబరులో సోమాలిలాండు అధ్యక్షుడు సిలాన్యోను కలిశారు.^[200] లండను పర్యటన సందర్భంగా అధ్యక్షుడు సిలాన్యో ఇలా అన్నారు:

మేము అంతర్జాతీయ సమాజంతో కలిసి పనిచేస్తున్నాము. అంతర్జాతీయ సమాజం మాతో కలిసి పనిచేస్తోంది. మాకు సహాయం అందిస్తోంది మా ప్రజాస్వామ్యీకరణ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలలో మాతో కలిసి పనిచేస్తోంది. అంతర్జాతీయ సమాజం మాతో ముఖ్యంగా యుకె,యుఎస్, ఇతర యూరోపియను దేశాలు, గుర్తింపును కోరుతూ కొనసాగుతున్న మా పొరుగువారితో వ్యవహరిస్తున్న తీరు పట్ల మేము చాలా సంతోషంగా ఉన్నాము.

^[201]

యుకె ద్వారా సోమాలిలాండు గుర్తింపుకు యుకె ఇండిపెండెన్సు పార్టీ కూడా మద్దతు ఇచ్చింది. ఇది 2015 సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లలో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది. అయితే ఒకే ఒక ఎంపిని మాత్రమే ఎన్నుకుంది. యుకేఇపి నాయకుడు నిగెలు ఫరాజు 2015 మే 18న సోమాలిలాండు జాతీయ దినోత్సవం సందర్భంగా సోమాలిలాండు యుకె మిషను అధిపతి అలీ అడెను అవాలేను కలిసి, సోమాలిలాండు‌కు యుకేఇపి మద్దతును తెలియజేశారు. ^[202]

2011లో సోమాలిలాండు పొరుగున ఉన్న పంట్లాండు ప్రాంతం సీషెల్సు‌తో భద్రతా సంబంధిత అవగాహన ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాయి. పరివర్తన సమాఖ్య ప్రభుత్వం, సీషెల్సు మధ్య సంతకం చేయబడిన మునుపటి ఒప్పందం చట్రం ప్రకారం, దోషులను 'పంట్‌ల్యాండు' 'సోమాలిలాండు ‘ లోని జైళ్లకు బదిలీ చేయడం కోసం ఈ మెమోరాండం ఉద్దేశించబడింది. మూస:Qi^[203]

2020 జూలై 1న సోమాలిలాండు, తైవాను రెండు దేశాల మధ్య సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రతినిధి కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేయడానికి ఒక ఒప్పందం మీద సంతకం చేశాయి..^[204] [204] విద్య, సముద్ర భద్రత, వైద్యం మీద రెండు రాజకీయాల మధ్య సహకారం 2009లో ప్రారంభమైంది. ప్రతినిధి కార్యాలయానికి సిద్ధం కావడానికి తైవానీసు సిబ్బంది ఫిబ్రవరి 2020లో సోమాలిలాండు‌లోకి ప్రవేశించారు.^[205] 2023 నాటికి తైవాను విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ సోమాలిలాండు‌ను ఒక దేశంగా సూచిస్తుంది. ^[32]

2024 జనవరి 1న ఇథియోపియా, సోమాలిలాండు మధ్య ఒక అవగాహన ఒప్పందం మీద సంతకం చేయబడింది. ఇక్కడ ఇథియోపియా అడెను గల్ఫులోని బెర్బెరా ఓడరేవును, అడెను గల్ఫు తీరప్రాంతం 20 కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణాన్ని 20 సంవత్సరాల పాటు లీజుకు తీసుకుంటుంది. చివరికి సోమాలిలాండు‌ను స్వతంత్ర రాష్ట్రంగా, ఇథియోపియను ఎయిర్‌లైన్సు‌లో వాటాను గుర్తించడానికి బదులుగా. ఈ ఒప్పందాన్ని గౌరవిస్తే, విడిపోయిన దేశాన్ని గుర్తించిన మొదటి ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్య దేశంగా ఇథియోపియా అవతరిస్తుంది.^[206]^[207]

సరిహద్దు వివాదాలు

ప్రధాన వ్యాసం: పుంట్లాండు–సోమాలిలాండు వివాదం మరిన్ని సమాచారం: సోమాలియా–సోమాలిలాండు సరిహద్దు

1960లో సోమాలిలాండు రాష్ట్రం పేరుతో స్వాతంత్ర్యం పొందిన పూర్వ బ్రిటిషు సోమాలిలాండు మొత్తం ప్రాంతాన్ని సోమాలిలాండు క్లెయిం చేస్తూనే ఉంది.^[37] ఇది ప్రస్తుతం పూర్వ సోమాలిలాండు దేశంలోని అధిక భాగాన్ని నియంత్రించింది.^[208]

సోమాలియా సమాఖ్య సభ్య దేశమైన పుంట్లాండు బంధుత్వం ఆధారంగా పూర్వ బ్రిటిషు సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు‌లోని హార్టి-నివాసిత భూభాగాన్ని వివాదం చేస్తుంది. 1998లో ఉత్తర దరోడు వంశాలు రాజ్యాన్ని స్థాపించాయి. ధుల్బహంటే, వార్సంగలి వంశాలు దాని స్థాపనలో పూర్తిగా పాల్గొన్నాయి.^[209]^[210]^[211]

1993 బోరామా సమావేశం వరకు హార్టీలు సోమాలిలాండు‌లో రెండవ అత్యంత శక్తివంతమైన వంశ సమాఖ్యగా ఉన్నారు. ఆ తర్వాత వారి స్థానాన్ని గడబుర్సీ ఆక్రమించింది.^[212] 1990ల ప్రారంభంలో ధుల్బహంటే, వార్సంగలి వంశాలు రెండు ప్రత్యేక పరిపాలనలను స్థాపించాయి.^[213] మొదటిది మొదటిది 1993 మేలో 1వ బూకాం సమావేశం నిర్వహించాల్సి ఉండగా తరువాతిది 1992 సెప్టెంబరులో హడాఫ్తిమోలో ఒక సమావేశాన్ని నిర్వహించింది.^[214] రెండు సమావేశాలలో సోమాలియాలో భాగంగా ఉండాలనే కోరిక వ్యక్తమైంది.

2002 - 2009 మధ్య పంట్లాండు సోమాలిలాండు మధ్య ఉద్రిక్తతలు అనేకసార్లు హింసాత్మకంగా మారాయి. 2004 అక్టోబరులో మళ్ళీ ఏప్రిల్, 2007 అక్టోబరులో సోమాలిలాండు, పుంట్లాండు సాయుధ దళాలు సూలు ప్రాంత రాజధాని లాస్ అనోడు పట్టణం సమీపంలో ఘర్షణ పడ్డాయి. 2007 అక్టోబరులో సోమాలిలాండు దళాలు పట్టణాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నాయి.^[215] 2009 ఆగస్టు 2న పుంట్లాండు 11వ వార్షికోత్సవాన్ని జరుపుకుంటున్న సమయంలో పుంట్లాండు అధికారులు లాస్ అనోడు‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంటామని ప్రతిజ్ఞ చేశారు. సోమాలిలాండు స్వతంత్ర రాజ్య హోదాను ప్రకటించుకుంటూ "పాత" సోమాలియాను "విభజించింది". పుంట్లాండు ఐక్యమైన కానీ సమాఖ్య సోమాలి దేశాన్ని తిరిగి స్థాపించడానికి కృషి చేస్తుంది.^[216]

సోమాలిలాండు దళాలు 2008 జూలై 10న తూర్పు సనాగు‌లోని లాస్ కోరే పట్టణాన్ని, పట్టణానికి తూర్పున 5 కి.మీ (3 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న స్థానాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలోని మాఖిరు, పుంట్లాండు మిలీషియా తమ స్థానాలను విడిచిపెట్టిన తర్వాత రక్షణ దళాలు 2008 జూలై 9న తమ కార్యకలాపాలను పూర్తి చేశాయి.^[217]

2000ల చివరలో సనాగు‌లో ఉన్న స్థానిక యూనియను గ్రూపు అయిన ఎస్‌ఎస్‌సి మూవ్మెటు ‌(హోగ్గాంకా బాద్బాదాదా ఇయో మిడెయింటా ఎస్‌ఎస్‌సి ) ఏర్పడింది. దాని స్వంత ప్రాంతీయ పరిపాలనను (సూలు, సనాగు కేను, లేదా ఎస్‌ఎస్‌సి) స్థాపించే లక్ష్యంతో. ^[157]ఇది తరువాత 2012లో స్థాపించబడిన ఖటుమో రాజ్యంగా పరిణామం చెందింది. స్థానిక పరిపాలన దాని నియోజకవర్గాలు సోమాలిలాండు ప్రభుత్వ సార్వభౌమాధికారం లేదా దాని భూభాగం మీద ఉన్న వాదనను గుర్తించడం లేదు. ^[218]

2017 అక్టోబరు 20న అయనాబోలో సోమాలిలాండు ప్రభుత్వంతో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఇది సోమాలిలాండు రాజ్యాంగాన్ని సవరించడానికి, సంస్థను సోమాలిలాండు ప్రభుత్వంలో విలీనం చేయడానికి నిర్దేశించింది.^[219]^[220] ఇది దుల్బహంటే సమాజంలో ప్రజాదరణ లేని సంఘటన అయినప్పటికీ సంస్థ ముగింపుకు సంకేతం.^[221]^[219]

సైనికరంగం

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు సాయుధ దళాలు

సోమాలిలాండు‌లో సోమాలిలాండు సాయుధ దళాలు ప్రధాన సైనిక కమాండు. సోమాలిలాండు పోలీసులు, అన్ని ఇతర అంతర్గత భద్రతా దళాలతో పాటు, వాటిని సోమాలిలాండు రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది. సోమాలిలాండు సాయుధ దళాల ప్రస్తుత అధిపతి రక్షణ మంత్రి అబ్దిఖానీ మొహమ్మదు ఆటే.^[222] స్వాతంత్ర్య ప్రకటన తర్వాత, వివిధ వంశాలతో అనుబంధించబడిన వివిధ ముందస్తుగా ఉన్న మిలీషియాలను కేంద్రీకృత సైనిక నిర్మాణంలోకి చేర్చారు. ఫలితంగా ఏర్పడిన పెద్ద సైన్యం దేశ బడ్జెటు‌లో దాదాపు సగం ఆక్రమించింది. కానీ ఈ చర్య వంశాల మధ్య హింసను నిరోధించడంలో సహాయపడింది.^[223]^: 2–3

సోమాలిలాండు సైన్యం ప్రధానంగా తేలికపాటి ఆయుధాలతో కూడిన పన్నెండు విభాగాలను కలిగి ఉంది. అయినప్పటికీ ఇది కొన్ని హోవిట్జర్లు, మొబైలు రాకెటు లాంచర్లతో ‌అమర్చబడి ఉంటుంది. దాని సాయుధ వాహనాలు, ట్యాంకులు ఎక్కువగా సోవియటు డిజైను‌కు చెందినవి. అయితే దాని ఆయుధశాలలో కొన్ని పాత పాశ్చాత్య వాహనాలు, ట్యాంకులు ఉన్నాయి. సోమాలిలాండు నేవీ (అసోసియేటెడు ప్రెస్ ద్వారా తరచుగా కోస్టు గార్డు అని పిలుస్తారు), పరికరాలు, అధికారిక శిక్షణ లేకపోవడంతో సోమాలిలాండు జలాల్లో పైరసీ, అక్రమ చేపలు పట్టడం రెండింటినీ అరికట్టడంలో కొంత విజయం సాధించింది. ^[224]^[225]

మానవ హక్కులు

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు‌లో మానవ హక్కులు

2023 ఫ్రీడం హౌసు నివేదిక ప్రకారం, సోమాలిలాండు రాజకీయ హక్కులు, పౌర స్థలం స్థిరమైన ఆక్రమణకు గురౌతున్నాయి.పౌరులు ప్రజా ప్రముఖులు, జర్నలిస్టులు, అధికారుల నుండి ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటున్నారు. మైనారిటీ వంశాలు ఆర్థిక, రాజకీయ అణగదొక్కబడటానికి గురవుతున్నాయి. మహిళల మీద హింస తీవ్రమైన సమస్యగా మిగిలిపోయింది.^[226]

పరిపాలనా విభాగాలు

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు పరిపాలనా విభాగాలు

రిపబ్లికు ఆఫ్ సోమాలిలాండు ఆరు అడ్మినిస్ట్రేటివు ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది: అవదలు, సాహిలు, మారుడి జీ, తోగ్ధీరు, సనాగు, సూలు. ప్రాంతాలు పద్దెనిమిది పరిపాలనా జిల్లాలుగా విభజించబడ్డాయి.

ప్రాంతాలు&జిల్లాలు

ఈ క్రింది ప్రాంతాలు 2011 నుండి మైఖేలు వాల్సు: స్టేటు ఫార్మేషను ఇన్ సోమాలిలాండు: బ్రింగింగు డెలిబరేషను టు ఇన్స్టిట్యూషనలిజం, 2015 నుండి సోమాలిలాండు: ది స్ట్రెయిన్సు ఆఫ్ సక్సెసు ప్రస్తుతం సోమాలిలాండు‌లో క్రియాశీలంగా ఉన్న మానవతావాద సంస్థ యాక్షను ఎయిడు నుండి తీసుకోబడ్డాయి.^[227]^[228]^[229]

2019లో, స్థానిక ప్రభుత్వం 2019లో ఆమోదించబడిన చట్టం (Lr. 23/2019, ఇకపై 2019 స్థానిక ప్రభుత్వ చట్టంగా సూచిస్తారు), "సోమాలిలాండు ఆరు ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది (అదే చట్టంలోని ఆర్టికలు 9)" అని పేర్కొన్న ప్రాంతాలు.^[230] 2019 స్థానిక ప్రభుత్వ చట్టం 2020 జనవరి4న అమల్లోకి వచ్చింది.^[231]

ఆర్టికలు 11 కింద, చట్టంలోని సెక్షను 1, ప్రాంతీయ సరిహద్దులు సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు క్రింద ఉన్న ఆరు జిల్లాల సరిహద్దులకు అనుగుణంగా ఉండాలి; అయినప్పటికీ సియాద్ బార్రే యుగం సరిహద్దులు వాస్తవ సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.^[230]

ప్రాంతాలు	ప్రాంతం (కిమీ²)	రాజధాని	జిల్లాలు

అవ్దలు	16,294	బోరమా	బాకి, బోరమా, జీలా, లుఘయ
సాహిలు	13,930	బెర్బెరా	షేక్ , బెర్బెరా
మరోడి జీహ్	17,429	హర్గీసా	గబిలీ హర్గీసా, సలాహ్లే,బలిగుబాడ్లే
తొగ్ధీరు	30,426	బ్యూరవొ	వుడ్వేనే,బుహూడ్లే,బ్యురవొ
సనాగు	54,231	ఎరిగావో	గరడాగు,ఎల్ అఫ్వేను, ఎరిగావో, లాస్కోరే
సూల్	39,240	లాస్ అనోదు	అయనాబో, అనోడు, తలేహు, క్షుదును

భౌగోళికం

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండ్ భౌగోళిక శాస్త్రం

స్థానం - ఆవాసాలు

సోమాలిలాండు గుర్తింపు పొందిన సోమాలియాకు వాయువ్య దిశలో ఉంది. ఇది 08° ఉత్తర అక్షాంశం - 11°30' ఉత్తర అక్షాంశం మధ్య, 42°30'తూర్పు రేఖాంశం, 49°00' తూర్పు రేఖాంశం మధ్య ఉంది. ^[37] ఇది పశ్చిమాన జిబౌటి, దక్షిణాన ఇథియోపియా, తూర్పున సోమాలియా సరిహద్దులుగా ఉంది. సోమాలిలాండు 850 కిలోమీటర్ల (528 మైళ్ళు) తీరప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. వీటిలో ఎక్కువ భాగం అడెను గల్ఫు వెంట ఉంది.^[223]^: 1: 1 భూభాగం పరంగా సోమాలిలాండు 1,76,120 చ.కిమీ (68,000 చదరపు మైళ్ళు) వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉంది. ^[7]

సోమాలిలాండు వాతావరణం తడి - పొడి పరిస్థితుల మిశ్రమంగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతం ఉత్తర భాగం కొండలతో కూడి ఉంటుంది. చాలా ప్రదేశాలలో ఎత్తు సముద్ర మట్టానికి 900 - 2,100 మీటర్లు (3,000 - 6,900 అడుగులు) మధ్య ఉంటుంది. అవ్దలు, సాహిలు, మరుడి జీక్సు ప్రాంతాలు సారవంతమైనవిగా పర్వత ప్రాంతాలుగా ఉంటాయి. అయితే తోగ్ధీరు ఎక్కువగా పాక్షిక ఎడారిగా ఉంటుంది. చుట్టూ తక్కువ సారవంతమైన పచ్చదనం ఉంటుంది. అవ్దలు ప్రాంతం దాని ఆఫ్షోరు ద్వీపాలు, పగడపు దిబ్బలు, మడ అడవులకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది.

గుబను అని పిలువబడే పొదలతో కప్పబడిన, పాక్షిక ఎడారి మైదానంగా ఉంటుంది. ఆడెను లిటోరలు గల్ఫుకు సమాంతరంగా ఉంది. పశ్చిమాన పన్నెండు కిలోమీటర్లు (7.5 మైళ్ళు), తూర్పున రెండు కిలోమీటర్లు (1.2 మైళ్ళు) వెడల్పుతో ఈ మైదానం వర్షాకాలంలో తప్ప మిగిలిన సమయాల్లో పొడి ఇసుక పడకలైన నీటి ప్రవాహాల ద్వారా విభజించబడింది. వర్షాలు వచ్చినప్పుడు గుబను తక్కువ పొదలు, గడ్డి గుబ్బలు పచ్చని వృక్షసంపదగా మారుతాయి.^[232] ఈ తీరప్రాంతం ఇథియోపియను జెరికు గడ్డి భూములు, పొద భూముల పర్యావరణ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది.

కాల్ మాడో అనేది దేశ తూర్పు భాగంలో ఉన్న ఒక పర్వత శ్రేణి. ఎరిగావో వాయువ్యం నుండి పొరుగున ఉన్న సోమాలియాలోని బోసాసో నగరానికి పశ్చిమాన అనేక కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించి ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో సోమాలిలాండు‌లోని ఎత్తైన శిఖరం అయిన షింబిరిసు‌ను ఉంది. ఇది దాదాపు 2,416 మీటర్లు (7,927 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది.^[233] కర్కారు పర్వతాల కఠినమైన తూర్పు-పడమర శ్రేణులు కూడా అడెను లిటోరలు గల్ఫు లోపలి భాగంలో ఉన్నాయి.^[232] మధ్య ప్రాంతాలలో ఉత్తర పర్వత శ్రేణులు నిస్సార పీఠభూములు, సాధారణంగా పొడి నీటి ప్రవాహాలకు దారితీస్తాయి. వీటిని స్థానికంగా ఓగో అని పిలుస్తారు. ఓగో పశ్చిమ పీఠభూమి క్రమంగా పశువులకు ముఖ్యమైన మేత ప్రాంతమైన హౌడు‌లో విలీనం అవుతుంది. ^[232] తూర్పున, హౌడు ఐన్, నుగలు లోయల నుండి బురు ధాబు పర్వత శ్రేణి ద్వారా వేరు చేయబడింది.^[234]

సోమాలిలాండు ప్రకృతి దృశ్యాలు
లమదయ అనేది కాల్ మాడో పర్వత శ్రేణిలో ఉన్న జలపాతాలు.
సోమాలిలాండ్ గ్రామీణ ప్రాంతం
అనేక స్థానిక జాతులకు నిలయమైన కాల్ మాడో పర్వతాల దృశ్యం
బెర్బెరా బీచు
సకాడిన్, జైలా ద్వీపసమూహం

వాతారణం

సోమాలిలాండు భూమధ్యరేఖకు ఉత్తరాన ఉంది. ఇది పాక్షిక శుష్క ప్రాంతం. సగటు రోజువారీ ఉష్ణోగ్రతలు 25 నుండి 35 °సెల్షియసు(77 నుండి 95 °ఫారెన్హీటు) వరకు ఉంటాయి. సూర్యుడు సంవత్సరానికి రెండుసార్లు ఏప్రిల్ - ఆగస్టు లేదా సెప్టెంబరులలో నిలువుగా పైకి వెళుతాడు. సోమాలిలాండు మూడు ప్రధాన భౌగోళిక మండలాలను కలిగి ఉంటుంది: తీర మైదానం (గుబను), తీర శ్రేణి (ఓగో), పీఠభూమి (హావ్డు). తీర మైదానం అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, తక్కువ వర్షపాతం కలిగిన జోనుగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతంలో వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు సులభంగా సగటున 100 ° ఫారెన్హీటు (38 ° సెల్షియసు) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. అయితే శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గుతాయి. ఈ ప్రాంతంలో మానవ, పశువుల జనాభా రెండూ నాటకీయంగా పెరుగుతాయి.

తీర శ్రేణి (ఓగో) గుబను‌కు దక్షిణాన ఉన్న ఎత్తైన పీఠభూమి. దీని ఎత్తు పశ్చిమాన సముద్ర మట్టానికి 6,000 అడుగుల (1,800 మీ) నుండి తూర్పున 7,000 అడుగుల (2,100 మీ) వరకు ఉంటుంది. గుబను‌లో కంటే అక్కడ వర్షపాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది. అయినప్పటికీ ఇది జోన్ లోపల గణనీయంగా మారుతుంది. పీఠభూమి (హావ్డు) ప్రాంతం ఓగో శ్రేణికి దక్షిణంగా ఉంది. సాధారణంగా ఉపరితల నీరు అందుబాటులో ఉండే వర్షాకాలంలో ఇది ఎక్కువగా జనాభా కలిగి ఉంటుంది. ఇది మేతకు కూడా ఒక ముఖ్యమైన ప్రాంతంగా ఉంది. సోమాలిలాండు ప్రజలు సంవత్సరంలో నాలుగు రుతువులను గుర్తిస్తారు; జియు-హగా వసంతకాలం, వేసవిని ఆ క్రమంలో కలిగి ఉంటాయి. డయారు-జిలాలు వరుసగా శరదృతువు, శీతాకాలానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.^[235]

వర్షమాపక లభ్యత ప్రకారం దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో సగటు వార్షిక వర్షపాతం 446 మిల్లీమీటర్లు (17.6 అంగుళాలు)ఉంటుంది. ఇందులో ఎక్కువ భాగం జియు-హగా సమయంలో వస్తుంది. మొదటి లేదా ప్రధాన వర్షాకాలం (మార్చి చివరి, ఏప్రిల్, మే, జూన్ ప్రారంభంలో) అయిన జియు, ఇక్కడ ఓగో శ్రేణి, హావ్డు అత్యధిక వర్షపాతం అనుభవిస్తాయి. ఇది తాజా మేత, సమృద్ధిగా ఉపరితల నీటి కాలం. ఇది పశువుల సంతానోత్పత్తి కాలం కూడా. హాగా (జూన్ చివరి నుండి ఆగస్టు వరకు) సాధారణంగా పొడిగా ఉంటుంది. అయితే వొగొ శ్రేణిలో తరచుగా కొన్ని చెల్లాచెదురుగా వర్షాలు ఉంటాయి. వీటిని కరణు వర్షాలు అని పిలుస్తారు. హాగా దేశంలోని చాలా ప్రాంతాలలో వేడిగా, గాలులతో ఉంటుంది. డేయరు (సెప్టెంబరు, అక్టోబరు, నవంబరు ప్రారంభంలో) ఇది దాదాపు శరదృతువుకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఇది రెండవ లేదా స్వల్ప వర్షాకాలం; వర్షపాతం సాధారణంగా గు కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. జిలాలు లేదా శీతాకాలం సంవత్సరంలో అత్యంత చల్లని, పొడి నెలల్లో (నవంబరు చివరి నుండి మార్చి ప్రారంభం వరకు) వస్తుంది. ఇది దాహంతో కూడిన కాలం. హౌదు‌లో శీతాకాలంలో వాస్తవంగా వర్షపాతం ఉండదు. "హేసు" అని పిలువబడే గుబను జోన్‌లో వర్షపాతం డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు వస్తుంది. దేశంలోని తేమ పొడి కాలంలో 63% నుండి తడి కాలంలో 82% వరకు ఉంటుంది.^[236]

వన్యప్రాణులు

ఆర్థిక వ్యవస్థ

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు ఆర్థిక వ్యవస్థ

సోమాలిలాండు ప్రపంచంలోనే నాల్గవ అత్యల్ప తలసరి జిడిపిని కలిగి ఉంది. సోమాలిలాండు‌కు భారీ సామాజిక-ఆర్థిక సవాళ్లు ఉన్నాయి. యువతలో నిరుద్యోగ రేటు 60 - 70% మధ్య ఉంటుంది, కాకపోయినా ఎక్కువ. ఐఎల్‌వొ ప్రకారం సోమాలిలాండు‌లోని అనేక ప్రాంతాలలో ముఖ్యంగా మహిళలు, వృద్ధులలో నిరక్షరాస్యత 70% వరకు ఉంది. ^[237]^[238]

సోమాలిలాండు గుర్తింపు పొందనందున అంతర్జాతీయ దాతలు సహాయం అందించడం కష్టమని భావించారు. ఫలితంగా ప్రభుత్వం ప్రధానంగా పన్ను రసీదులు, పెద్ద సోమాలి డయాస్పోరా నుండి వచ్చే చెల్లింపుల మీద ఆధారపడుతుంది. ఇవి సోమాలిలాండు ఆర్థిక వ్యవస్థకు గణనీయంగా దోహదపడతాయి. .^[239] డబ్బు బదిలీ కంపెనీల ద్వారా సోమాలిలాండు‌కు చెల్లింపులు వస్తాయి. వాటిలో అతిపెద్దది దహాబు‌షీలు.^[240] ఆధునిక డబ్బు బదిలీ నిబంధనలకు అనుగుణంగా ఉండే కొన్ని సోమాలి డబ్బు బదిలీ కంపెనీలలో ఒకటి. గల్ఫు దేశాలు యూరపు, యునైటెడు స్టేట్సు‌లో పనిచేస్తున్న వలసదారుల నుండి సోమాలియాకు ఏటా సుమారు యుఎస్$1 బిలియను డాలర్లు విలువైన చెల్లింపులు వస్తాయని ప్రపంచ బ్యాంకు అంచనా వేసింది. దహాబు‌షీలు ఆ సంఖ్యలో మూడింట రెండు వంతులను నిర్వహించగలదని, దానిలో సగం సోమాలిలాండు‌కు మాత్రమే చేరుతుందని విశ్లేషకులు అంటున్నారు.^[241]

1990ల చివరి నుండి పరిమిత ప్రభుత్వ నిబంధనలు, ప్రభుత్వేతర సంస్థలు, మత సమూహాలు, అంతర్జాతీయ సమాజం (ముఖ్యంగా డయాస్పోరా), పెరుగుతున్న ప్రైవేటు రంగం నుండి వచ్చిన విరాళాల ద్వారా సేవా నిబంధనలు గణనీయంగా మెరుగుపడ్డాయి. స్థానిక, మునిసిపలు ప్రభుత్వాలు హర్గీసాలో నీరు, బెర్బెరాలో విద్య, విద్యుత్తు, భద్రత వంటి కీలకమైన ప్రజా సేవా నిబంధనలను అభివృద్ధి చేస్తున్నాయి. .^[239] [239]2009లో జిబౌటిలో ఉన్న బాంకు పోరు లే కామర్సు ఎట్ ఎల్'ఇండస్ట్రీ - మెరు రూజు (బిసిఐఎంఆర్) హర్గీసాలో ఒక శాఖను ప్రారంభించింది. 1990లో కమర్షియలు అండు సేవింగ్సు బ్యాంకు ఆఫ్ సోమాలియా పతనం తర్వాత దేశంలో మొదటి బ్యాంకుగా ఇది అవతరించింది.^[242]2014లో దహబు‌షిలు బ్యాంకు ఇంటర్నేషనలు దేశంలో మొట్టమొదటి వాణిజ్య బ్యాంకుగా అవతరించింది.^[243] 2017లో మొగడిషుకు చెందిన ప్రీమియరు బ్యాంకు హర్గీసాలో ఒక శాఖను ప్రారంభించింది.^[244]

ద్రవ్య - చెల్లింపు వ్యవస్థ

ప్రధాన వ్యాసాలు: బ్యాంకు ఆఫ్ సోమాలిలాండు- సోమాలిలాండు షిల్లింగు

దేశం గుర్తింపు లేకపోవడం వల్ల సోమాలిలాండు వెలుపల సులభంగా మార్పిడి చేయలేని సోమాలిలాండు షిల్లింగు, 1994లో రాజ్యాంగబద్ధంగా స్థాపించబడిన సెంట్రలు బ్యాంక్ అయిన బ్యాంకు ఆఫ్ సోమాలిలాండు ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.

దేశంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన, ఉపయోగించే చెల్లింపు వ్యవస్థ జెడ్‌ఎఎడి సేవ ఇది అతిపెద్ద మొబైలు ఆపరేటరు టెలిసం ద్వారా 2009లో సోమాలిలాండు‌లో ప్రారంభించబడిన మొబైలు డబ్బు బదిలీ సేవ. ^[245]^[246]

టెలికమ్యూనికేషన్సు

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు‌లో టెలికమ్యూనికేషన్సు

సోమాలిలాండు‌కు సేవలందిస్తున్న టెలికమ్యూనికేషను కంపెనీలలో టెలిసం,^[247] సోం‌టెలు, టెల్కాం నేషన్‌లింకు ఉన్నాయి.[^[248]

ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే సోమాలిలాండు నేషనలు టీవీ ప్రధాన జాతీయ ప్రజా సేవా టెలివిజను ఛానలు, దీనిని 2005లో ప్రారంభించారు. దీని రేడియో ప్రతిరూపం రేడియో హర్గీసా.

వ్యవసాయం

సోమాలిలాండ్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పశువులు వెన్నెముక. గొర్రెలు, ఒంటెలు, పశువులను బెర్బెరా ఓడరేవు నుండి రవాణా చేసి సౌదీ అరేబియా వంటి గల్ఫు అరబు దేశాలకు పంపుతారు..^[249] ఈ దేశం సోమాలిలో హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికాలో సెయ్లాడు అని పిలువబడే కొన్ని అతిపెద్ద పశువుల మార్కెట్లకు నిలయంగా ఉంది. బురావు, యిరోవు మార్కెట్లలో ప్రతిరోజూ 10,000 గొర్రెలు, మేకలు అమ్ముడవుతాయి. వీటిలో చాలా వరకు బెర్బెరా ఓడరేవు ద్వారా గల్ఫు దేశాలు రవాణా చేయబడతాయి.^[250]^[251] మార్కెట్లు హార్ను ఆఫ్ ఆఫ్రికా అంతటా పశువులను నిర్వహిస్తాయి. .^[252]

వ్యవసాయం సాధారణంగా విజయవంతమైన పరిశ్రమగా పరిగణించబడుతుంది. ముఖ్యంగా తృణధాన్యాలు, ఉద్యానవనాల ఉత్పత్తిలో. మైనింగు కూడా సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. అయితే వివిధ రకాల ఖనిజ నిక్షేపాలు ఉన్నప్పటికీ, సాధారణ క్వారీయింగు ప్రస్తుత కార్యకలాపాల పరిధిని సూచిస్తుంది. ^[24]

వ్యవసాయ ఉత్పత్తి, ప్రాథమిక పద్ధతి వర్షాధార వ్యవసాయం. తృణధాన్యాలు పండించే ప్రాథమిక పంటలు. వర్షాధార వ్యవసాయ భూమిలో దాదాపు 70% ప్రధాన పంట అయిన జొన్న కోసం ఉపయోగించబడుతుండగా, మొక్కజొన్న మరో 25% భూమిని ఆక్రమించింది. ^[253] చెల్లాచెదురుగా ఉన్న మెట్ట భూములను బార్లీ, మిల్లెటు, వేరుశనగ, బీన్సు, కౌపీసు వంటి ఇతర పంటలను పండించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఎక్కువ పొలాలు నదీ తీరాల దగ్గర, ప్రవాహాల (టాగ్సు) ఒడ్డున, ఇతర నీటి వనరుల వెంట ఉన్నాయి. మూలం నుండి పొలానికి నీటిని మళ్లించడానికి ప్రాథమిక పద్ధతులు వరదలు లేదా భూమి కాలువలు ఇవి శాశ్వత నీటిని (సెలయేర్లను ‌) పొలానికి మళ్లిస్తాయి. చాలా వరకు సాగునీటి వసతి ఉన్న పొలాలలో వాణిజ్య ఉపయోగం కోసం పండ్లు, కూరగాయలను పండిస్తారు.^[253]

పర్యాటకం

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు‌లో పర్యాటకం

హర్గీసా శివార్లలో ఉన్న లాస్ గీలు వద్ద ఉన్న రాకు ఆర్టు, గుహలు ఒక ప్రసిద్ధ స్థానిక పర్యాటక ఆకర్షణ. మొత్తం పది గుహలను, 2002లో ఫ్రెంచి పురావస్తు బృందం కనుగొంది మరియు ఇవి దాదాపు 5,000 సంవత్సరాల నాటివని నమ్ముతారు. ప్రభుత్వం, స్థానికులు గుహ చిత్రాలను సురక్షితంగా ఉంచుతారు. పరిమిత సంఖ్యలో పర్యాటకులకు మాత్రమే ప్రవేశం కల్పిస్తారు.^[254] హర్గీసాలోని ఫ్రీడం ఆర్చు నగర కేంద్రంలోని వార్ మెమోరియలు వంటి ఇతర ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం చుట్టూ సహజ ఆకర్షణలు చాలా సాధారణం. నాసా హబ్లడు అనేది హర్గీసా శివార్లలో ఉన్న జంట కొండలు, ఈ ప్రాంతంలోని సోమాలిలు వీటిని గంభీరమైన సహజ మైలురాయిగా భావిస్తారు.^[255]^{[ఆధారం యివ్వలేదు]}

పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ కూడా సోమాలిలాండు‌లోని చారిత్రాత్మక పట్టణాలు, నగరాలను సందర్శించమని ప్రయాణికులను ప్రోత్సహించింది. చారిత్రాత్మక షేకు పట్టణం బెర్బెరా సమీపంలో ఉంది. నలభై సంవత్సరాలుగా తాకబడని పాత బ్రిటిషు వలస భవనాలకు నిలయంగా ఉంది. బెర్బెరా చారిత్రాత్మక, ఆకట్టుకునే ఒట్టోమను నిర్మాణ భవనాలను కూడా కలిగి ఉంది. అంతే ప్రసిద్ధి చెందిన మరొక చారిత్రక నగరం జైలా. జైలా ఒకప్పుడు ఒట్టోమను సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. ఇది యెమెను, ఈజిప్టు ఆధీనంలో ఉంది. 19వ శతాబ్దంలో ఒక ప్రధాన వాణిజ్య నగరం. ఈ నగరం దాని పాత వలసరాజ్యాల మైలురాళ్ళు, ఆఫ్షోరు మడ అడవులు, పగడపు దిబ్బలు, ఎత్తైన కొండలు, బీచు కోసం సందర్శించబడింది. సోమాలిలాండు, సంచార సంస్కృతి కూడా పర్యాటకులను ఆకర్షించింది. చాలా మంది సంచార జాతులు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. ^[255]

రవాణా

ఇవి కూడా చూడండి: హర్గీసా విమానాశ్రయం మరియు బెర్బెరా విమానాశ్రయం

బెర్బెరా విమానాశ్రయం

హర్గీసా, బురావో, గబిలే, బెర్బెరా, బోరామాలో బస్సు సర్వీసులు నడుస్తాయి. ప్రధాన పట్టణాలు, ప్రక్కనే ఉన్న గ్రామాల మధ్య రోడ్డు రవాణా సేవలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిని వివిధ రకాల వాహనాలు నిర్వహిస్తాయి. వీటిలో టాక్సీలు, ఫోరు-వీల్ డ్రైవు‌లు, మినీబస్సులు, తేలికపాటి వస్తువుల వాహనాలు (ఎల్‌జివి) ఉన్నాయి.[^[256]

సోమాలిలాండు‌కు సేవలందిస్తున్న ప్రముఖ విమానయాన సంస్థ డాల్లో ఎయిర్‌లైన్సు, ఇది సోమాలి ఎయిర్‌లైన్సు కార్యకలాపాలను నిలిపివేసిన తర్వాత ఉద్భవించిన సాధారణ అంతర్జాతీయ విమానాలను కలిగి ఉన్న సోమాలి యాజమాన్యంలోని ప్రైవేటు క్యారియరు. ఆఫ్రికను ఎక్స్‌ప్రెసు ఎయిర్‌వేసు, ఇథియోపియను ఎయిర్‌లైన్సు కూడా సోమాలిలాండ్‌లోని విమానాశ్రయాల నుండి జిబౌటి సిటీ, అడిసు అబాబా, దుబాయి, జెడ్డాకు ఎగురుతాయి, హర్గీసాలోని ఎగలు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ద్వారా హజు ఉమ్రా తీర్థయాత్రలకు విమానాలను అందిస్తున్నాయి. ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర ప్రధాన విమానాశ్రయాలలో బెర్బెరా విమానాశ్రయం ఒకటి. ^[257]^[258]

ఓడరేవులు

జూన్ 2016లో సోమాలిలాండు ప్రభుత్వం డిపి వరల్డు‌తో ఒక ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది. దీని ద్వారా బెర్బెరా వ్యూహాత్మక నౌకాశ్రయాన్ని నిర్వహించవచ్చు. దీని లక్ష్యం ఉత్పాదక సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, భూపరివేష్టిత ఇథియోపియాకు ప్రత్యామ్నాయ నౌకాశ్రయంగా పనిచేయడం. .^[259]^[260]

చమురు అన్వేషణ

1958లో సాక్సిలు ప్రాంతంలోని ధగాక్సు షబీలు‌లో స్టాండర్డు వాక్యూం (ఎక్సాను మొబిలు, షెలు) ద్వారా మొదటి పరీక్షా బావి తవ్వబడింది. ఈ బావులను క్షేత్ర డేటా లేదా భూకంప పరీక్ష లేకుండా ఎంపిక చేశారు. ఇవి పూర్తిగా ఈ ప్రాంతం భౌగోళిక స్థితి మీద ఆధారపడి ఉన్నాయి. నాలుగు పరీక్షా బావులలో మూడు తేలికపాటి ముడి చమురును ఉత్పత్తి చేయడంలో విజయవంతమయ్యాయి.^[261]

2012 ఆగస్టులో సోమాలిలాండు ప్రభుత్వం జెనెలు ఎనర్జీకి తన భూభాగంలో చమురును అన్వేషించడానికి లైసెన్సు ఇచ్చింది. 2015 ప్రారంభంలో పూర్తయిన ఉపరితల సీపు అధ్యయనం ఫలితాలు ఎస్‌ఎల్-10బి, ఎస్‌ఎల్-13, ఊడువేను బ్లాకు‌లలో అందించబడిన అత్యుత్తమ సామర్థ్యాన్ని నిర్ధారించాయి. వీటిలో ఒక్కొక్కటి 1 బిలియను బ్యారెళ్ల చమురు నిల్వలు ఉన్నాయని అంచనా వేయబడ్డాయి.^[262] 2018 చివరి నాటికి ఐనాబాకు వాయువ్యంగా 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న బురు-ధాబు‌లోని ఎస్‌ఎల్-10బి, ఎస్‌ఎల్-13 బ్లాకు కోసం జెనెలు ఎనర్జీ ఒక అన్వేషణ బావిని తవ్వనుంది.^[263] 2021 డిసెంబరులో జెనెలు ఎనర్జీ తైవాను సిపిసి కార్పొరేషను మద్దతుతో ఒపిఐసి సోమాలిలాండు కార్పొరేషను‌తో ఐనాబా సమీపంలోని ఎస్‌ఎల్‌ 10బి/13 బ్లాకు మీద ‌ఒక వ్యవసాయ ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది.^[264] జెనెలు ప్రకారం ఈ బ్లాకు‌లో 5 బిలియను బ్యారెళ్ల కంటే ఎక్కువ సంభావ్య వనరులు ఉండవచ్చు.^[264] జెనెలు ప్రకారం ఎస్‌ఎల్-10బి - ఎస్‌ఎల్-13లో డ్రిల్లింగు 2023 చివరిలో లేదా 2024 ప్రారంభంలో ప్రారంభం కానుంది.^[265]

గణాంకాలు

జనాభా

చారిత్రక జనాభా

Historical population
సంవత్సరం	జనాభా	±%
1899	2,46,000	—
1960	6,50,000	+164.2%
1997	20,00,000	+207.7%
2006	35,00,000	+75.0%
2013	45,00,000	+28.6%
2021	57,00,000	+26.7%
2024	62,00,000	+8.8%
Source: Various^[266]^[267]^[268]^[269]^[4]

1975లో సోమాలియా జనాభా లెక్కల తర్వాత సోమాలియాండు‌లో అధికారిక జనాభా లెక్కలు నిర్వహించబడలేదు. అయితే 1986 జనాభా లెక్కల ఫలితాలు ఎప్పుడూ పబ్లికు డొమైను‌లోకి విడుదల చేయబడలేదు. .^[270] 2014లో యుఎన్‌ఎఫ్‌పిఎ జనాభా అంచనాను నిర్వహించింది. ప్రధానంగా ప్రాంతాల మధ్య ఐక్యరాజ్యసమితి నిధులను పంపిణీ చేయడం, జనాభా గణనకు బదులుగా విశ్వసనీయమైన జనాభా అంచనాను అందించడం కోసం. ఈ జనాభా అంచనా ప్రకారం సోమాలిలాండు ప్రాంతాల మొత్తం జనాభా 3.5 మిలియన్లుగా ఉంది.^[271] సోమాలిలాండు ప్రభుత్వం 2024 నాటికి 62,00,000 మంది నివాసితులు ఉన్నారని అంచనా వేసింది.^[4] 2021 ప్రభుత్వ అంచనా 57,00,000 కంటే ఇది ఎక్కువ. ^[9]సోమాలిలాండు‌లో వంశం ఆధారంగా చివరి బ్రిటిషు జనాభా అంచనా 1960లో స్వాతంత్ర్యానికి ముందు జరిగింది.^[272]దీని ప్రకారం రక్షిత ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న మూడు ప్రధాన వంశాలకు చెందిన దాదాపు 6,50,000 జాతి సోమాలీప్రజలలో ఇసాకు, దరోడు, దిరు జనాభాలో వరుసగా 66%, 19%, 16% ఉన్నారు.^[273]^[274]

సోమాలిలాండు‌లోని అతిపెద్ద వంశ కుటుంబం ఇసాకు,^[275] ప్రస్తుతం సోమాలిలాండు జనాభాలో 80% మంది ఉన్నారు.^[276]^[277]^[278] ^[279] సోమాలిలాండు‌లోని ఐదు అతిపెద్ద నగరాల జనాభా - హర్గీసా, బురావో, బెర్బెరా, ఎరిగావో, గాబిలీ - ప్రధానంగా ఇసాకు.^[280]^[281] రెండవ అతిపెద్ద వంశం దిరు వంశానికి చెందిన గడబుర్సి[ ^[282]^[283]^[284] తరువాత హార్తీ ఆఫ్ దరోదు.[^[285] ఇతర చిన్న వంశాలు తరచుగా అటువంటి అంచనాలలో లెక్కించబడవు. అయినప్పటికీ గబూయే, గహైలే, జిబ్రహిలు, మగాడ్లే, ఫికిషిని, అకిషో వంటి వంశాలు సోమాలిలాండు‌లో స్థిరపడ్డాయి.

సోమాలిలాండు అదనంగా 6,00,000[^[286] నుండి ఒక మిలియను[^[287] బలమైన ప్రవాసులను కలిగి ఉంది. ప్రధానంగా పశ్చిమ ఐరోపా, మధ్యప్రాచ్యం, ఉత్తర అమెరికా, అనేక ఇతర ఆఫ్రికను దేశాల్లో నివసిస్తున్నారు. ^[286]^[287]

వంశ సమూహాలు

అవదలు ప్రాంతంలోని ప్రధాన వంశం దిరు, గడబుర్సీ ఉపకులంగా ఉన్నాయి.^[288]^[289] ఇక్కడ ప్రధానంగా జైలా జిల్లాలో నివసించే దిరు ఇస్సా ఉపకులంలో గణనీయమైన మైనారిటీ కూడా ఉంది.^[290]

ఇసాకు హబ్రు, అవలు ఉపకులంగా ఉన్నాయి. వీరు ఉత్తర హర్గీసా, బెర్బెరా, గబిలీ, మధీర, వజాలే, అరబ్సియో, బుల్హరు, కలాబైదు నగరాలు, పట్టణాలతో, మరోడి జీక్సు ప్రాంతంలోని ఉత్తర, పశ్చిమ భాగాలలో నివసిస్తున్న జనాభాలో ఎక్కువ మంది ఉన్నారు. హబ్రు, అవలు తెగకు సాక్సిలు ప్రాంతంలో కూడా బలమైన ఉనికి ఉంది. ప్రధానంగా బెర్బెరా నగరం, షేకు పట్టణం చుట్టూ.

ఇసాకు అరపు ఉపవర్గం ప్రధానంగా రాజధాని నగరం హర్గీసా, మారూడి జీక్సు ప్రాంతం దక్షిణ భాగంలో నివసిస్తుంది. ^[291] అదనంగా వారు బలిగుబాడ్లే, హవ్దు ప్రాంతంలో నివసించే మెజారిటీ సమాజాలుగా నివసిస్తున్నారు.^[291] అరపు తెగప్రజలు సాహిలు, తోగ్ధీరు ప్రాంతాలలో కూడా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. ^[292]^[293]

ఇసాకు ఉపవర్గం గర్హాజీ ప్రజలు దక్షిణ హర్గీసా, సలాహ్లే, మారూడి జీక్సు ప్రాంతం దక్షిణ, తూర్పు భాగాలలో నివసించే జనాభాలో గణనీయమైన సంఖ్యలో నివసిస్తున్నారు. పశ్చిమ తోగ్ధీరు ప్రాంతంలో ప్రధానంగా ఊడ్వేను, బురావు‌లో, అలాగే సాహిలు ప్రాంతంలోని షేకు, బెర్బెరాలో కూడా గర్హాజీలు అధికంగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. గర్హాజీలు సనాగు ప్రాంతంలోని పశ్చిమ, మధ్య ప్రాంతాలలో కూడా గణనీయమైన ఉనికిని కలిగి ఉన్నారు. వీటిలో ప్రాంతీయ రాజధాని ఎరిగావో, మేధు ఉన్నాయి.^[294]

ఇసాకు ఉపవంశం హబ్రు ప్రజలు సూలు పశ్చిమ భాగాలు, తూర్పు తోగ్ధీరు ప్రాంతం, పశ్చిమ సనాగు‌లలో కూడా పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నారు. ^[295] హబ్రు జె'లో బురావు‌లో అలాగే తోగ్ధీరు ప్రాంతం, పశ్చిమ సనాగు‌లో నివసిస్తున్న జనాభాలో ఎక్కువ మంది ఉన్నారు. ఇందులో గరడాగు, జియిసు, సీలు అఫ్వేను పట్టణాలు, సూలు‌లోని అయనాబో జిల్లా ఉన్నాయి. ఈ వంశం సాహిలు ప్రాంతంలో ముఖ్యంగా కరిను, ఎల్-దారాదు పట్టణాలలో కూడా గణనీయమైన ఉనికిని కలిగి ఉంది. ప్రాంతీయ రాజధాని బెర్బెరాలో కూడా నివసిస్తుంది. ^[296]^[297]^[298]

తూర్పు సూలు ప్రాంత నివాసితులు ప్రధానంగా దరోదు ఉప-వంశాల హార్టి సమాఖ్య ఉపవిభాగమైన ధూల్బహంటే నుండి వచ్చారు. వీరు సూలు ప్రాంత జిల్లాల్లో ఎక్కువ మంది కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు.^[299] 299] ధూల్బహంటే వంశాలు తోగ్ధీరు ప్రాంతంలోని బుహూడ్లే జిల్లాలో, ^[300]^[301] సనాగు‌లోని ఎరిగావో జిల్లా దక్షిణ తూర్పు భాగాలలో కూడా స్థిరపడ్డారు.^[302]

మరొక హార్టి దరోదు ఉప-వంశమైన వార్సంగలి సనాగు తూర్పు ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. వారి జనాభా ప్రధానంగా లాస్ కోరే జిల్లాలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. ^[302]

భాషలు

సోమాలిలాండు‌లోని చాలా మంది ప్రజలు మూడు జాతీయ భాషలలో కనీసం రెండు మాట్లాడతారు: సోమాలి, అరబికు, ఇంగ్లీషు, అయితే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ద్విభాషా రేటు తక్కువగా ఉంటుంది. 2001 రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికలు 6 సోమాలిలాండు అధికారిక భాష సోమాలి అని పేర్కొంది. ^[37]అయితే అరబికు పాఠశాలలో తప్పనిసరి విషయం, ఈ ప్రాంతంలోని మసీదులలో ఉపయోగించబడుతుంది. పాఠశాలల్లో ఇంగ్లీషు మాట్లాడతారు, బోధిస్తారు.^[303]

సోమాలి భాష దేశంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన జాతి సమూహం అయిన సోమాలి ప్రజల మాతృభాష. ఇది ఆఫ్రో-ఆసియాటికు భాషా కుటుంబంలోని కుషిటికు శాఖలో సభ్యత్వం కలిగి ఉంది. దాని దగ్గరి బంధువులు ఒరోమో, అఫారు, సాహో భాషలు.^[304] సోమాలి కుషిటికు భాషలలో ఉత్తమంగా నమోదు చేయబడింది. ^[305] దీని విద్యా అధ్యయనాలు 1900 కి ముందు నాటివి.

సోమాలియాలో మాట్లాడే ప్రధాన మాండలికం బెనాదిరి సోమాలికి భిన్నంగా ఉత్తర సోమాలి దేశంలో మాట్లాడే ప్రధాన మాండలికం.^[306]

మతం

ఇవి కూడా చూడండి: సోమాలిలాండు‌లో ఇస్లాం, సోమాలిలాండు‌లో క్రైస్తవ మతం

కొన్ని మినహాయింపులతో, సోమాలిలాండు, ఇతర ప్రాంతాలలో సోమాలిలు ముస్లింలు, వీరిలో ఎక్కువ మంది సున్నీ ఇస్లాం శాఖ షాఫీ ఇస్లామికు న్యాయ శాస్త్ర పాఠశాలకు చెందినవారు.^[307]మొగడిషు, మెర్కా వంటి దక్షిణ సోమాలి తీరప్రాంత పట్టణాల మాదిరిగానే, సూఫీయిజం, ఇస్లామికు ఆధ్యాత్మికత; ముఖ్యంగా అరబు రిఫాయీ తరీఖా కూడా ఉన్నాయి.^[308] యెమెను, గల్ఫు దేశాల నుండి వచ్చిన డయాస్పోరా ప్రభావం ద్వారా కఠినమైన వహాబిజం కూడా గుర్తించదగిన ఉనికిని కలిగి ఉంది.^[309] ఇస్లామికు పూర్వ సాంప్రదాయ మతం జాడలు సోమాలిలాండు‌లో ఉన్నప్పటికీ, ఇస్లాం సోమాలి జాతీయ గుర్తింపు భావనకు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. సోమాలి సామాజిక నిబంధనలు చాలా వరకు వారి మతం నుండి వచ్చాయి. ఉదాహరణకు, చాలా మంది సోమాలి మహిళలు బహిరంగంగా ఉన్నప్పుడు హిజాబు ధరిస్తారు. అదనంగా, మతపరమైన సోమాలిలు పంది మాంసం, మద్యం నుండి దూరంగా ఉంటారు. ఏ విధమైన వడ్డీని (వడ్డీ) స్వీకరించకుండా లేదా చెల్లించకుండా ఉండటానికి కూడా ప్రయత్నిస్తారు. ముస్లింలు సాధారణంగా శుక్రవారం మధ్యాహ్నం ప్రసంగం, సామూహిక ప్రార్థన కోసం సమావేశమవుతారు.^[310]

సోమాలిలాండు రాజ్యాంగం ప్రకారం, ఇస్లాం దేశీయ మతంగా ఉంది. చట్టాలు అధికంగా షరియా సూత్రాలను ఉల్లంఘించకుండా ఉంటాయి. ఇస్లాం తప్ప మరే ఇతర మతాన్ని ప్రోత్సహించడం చట్టవిరుద్ధం. దేశం ఇస్లామికు సిద్ధాంతాలను ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇస్లామికు నైతికతకు విరుద్ధమైన ప్రవర్తనను నిరసించబడుతుంచి.^[311]

సోమాలిలాండు‌లో చాలా తక్కువ మంది క్రైస్తవులు ఉన్నారు. 1913లో వలసరాజ్యాల యుగం ప్రారంభంలో సోమాలి భూభాగాల్లో వాస్తవంగా క్రైస్తవులు లేరు. బ్రిటిషు సోమాలిలాండు ప్రొటెక్టరేటు‌లోని కొన్ని కాథలిక్కు మిషన్ల పాఠశాలలు, అనాథాశ్రమాల నుండి దాదాపు 100–200 మంది అనుచరులు వచ్చారు.^[312] ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతంలోని కొద్దిమంది క్రైస్తవులు ఎక్కువగా అడెను, జిబౌటి, బెర్బెరాలోని ఇలాంటి కాథలిక్కు సంస్థల నుండి వచ్చారు.^[313]

సోమాలిలాండు ఈజిప్టు ఆంగ్లికను డియోసెసు కింద సోమాలియాలో భాగంగా ఆఫ్రికా హార్ను ఎపిస్కోపలు ప్రాంతంలోకి వస్తుంది. అయితే ఈ భూభాగంలో ప్రస్తుత సంఘాలు లేవు.^[314] సోమాలియాలో భాగంగా ఈ ప్రాంతానికి సేవ చేయడానికి మొగాడిస్సియో రోమను కాథలిక్కు డియోసెసు నియమించబడింది. అయితే 1990 నుండి మొగాడిషుకు బిషపు లేరు. జిబౌటి బిషపు అపోస్టోలికు అడ్మినిస్ట్రేటరు‌గా వ్యవహరిస్తున్నారు.^[315] అడ్వెంటిస్టు మిషను కూడా అడ్వెంటిస్టు సభ్యులు లేరని సూచిస్తుంది.^[316]

ఆరోగ్యం

ఇవి కూడా చూడండి: సోమాలిలాండు‌లో ఆరోగ్య సంరక్షణ

సోమాలిలాండు‌లోని 40.5% గృహాలు మెరుగైన నీటి వనరులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ దాదాపు మూడవ వంతు గృహాలు వారి ప్రాథమిక తాగునీటి వనరు నుండి కనీసం ఒక గంట దూరంలో ఉన్నాయి. 11 మంది పిల్లలలో 1 మంది వారి మొదటి పుట్టినరోజుకు ముందే మరణిస్తారు. 9 మందిలో 1 మంది వారి ఐదవ పుట్టినరోజుకు ముందే మరణిస్తారు.^[317]

2006లో యూనిసెఫు బహుళ సూచిక క్లస్టరు సర్వే (మిక్సు) సోమాలిలాండు‌లో 94.8% మంది మహిళలు ఏదో ఒక రకమైన స్త్రీ జననేంద్రియ విచ్ఛేదనానికి గురయ్యారని కనుగొంది;^[318] 2018లో సోమాలిలాండ్ ప్రభుత్వం రెండు అత్యంత తీవ్రమైన FGM రూపాలను ఖండిస్తూ ఫత్వా జారీ చేసింది, కానీ ఈ ఆచారానికి కారణమైన వారిని శిక్షించడానికి ఎటువంటి చట్టాలు లేవు. ^[318]

విద్య

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు‌లో విద్య

2015 ప్రపంచ బ్యాంకు అంచనా ప్రకారం సోమాలిలాండు‌లో పట్టణ అక్షరాస్యత రేటు 59%, గ్రామీణ అక్షరాస్యత రేటు 47%. ^[319]

సంస్కృతి

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు సంస్కృతి

హర్గీసాలో ప్రజలు

సోమాలిలాండు ప్రధాన వంశాలు: ఇసాకు (గర్హాజీలు, హబ్రు, జెలో, హబ్రు అవలు, అరపు, అయూబు), హార్తీ (దుల్బహంతే, వార్సంగలి, కస్కికాబే, గహైలే), దిరు (గడబుర్సీ, ఇస్సా, మగాడ్లే), మధిబను. ఇతర చిన్న వంశాలు: జిబ్రాహిలు, అకిషో, ఇతరులు. సోమాలి ప్రజల వంశ సమూహాలు ముఖ్యమైన సామాజిక విభాగాలు, సోమాలి సంస్కృతి, రాజకీయాలలో ప్రధాన పాత్రను కలిగి ఉన్నాయి. వంశాలు పితృస్వామ్యమైనవిగా ఉంటాయి. తరచుగా ఉప-కులాలుగా విభజించబడతాయి. కొన్నిసార్లు అనేక ఉప-విభాగాలు ఉంటాయి.^[320]

సోమాలి సమాజం సాంప్రదాయకంగా జాతిపరంగా అంతర్యుద్ధం జరగకుండా నిరోధించడానికి మైత్రి సంబంధాలను విస్తరించడానికి వివాహం తరచుగా వేరే వంశానికి చెందిన మరొక జాతి సోమాలితో జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు 1954లో జరిపిన ఒక అధ్యయనంలో ధుల్బహంటే వంశానికి చెందిన పురుషులు చేసుకున్న 89 వివాహాలలో 55 (62%) మంది ధుల్బహంటే ఉప వంశాలకు చెందిన స్త్రీలతో; 30 (33.7%) మంది ఇతర వంశ కుటుంబాలకు చెందిన చుట్టుపక్కల వంశాలకు చెందిన స్త్రీలతో (ఇసాకు, 28; హవియే, 3); 3 (4.3%) మంది దరోదు వంశ కుటుంబానికి చెందిన ఇతర వంశాలకు చెందిన స్త్రీలతో (మజెర్టీను 2, ఒగాడెను 1) ఉన్నారని గమనించారు. ^[321]

కళలు

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలి కళ

ఇస్లాం, కవిత్వం సోమాలి సంస్కృతికి జంట స్తంభాలుగా వర్ణించబడ్డాయి. సోమాలి కవిత్వం ప్రధానంగా మౌఖికంగా ఉంటుంది. పురుష, స్త్రీ కవులు ఇద్దరూ ఉంటారు. వారు సోమాలి భాషలో సాధారణంగా ఉండే విషయాలను రూపకాలుగా ఉపయోగిస్తారు. దాదాపు అందరు సోమాలీలు సున్నీ ముస్లింలుగా ఉన్నారు. ఇస్లాం సోమాలి జాతీయ గుర్తింపు భావనకు చాలా ముఖ్యమైనది. సోమాలి ప్రజలు ఎక్కువగా ఒక నిర్దిష్ట మసీదు లేదా వర్గానికి చెందినవారు కాదు. వారు కనుగొన్న ఏ మసీదులోనైనా ప్రార్థనలు చేసుకోవచ్చు. ^[310]

వేడుకలు మతపరమైన ఉత్సవాల రూపంలో వస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి ఈద్ ఉల్-అధా, ఈద్ ఉల్-ఫితర్, ఇది ఉపవాస నెల ముగింపును సూచిస్తుంది. కుటుంబాలు ఒకరినొకరు సందర్శించడానికి దుస్తులు ధరిస్తారు. పేదలకు డబ్బును విరాళంగా ఇస్తారు. ఇతర సెలవు దినాలలో జూన్ 26 - మే 18 ఉన్నాయి. ఇవి వరుసగా బ్రిటిషు సోమాలిలాండు స్వాతంత్ర్యం, సోమాలిలాండు ప్రాంతం స్థాపనను జరుపుకుంటాయి; అయితే తరువాతిది అంతర్జాతీయ సమాజం గుర్తించదు. ^[322]

సంచార సంస్కృతిలో, ఒకరి ఆస్తులను తరచుగా తరలించవలసిన కారణంగా సున్నితమైన (బంకమట్టి, మైనం, చిత్రలేఖనం)కళలకు అభివృద్ధి చెందలేదు. సున్నితమైన కళలకు బదులు తరలించడానికి అనువైన కొయ్యతో తయారు చేసిన కళాఖండాలు అభివృద్ధి చెందాయి. సోమాలిలు తమ నేసిన, చెక్క పాల జగ్గులను (హామో; అత్యంత అలంకార జగ్గులను సీరిగాబోలో తయారు చేస్తారు) అలాగే చెక్క హెడ్‌రెస్టు‌లను అలంకరిస్తారు. సాంప్రదాయ నృత్యం కూడా ముఖ్యమైనది. అయితే ప్రధానంగా యువతలో ప్రేమకు ఒక రూపంగా ఉండే సియారు సూమాలి అని పిలువబడే అటువంటి నృత్యం స్థానికులకు ఇష్టమైనది.^[323]

సోమాలి సంస్కృతిలో ఒక ముఖ్యమైన కళ గోరింట కళ. గోరింట వేసే ఆచారం పురాతన కాలం నాటిది. ప్రత్యేక సందర్భాలలో సోమాలి స్త్రీ చేతులు, కాళ్ళు అలంకార మెంధీతో కప్పబడి ఉండాలని భావిస్తున్నారు. బాలికలు, మహిళలు సాధారణంగా ఈద్ లేదా వివాహాలు వంటి పండుగ వేడుకలలో తమ చేతులు, కాళ్ళను గోరింటతో అలంకరించుకుంటారు లేదా అలంకరిస్తారు. గోరింట డిజైన్లు చాలా సరళమైనవి నుండి చాలా క్లిష్టమైనవి వరకు మారుతూ ఉంటాయి. సోమాలి డిజైన్లు మారుతూ ఉంటాయి. మరికొన్ని ఆధునికమైనవి, సరళమైనవి అయితే మరికొన్ని సాంప్రదాయమైనవి మరియు సంక్లిష్టమైనవి. సాంప్రదాయకంగా దీనిని స్త్రీ ఆచారంగా పరిగణించబడుతున్నందున మహిళలు మాత్రమే దీనిని శరీర కళగా వర్తింపజేస్తారు. గోరింటను చేతులు, కాళ్ళ మీద మాత్రమే కాకుండా రంగుగా కూడా ఉపయోగిస్తారు. సోమాలి పురుషులు, మహిళలు తమ జుట్టు రంగును మార్చడానికి గోరింటను రంగుగా ఉపయోగిస్తారు. మహిళలు ఎక్కువ సమయం హిజాబు ధరించినందున వారి జుట్టు మీద గోరింట వేసుకోవచ్చు. .^[324]

క్రీడ

ప్రధాన వ్యాసం: సోమాలిలాండు‌లో క్రీడలు

సోమాలిలాండు‌లో ప్రసిద్ధ క్రీడలలో ఫుట్బాలు, ట్రాకు, ఫీల్డు, ఫుట్బాలు ఉన్నాయి. ^[325]^[326] సోమాలిలాండు‌కు జాతీయ ఫుట్బాలు జట్టు ఉంది. అయితే ఇది ఎఫ్‌ఐఎఫ్‌ఎ లేదా కాన్ఫెడరేషను ఆఫ్ ఆఫ్రికను ఫుట్బాలు‌లో సభ్యుడు కాదు.^[327]

మూలాలు

↑ website, Somallilandlaw.com – an independent non-for-profit. "Somaliland Constitution". www.somalilandlaw.com. Retrieved 2 July 2017.
↑ Jeffrey, James (23 May 2016). "Somaliland: 25 years as an unrecognised state". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). Al Jazeera Media Network. Retrieved 5 December 2024.
↑ ^3.0 ^3.1 "Republic of Somaliland – Country Profile 2021" (PDF). March 2021.
↑ ^4.0 ^4.1 ^4.2 "Somaliland's population reaches 6.2 million". Horn Diplomat. 19 April 2024. Archived from the original on 19 ఏప్రిల్ 2024. Retrieved 20 April 2024.
↑ ^5.0 ^5.1 "Budget outlook paper for FY2024" (PDF). Somaliland Ministry of Finance Development. Archived from the original (PDF) on 2024-08-30. Retrieved 2025-05-21.
↑ Stafford, J. H.; Collenette, C. L. (1931). "The Anglo-Italian Somaliland Boundary". The Geographical Journal. 78 (2): 102–121. Bibcode:1931GeogJ..78..102S. doi:10.2307/1784441. ISSN 0016-7398. JSTOR 1784441.
↑ ^7.0 ^7.1 Lansford, Tom (24 March 2015). Political Handbook of the World 2015 (in ఇంగ్లీష్). CQ Press. ISBN 978-1-4833-7155-9.
↑ "Somaliland's population reaches 6.2 million". Horn Diplomat. 19 April 2024. Archived from the original on 19 ఏప్రిల్ 2024. Retrieved 20 April 2024.
↑ ^9.0 ^9.1 "Somaliland population reaches 6.2 million, government reports". www.hiiraan.com (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 19 April 2024.
↑ ^10.0 ^10.1 Lewis, I.M. (1955). Peoples of the Horn of Africa: Somali, Afar and Saho. International African Institute. p. 140.
↑ ^11.0 ^11.1 Pankhurst, Richard (1997). The Ethiopian Borderlands: Essays in Regional History from Ancient Times to the End of the 18th Century. The Red Sea Press. ISBN 978-0-932415-19-6., page 45
↑ Ylönen, Aleksi Ylönen (28 December 2023). The Horn Engaging the Gulf Economic Diplomacy and Statecraft in Regional Relations. Bloomsbury. p. 113. ISBN 9780755635191.
↑ "Somali Traditional States". www.worldstatesmen.org. Retrieved 17 March 2023.
↑ J. A. Suárez (2023). Suárez, J. A. Geopolítica De Lo Desconocido. Una Visión Diferente De La Política Internacional [2023]. p. 227. ISBN 979-8393720292.
↑ "Maxaad ka taqaana Saldanada Ugu Faca Weyn Beesha Isaaq". irmaannews.com (in English). 13 February 2021. Archived from the original on 18 అక్టోబరు 2023. Retrieved 30 August 2022.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ ^16.0 ^16.1 Cana, Frank Richardson (1911). "Somaliland" . In Chisholm, Hugh (ed.). ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్). Vol. 25 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 378–384.
↑ Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. Chicago: University of Chicago Press. p. 8. ISBN 978-0-226-46791-7.
↑ Issa-Salwe, Abdisalam M. (1996). The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy. London: Haan Associates. pp. 34–35. ISBN 1-874209-91-X.
↑ "Somalia". Archived from the original on 9 February 2006. Retrieved 25 January 2011.
↑ Salih, Mohamed Abdel Rahim Mohamed; Wohlgemuth, Lennart (1 January 1994). Crisis Management and the Politics of Reconciliation in Somalia: Statements from the Uppsala Forum, 17–19 January 1994. Nordic Africa Institute. ISBN 9789171063564.
↑ Kapteijns, Lidwien (18 December 2012). Clan Cleansing in Somalia: The Ruinous Legacy of 1991. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-0758-3.
↑ Richards, Rebecca (24 February 2016). Understanding Statebuilding: Traditional Governance and the Modern State in Somaliland (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 9781317004660.
↑ ^23.0 ^23.1 The New Encyclopædia Britannica (2002), p. 835.
↑ ^24.0 ^24.1 "Country Profile". somalilandgov.com. Government of Somaliland. Archived from the original on 24 January 2013. Retrieved 8 July 2012.
↑ "De Facto Statehood? The Strange Case of Somaliland" (PDF). Journal of International Affairs. Yale University. 2008. Archived from the original (PDF) on 18 April 2010. Retrieved 2 February 2010.
↑ Schoiswohl, Michael (2004). Status and (Human Rights) Obligations of Non-Recognized De Facto Regimes in International Law. University of Michigan: Martinus Nijhoff Publishers. p. 351. ISBN 978-90-04-13655-7.
↑ "Regions and Territories: Somaliland". BBC News. 25 September 2009. Retrieved 2 February 2010.
↑ ^28.0 ^28.1 Lacey, Marc (5 June 2006). "The Signs Say Somaliland, but the World Says Somalia". The New York Times. Retrieved 2 February 2010.
↑ "Chronology for Issaq in Somalia". Minorities at Risk Project. United Nations Refugee Agency. 2004. Retrieved 2 February 2010.
↑ "Interview with Ambassador Brook Hailu Beshah". International Affairs Review. 8 November 2008. Archived from the original on 5 May 2009. Retrieved 2 February 2010.
↑ "Trade office of The FDRE to Somaliland- Hargeysa". mfa.gov.et. Archived from the original on 26 March 2012.
↑ ^32.0 ^32.1 Asia West and Africa Department. "Republic of Somaliland". Ministry of Foreign Affairs of the Republic of China. Archived from the original on 10 December 2022. Retrieved 28 February 2023.
↑ "Reforming Somaliland's Judiciary" (PDF). UN.org. United Nations. 9 January 2006. Retrieved 2 February 2010.
↑ "Arab League condemns Israel over Somaliland recognition". ethjournal.com. 7 March 2010. Archived from the original on 21 June 2010. Retrieved 6 May 2010.
↑ "UNPO REPRESENTATION: Government of Somaliland". UNPO.org (in ఇంగ్లీష్). 1 February 2017. Retrieved 12 March 2020.
↑ Norman, Jethro (25 January 2024). "Somaliland at the centre of rising tensions in the Horn of Africa". Danish Institute for International Studies.
↑ ^37.0 ^37.1 ^37.2 ^37.3 "The Constitution of the Republic of Somaliland" (PDF). Government of Somaliland. 1 May 2001. Archived from the original (PDF) on 27 February 2012. Retrieved 2 February 2010.
↑ Walls, Michael (2008). Peace in Somaliland: An Indigenous Approach to State-building: Burao, Borama, and Sanaag Conferences. Academy for Peace and Development (APD). p. 38.
↑ Bradley, D G; MacHugh, D E; Cunningham, P; Loftus, R T (14 May 1996). "Mitochondrial diversity and the origins of African and European cattle". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 93 (10): 5131–5135. Bibcode:1996PNAS...93.5131B. doi:10.1073/pnas.93.10.5131. ISSN 0027-8424. PMC 39419. PMID 8643540.
↑ Bearak, Max. "Somaliland's quest for recognition passes through its ancient caves". Washington Post (in ఇంగ్లీష్).
↑ Peter Robertshaw (1990). A History of African Archaeology. J. Currey. p. 105. ISBN 978-0-435-08041-9.
↑ Brandt, S. A. (1988). "Early Holocene Mortuary Practices and Hunter-Gatherer Adaptations in Southern Somalia". World Archaeology. 20 (1): 40–56. doi:10.1080/00438243.1988.9980055. JSTOR 124524. PMID 16470993.
↑ H. W. Seton-Karr (1909). "Prehistoric Implements From Somaliland". Man. 9 (106): 182–183. doi:10.2307/2840281. JSTOR 2840281.
↑ Zarins, Juris (1990), "Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia", (Bulletin of the American Schools of Oriental Research)
↑ Diamond, J; Bellwood, P (2003). "Farmers and Their Languages: The First Expansions". Science. 300 (5619): 597–603. Bibcode:2003Sci...300..597D. doi:10.1126/science.1078208. PMID 12714734. S2CID 13350469.
↑ Bakano, Otto (24 April 2011). "Grotto galleries show early Somali life". Agence France-Presse. Archived from the original on 21 September 2013. Retrieved 11 May 2013.
↑ Mire, Sada (2008). "The Discovery of Dhambalin Rock Art Site, Somaliland". African Archaeological Review. 25 (3–4): 153–168. doi:10.1007/s10437-008-9032-2. S2CID 162960112. Archived from the original on 27 June 2013. Retrieved 22 June 2013.
↑ Alberge, Dalya (17 September 2010). "UK archaeologist finds cave paintings at 100 new African sites". The Guardian. Retrieved 25 June 2013.
↑ Hodd, Michael (1994). East African Handbook. Trade & Travel Publications. p. 640. ISBN 0-8442-8983-3.
↑ Ali, Ismail Mohamed (1970). Somalia Today: General Information. Ministry of Information and National Guidance, Somali Democratic Republic. p. 295.
↑ ^51.0 ^51.1 ^51.2 Njoku, Raphael Chijioke (2013). The History of Somalia. ABC-CLIO. pp. 29–31. ISBN 978-0-313-37857-7.
↑ Dalal, Roshen (2011). The Illustrated Timeline of the History of the World. The Rosen Publishing Group. p. 131. ISBN 978-1-4488-4797-6.
↑ Sayed, Abdel Monem A. H. (2003). "The Land of Punt: Problems of the Archaeology of the Red Sea and the Southeastern Delta". In Hawass, Zahi A. (ed.). Egyptology at the Dawn of the Twenty-first Century: Archaeology. American Univ in Cairo Press. pp. 432–433. ISBN 977-424-674-8.
↑ Dominy, Nathaniel J.; Ikram, Salima; Moritz, Gillian L.; Christensen, John N.; Wheatley, Patrick V.; Chipman, Jonathan W. "Mummified baboons clarify ancient Red Sea trade routes". American Association of Physical Anthropologists. Archived from the original on 30 July 2016. Retrieved 18 June 2016.
↑ Richard, Suzanne (2003). Near Eastern archaeology: a reader. Eisenbrauns. p. 120. ISBN 1-57506-083-3. Retrieved 24 August 2021.
↑ "Beden Ship, ancient Somali maritime vessel and ship". Somali Spot (in ఇంగ్లీష్). 11 September 2017. Retrieved 12 March 2020.
↑ Warmington 1995, p. 54.
↑ ^58.0 ^58.1 Warmington 1995, p. 229.
↑ Warmington 1995, p. 187.
↑ Warmington 1995, pp. 185–6.
↑ Mire, Sada (2015). "Mapping the Archaeology of Somaliland: Religion, Art, Script, Time, Urbanism, Trade and Empire". African Archaeological Review. 32: 111–136. doi:10.1007/s10437-015-9184-9. S2CID 162067194.
↑ I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42
↑ Adam, Hussein M. (1980). Somalia and the World: Proceedings of the International Symposium Held in Mogadishu on the Tenth Anniversary of the Somali Revolution, October 15–21, 1979 (in ఇంగ్లీష్). Halgan.
↑ Abdi, Mohameddeq Ali (2022-04-19). Why Somalia does not get the right direction (in ఇంగ్లీష్). BoD – Books on Demand. p. 25. ISBN 978-3-7543-5218-2.
↑ Ahmed, Ali J., ed. (1995). The invention of Somalia (1. print ed.). Lawrenceville, NJ: Red Sea Press. p. 251. ISBN 978-0-932415-99-8.
↑ "The great Somali migrations". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 February 2024. Retrieved 2024-02-29.
↑ Lewis, I. M. (1998). Saints and Somalis: Popular Islam in a Clan-based Society (in ఇంగ్లీష్). The Red Sea Press. p. 94. ISBN 978-1-56902-103-3.
↑ ^68.0 ^68.1 Lewis, I. M. (1959). "The Galla in Northern Somaliland". Rassegna di Studi Etiopici. 15. Istituto per l'Oriente C. A. Nallino: 21–38. JSTOR 41299539. Archived from the original on 28 April 2021. Retrieved 28 April 2021.
↑ Minahan, James B. (August 2016). Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World. Bloomsbury Publishing USA. pp. 184–185. ISBN 979-8-216-14892-0. Retrieved 2025-01-11.
↑ Asiwaju, A. I. (1985). Partitioned Africans: Ethnic Relations Across Africa's International Boundaries, 1884-1984 (in ఇంగ్లీష్). C. Hurst. ISBN 978-0-905838-91-5.
↑ "The great Somali migrations". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 February 2024. Retrieved 2024-02-29.
↑ Clifford, E.H.M. (1936). "The British Somaliland-Ethiopia Boundary". Geographical Journal. 87 (4): 289–302. Bibcode:1936GeogJ..87..289C. doi:10.2307/1785556. JSTOR 1785556.
↑ Dev, Bradt Guides (16 March 2020). "Maduna ruins". Bradt Guides (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 4 March 2022. Retrieved 4 March 2022.
↑ ^74.0 ^74.1 Briggs, Philip (2012). Somaliland: with Addis Ababa & Eastern Ethiopia. Chalfont St. Peter, Bucks, England: Bradt Travel Guides. pp. 128–129. ISBN 978-1-84162-371-9. OCLC 766336307.
↑ "Somaliland: archaeology in a breakaway state | Sada Mire" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2022.
↑ British Somaliland by Ralph E. Drake-Brockman. Drake-Brockman, Ralph E. (Ralph Evelyn), 1875–1952. p. 275
↑ I. M. Lewis, A pastoral democracy: a study of pastoralism and politics among the Northern Somali of the Horn of Africa, (LIT Verlag Münster: 1999), p. 157.
↑ "Taariikhda Beerta Suldaan Cabdilaahi ee Hargeysa". Somali Diaspora News. Retrieved 9 January 2021.
↑ Genealogies of the Somal (in english). Eyre and Spottiswoode (London). 1896.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ "Taariikhda Saldanada Reer Guuleed Ee Somaliland.Abwaan:Ibraahim-rashiid Cismaan Guure (aboor)". Togdheer News Network. Archived from the original on 11 January 2021. Retrieved 9 August 2021.
↑ "Degmada Cusub Ee Dacarta Oo Loogu Wanqalay Munaasibad Kulmisay Madaxda Iyo Haldoorka Somaliland". Hubaal Media. 7 October 2017. Archived from the original on 11 August 2021. Retrieved 11 August 2021.
↑ "Taariikhda Toljecle". Tashiwanaag. Retrieved 9 August 2021.
↑ Taariikhda Boqortooyadii Axmed Sheikh Isaxaaq ee Toljecle 1787 (in ఇంగ్లీష్), 23 February 2020, archived from the original on 11 December 2021, retrieved 15 August 2021
↑ Guido Ambroso, "Pastoral society and transnational refugees: population movements in Somaliland and eastern Ethiopia 1988–2000", New Issues in Refugee Research, Working Paper No. 65, Table 1, p. 5
↑ F.O.78/5031, Sayyid Mohamad to the Aidagalleh, Enclosed Sadler to Salisbury. 69, 20 August 1899
↑ Elia Vitturini, The Gaboye of Somaliland: Legacies of Marginality, Trajectories of Emancipation, p. 129
↑ WSP Transition Programme, War-torn Societies Project (2005). Rebuilding Somaliland: Issues and Possibilities, Volume 1. Red Sea Press. p. 214.
↑ "The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849.
↑ Transactions of the Bombay Geographical Society 1850, Volume 9, p.133
↑ Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917. p. 70. ISBN 978-0-226-46791-7.
↑ James Marshall (1832). Royal Naval Biography: Or, Memoirs of the Services of All the Flag-officers, Superannuated Rear-admirals, Retired-captains, Post-captains, and Commanders, Whose Names Appeared on the Admiralty List of Sea Officers at the Commencement of the Present Year, Or who Have Since Been Promoted, Illustrated by a Series of Historical and Explanatory Notes ... with Copious Addenda: Captains. Commanders. Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. p. 438.
↑ Hertslet's Commercial Treaties: A Complete Collection of the Treaties and Conventions, and Reciprocal Regulations, at Present Subsisting Between Great Britain and Foreign Powers, and of the Laws, Decrees, and Orders in Council, Concerning the Same, So Far as They Relate to Commerce and Navigation, to the Repression and Abolition of the Slave Trade, and to the Privileges and Interests of the Subjects of the High Contracting Parties, Volume 13, pg 5
↑ Hugh Chisholm (ed.), The Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information, Volume 25, (At the University press: 1911), p.383.
↑ "British Somaliland Protectorate". British Empire. Archived from the original on 25 October 2019. Retrieved 19 February 2020.
↑ Nicolle (1997), 5.
↑ "Italian Invasion of British Somaliland". WW2DB.com. 10 February 2017. Retrieved 19 February 2020.
↑ Baker, Anne (2003). From Biplane to Spitfire. Pen And Sword Books. pp. 161–162. ISBN 0-85052-980-8.
↑ Richard H. Shultz; Andrea J. Dew (2009). Insurgents, Terrorists, and Militias: The Warriors of Contemporary Combat. Columbia University Press. pp. 67–68. ISBN 978-0-231-12983-1.
↑ Michel Ben Arrous; Lazare Ki-Zerbo (2009). African Studies in Geography from Below. African Books. p. 166. ISBN 978-2-86978-231-0.
↑ Robert L. Hess (1964). "The 'Mad Mullah' and Northern Somalia". The Journal of African History. 5 (3). Cambridge University Press: 415–433. doi:10.1017/S0021853700005107. JSTOR 179976. S2CID 162991126.
↑ "Air Power In British Somaliland, 1920: The Arrival Of Gordon's Bird-Men, Independent Operations And Unearthly Retributions". Medium.com. 18 October 2019. Retrieved 19 February 2020.
↑ Colonial Office, 11 April 1922
↑ The British Empire as a Superpower By Anthony Clayton pp.223
↑ Public Record Office file CO 1069/13 Part 1, by the first officer commanding "B" (Nyasaland) Company SCC.
↑ The King's African Rifles by H. Moyse-Bartlett
↑ ^106.0 ^106.1 Correspondence between Governor of British Somaliland and Secretary of State for the Colonies. Colonial Office, 26 March 1922.
↑ Correspondence between Governor of British Somaliland and Secretary of State for the Colonies. Colonial Office, 28th February, 1922
↑ 1922 Commons sitting. HC Deb 14 March 1922 vol 151 cc1953-4
↑ Imperial Rearguard: Wars of Empire, 1919–1985 pp.168
↑ British Somaliland: An Administrative History, 1920–1960 pp.110
↑ Jaques, Tony (2007). Dictionary of battles and sieges P-Z, p.991. Bloomsbury Academic. ISBN 978-0-313-33539-6.
↑ Mohamed, Jama (1996). Constructing colonial hegemony in the Somaliland protectorate, 1941–1960 (Thesis thesis) (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్).
↑ of Rodd, Lord Rennell (1948). British Military Administration in Africa 1941–1947. HMSO. p. 481.
↑ "Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf. W/Q: Prof Yaxye Sheekh Caamir | Laashin iyo Hal-abuur" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 11 January 2018. Retrieved 31 May 2021.
↑ ^115.0 ^115.1 Sheekh Caamir, Yaxye (11 January 2018). "Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf". Laashin.
↑ Akyeampong, Emmanuel. K (2012). Dictionary of African Biography, Volumes 1–6 (in english). OUP US. p. 107.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ "Central Intelligence Bulletin 26th Feb 1960" (PDF). CIA. Retrieved 19 April 2021.
↑ "SOMALILAND & SOMALIA: THE 1960 ACT OF UNION – An early lesson for Somaliland". Somaliland Law. Retrieved 19 February 2018.
↑ ^119.0 ^119.1 "Somali Independence Week – Roobdoon Forum June 21, 2009". Archived from the original on 28 September 2011. Retrieved 25 January 2011.
↑ Kaplan, Seth (July 2008). "The Remarkable Story of Somaliland" (PDF). Journal of Democracy. 19 (3): 257. doi:10.1353/jod.0.0009. S2CID 153442685. Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 6 August 2017.
↑ "Editorial Note". Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Africa, Volume XIV. United States Department of State. Retrieved 30 March 2022.
↑ "The dawn of the Somali nation-state in 1960". Buluugleey.com. Archived from the original on 16 January 2009. Retrieved 25 February 2009.
↑ "The making of a Somalia state". Strategy page.com. 9 August 2006. Retrieved 25 February 2009.
↑ ^124.0 ^124.1 Richards (2014), pp. 84–85.
↑ Greystone Press Staff, The Illustrated Library of The World and Its Peoples: Africa, North and East, (Greystone Press: 1967), p.338
↑ Moshe Y. Sachs, Worldmark Encyclopedia of the Nations, Volume 2, (Worldmark Press: 1988), p.290.
↑ "Dictator Siad Barre flees Somalia ending his 22 year rule". SAHO. 28 January 2019. Retrieved 18 February 2018.
↑ "Somalia – Government". Library of Congress. Retrieved 15 February 2014.
↑ Compagnon, Daniel (22 October 2013). "State-sponsored violence and conflict under Mahamed Siyad Barre: the emergence of path dependent patterns of violence". World Peace Foundation, The Fletcher School of Law and Diplomacy. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 7 October 2014.
↑ "Analysis: Somalia's powerbrokers". BBC News. 8 January 2002. Retrieved 7 October 2014.
↑ Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Pastoral society and transnational refugees: population movements in Somaliland and eastern Ethiopia 1988 – 2000". Refworld (in ఇంగ్లీష్). p. 6. Retrieved 14 January 2022.
↑ ^132.0 ^132.1 Abdullahi, Mohamed Diriye (2001). Culture and Customs of Somalia (in ఇంగ్లీష్). Greenwood Publishing Group. p. 37. ISBN 978-0-313-31333-2.
↑ Waller, David (1993). Rwanda: which way now?. Oxford: Oxfam. pp. 10–12. ISBN 0-85598-217-9. OCLC 29513928.
↑ Binet, Laurence (3 October 2013). Somalia 1991-1993: Civil War, Famine Alert and a UN "Military-Humanitarian" Intervention (in ఇంగ్లీష్). Médecins Sans Frontières. p. 214.
↑ Tekle, Amare (1 January 1994). Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation. The Red Sea Press. p. 152. ISBN 978-0-932415-97-4.
↑ Somalia : a government at war with its own people: testimonies about the killings and the conflict in the north. New York: Africa Watch Committee. 1990. p. 128. ISBN 0-929692-33-0. OCLC 24108168.
↑ Abou Jeng (2012). Peacebuilding in the African Union: Law, Philosophy and Practice. Cambridge University Press. p. 245. ISBN 978-1-107-01521-0.
↑ Marleen Renders (2012). Consider Somaliland: State-Building with Traditional Leaders and Institutions. BRILL Academic. pp. 59–60. ISBN 978-90-04-21848-2.
↑ Ingiriis, Mohamed Haji (2 July 2016). ""We Swallowed the State as the State Swallowed Us": The Genesis, Genealogies, and Geographies of Genocides in Somalia". African Security. 9 (3): 237–258. doi:10.1080/19392206.2016.1208475. ISSN 1939-2206. S2CID 148145948.
↑ Mullin, Chris (1 October 2010). A View From The Foothills: The Diaries of Chris Mullin (in ఇంగ్లీష్). Profile Books. p. 504. ISBN 978-1-84765-186-0.
↑ Mburu, Chris; Rights, United Nations Office of the High Commissioner for Human; Office, United Nations Development Programme Somalia Country (1 January 2002). Past human rights abuses in Somalia: report of a preliminary study conducted for the United Nations (OHCHR/UNDP-Somalia) (in ఇంగ్లీష్). s.n.
↑ Peifer, Douglas C. (1 May 2009). Stopping Mass Killings in Africa: Genocide, Airpower, and Intervention (in ఇంగ్లీష్). DIANE Publishing. ISBN 978-1-4379-1281-4.
↑ Straus, Scott (24 March 2015). Making and Unmaking Nations: The Origins and Dynamics of Genocide in Contemporary Africa (in ఇంగ్లీష్). Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-5567-4.
↑ Jones, Adam (22 January 2017). Genocide, war crimes and the West: history and complicity (in ఇంగ్లీష్). Zed Books. ISBN 978-1-84277-191-4.
↑ Reinl, James. "Somaliland massacre". www.aljazeera.com.
↑ Tekle, Amare (1 January 1994). Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation (in ఇంగ్లీష్). The Red Sea Press. ISBN 978-0-932415-97-4.
↑ Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics (PDF). The World Bank (Report). p. 10. Archived from the original (PDF) on 26 March 2019.
↑ Press, Robert M. (1 January 1999). The New Africa: Dispatches from a Changing Continent (in ఇంగ్లీష్). University Press of Florida. ISBN 978-0-8130-1704-4.
↑ Lindley, Anna (15 January 2013). The Early Morning Phonecall: Somali Refugees' Remittances (in ఇంగ్లీష్). Berghahn Books. ISBN 978-1-78238-328-4.
↑ Gajraj, Priya (2005). Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics (PDF). World Bank. p. 10.
↑ Law, Ian (1 January 2010). Racism and Ethnicity: Global Debates, Dilemmas, Directions (in ఇంగ్లీష్). Longman. ISBN 978-1-4058-5912-7.
↑ "Africa Watch". Volume 5: 4. 1993.
↑ de Waal, Alex; Meierhenrich, Jens; Conley-Zilkic, Bridget (2012). "How Mass Atrocities End: An Evidence-Based Counter-Narrative". Fetcher Forum of World Affairs. 36 (1): 15–31.
↑ Mohamed Haji Ingiriis (2016). The Suicidal State in Somalia: The Rise and Fall of the Siad Barre Regime, 1969–1991. University Press of America. pp. 236–239. ISBN 978-0-7618-6720-3.
↑ Rebecca Richards (2016). Understanding Statebuilding: Traditional Governance and the Modern State in Somaliland. Routledge. pp. 98–100 with footnotes. ISBN 978-1-317-00466-0.
↑ Somaliland: Democratisation and Its Discontents. International Crisis Group. 2003. p. 6. Retrieved 15 May 2017.
↑ ^157.0 ^157.1 ^157.2 "Somaliland's Quest for International Recognition and the HBM-SSC Factor". Archived from the original on 28 May 2012.
↑ "Somaliland Constitution". Retrieved 28 March 2016.
↑ ^159.0 ^159.1 "Somalia: Civil War, Intervention and Withdrawal 1990 – 1995". Retrieved 13 April 2023.
↑ Lewis, A Modern History, pp. 282–286
↑ Human Rights Watch (Organization), Chris Albin-Lackey, Hostages to peace: threats to human rights and democracy in Somaliland, (Human Rights Watch: 2009), p..
↑ "FREEDOM IN THE WORLD – Somaliland Report". 18 May 2012. Archived from the original on 10 November 2016. Retrieved 19 February 2018.
↑ "Somalia: Somaliland appeals for 'cooperation with Puntland' a second time". Archived from the original on 31 January 2014.
↑ "BBC Radio 4 – Start the Week, Rewriting the Past: from Empire to ivory". BBC.
↑ "Making the Somaliland constitution and its role in democratisation and peace | Conciliation Resources". www.c-r.org.
↑ "Somaliland profile". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 14 December 2017. Retrieved 20 June 2020.
↑ "Elections in Somaliland". africanelections.tripod.com. Retrieved 20 June 2020.
↑ "Somaliland opposition leader Abdirahman Mohamed Abdullahi 'Irro' wins presidential vote". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 19 November 2024. Retrieved 11 December 2024.
↑ "Somaliland Constitution".
↑ ^170.0 ^170.1 ^170.2 "Somaliland Government". The Somaliland Government. Retrieved 28 July 2012.
↑ "Somaliland Cabinet". The Somaliland Government. Retrieved 28 July 2012.
↑ "Opposition leader elected Somaliland president". AFP. Archived from the original on 25 May 2012. Retrieved 1 July 2010.
↑ "The president of Somaliland is bargaining for recognition". The Economist. ISSN 0013-0613. Retrieved 2025-02-24.
↑ "The System Worked: Somaliland's 2024 Presidential and Political Party Elections – De facto states research unit". defactostates.ut.ee (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-02-24.
↑ Collins, Gregory Allen (2009). Connected: Developing Somalia's Telecoms Industry in the Wake of State Collapse (in ఇంగ్లీష్). University of California, Davis.
↑ "Somaliland: Speaker of House of Representatives elected". Hiiraan.
↑ "Somaliland Parliament". Retrieved 28 March 2016.
↑ "Somaliland Judicial System". Retrieved 28 March 2016.d
↑ Manby, B. (2012). Citizenship Law in Africa: A Comparative Study. Open Society Foundations. p. 46. ISBN 978-1-936133-29-1. Retrieved 2 August 2016.
↑ "Xeerka Jinsiyadda (Xeer Lr. 22/2002)" [Nationality Law (Regulation No. 22/2023)]. Somaliland Law (in సోమాలి). 31 May 2001. Retrieved 19 February 2018.
↑ Itaborahy, Lucas; Zhu, Jingshu (May 2014). "A world survey of laws: Criminalisation, protection and recognition of same-sex love" (PDF). International Lesbian Gay Bisexual Trans and Intersex Association. Archived from the original (PDF) on 20 October 2016. Retrieved 16 June 2017.
↑ ^182.0 ^182.1 Gettleman, Jeffrey (7 March 2007). "Somaliland is an overlooked African success story". The New York Times. Retrieved 27 July 2012.
↑ "Somaliland International Democratization Support Strategy". IRI.org. 1 May 2008. Retrieved 18 February 2018.
↑ website. "Somaliland Political Parties Law". Somalliland Law. Retrieved 30 June 2017.
↑ "Somaliland * – Country report – Freedom in the World – 2017". Freedom House. Archived from the original on 9 May 2017. Retrieved 11 May 2017.
↑ Kaplan, Seth (July 2008). "The Remarkable Story of Somaliland" (PDF). Journal of Democracy. 19 (3): 248, 252. doi:10.1353/jod.0.0009. S2CID 153442685. Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 6 August 2017. The Republic of Somaliland, the secessionist northwestern slice of Somalia that declared independence in 1991, has a far better democratic track record than any of its neighbors despite—or, perhaps, because of—a dearth of assistance from the international community. ... Whereas attempts to build stable state structures in Mogadishu have mostly been top-down, with outsiders in the lead, Somaliland has constructed a functioning government from the bottom up, on its own, with little outside assistance.
↑ Kaplan, Seth (July 2008). "The Remarkable Story of Somaliland" (PDF). Journal of Democracy. 19 (3): 248–249, 253. doi:10.1353/jod.0.0009. S2CID 153442685. Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 6 August 2017. Abutting the Gulf of Aden just south of the Red Sea, across the water from Yemen and Saudi Arabia, and bordered by Ethiopia and the rest of Somalia, this strategically important territory is not even recognised by the international community but undoubtedly has the most democratic political system in the entire Horn of Africa. In contrast to the chaos and extremist threats that continue to plague much of the rest of Somalia—and unlike the authoritarian regimes that throng its neighborhood—Somaliland has held three consecutive competitive elections since its constitutional referendum in 2001, has a parliament controlled by opposition parties, and boasts a vibrant economy dominated by the private sector. Somaliland has achieved these successes by constructing a set of governing bodies rooted in traditional Somali concepts of governance by consultation and consent. In contrast to most postcolonial states in Africa and the Middle East, Somaliland has had a chance to administer itself using customary norms, values, and relationships. In fact, its integration of traditional ways of governance within a modern state apparatus has helped it to achieve greater cohesion and legitimacy and— not coincidentally—create greater room for competitive elections and public criticism than exists in most similarly endowed territories. ... Somaliland has profited from a unity conferred by its comparatively homogeneous population, modest disparities in personal wealth, widespread fear of the south, and a lack of outside interference that might have undermined the accountability that has been forced on its leaders. This cohesiveness—which makes Somaliland sharply distinct from both Somalia and most other African states—has combined with the enduring strength of traditional institutions of self-governance to mold a unique form of democracy.
↑ ^188.0 ^188.1 "Somaliland closer to recognition by Ethiopia". Afrol News. Retrieved 19 October 2014.
↑ "Somaliland, Djibouti in bitter port feud". Afrol News. Retrieved 22 July 2007.
↑ "Outflanked by China in Africa, Taiwan eyes unrecognised Somaliland". Reuters. 1 July 2020. Retrieved 31 August 2020.
↑ Aspinwall, Nick (10 July 2020). "Taiwan Throws a Diplomatic Curveball by Establishing Ties With Somaliland". The Diplomat. Retrieved 31 August 2010.
↑ "Somaliland Diplomatic Mission in Sweden". Archived from the original on 10 మే 2009. Retrieved 2 ఏప్రిల్ 2010.
↑ "Somaliland". United Kingdom Parliament. 4 February 2004. Archived from the original on 7 February 2012. Retrieved 23 July 2007.
↑ "EU Breaks Ice on Financing Somaliland". Global Policy Forum. 11 February 2003. Retrieved 23 February 2007.
↑ "AU supports Somali split". Mail and Guardian. 10 February 2006. Retrieved 23 February 2007.
↑ Shipton, Martin (3 March 2006). "Wales strikes out on its own in its recognition of Somaliland". Wales Online. Archived from the original on 26 January 2012. Retrieved 25 June 2010.
↑ "Somaliland on verge of observer status in the Commonwealth". Qaran News. 16 November 2009. Retrieved 2 February 2010.
↑ Ibrahim, Mohamed; Gettleman, Jeffrey (26 September 2010). "Helicopter Attacks Militant Meeting in Somalia". The New York Times.
↑ "US near de-facto recognition of Somaliland". Afrol News. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 28 March 2016.
↑ "Strengthening the UK's relationship with Somaliland". Foreign and Commonwealth Office. 25 నవంబరు 2010. Archived from the original on 7 ఆగస్టు 2011. Retrieved 29 మార్చి 2011.
↑ "Ahmed Mahamoud Silanyo, President of the Republic of Somaliland". This is Africa. 20 January 2011. Archived from the original on 30 January 2011. Retrieved 29 March 2011.
↑ "UKIP supports Somaliland national day". UKIP. Archived from the original on 5 February 2016. Retrieved 28 March 2016.
↑ Report of the Secretary-General on specialized anti-piracy courts in Somalia and other States in the region (PDF) (Report). UN Security Council. 2012. Retrieved 24 August 2021.
↑ Chiang Yi-ching (1 July 2020). "Taiwan and Somaliland to set up representative offices: MOFA". Focus Taiwan. Retrieved 26 July 2020.
↑ Chiang Yi-ching (1 July 2020). "Taiwan and Somaliland to set up representative offices (update)". Focus Taiwan. Retrieved 26 July 2020.
↑ Kheyr (1 January 2024). "Somaliland and Ethiopia: Recognition for Sea Access". Somali News in English | The Somali Digest (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 January 2024.
↑ "Ethiopia's gambit for a port is unsettling a volatile region". The Economist. ISSN 0013-0613. Retrieved 2 January 2024.
↑ "BFA Staatendokumentation, Analyse zu Somalia – Lagekarten zur Sicherheitslage. Situation Maps – Security Situation" (in జర్మన్). Austria: Federal Office for Immigration and Asylum – via Swedish Migration Agency.
↑ Lund, Christian; Eilenberg, Michael (4 May 2017). Rule and Rupture: State Formation Through the Production of Property and Citizenship (in ఇంగ్లీష్). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-38480-9.
↑ Höhne, Markus V. "Traditional Authorities in Northern Somalia: Transformation of positions and powers" (PDF). Max Planck Institute for Social Anthropology: 16.
↑ Mesfin, Berouk (September 2009). "The political development of Somaliland and its conflict with Puntland" (PDF). Institute for Security Studies: 10.
↑ Balthasar, Dominik (2012). State-making in Somalia and Somaliland: Understanding War, Nationalism and State Trajectories as Processes of Institutional and Socio-Cognitive Standardization (PDF) (PhD thesis). London School of Economics and Political Science. p. 179. Archived from the original (PDF) on 24 జనవరి 2023. Retrieved 11 March 2022.
↑ Hoehne, Markus. "Somaliland: the complicated formation of a de facto state" (PDF). p. 8. Retrieved 1 June 2021.
↑ "Raadreeb: Midnimada Soomaaliya iyo qodobada shirkii beesha Warsangeli ee 'Hadaaftimo 30 Siteenbar 1992'". Daljir. 17 January 2018. Retrieved 14 March 2022.
↑ Hoehne, Markus V. (7 November 2007). "Puntland and Somaliland clashing in northern Somalia". Archived from the original on 17 November 2007. Retrieved 2 December 2007.
↑ Hoehne, Markus V. (2009). "Mimesis and mimicry in dynamics of state and identity formation in northern Somalia". Africa. 79 (2): 252–281. doi:10.3366/E0001972009000710. S2CID 145753382.
↑ "Somaliland Defence Forces take control of Las Qorey". Qaran News. 9 July 2008. Retrieved 2 April 2010.
↑ "What is Khatumo State?". Somalia Report. 26 April 2012. Archived from the original on 12 March 2014. Retrieved 14 April 2015.
↑ ^219.0 ^219.1 Mahmood, Omar S. (1 November 2019). "Overlapping Claims by Somaliland and Puntland: The Case of Sool and Sanaag". Africa Portal. Retrieved 29 June 2020.
↑ "Khaatumo and Somaliland reach final agreement". Somaliland Daily. 21 October 2017. Retrieved 29 June 2020.
↑ Doon, Run. "Current Affairs in the Horn of Africa" (PDF). Anglo-Somali Society Journal. Autumn 2017 (Somaliland, Khaatumo agreement reached). Archived from the original (PDF) on 29 June 2020. Retrieved 12 September 2020.
↑ "Somaliland President Makes Major Cabinet Changes". Radio Dalsan. 31 March 2020. Archived from the original on 8 August 2020. Retrieved 18 February 2020.
↑ ^223.0 ^223.1 Mesfin, Berouk (September 2009). "The political development of Somaliland and its conflict with Puntland" (PDF). Institute for Security Studies. Retrieved 15 May 2021.
↑ Houreld, Katharine (4 April 2011). "Somaliland coast guard tries to prevent piracy". Navy Times. Gannett Government Media Corporation. Retrieved 27 January 2013.
↑ Hussein, Abdi (13 ఆగస్టు 2011). "Somaliland's Military is a Shadow of the Past". Somalia Report. Archived from the original on 20 జనవరి 2013. Retrieved 27 జనవరి 2013.
↑ "Somaliland: Country Profile". Freedom House (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 24 September 2023.
↑ "సోమాలిలాండ్: వేర్ వి వర్క్". Action Aid. Archived from the original on 10 జనవరి 2017. ActionAid ఇంటర్నేషనల్ సోమాలిలాండ్ (AAIS) ఆరు సోమాలిలాండ్ పరిపాలనా ప్రాంతాలలో మూడింటిలో పేద మరియు అణగారిన వర్గాలకు మద్దతు ఇస్తుంది...
↑ సోమాలిలాండ్‌లో రాష్ట్ర నిర్మాణం: సంస్థాగతవాదానికి చర్చను తీసుకురావడం. మైఖేల్ వాల్స్, ప్లానింగ్ యూనిట్, UCL ఫిబ్రవరి 2011
↑ "Somaliland: ది స్ట్రెయిన్స్ ఆఫ్ సక్సెస్ క్రైసిస్ గ్రూప్ ఆఫ్రికా బ్రీఫింగ్ N°113 నైరోబి/బ్రస్సెల్స్, 5 అక్టోబరు 2015" (PDF). Archived from the original (PDF) on 21 జనవరి 2017. Retrieved 9 జనవరి 2017.
↑ ^230.0 ^230.1 "స్థానిక ప్రభుత్వ చట్టం" (PDF) (in somali). Retrieved 24 ఆగస్టు 2021.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ "స్థానిక ప్రభుత్వ చట్టం".
↑ ^232.0 ^232.1 ^232.2 Hadden, Robert Lee. 2007. "The Geology of Somalia: A Selected Bibliography of Somalian Geology, Geography and Earth Science." Engineer Research and Development Laboratories, Topographic Engineering Center
↑ "Somalia". World Factbook. Central Intelligence Agency. 14 May 2009. Archived from the original on 22 ఆగస్టు 2025. Retrieved 31 May 2009.
↑ The South African Geographical Journal: Being a Record of the Proceedings of the South African Geographical Society (in ఇంగ్లీష్). 1945. p. 44.
↑ "SOMALILAND CLIMATE: when to visit". Jouneys by Design (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 March 2020.
↑ "Somaliland in Figures" (PDF). Archived from the original (PDF) on 16 August 2017. Retrieved 16 August 2017.
↑ "New World Bank GDP and Poverty Estimates for Somaliland". World Bank.
↑ "Responses to Information Requests – Immigration and Refugee Board of Canada". Immigration and Refugee Board of Canada. Archived from the original on 8 September 2021. Retrieved 2 October 2021.
↑ ^239.0 ^239.1 Daniel Harris with Marta Foresti 2011. Somaliland's progress on governance: A case of blending the old and the new Archived 7 ఆగస్టు 2020 at the Wayback Machine. London: Overseas Development Institute
↑ "Somaliland hope". BBC News. 26 January 2011. Retrieved 13 May 2012.
↑ "Remittances a lifeline to Somalis". Global Post. 4 July 2009. Retrieved 2 April 2010.^{[dead link]}
↑ "BCIMR Opens First Commercial Bank in Somaliland". Somali Forum – Somalia Online. 4 February 2009.
↑ "First commercial bank officially opens in Somaliland". 30 November 2014. Archived from the original on 20 January 2015 – via af.reuters.com.
↑ "Premier Bank Now in Hargeisa Somaliland". All Africa. Retrieved 24 August 2021.
↑ "Telesom ZAAD: Pushing the mobile money CVA frontier" (PDF). GSM Association. June 2019. Retrieved 2 October 2021.
↑ "Send money to Telesom ZAAD mobile money accounts in Somaliland". WorldRemit. Archived from the original on 8 September 2021. Retrieved 8 September 2021.
↑ "Golis Telecom Somalia Profile". Golis Telecom website. Archived from the original on 22 October 2007. Retrieved 17 December 2007.
↑ "SOMALILAND TELECOMS SECTOR GUIDE BY SOMALILAND BIZ". Retrieved 18 February 2020.
↑ "Riches of Somaliland remain untapped". 15 March 2009 – via news.bbc.co.uk.
↑ Regulating the Livestock Economy of Somaliland (in ఇంగ్లీష్). Academy for Peace and Development. 2002.
↑ Project, War-torn Societies; Programme, WSP Transition (2005). Rebuilding Somaliland: Issues and Possibilities (in ఇంగ్లీష్). Red Sea Press. ISBN 978-1-56902-228-3.
↑ A Self-portrait of Somaliland: Rebuilding from the Ruins (in ఇంగ్లీష్). Somaliland Centre for Peace and Development. 1999.
↑ ^253.0 ^253.1 "Somaliland in Figures 2004" (PDF). Ministry of Planning (Somaliland): 9–10.
↑ Bakano, Otto (24 April 2011). "Grotto galleries show early Somali life". AFP. Retrieved 13 March 2013.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
↑ ^255.0 ^255.1 "Top Sightseeing – Best Somaliland sightseeing and tourist attractions". Archived from the original on 5 December 2020. Retrieved 18 February 2020.
↑ "Somaliland's booming informal transport sector: Pitfalls and potentials". Retrieved 18 February 2018.
↑ "Somaliland's First batch of Hajj pilgrims leave for Mecca". Retrieved 18 February 2018.
↑ "Egal International Airport HGA". Retrieved 18 February 2018.
↑ "DP World Project at Berbera – Somaliland". DP World. Archived from the original on 19 జనవరి 2020. Retrieved 18 February 2020.
↑ "Somaliland secures record $442m foreign investment deal". CNN (in ఇంగ్లీష్). 1 August 2017. Retrieved 11 March 2020.
↑ Ali, M. Y. (October 2015). "Petroleum Geology and Hydrocarbon Potential of the Guban Basin, Northern Somaliland". Journal of Petroleum Geology. 38 (4): 433–457. Bibcode:2015JPetG..38..433A. doi:10.1111/jpg.12620. S2CID 130266059.
↑ "Somaliland". Genel Energy. Archived from the original on 4 August 2017. Retrieved 3 August 2017.
↑ "Onshore Somaliland Mesozoic Rift Play SL10B/13 & Odewayne Licences" (PDF). Genel Energy. Archived from the original (PDF) on 4 January 2017. Retrieved 3 August 2017.
↑ ^264.0 ^264.1 Reed, Ed (20 December 2021). "Genel reaches East African farm-out with Taiwan's CPC". Energy Voice. Retrieved 22 December 2021.
↑ Ramsay, Peter (15 November 2022). "Genel's Somaliland drilling may slip to 2024". PE Media Network. Retrieved 31 May 2023.
↑ Drake-Brockman, Ralph Evelyn (1912). British Somaliland (in ఇంగ్లీష్). Hurst & Blackett. p. 18.
↑ "Somaliland MDG Report, 2010" (PDF). Archived from the original (PDF) on 6 May 2021. Retrieved 18 August 2021.
↑ Ambroso, Guido (August 2002). "Pastoral society and transnational refugees: population movements in Somaliland and eastern Ethiopia 1988 – 2000" (PDF). UNHCR.
↑ "Post-Conflict Education Development in Somaliland" (PDF).
↑ "POPULATION ESTIMATION SURVEY 2014". NBS. Somalia NSB. Archived from the original on 8 March 2022. Retrieved 8 March 2022.
↑ "UNFPA Population Estimate" (PDF). UNFPA. Archived from the original (PDF) on 8 March 2022. Retrieved 8 March 2022.
↑ "SOMALILAND: DEMOCRATISATION AND ITS DISCONTENTS 28 July 2003" (PDF). International Crisis Group: 2. 2003. Retrieved 5 March 2022.
↑ Dominik Balthasar (2012). STATE-MAKING IN SOMALIA AND SOMALILAND Understanding War, Nationalism and State Trajectories as Processes of Institutional and Socio-Cognitive Standardization (PDF) (PhD thesis). Archived from the original (PDF) on 25 January 2023. Retrieved 5 March 2022.
↑ Berouk Mesfin (2009). "The political development of Somaliland and its conflict with Puntland" (PDF). Eidgenössische Technische Hochschule Zürich. Retrieved 5 March 2022.
↑ Research Directorate, Immigration & Refugee Board, Canada (1 September 1996). "Somaliland: Information on the current situation of the Isaaq clan and on the areas in which they live". Immigration and Refugee Board of Canada. SML24647.E. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 27 August 2015.
↑ "Somalia: Somali government policy towards the Isaaq clan". Refworld. United States Bureau of Citizenship and Immigration Services. 9 January 1998. the Isaaq who make up 80 percent of the former British Somaliland
↑ Wiafe-Amoako, Francis (4 October 2018). Africa 2018–2019 (in ఇంగ్లీష్). Rowman & Littlefield. p. 238. ISBN 978-1-4758-4179-4. [...] Isaaq clans representing 80% of the population of former British Somaliland reached an agreement with other clans.
↑ Hesse, Brian J. (13 September 2013). Somalia: State Collapse, Terrorism and Piracy (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-317-98591-4. [...] whereas 80% of Somaliland's citizens are from the Isaaq clan.
↑ "A look at Somaliland between clan politics, regional turmoil and November elections". New Internationalist (in ఇంగ్లీష్). 1 October 2017. Retrieved 17 March 2023. The Isaaq make up 80% of the population, making Somaliland considerably more homogenous than Somalia
↑ Philip Briggs (2012). Somaliland: With Addis Ababa & Eastern Ethiopia. Bradt Travel Guides. p. 137. ISBN 978-1-84162-371-9.
↑ Somaliland: With Addis Ababa & Eastern Ethiopia By Philip Briggs. Google Books.
↑ Vries, F. W. T. Penning de (1 January 2005). Bright spots demonstrate community successes in African agriculture (in ఇంగ్లీష్). IWMI. p. 67. ISBN 978-92-9090-618-6. Gadabursi, the second largest clan in Somaliland, was peacefully elected as president.
↑ House (U.S.), Freedom (2008). Freedom in the World 2008: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties (in ఇంగ్లీష్). Rowman & Littlefield. p. 855. ISBN 978-0-7425-6306-3.
↑ Vries, F. W. T. Penning de (2005). Bright spots demonstrate community successes in African agriculture (in ఇంగ్లీష్). IWMI. p. 67. ISBN 978-92-9090-618-6.
↑ Kluijver, Robert (2020). "The State in Somaliland". Sciences Po Paris: 4. Retrieved 13 March 2022.
↑ ^286.0 ^286.1 "Member Profile Somaliland: Government of Somaliland" (PDF). Unrepresented Nations and Peoples Organization: 4. January 2017.
↑ ^287.0 ^287.1 "When is a nation not a nation? Somaliland's dream of independence". The Guardian (in ఇంగ్లీష్). 20 July 2018. Retrieved 4 March 2022.
↑ Samatar, Abdi I. (2001) "Somali Reconstruction and Local Initiative: Amoud University," , p. 132.
↑ Battera, Federico (2005). "Chapter 9: The Collapse of the State and the Resurgence of Customary Law in Northern Somalia". Shattering Tradition: Custom, Law and the Individual in the Muslim Mediterranean. Walter Dostal, Wolfgang Kraus (ed.). London: I.B. Taurus. p. 296. ISBN 1-85043-634-7. Retrieved 18 March 2010. Awdal is mainly inhabited by the Gadabuursi confederation of clans.
↑ Janzen, J.; von Vitzthum, S.; Somali Studies International Association (2001). What are Somalia's Development Perspectives?: Science Between Resignation and Hope?: Proceedings of the 6th SSIA Congress, Berlin 6–9 December 1996. Proceedings of the ... SSIA-Congress. Das Arabische Buch. p. 132. ISBN 978-3-86093-230-8. Archived from the original on 20 జూలై 2018. Retrieved 20 జూలై 2018.
↑ ^291.0 ^291.1 Renders, Marleen. (2012). Consider Somaliland: state-building with traditional leaders and institutions. Leiden: BRILL. p. xxi. ISBN 978-90-04-22254-0. OCLC 775301944.
↑ Somaliland: The Strains of Success (in ఇంగ్లీష్). International Crisis Group. 2015.
↑ Ghani, Mohamed Hassan; Abdi, Suad Ibrahim; Duale, Ali Ege; Hersi, Mohamed Farah (30 November 2010). "Democracy in Somaliland: Challenges and Opportunities" (PDF). Academy of Peace and Development. p. 76. Archived from the original (PDF) on 26 November 2022. Retrieved 10 July 2020.
↑ Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Report on the Fact-finding Mission to Somalia and Kenya (27 October – 7 November 1997)". Refworld (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 17 November 2017.
↑ Barakat, Connolly, Hardman, Lewis, Lineker, Menkhaus, Rzeszut and Shanks (2014). "Beyond Fragility: A Conflict and Education Analysis of the Somali Context" (PDF). UNICEF. Archived from the original (PDF) on 30 August 2018. Retrieved 17 November 2017.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
↑ EASO Country of Origin Information Report: Somalia Security Situation (PDF) (Report). European Asylum Support Office. 2016. Archived from the original (PDF) on 15 June 2016. Retrieved 24 August 2021.
↑ "[Gacan Ku Dhiigle:-] Maayar Ciddin Oo Maleeshiyo Hubeysan U Adeegsaday Beelaha Habar Jeclo Ee Gobolka Saaxil Iyo Dilkii Taliye Caseyr Oo Aaritaankiisii." karinnews.net (in English). 27 March 2018. Archived from the original on 15 May 2021. Retrieved 27 March 2021.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
↑ Kluijver, Robert. "KYD3 – Politics in Berbera". Politics and Art from the Edge (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 January 2022.
↑ "Report on the Fact-finding Mission to Somalia and Kenya". Danish Immigration Service: 7. Retrieved 16 November 2017.
↑ Hoehne, Markus V. (2010). Borders & Borderlands as resources in the Horn of Africa. Boydell & Brewer. p. 113. ISBN 978-1-84701-018-6. Retrieved 14 November 2017.
↑ Gebrewold, Belachew (28 March 2013). Anatomy of Violence: Understanding the systems of conflict and violence in Africa. Ashgate Publishing Ltd. p. 130. ISBN 978-1-4094-9921-3. Retrieved 14 November 2017.
↑ ^302.0 ^302.1 "EASO Country of Origin Information Report Somalia Security Situation" (PDF). Archived from the original (PDF) on 15 June 2016. Retrieved 17 November 2017.
↑ "Somaliland Republic: Country Profile". 2 March 2001.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)
↑ I. M. Lewis (1998) Peoples of the Horn of Africa: Somali, Afar and Saho, Red Sea Press, p. 11, ISBN 1-56902-104-X.
↑ Lecarme & Maury 1987, p. 22.
↑ Blench, Roger (2006). "The Afro-Asiatic Languages: Classification and Reference List" (PDF). p. 3. Archived from the original (PDF) on 2024-12-03. Retrieved 2025-05-23.
↑ Mohamed Diriye Abdullahi, Culture and Customs of Somalia, (Greenwood Press: 2001), p.1
↑ I. M. Lewis, Saints and Somalis: popular Islam in a clan-based society, (The Red Sea Press: 1998), p.11.
↑ "Somaliland: Going it alone". The Economist. 17 October 2015. Retrieved 18 October 2015.
↑ ^310.0 ^310.1 "Political Islam in Somalia" (in ఇంగ్లీష్). March 2002. Retrieved 18 February 2020.
↑ "Somaliland Constitution". Retrieved 28 March 2016.
↑ Charles George Herbermann, The Catholic encyclopedia: an international work of reference on the constitution, doctrine, discipline, and history of the Catholic church, Volume 14, (Robert Appleton company: 1913), p.139.
↑ Herbermann, Charles, ed. (1913). "Somaliland" . Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.
↑ Webpage of the Episcopal Area of the Horn of Africa Archived 25 జూన్ 2019 at the Wayback Machine
↑ "Diocese of Mogadishu, Somalia". Retrieved 28 March 2016.
↑ "Global Mission's Top 10 Places to Pray for – REGION: NORTH Africa – Somalia". Archived from the original on 1 October 2011.
↑ "Children in Somaliland" (PDF). UNICEF. 2012. Retrieved 18 June 2020.
↑ ^318.0 ^318.1 "Village by village, the quest to stop female genital cutting in Somaliland". Reuters. 29 August 2019. Retrieved 26 July 2020.
↑ Poverty Global Practice, Africa Region (June 2015). "Somaliland: Poverty Assessment" (PDF) (Report). World Bank. Retrieved 2 January 2024.
↑ "Somali networks: Structure of clan and society" (PDF) (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 18 February 2020.
↑ Ioan M. Lewis, Blood and Bone: The Call of Kinship in Somali Society, (Red Sea Press: 1994), p.51
↑ "Official Public Holidays – Somaliland Law ›" (PDF) (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original (PDF) on 20 August 2018. Retrieved 18 February 2020.
↑ "Reviving Somali Culture through Folk Dances" (in ఇంగ్లీష్). 30 June 2018. Archived from the original on 7 జూన్ 2023. Retrieved 18 February 2020.
↑ "Somali women at heart of henna business – NGO henna project in Somalia" (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 18 February 2020.
↑ "Women and Athletics, Sports in Somaliland". Som Tribune (in ఇంగ్లీష్). 3 April 2019. Archived from the original on 24 అక్టోబరు 2021. Retrieved 16 March 2020.
↑ "CONIFA Through the Years: Are You Ready for Somaliland 2020?". Pundit Arena (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 23 June 2021. Retrieved 16 March 2020.
↑ "Starting a national team in a country that doesn't exist". BBC Sport. 19 November 2018. Retrieved 5 April 2024.

ఇతర మూలాలు

↑ The claimed territory is 177,000km²,^[3] although due to various conflicts the exact size of control has varied over time.
↑ Somali: Jamhuuriyadda Soomaaliland; Arabic: جمهورية صوماليلاند, romanized: Jumhūrīyat Ṣūmālīlānd

[Y0P0l-1] website, Somallilandlaw.com – an independent non-for-profit. "Somaliland Constitution". www.somalilandlaw.com. Retrieved 2 July 2017.

[2] Jeffrey, James (23 May 2016). "Somaliland: 25 years as an unrecognised state". Al Jazeera (in ఇంగ్లీష్). Al Jazeera Media Network. Retrieved 5 December 2024.

[auto2-3] 3.0 ^3.1 "Republic of Somaliland – Country Profile 2021" (PDF). March 2021.

[horndiplo-5] 4.0 ^4.1 ^4.2 "Somaliland's population reaches 6.2 million". Horn Diplomat. 19 April 2024. Archived from the original on 19 ఏప్రిల్ 2024. Retrieved 20 April 2024.

[slmof-6] 5.0 ^5.1 "Budget outlook paper for FY2024" (PDF). Somaliland Ministry of Finance Development. Archived from the original (PDF) on 2024-08-30. Retrieved 2025-05-21.

[8] Stafford, J. H.; Collenette, C. L. (1931). "The Anglo-Italian Somaliland Boundary". The Geographical Journal. 78 (2): 102–121. Bibcode:1931GeogJ..78..102S. doi:10.2307/1784441. ISSN 0016-7398. JSTOR 1784441.

[KitGhrsM12-9] 7.0 ^7.1 Lansford, Tom (24 March 2015). Political Handbook of the World 2015 (in ఇంగ్లీష్). CQ Press. ISBN 978-1-4833-7155-9.

[horndiplo2-10] "Somaliland's population reaches 6.2 million". Horn Diplomat. 19 April 2024. Archived from the original on 19 ఏప్రిల్ 2024. Retrieved 20 April 2024.

[hiiraan.com-11] 9.0 ^9.1 "Somaliland population reaches 6.2 million, government reports". www.hiiraan.com (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 19 April 2024.

[Lewispohoa-12] 10.0 ^10.1 Lewis, I.M. (1955). Peoples of the Horn of Africa: Somali, Afar and Saho. International African Institute. p. 140.

[qGEXu-13] 11.0 ^11.1 Pankhurst, Richard (1997). The Ethiopian Borderlands: Essays in Regional History from Ancient Times to the End of the 18th Century. The Red Sea Press. ISBN 978-0-932415-19-6., page 45

[:132-14] Ylönen, Aleksi Ylönen (28 December 2023). The Horn Engaging the Gulf Economic Diplomacy and Statecraft in Regional Relations. Bloomsbury. p. 113. ISBN 9780755635191.

[:023-15] "Somali Traditional States". www.worldstatesmen.org. Retrieved 17 March 2023.

[:2-16] J. A. Suárez (2023). Suárez, J. A. Geopolítica De Lo Desconocido. Una Visión Diferente De La Política Internacional [2023]. p. 227. ISBN 979-8393720292.

[17] "Maxaad ka taqaana Saldanada Ugu Faca Weyn Beesha Isaaq". irmaannews.com (in English). 13 February 2021. Archived from the original on 18 అక్టోబరు 2023. Retrieved 30 August 2022.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[EB19112-18] 16.0 ^16.1 Cana, Frank Richardson (1911). "Somaliland" . In Chisholm, Hugh (ed.). ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా (in ఇంగ్లీష్). Vol. 25 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 378–384.

[19] Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. Chicago: University of Chicago Press. p. 8. ISBN 978-0-226-46791-7.

[Issa-Salwe-20] Issa-Salwe, Abdisalam M. (1996). The Collapse of the Somali State: The Impact of the Colonial Legacy. London: Haan Associates. pp. 34–35. ISBN 1-874209-91-X.

[Wssom1-21] "Somalia". Archived from the original on 9 February 2006. Retrieved 25 January 2011.

[auto-22] Salih, Mohamed Abdel Rahim Mohamed; Wohlgemuth, Lennart (1 January 1994). Crisis Management and the Politics of Reconciliation in Somalia: Statements from the Uppsala Forum, 17–19 January 1994. Nordic Africa Institute. ISBN 9789171063564.

[23] Kapteijns, Lidwien (18 December 2012). Clan Cleansing in Somalia: The Ruinous Legacy of 1991. University of Pennsylvania Press. ISBN 978-0-8122-0758-3.

[24] Richards, Rebecca (24 February 2016). Understanding Statebuilding: Traditional Governance and the Modern State in Somaliland (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 9781317004660.

[Encyclopædia_Britannica_2002_p.835-25] 23.0 ^23.1 The New Encyclopædia Britannica (2002), p. 835.

[profile-26] 24.0 ^24.1 "Country Profile". somalilandgov.com. Government of Somaliland. Archived from the original on 24 January 2013. Retrieved 8 July 2012.

[autogenerated2-27] "De Facto Statehood? The Strange Case of Somaliland" (PDF). Journal of International Affairs. Yale University. 2008. Archived from the original (PDF) on 18 April 2010. Retrieved 2 February 2010.

[nI4lO-28] Schoiswohl, Michael (2004). Status and (Human Rights) Obligations of Non-Recognized De Facto Regimes in International Law. University of Michigan: Martinus Nijhoff Publishers. p. 351. ISBN 978-90-04-13655-7.

[0RE1o-29] "Regions and Territories: Somaliland". BBC News. 25 September 2009. Retrieved 2 February 2010.

[NYT-30] 28.0 ^28.1 Lacey, Marc (5 June 2006). "The Signs Say Somaliland, but the World Says Somalia". The New York Times. Retrieved 2 February 2010.

[jwTog-31] "Chronology for Issaq in Somalia". Minorities at Risk Project. United Nations Refugee Agency. 2004. Retrieved 2 February 2010.

[Qg1ly-32] "Interview with Ambassador Brook Hailu Beshah". International Affairs Review. 8 November 2008. Archived from the original on 5 May 2009. Retrieved 2 February 2010.

[RdFuh-33] "Trade office of The FDRE to Somaliland- Hargeysa". mfa.gov.et. Archived from the original on 26 March 2012.

[taiwanmofa-34] 32.0 ^32.1 Asia West and Africa Department. "Republic of Somaliland". Ministry of Foreign Affairs of the Republic of China. Archived from the original on 10 December 2022. Retrieved 28 February 2023.

[DaV6b-35] "Reforming Somaliland's Judiciary" (PDF). UN.org. United Nations. 9 January 2006. Retrieved 2 February 2010.

[T3L29-36] "Arab League condemns Israel over Somaliland recognition". ethjournal.com. 7 March 2010. Archived from the original on 21 June 2010. Retrieved 6 May 2010.

[It6qP-37] "UNPO REPRESENTATION: Government of Somaliland". UNPO.org (in ఇంగ్లీష్). 1 February 2017. Retrieved 12 March 2020.

[38] Norman, Jethro (25 January 2024). "Somaliland at the centre of rising tensions in the Horn of Africa". Danish Institute for International Studies.

[const-39] 37.0 ^37.1 ^37.2 ^37.3 "The Constitution of the Republic of Somaliland" (PDF). Government of Somaliland. 1 May 2001. Archived from the original (PDF) on 27 February 2012. Retrieved 2 February 2010.

[40] Walls, Michael (2008). Peace in Somaliland: An Indigenous Approach to State-building: Burao, Borama, and Sanaag Conferences. Academy for Peace and Development (APD). p. 38.

[41] Bradley, D G; MacHugh, D E; Cunningham, P; Loftus, R T (14 May 1996). "Mitochondrial diversity and the origins of African and European cattle". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 93 (10): 5131–5135. Bibcode:1996PNAS...93.5131B. doi:10.1073/pnas.93.10.5131. ISSN 0027-8424. PMC 39419. PMID 8643540.

[42] Bearak, Max. "Somaliland's quest for recognition passes through its ancient caves". Washington Post (in ఇంగ్లీష్).

[IqTdh-43] Peter Robertshaw (1990). A History of African Archaeology. J. Currey. p. 105. ISBN 978-0-435-08041-9.

[DaznH-44] Brandt, S. A. (1988). "Early Holocene Mortuary Practices and Hunter-Gatherer Adaptations in Southern Somalia". World Archaeology. 20 (1): 40–56. doi:10.1080/00438243.1988.9980055. JSTOR 124524. PMID 16470993.

[dKhgU-45] H. W. Seton-Karr (1909). "Prehistoric Implements From Somaliland". Man. 9 (106): 182–183. doi:10.2307/2840281. JSTOR 2840281.

[0djHT-46] Zarins, Juris (1990), "Early Pastoral Nomadism and the Settlement of Lower Mesopotamia", (Bulletin of the American Schools of Oriental Research)

[g0KkI-47] Diamond, J; Bellwood, P (2003). "Farmers and Their Languages: The First Expansions". Science. 300 (5619): 597–603. Bibcode:2003Sci...300..597D. doi:10.1126/science.1078208. PMID 12714734. S2CID 13350469.

[nFvRY-48] Bakano, Otto (24 April 2011). "Grotto galleries show early Somali life". Agence France-Presse. Archived from the original on 21 September 2013. Retrieved 11 May 2013.

[KmKxL-49] Mire, Sada (2008). "The Discovery of Dhambalin Rock Art Site, Somaliland". African Archaeological Review. 25 (3–4): 153–168. doi:10.1007/s10437-008-9032-2. S2CID 162960112. Archived from the original on 27 June 2013. Retrieved 22 June 2013.

[vDpdF-50] Alberge, Dalya (17 September 2010). "UK archaeologist finds cave paintings at 100 new African sites". The Guardian. Retrieved 25 June 2013.

[i3tZl-51] Hodd, Michael (1994). East African Handbook. Trade & Travel Publications. p. 640. ISBN 0-8442-8983-3.

[dyZtk-52] Ali, Ismail Mohamed (1970). Somalia Today: General Information. Ministry of Information and National Guidance, Somali Democratic Republic. p. 295.

[Nthos-53] 51.0 ^51.1 ^51.2 Njoku, Raphael Chijioke (2013). The History of Somalia. ABC-CLIO. pp. 29–31. ISBN 978-0-313-37857-7.

[8J8SA-54] Dalal, Roshen (2011). The Illustrated Timeline of the History of the World. The Rosen Publishing Group. p. 131. ISBN 978-1-4488-4797-6.

[TB9hR-55] Sayed, Abdel Monem A. H. (2003). "The Land of Punt: Problems of the Archaeology of the Red Sea and the Southeastern Delta". In Hawass, Zahi A. (ed.). Egyptology at the Dawn of the Twenty-first Century: Archaeology. American Univ in Cairo Press. pp. 432–433. ISBN 977-424-674-8.

[mnKa4-56] Dominy, Nathaniel J.; Ikram, Salima; Moritz, Gillian L.; Christensen, John N.; Wheatley, Patrick V.; Chipman, Jonathan W. "Mummified baboons clarify ancient Red Sea trade routes". American Association of Physical Anthropologists. Archived from the original on 30 July 2016. Retrieved 18 June 2016.

[uepm3-57] Richard, Suzanne (2003). Near Eastern archaeology: a reader. Eisenbrauns. p. 120. ISBN 1-57506-083-3. Retrieved 24 August 2021.

[DzFJ8-58] "Beden Ship, ancient Somali maritime vessel and ship". Somali Spot (in ఇంగ్లీష్). 11 September 2017. Retrieved 12 March 2020.

[srJWa-59] Warmington 1995, p. 54.

[EHW-60] 58.0 ^58.1 Warmington 1995, p. 229.

[rNe4n-61] Warmington 1995, p. 187.

[fqoYZ-62] Warmington 1995, pp. 185–6.

[qDY7X-63] Mire, Sada (2015). "Mapping the Archaeology of Somaliland: Religion, Art, Script, Time, Urbanism, Trade and Empire". African Archaeological Review. 32: 111–136. doi:10.1007/s10437-015-9184-9. S2CID 162067194.

[Lewis3-64] I.M. Lewis, A Modern History of the Somali, fourth edition (Oxford: James Currey, 2002), pp. 31 & 42

[65] Adam, Hussein M. (1980). Somalia and the World: Proceedings of the International Symposium Held in Mogadishu on the Tenth Anniversary of the Somali Revolution, October 15–21, 1979 (in ఇంగ్లీష్). Halgan.

[66] Abdi, Mohameddeq Ali (2022-04-19). Why Somalia does not get the right direction (in ఇంగ్లీష్). BoD – Books on Demand. p. 25. ISBN 978-3-7543-5218-2.

[67] Ahmed, Ali J., ed. (1995). The invention of Somalia (1. print ed.). Lawrenceville, NJ: Red Sea Press. p. 251. ISBN 978-0-932415-99-8.

[The_great_Somali_migrations-68] "The great Somali migrations". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 February 2024. Retrieved 2024-02-29.

[69] Lewis, I. M. (1998). Saints and Somalis: Popular Islam in a Clan-based Society (in ఇంగ్లీష్). The Red Sea Press. p. 94. ISBN 978-1-56902-103-3.

[:3-70] 68.0 ^68.1 Lewis, I. M. (1959). "The Galla in Northern Somaliland". Rassegna di Studi Etiopici. 15. Istituto per l'Oriente C. A. Nallino: 21–38. JSTOR 41299539. Archived from the original on 28 April 2021. Retrieved 28 April 2021.

[71] Minahan, James B. (August 2016). Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World. Bloomsbury Publishing USA. pp. 184–185. ISBN 979-8-216-14892-0. Retrieved 2025-01-11.

[72] Asiwaju, A. I. (1985). Partitioned Africans: Ethnic Relations Across Africa's International Boundaries, 1884-1984 (in ఇంగ్లీష్). C. Hurst. ISBN 978-0-905838-91-5.

[The_great_Somali_migrations2-73] "The great Somali migrations". www.britannica.com (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 25 February 2024. Retrieved 2024-02-29.

[Clifford-74] Clifford, E.H.M. (1936). "The British Somaliland-Ethiopia Boundary". Geographical Journal. 87 (4): 289–302. Bibcode:1936GeogJ..87..289C. doi:10.2307/1785556. JSTOR 1785556.

[75] Dev, Bradt Guides (16 March 2020). "Maduna ruins". Bradt Guides (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 4 March 2022. Retrieved 4 March 2022.

[Addis_Ababa-76] 74.0 ^74.1 Briggs, Philip (2012). Somaliland: with Addis Ababa & Eastern Ethiopia. Chalfont St. Peter, Bucks, England: Bradt Travel Guides. pp. 128–129. ISBN 978-1-84162-371-9. OCLC 766336307.

[:13-77] "Somaliland: archaeology in a breakaway state | Sada Mire" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 4 March 2022.

[8ot6e-78] British Somaliland by Ralph E. Drake-Brockman. Drake-Brockman, Ralph E. (Ralph Evelyn), 1875–1952. p. 275

[Lewisapd-79] I. M. Lewis, A pastoral democracy: a study of pastoralism and politics among the Northern Somali of the Horn of Africa, (LIT Verlag Münster: 1999), p. 157.

[80] "Taariikhda Beerta Suldaan Cabdilaahi ee Hargeysa". Somali Diaspora News. Retrieved 9 January 2021.

[auto3-81] Genealogies of the Somal (in english). Eyre and Spottiswoode (London). 1896.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[82] "Taariikhda Saldanada Reer Guuleed Ee Somaliland.Abwaan:Ibraahim-rashiid Cismaan Guure (aboor)". Togdheer News Network. Archived from the original on 11 January 2021. Retrieved 9 August 2021.

[83] "Degmada Cusub Ee Dacarta Oo Loogu Wanqalay Munaasibad Kulmisay Madaxda Iyo Haldoorka Somaliland". Hubaal Media. 7 October 2017. Archived from the original on 11 August 2021. Retrieved 11 August 2021.

[84] "Taariikhda Toljecle". Tashiwanaag. Retrieved 9 August 2021.

[85] Taariikhda Boqortooyadii Axmed Sheikh Isaxaaq ee Toljecle 1787 (in ఇంగ్లీష్), 23 February 2020, archived from the original on 11 December 2021, retrieved 15 August 2021

[86] Guido Ambroso, "Pastoral society and transnational refugees: population movements in Somaliland and eastern Ethiopia 1988–2000", New Issues in Refugee Research, Working Paper No. 65, Table 1, p. 5

[87] F.O.78/5031, Sayyid Mohamad to the Aidagalleh, Enclosed Sadler to Salisbury. 69, 20 August 1899

[88] Elia Vitturini, The Gaboye of Somaliland: Legacies of Marginality, Trajectories of Emancipation, p. 129

[89] WSP Transition Programme, War-torn Societies Project (2005). Rebuilding Somaliland: Issues and Possibilities, Volume 1. Red Sea Press. p. 214.

[90] "The Journal of the Royal Geographical Society Volume 19 p.61-62". 1849.

[91] Transactions of the Bombay Geographical Society 1850, Volume 9, p.133

[d4IlR-92] Laitin, David D. (1977). Politics, Language, and Thought: The Somali Experience. 9780226467917. p. 70. ISBN 978-0-226-46791-7.

[b6sTC-93] James Marshall (1832). Royal Naval Biography: Or, Memoirs of the Services of All the Flag-officers, Superannuated Rear-admirals, Retired-captains, Post-captains, and Commanders, Whose Names Appeared on the Admiralty List of Sea Officers at the Commencement of the Present Year, Or who Have Since Been Promoted, Illustrated by a Series of Historical and Explanatory Notes ... with Copious Addenda: Captains. Commanders. Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown. p. 438.

[jFVbI-94] Hertslet's Commercial Treaties: A Complete Collection of the Treaties and Conventions, and Reciprocal Regulations, at Present Subsisting Between Great Britain and Foreign Powers, and of the Laws, Decrees, and Orders in Council, Concerning the Same, So Far as They Relate to Commerce and Navigation, to the Repression and Abolition of the Slave Trade, and to the Privileges and Interests of the Subjects of the High Contracting Parties, Volume 13, pg 5

[vsQPx-95] Hugh Chisholm (ed.), The Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information, Volume 25, (At the University press: 1911), p.383.

[6ot4n-96] "British Somaliland Protectorate". British Empire. Archived from the original on 25 October 2019. Retrieved 19 February 2020.

[RdDPF-97] Nicolle (1997), 5.

[zwS5A-98] "Italian Invasion of British Somaliland". WW2DB.com. 10 February 2017. Retrieved 19 February 2020.

[Baker-99] Baker, Anne (2003). From Biplane to Spitfire. Pen And Sword Books. pp. 161–162. ISBN 0-85052-980-8.

[100] Richard H. Shultz; Andrea J. Dew (2009). Insurgents, Terrorists, and Militias: The Warriors of Contemporary Combat. Columbia University Press. pp. 67–68. ISBN 978-0-231-12983-1.

[101] Michel Ben Arrous; Lazare Ki-Zerbo (2009). African Studies in Geography from Below. African Books. p. 166. ISBN 978-2-86978-231-0.

[102] Robert L. Hess (1964). "The 'Mad Mullah' and Northern Somalia". The Journal of African History. 5 (3). Cambridge University Press: 415–433. doi:10.1017/S0021853700005107. JSTOR 179976. S2CID 162991126.

[hG8Mf-103] "Air Power In British Somaliland, 1920: The Arrival Of Gordon's Bird-Men, Independent Operations And Unearthly Retributions". Medium.com. 18 October 2019. Retrieved 19 February 2020.

[104] Colonial Office, 11 April 1922

[105] The British Empire as a Superpower By Anthony Clayton pp.223

[106] Public Record Office file CO 1069/13 Part 1, by the first officer commanding "B" (Nyasaland) Company SCC.

[107] The King's African Rifles by H. Moyse-Bartlett

[corr_1922-108] 106.0 ^106.1 Correspondence between Governor of British Somaliland and Secretary of State for the Colonies. Colonial Office, 26 March 1922.

[109] Correspondence between Governor of British Somaliland and Secretary of State for the Colonies. Colonial Office, 28th February, 1922

[110] 1922 Commons sitting. HC Deb 14 March 1922 vol 151 cc1953-4

[111] Imperial Rearguard: Wars of Empire, 1919–1985 pp.168

[112] British Somaliland: An Administrative History, 1920–1960 pp.110

[113] Jaques, Tony (2007). Dictionary of battles and sieges P-Z, p.991. Bloomsbury Academic. ISBN 978-0-313-33539-6.

[:0-114] Mohamed, Jama (1996). Constructing colonial hegemony in the Somaliland protectorate, 1941–1960 (Thesis thesis) (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్).

[115] Rodd, Lord Rennell (1948). British Military Administration in Africa 1941–1947. HMSO. p. 481.

[116] "Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf. W/Q: Prof Yaxye Sheekh Caamir | Laashin iyo Hal-abuur" (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). 11 January 2018. Retrieved 31 May 2021.

[:1-117] 115.0 ^115.1 Sheekh Caamir, Yaxye (11 January 2018). "Taariikhdii Halgamaa: Sheekh Bashiir Sh. Yuusuf". Laashin.

[118] Akyeampong, Emmanuel. K (2012). Dictionary of African Biography, Volumes 1–6 (in english). OUP US. p. 107.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[119] "Central Intelligence Bulletin 26th Feb 1960" (PDF). CIA. Retrieved 19 April 2021.

[0JY3U-120] "SOMALILAND & SOMALIA: THE 1960 ACT OF UNION – An early lesson for Somaliland". Somaliland Law. Retrieved 19 February 2018.

[wardheernews.com-121] 119.0 ^119.1 "Somali Independence Week – Roobdoon Forum June 21, 2009". Archived from the original on 28 September 2011. Retrieved 25 January 2011.

[Kaplan257-122] Kaplan, Seth (July 2008). "The Remarkable Story of Somaliland" (PDF). Journal of Democracy. 19 (3): 257. doi:10.1353/jod.0.0009. S2CID 153442685. Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 6 August 2017.

[123] "Editorial Note". Foreign Relations of the United States, 1958–1960, Africa, Volume XIV. United States Department of State. Retrieved 30 March 2022.

[buluugleey.com-124] "The dawn of the Somali nation-state in 1960". Buluugleey.com. Archived from the original on 16 January 2009. Retrieved 25 February 2009.

[Tmotss-125] "The making of a Somalia state". Strategy page.com. 9 August 2006. Retrieved 25 February 2009.

[FOOTNOTERichards201484–85-126] 124.0 ^124.1 Richards (2014), pp. 84–85.

[y4Fnm-127] Greystone Press Staff, The Illustrated Library of The World and Its Peoples: Africa, North and East, (Greystone Press: 1967), p.338

[Myswenvwp-128] Moshe Y. Sachs, Worldmark Encyclopedia of the Nations, Volume 2, (Worldmark Press: 1988), p.290.

[Mr87M-129] "Dictator Siad Barre flees Somalia ending his 22 year rule". SAHO. 28 January 2019. Retrieved 18 February 2018.

[Locsg-130] "Somalia – Government". Library of Congress. Retrieved 15 February 2014.

[IYEz3-131] Compagnon, Daniel (22 October 2013). "State-sponsored violence and conflict under Mahamed Siyad Barre: the emergence of path dependent patterns of violence". World Peace Foundation, The Fletcher School of Law and Diplomacy. Archived from the original on 2 October 2023. Retrieved 7 October 2014.

[UKPZE-132] "Analysis: Somalia's powerbrokers". BBC News. 8 January 2002. Retrieved 7 October 2014.

[133] Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Pastoral society and transnational refugees: population movements in Somaliland and eastern Ethiopia 1988 – 2000". Refworld (in ఇంగ్లీష్). p. 6. Retrieved 14 January 2022.

[:04-134] 132.0 ^132.1 Abdullahi, Mohamed Diriye (2001). Culture and Customs of Somalia (in ఇంగ్లీష్). Greenwood Publishing Group. p. 37. ISBN 978-0-313-31333-2.

[135] Waller, David (1993). Rwanda: which way now?. Oxford: Oxfam. pp. 10–12. ISBN 0-85598-217-9. OCLC 29513928.

[136] Binet, Laurence (3 October 2013). Somalia 1991-1993: Civil War, Famine Alert and a UN "Military-Humanitarian" Intervention (in ఇంగ్లీష్). Médecins Sans Frontières. p. 214.

[:21-137] Tekle, Amare (1 January 1994). Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation. The Red Sea Press. p. 152. ISBN 978-0-932415-97-4.

[:12-138] Somalia : a government at war with its own people: testimonies about the killings and the conflict in the north. New York: Africa Watch Committee. 1990. p. 128. ISBN 0-929692-33-0. OCLC 24108168.

[bzPKm-139] Abou Jeng (2012). Peacebuilding in the African Union: Law, Philosophy and Practice. Cambridge University Press. p. 245. ISBN 978-1-107-01521-0.

[DeSRJ-140] Marleen Renders (2012). Consider Somaliland: State-Building with Traditional Leaders and Institutions. BRILL Academic. pp. 59–60. ISBN 978-90-04-21848-2.

[TQ11H-141] Ingiriis, Mohamed Haji (2 July 2016). ""We Swallowed the State as the State Swallowed Us": The Genesis, Genealogies, and Geographies of Genocides in Somalia". African Security. 9 (3): 237–258. doi:10.1080/19392206.2016.1208475. ISSN 1939-2206. S2CID 148145948.

[0CBv8-142] Mullin, Chris (1 October 2010). A View From The Foothills: The Diaries of Chris Mullin (in ఇంగ్లీష్). Profile Books. p. 504. ISBN 978-1-84765-186-0.

[Mburu-143] Mburu, Chris; Rights, United Nations Office of the High Commissioner for Human; Office, United Nations Development Programme Somalia Country (1 January 2002). Past human rights abuses in Somalia: report of a preliminary study conducted for the United Nations (OHCHR/UNDP-Somalia) (in ఇంగ్లీష్). s.n.

[Peifer-144] Peifer, Douglas C. (1 May 2009). Stopping Mass Killings in Africa: Genocide, Airpower, and Intervention (in ఇంగ్లీష్). DIANE Publishing. ISBN 978-1-4379-1281-4.

[taQH4-145] Straus, Scott (24 March 2015). Making and Unmaking Nations: The Origins and Dynamics of Genocide in Contemporary Africa (in ఇంగ్లీష్). Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-5567-4.

[Jones-146] Jones, Adam (22 January 2017). Genocide, war crimes and the West: history and complicity (in ఇంగ్లీష్). Zed Books. ISBN 978-1-84277-191-4.

[eeDVy-147] Reinl, James. "Somaliland massacre". www.aljazeera.com.

[Eaf0N-148] Tekle, Amare (1 January 1994). Eritrea and Ethiopia: From Conflict to Cooperation (in ఇంగ్లీష్). The Red Sea Press. ISBN 978-0-932415-97-4.

[BXq6o-149] Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics (PDF). The World Bank (Report). p. 10. Archived from the original (PDF) on 26 March 2019.

[LbREj-150] Press, Robert M. (1 January 1999). The New Africa: Dispatches from a Changing Continent (in ఇంగ్లీష్). University Press of Florida. ISBN 978-0-8130-1704-4.

[4ZCBy-151] Lindley, Anna (15 January 2013). The Early Morning Phonecall: Somali Refugees' Remittances (in ఇంగ్లీష్). Berghahn Books. ISBN 978-1-78238-328-4.

[sh6vy-152] Gajraj, Priya (2005). Conflict in Somalia: Drivers and Dynamics (PDF). World Bank. p. 10.

[chsTS-153] Law, Ian (1 January 2010). Racism and Ethnicity: Global Debates, Dilemmas, Directions (in ఇంగ్లీష్). Longman. ISBN 978-1-4058-5912-7.

[LQiHc-154] "Africa Watch". Volume 5: 4. 1993.

[yEPtQ-155] Waal, Alex; Meierhenrich, Jens; Conley-Zilkic, Bridget (2012). "How Mass Atrocities End: An Evidence-Based Counter-Narrative". Fetcher Forum of World Affairs. 36 (1): 15–31.

[hWrRd-156] Mohamed Haji Ingiriis (2016). The Suicidal State in Somalia: The Rise and Fall of the Siad Barre Regime, 1969–1991. University Press of America. pp. 236–239. ISBN 978-0-7618-6720-3.

[Richards2016p98-157] Rebecca Richards (2016). Understanding Statebuilding: Traditional Governance and the Modern State in Somaliland. Routledge. pp. 98–100 with footnotes. ISBN 978-1-317-00466-0.

[oksO0-158] Somaliland: Democratisation and Its Discontents. International Crisis Group. 2003. p. 6. Retrieved 15 May 2017.

[Sqfirhbmsscf-159] 157.0 ^157.1 ^157.2 "Somaliland's Quest for International Recognition and the HBM-SSC Factor". Archived from the original on 28 May 2012.

[boAu1-160] "Somaliland Constitution". Retrieved 28 March 2016.

[prunierwritenet-161] 159.0 ^159.1 "Somalia: Civil War, Intervention and Withdrawal 1990 – 1995". Retrieved 13 April 2023.

[wRrOl-162] Lewis, A Modern History, pp. 282–286

[Albla-163] Human Rights Watch (Organization), Chris Albin-Lackey, Hostages to peace: threats to human rights and democracy in Somaliland, (Human Rights Watch: 2009), p..

[3qgvQ-164] "FREEDOM IN THE WORLD – Somaliland Report". 18 May 2012. Archived from the original on 10 November 2016. Retrieved 19 February 2018.

[HUSwk-165] "Somalia: Somaliland appeals for 'cooperation with Puntland' a second time". Archived from the original on 31 January 2014.

[TAE8S-166] "BBC Radio 4 – Start the Week, Rewriting the Past: from Empire to ivory". BBC.

[1IyKy-167] "Making the Somaliland constitution and its role in democratisation and peace | Conciliation Resources". www.c-r.org.

[zxHzV-168] "Somaliland profile". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 14 December 2017. Retrieved 20 June 2020.

[169] "Elections in Somaliland". africanelections.tripod.com. Retrieved 20 June 2020.

[170] "Somaliland opposition leader Abdirahman Mohamed Abdullahi 'Irro' wins presidential vote". BBC News (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). 19 November 2024. Retrieved 11 December 2024.

[171] "Somaliland Constitution".

[Administration-172] 170.0 ^170.1 ^170.2 "Somaliland Government". The Somaliland Government. Retrieved 28 July 2012.

[Cabinet-173] "Somaliland Cabinet". The Somaliland Government. Retrieved 28 July 2012.

[afp_2010-07-01-174] "Opposition leader elected Somaliland president". AFP. Archived from the original on 25 May 2012. Retrieved 1 July 2010.

[175] "The president of Somaliland is bargaining for recognition". The Economist. ISSN 0013-0613. Retrieved 2025-02-24.

[176] "The System Worked: Somaliland's 2024 Presidential and Political Party Elections – De facto states research unit". defactostates.ut.ee (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2025-02-24.

[177] Collins, Gregory Allen (2009). Connected: Developing Somalia's Telecoms Industry in the Wake of State Collapse (in ఇంగ్లీష్). University of California, Davis.

[178] "Somaliland: Speaker of House of Representatives elected". Hiiraan.

[MbST6-179] "Somaliland Parliament". Retrieved 28 March 2016.

[QDbwG-180] "Somaliland Judicial System". Retrieved 28 March 2016.d

[o48bn-181] Manby, B. (2012). Citizenship Law in Africa: A Comparative Study. Open Society Foundations. p. 46. ISBN 978-1-936133-29-1. Retrieved 2 August 2016.

[jeCoJ-182] "Xeerka Jinsiyadda (Xeer Lr. 22/2002)" [Nationality Law (Regulation No. 22/2023)]. Somaliland Law (in సోమాలి). 31 May 2001. Retrieved 19 February 2018.

[ILGA-183] Itaborahy, Lucas; Zhu, Jingshu (May 2014). "A world survey of laws: Criminalisation, protection and recognition of same-sex love" (PDF). International Lesbian Gay Bisexual Trans and Intersex Association. Archived from the original (PDF) on 20 October 2016. Retrieved 16 June 2017.

[Gettleman-184] 182.0 ^182.1 Gettleman, Jeffrey (7 March 2007). "Somaliland is an overlooked African success story". The New York Times. Retrieved 27 July 2012.

[X5D7m-185] "Somaliland International Democratization Support Strategy". IRI.org. 1 May 2008. Retrieved 18 February 2018.

[RHoR2-186] website. "Somaliland Political Parties Law". Somalliland Law. Retrieved 30 June 2017.

[dZYEs-187] "Somaliland * – Country report – Freedom in the World – 2017". Freedom House. Archived from the original on 9 May 2017. Retrieved 11 May 2017.

[Kaplan248252-188] Kaplan, Seth (July 2008). "The Remarkable Story of Somaliland" (PDF). Journal of Democracy. 19 (3): 248, 252. doi:10.1353/jod.0.0009. S2CID 153442685. Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 6 August 2017. The Republic of Somaliland, the secessionist northwestern slice of Somalia that declared independence in 1991, has a far better democratic track record than any of its neighbors despite—or, perhaps, because of—a dearth of assistance from the international community. ... Whereas attempts to build stable state structures in Mogadishu have mostly been top-down, with outsiders in the lead, Somaliland has constructed a functioning government from the bottom up, on its own, with little outside assistance.

[Kaplan248249253-189] Kaplan, Seth (July 2008). "The Remarkable Story of Somaliland" (PDF). Journal of Democracy. 19 (3): 248–249, 253. doi:10.1353/jod.0.0009. S2CID 153442685. Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 6 August 2017. Abutting the Gulf of Aden just south of the Red Sea, across the water from Yemen and Saudi Arabia, and bordered by Ethiopia and the rest of Somalia, this strategically important territory is not even recognised by the international community but undoubtedly has the most democratic political system in the entire Horn of Africa. In contrast to the chaos and extremist threats that continue to plague much of the rest of Somalia—and unlike the authoritarian regimes that throng its neighborhood—Somaliland has held three consecutive competitive elections since its constitutional referendum in 2001, has a parliament controlled by opposition parties, and boasts a vibrant economy dominated by the private sector. Somaliland has achieved these successes by constructing a set of governing bodies rooted in traditional Somali concepts of governance by consultation and consent. In contrast to most postcolonial states in Africa and the Middle East, Somaliland has had a chance to administer itself using customary norms, values, and relationships. In fact, its integration of traditional ways of governance within a modern state apparatus has helped it to achieve greater cohesion and legitimacy and— not coincidentally—create greater room for competitive elections and public criticism than exists in most similarly endowed territories. ... Somaliland has profited from a unity conferred by its comparatively homogeneous population, modest disparities in personal wealth, widespread fear of the south, and a lack of outside interference that might have undermined the accountability that has been forced on its leaders. This cohesiveness—which makes Somaliland sharply distinct from both Somalia and most other African states—has combined with the enduring strength of traditional institutions of self-governance to mold a unique form of democracy.

[Future_recognition-190] 188.0 ^188.1 "Somaliland closer to recognition by Ethiopia". Afrol News. Retrieved 19 October 2014.

[Djibouti-191] "Somaliland, Djibouti in bitter port feud". Afrol News. Retrieved 22 July 2007.

[cwhhB-192] "Outflanked by China in Africa, Taiwan eyes unrecognised Somaliland". Reuters. 1 July 2020. Retrieved 31 August 2020.

[Diplo-193] Aspinwall, Nick (10 July 2020). "Taiwan Throws a Diplomatic Curveball by Establishing Ties With Somaliland". The Diplomat. Retrieved 31 August 2010.

[zNeov-194] "Somaliland Diplomatic Mission in Sweden". Archived from the original on 10 మే 2009. Retrieved 2 ఏప్రిల్ 2010.

[sBLFI-195] "Somaliland". United Kingdom Parliament. 4 February 2004. Archived from the original on 7 February 2012. Retrieved 23 July 2007.

[SGlUE-196] "EU Breaks Ice on Financing Somaliland". Global Policy Forum. 11 February 2003. Retrieved 23 February 2007.

[hIkqD-197] "AU supports Somali split". Mail and Guardian. 10 February 2006. Retrieved 23 February 2007.

[rWlgv-198] Shipton, Martin (3 March 2006). "Wales strikes out on its own in its recognition of Somaliland". Wales Online. Archived from the original on 26 January 2012. Retrieved 25 June 2010.

[1561D-199] "Somaliland on verge of observer status in the Commonwealth". Qaran News. 16 November 2009. Retrieved 2 February 2010.

[PSMPf-200] Ibrahim, Mohamed; Gettleman, Jeffrey (26 September 2010). "Helicopter Attacks Militant Meeting in Somalia". The New York Times.

[LRG65-201] "US near de-facto recognition of Somaliland". Afrol News. Archived from the original on 7 March 2016. Retrieved 28 March 2016.

[YAv8r-202] "Strengthening the UK's relationship with Somaliland". Foreign and Commonwealth Office. 25 నవంబరు 2010. Archived from the original on 7 ఆగస్టు 2011. Retrieved 29 మార్చి 2011.

[J659i-203] "Ahmed Mahamoud Silanyo, President of the Republic of Somaliland". This is Africa. 20 January 2011. Archived from the original on 30 January 2011. Retrieved 29 March 2011.

[2dW78-204] "UKIP supports Somaliland national day". UKIP. Archived from the original on 5 February 2016. Retrieved 28 March 2016.

[37bHo-205] Report of the Secretary-General on specialized anti-piracy courts in Somalia and other States in the region (PDF) (Report). UN Security Council. 2012. Retrieved 24 August 2021.

[WlYiq-206] Chiang Yi-ching (1 July 2020). "Taiwan and Somaliland to set up representative offices: MOFA". Focus Taiwan. Retrieved 26 July 2020.

[XifKf-207] Chiang Yi-ching (1 July 2020). "Taiwan and Somaliland to set up representative offices (update)". Focus Taiwan. Retrieved 26 July 2020.

[208] Kheyr (1 January 2024). "Somaliland and Ethiopia: Recognition for Sea Access". Somali News in English | The Somali Digest (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 January 2024.

[209] "Ethiopia's gambit for a port is unsettling a volatile region". The Economist. ISSN 0013-0613. Retrieved 2 January 2024.

[210] "BFA Staatendokumentation, Analyse zu Somalia – Lagekarten zur Sicherheitslage. Situation Maps – Security Situation" (in జర్మన్). Austria: Federal Office for Immigration and Asylum – via Swedish Migration Agency.

[Lund-211] Lund, Christian; Eilenberg, Michael (4 May 2017). Rule and Rupture: State Formation Through the Production of Property and Citizenship (in ఇంగ్లీష్). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-38480-9.

[212] Höhne, Markus V. "Traditional Authorities in Northern Somalia: Transformation of positions and powers" (PDF). Max Planck Institute for Social Anthropology: 16.

[213] Mesfin, Berouk (September 2009). "The political development of Somaliland and its conflict with Puntland" (PDF). Institute for Security Studies: 10.

[214] Balthasar, Dominik (2012). State-making in Somalia and Somaliland: Understanding War, Nationalism and State Trajectories as Processes of Institutional and Socio-Cognitive Standardization (PDF) (PhD thesis). London School of Economics and Political Science. p. 179. Archived from the original (PDF) on 24 జనవరి 2023. Retrieved 11 March 2022.

[215] Hoehne, Markus. "Somaliland: the complicated formation of a de facto state" (PDF). p. 8. Retrieved 1 June 2021.

[216] "Raadreeb: Midnimada Soomaaliya iyo qodobada shirkii beesha Warsangeli ee 'Hadaaftimo 30 Siteenbar 1992'". Daljir. 17 January 2018. Retrieved 14 March 2022.

[CtrHR-217] Hoehne, Markus V. (7 November 2007). "Puntland and Somaliland clashing in northern Somalia". Archived from the original on 17 November 2007. Retrieved 2 December 2007.

[QMuAy-218] Hoehne, Markus V. (2009). "Mimesis and mimicry in dynamics of state and identity formation in northern Somalia". Africa. 79 (2): 252–281. doi:10.3366/E0001972009000710. S2CID 145753382.

[1hhVN-219] "Somaliland Defence Forces take control of Las Qorey". Qaran News. 9 July 2008. Retrieved 2 April 2010.

[Srwiks-220] "What is Khatumo State?". Somalia Report. 26 April 2012. Archived from the original on 12 March 2014. Retrieved 14 April 2015.

[JUrFgD3S-221] 219.0 ^219.1 Mahmood, Omar S. (1 November 2019). "Overlapping Claims by Somaliland and Puntland: The Case of Sool and Sanaag". Africa Portal. Retrieved 29 June 2020.

[bz9hy-222] "Khaatumo and Somaliland reach final agreement". Somaliland Daily. 21 October 2017. Retrieved 29 June 2020.

[MufR56NB-223] Doon, Run. "Current Affairs in the Horn of Africa" (PDF). Anglo-Somali Society Journal. Autumn 2017 (Somaliland, Khaatumo agreement reached). Archived from the original (PDF) on 29 June 2020. Retrieved 12 September 2020.

[Z6CbY-224] "Somaliland President Makes Major Cabinet Changes". Radio Dalsan. 31 March 2020. Archived from the original on 8 August 2020. Retrieved 18 February 2020.

[Mesfin-225] 223.0 ^223.1 Mesfin, Berouk (September 2009). "The political development of Somaliland and its conflict with Puntland" (PDF). Institute for Security Studies. Retrieved 15 May 2021.

[06jX7-226] Houreld, Katharine (4 April 2011). "Somaliland coast guard tries to prevent piracy". Navy Times. Gannett Government Media Corporation. Retrieved 27 January 2013.

[DsayD-227] Hussein, Abdi (13 ఆగస్టు 2011). "Somaliland's Military is a Shadow of the Past". Somalia Report. Archived from the original on 20 జనవరి 2013. Retrieved 27 జనవరి 2013.

[228] "Somaliland: Country Profile". Freedom House (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 24 September 2023.

[Y5tyh-229] "సోమాలిలాండ్: వేర్ వి వర్క్". Action Aid. Archived from the original on 10 జనవరి 2017. ActionAid ఇంటర్నేషనల్ సోమాలిలాండ్ (AAIS) ఆరు సోమాలిలాండ్ పరిపాలనా ప్రాంతాలలో మూడింటిలో పేద మరియు అణగారిన వర్గాలకు మద్దతు ఇస్తుంది...

[R9lv5-230] సోమాలిలాండ్‌లో రాష్ట్ర నిర్మాణం: సంస్థాగతవాదానికి చర్చను తీసుకురావడం. మైఖేల్ వాల్స్, ప్లానింగ్ యూనిట్, UCL ఫిబ్రవరి 2011

[vS8VA-231] "Somaliland: ది స్ట్రెయిన్స్ ఆఫ్ సక్సెస్ క్రైసిస్ గ్రూప్ ఆఫ్రికా బ్రీఫింగ్ N°113 నైరోబి/బ్రస్సెల్స్, 5 అక్టోబరు 2015" (PDF). Archived from the original (PDF) on 21 జనవరి 2017. Retrieved 9 జనవరి 2017.

[auto4-232] 230.0 ^230.1 "స్థానిక ప్రభుత్వ చట్టం" (PDF) (in somali). Retrieved 24 ఆగస్టు 2021.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[233] "స్థానిక ప్రభుత్వ చట్టం".

[Hadden-234] 232.0 ^232.1 ^232.2 Hadden, Robert Lee. 2007. "The Geology of Somalia: A Selected Bibliography of Somalian Geology, Geography and Earth Science." Engineer Research and Development Laboratories, Topographic Engineering Center

[2009factbook-235] "Somalia". World Factbook. Central Intelligence Agency. 14 May 2009. Archived from the original on 22 ఆగస్టు 2025. Retrieved 31 May 2009.

[236] The South African Geographical Journal: Being a Record of the Proceedings of the South African Geographical Society (in ఇంగ్లీష్). 1945. p. 44.

[uluZF-237] "SOMALILAND CLIMATE: when to visit". Jouneys by Design (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 March 2020.

[pi0IP-238] "Somaliland in Figures" (PDF). Archived from the original (PDF) on 16 August 2017. Retrieved 16 August 2017.

[239] "New World Bank GDP and Poverty Estimates for Somaliland". World Bank.

[240] "Responses to Information Requests – Immigration and Refugee Board of Canada". Immigration and Refugee Board of Canada. Archived from the original on 8 September 2021. Retrieved 2 October 2021.

[ODI1-241] 239.0 ^239.1 Daniel Harris with Marta Foresti 2011. Somaliland's progress on governance: A case of blending the old and the new Archived 7 ఆగస్టు 2020 at the Wayback Machine. London: Overseas Development Institute

[gILjI-242] "Somaliland hope". BBC News. 26 January 2011. Retrieved 13 May 2012.

[mUIbN-243] "Remittances a lifeline to Somalis". Global Post. 4 July 2009. Retrieved 2 April 2010.^{[dead link]}

[dI9wN-244] "BCIMR Opens First Commercial Bank in Somaliland". Somali Forum – Somalia Online. 4 February 2009.

[yZID3-245] "First commercial bank officially opens in Somaliland". 30 November 2014. Archived from the original on 20 January 2015 – via af.reuters.com.

[wVOZO-246] "Premier Bank Now in Hargeisa Somaliland". All Africa. Retrieved 24 August 2021.

[247] "Telesom ZAAD: Pushing the mobile money CVA frontier" (PDF). GSM Association. June 2019. Retrieved 2 October 2021.

[248] "Send money to Telesom ZAAD mobile money accounts in Somaliland". WorldRemit. Archived from the original on 8 September 2021. Retrieved 8 September 2021.

[iaXqS-249] "Golis Telecom Somalia Profile". Golis Telecom website. Archived from the original on 22 October 2007. Retrieved 17 December 2007.

[f5ql8-250] "SOMALILAND TELECOMS SECTOR GUIDE BY SOMALILAND BIZ". Retrieved 18 February 2020.

[GkNyc-251] "Riches of Somaliland remain untapped". 15 March 2009 – via news.bbc.co.uk.

[8NvIo-252] Regulating the Livestock Economy of Somaliland (in ఇంగ్లీష్). Academy for Peace and Development. 2002.

[HvMwZ-253] Project, War-torn Societies; Programme, WSP Transition (2005). Rebuilding Somaliland: Issues and Possibilities (in ఇంగ్లీష్). Red Sea Press. ISBN 978-1-56902-228-3.

[KzVoC-254] A Self-portrait of Somaliland: Rebuilding from the Ruins (in ఇంగ్లీష్). Somaliland Centre for Peace and Development. 1999.

[:4-255] 253.0 ^253.1 "Somaliland in Figures 2004" (PDF). Ministry of Planning (Somaliland): 9–10.

[Ggsesl-256] Bakano, Otto (24 April 2011). "Grotto galleries show early Somali life". AFP. Retrieved 13 March 2013.{{cite news}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)

[tourism-257] 255.0 ^255.1 "Top Sightseeing – Best Somaliland sightseeing and tourist attractions". Archived from the original on 5 December 2020. Retrieved 18 February 2020.

[qpKuN-258] "Somaliland's booming informal transport sector: Pitfalls and potentials". Retrieved 18 February 2018.

[m7CIS-259] "Somaliland's First batch of Hajj pilgrims leave for Mecca". Retrieved 18 February 2018.

[wDjuf-260] "Egal International Airport HGA". Retrieved 18 February 2018.

[dAvd3-261] "DP World Project at Berbera – Somaliland". DP World. Archived from the original on 19 జనవరి 2020. Retrieved 18 February 2020.

[JfZiJ-262] "Somaliland secures record $442m foreign investment deal". CNN (in ఇంగ్లీష్). 1 August 2017. Retrieved 11 March 2020.

[263] Ali, M. Y. (October 2015). "Petroleum Geology and Hydrocarbon Potential of the Guban Basin, Northern Somaliland". Journal of Petroleum Geology. 38 (4): 433–457. Bibcode:2015JPetG..38..433A. doi:10.1111/jpg.12620. S2CID 130266059.

[T8jte-264] "Somaliland". Genel Energy. Archived from the original on 4 August 2017. Retrieved 3 August 2017.

[xfic8-265] "Onshore Somaliland Mesozoic Rift Play SL10B/13 & Odewayne Licences" (PDF). Genel Energy. Archived from the original (PDF) on 4 January 2017. Retrieved 3 August 2017.

[Genel_reaches-266] 264.0 ^264.1 Reed, Ed (20 December 2021). "Genel reaches East African farm-out with Taiwan's CPC". Energy Voice. Retrieved 22 December 2021.

[267] Ramsay, Peter (15 November 2022). "Genel's Somaliland drilling may slip to 2024". PE Media Network. Retrieved 31 May 2023.

[268] Drake-Brockman, Ralph Evelyn (1912). British Somaliland (in ఇంగ్లీష్). Hurst & Blackett. p. 18.

[269] "Somaliland MDG Report, 2010" (PDF). Archived from the original (PDF) on 6 May 2021. Retrieved 18 August 2021.

[270] Ambroso, Guido (August 2002). "Pastoral society and transnational refugees: population movements in Somaliland and eastern Ethiopia 1988 – 2000" (PDF). UNHCR.

[271] "Post-Conflict Education Development in Somaliland" (PDF).

[272] "POPULATION ESTIMATION SURVEY 2014". NBS. Somalia NSB. Archived from the original on 8 March 2022. Retrieved 8 March 2022.

[273] "UNFPA Population Estimate" (PDF). UNFPA. Archived from the original (PDF) on 8 March 2022. Retrieved 8 March 2022.

[274] "SOMALILAND: DEMOCRATISATION AND ITS DISCONTENTS 28 July 2003" (PDF). International Crisis Group: 2. 2003. Retrieved 5 March 2022.

[275] Dominik Balthasar (2012). STATE-MAKING IN SOMALIA AND SOMALILAND Understanding War, Nationalism and State Trajectories as Processes of Institutional and Socio-Cognitive Standardization (PDF) (PhD thesis). Archived from the original (PDF) on 25 January 2023. Retrieved 5 March 2022.

[276] Berouk Mesfin (2009). "The political development of Somaliland and its conflict with Puntland" (PDF). Eidgenössische Technische Hochschule Zürich. Retrieved 5 March 2022.

[8ju5Q-277] Research Directorate, Immigration & Refugee Board, Canada (1 September 1996). "Somaliland: Information on the current situation of the Isaaq clan and on the areas in which they live". Immigration and Refugee Board of Canada. SML24647.E. Archived from the original on 19 October 2013. Retrieved 27 August 2015.

[278] "Somalia: Somali government policy towards the Isaaq clan". Refworld. United States Bureau of Citizenship and Immigration Services. 9 January 1998. the Isaaq who make up 80 percent of the former British Somaliland

[279] Wiafe-Amoako, Francis (4 October 2018). Africa 2018–2019 (in ఇంగ్లీష్). Rowman & Littlefield. p. 238. ISBN 978-1-4758-4179-4. [...] Isaaq clans representing 80% of the population of former British Somaliland reached an agreement with other clans.

[280] Hesse, Brian J. (13 September 2013). Somalia: State Collapse, Terrorism and Piracy (in ఇంగ్లీష్). Routledge. ISBN 978-1-317-98591-4. [...] whereas 80% of Somaliland's citizens are from the Isaaq clan.

[281] "A look at Somaliland between clan politics, regional turmoil and November elections". New Internationalist (in ఇంగ్లీష్). 1 October 2017. Retrieved 17 March 2023. The Isaaq make up 80% of the population, making Somaliland considerably more homogenous than Somalia

[oJ4M5-282] Philip Briggs (2012). Somaliland: With Addis Ababa & Eastern Ethiopia. Bradt Travel Guides. p. 137. ISBN 978-1-84162-371-9.

[283] Somaliland: With Addis Ababa & Eastern Ethiopia By Philip Briggs. Google Books.

[GKIqD-284] Vries, F. W. T. Penning de (1 January 2005). Bright spots demonstrate community successes in African agriculture (in ఇంగ్లీష్). IWMI. p. 67. ISBN 978-92-9090-618-6. Gadabursi, the second largest clan in Somaliland, was peacefully elected as president.

[285] House (U.S.), Freedom (2008). Freedom in the World 2008: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties (in ఇంగ్లీష్). Rowman & Littlefield. p. 855. ISBN 978-0-7425-6306-3.

[286] Vries, F. W. T. Penning de (2005). Bright spots demonstrate community successes in African agriculture (in ఇంగ్లీష్). IWMI. p. 67. ISBN 978-92-9090-618-6.

[287] Kluijver, Robert (2020). "The State in Somaliland". Sciences Po Paris: 4. Retrieved 13 March 2022.

[Profile_Somaliland-288] 286.0 ^286.1 "Member Profile Somaliland: Government of Somaliland" (PDF). Unrepresented Nations and Peoples Organization: 4. January 2017.

[not_a_nation-289] 287.0 ^287.1 "When is a nation not a nation? Somaliland's dream of independence". The Guardian (in ఇంగ్లీష్). 20 July 2018. Retrieved 4 March 2022.

[45ZQY-290] Samatar, Abdi I. (2001) "Somali Reconstruction and Local Initiative: Amoud University," , p. 132.

[GVllJ-291] Battera, Federico (2005). "Chapter 9: The Collapse of the State and the Resurgence of Customary Law in Northern Somalia". Shattering Tradition: Custom, Law and the Individual in the Muslim Mediterranean. Walter Dostal, Wolfgang Kraus (ed.). London: I.B. Taurus. p. 296. ISBN 1-85043-634-7. Retrieved 18 March 2010. Awdal is mainly inhabited by the Gadabuursi confederation of clans.

[Janzen_von_Vitzthum_Somali_Studies_International_Association_2001_p._132-292] Janzen, J.; von Vitzthum, S.; Somali Studies International Association (2001). What are Somalia's Development Perspectives?: Science Between Resignation and Hope?: Proceedings of the 6th SSIA Congress, Berlin 6–9 December 1996. Proceedings of the ... SSIA-Congress. Das Arabische Buch. p. 132. ISBN 978-3-86093-230-8. Archived from the original on 20 జూలై 2018. Retrieved 20 జూలై 2018.

[auto1-293] 291.0 ^291.1 Renders, Marleen. (2012). Consider Somaliland: state-building with traditional leaders and institutions. Leiden: BRILL. p. xxi. ISBN 978-90-04-22254-0. OCLC 775301944.

[294] Somaliland: The Strains of Success (in ఇంగ్లీష్). International Crisis Group. 2015.

[295] Ghani, Mohamed Hassan; Abdi, Suad Ibrahim; Duale, Ali Ege; Hersi, Mohamed Farah (30 November 2010). "Democracy in Somaliland: Challenges and Opportunities" (PDF). Academy of Peace and Development. p. 76. Archived from the original (PDF) on 26 November 2022. Retrieved 10 July 2020.

[yxjjR-296] Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Report on the Fact-finding Mission to Somalia and Kenya (27 October – 7 November 1997)". Refworld (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 17 November 2017.

[CvJ2E-297] Barakat, Connolly, Hardman, Lewis, Lineker, Menkhaus, Rzeszut and Shanks (2014). "Beyond Fragility: A Conflict and Education Analysis of the Somali Context" (PDF). UNICEF. Archived from the original (PDF) on 30 August 2018. Retrieved 17 November 2017.{{cite web}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

[7vuNz-298] EASO Country of Origin Information Report: Somalia Security Situation (PDF) (Report). European Asylum Support Office. 2016. Archived from the original (PDF) on 15 June 2016. Retrieved 24 August 2021.

[O2vRa-299] "[Gacan Ku Dhiigle:-] Maayar Ciddin Oo Maleeshiyo Hubeysan U Adeegsaday Beelaha Habar Jeclo Ee Gobolka Saaxil Iyo Dilkii Taliye Caseyr Oo Aaritaankiisii." karinnews.net (in English). 27 March 2018. Archived from the original on 15 May 2021. Retrieved 27 March 2021.{{cite web}}: CS1 maint: unrecognized language (link)

[300] Kluijver, Robert. "KYD3 – Politics in Berbera". Politics and Art from the Edge (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 2 January 2022.

[tZpTn-301] "Report on the Fact-finding Mission to Somalia and Kenya". Danish Immigration Service: 7. Retrieved 16 November 2017.

[JbXm8-302] Hoehne, Markus V. (2010). Borders & Borderlands as resources in the Horn of Africa. Boydell & Brewer. p. 113. ISBN 978-1-84701-018-6. Retrieved 14 November 2017.

[lDf4p-303] Gebrewold, Belachew (28 March 2013). Anatomy of Violence: Understanding the systems of conflict and violence in Africa. Ashgate Publishing Ltd. p. 130. ISBN 978-1-4094-9921-3. Retrieved 14 November 2017.

[IneasDl7h-304] 302.0 ^302.1 "EASO Country of Origin Information Report Somalia Security Situation" (PDF). Archived from the original (PDF) on 15 June 2016. Retrieved 17 November 2017.

[B6x0e-305] "Somaliland Republic: Country Profile". 2 March 2001.{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link)

[MF5h5-306] I. M. Lewis (1998) Peoples of the Horn of Africa: Somali, Afar and Saho, Red Sea Press, p. 11, ISBN 1-56902-104-X.

[dOMDZ-307] Lecarme & Maury 1987, p. 22.

[YRXon-308] Blench, Roger (2006). "The Afro-Asiatic Languages: Classification and Reference List" (PDF). p. 3. Archived from the original (PDF) on 2024-12-03. Retrieved 2025-05-23.

[Mohamed_Diriye_Abdullahi-309] Mohamed Diriye Abdullahi, Culture and Customs of Somalia, (Greenwood Press: 2001), p.1

[Lewissaisom-310] I. M. Lewis, Saints and Somalis: popular Islam in a clan-based society, (The Red Sea Press: 1998), p.11.

[Rgilp-311] "Somaliland: Going it alone". The Economist. 17 October 2015. Retrieved 18 October 2015.

[somarel-312] 310.0 ^310.1 "Political Islam in Somalia" (in ఇంగ్లీష్). March 2002. Retrieved 18 February 2020.

[B96uF-313] "Somaliland Constitution". Retrieved 28 March 2016.

[bI7vl-314] Charles George Herbermann, The Catholic encyclopedia: an international work of reference on the constitution, doctrine, discipline, and history of the Catholic church, Volume 14, (Robert Appleton company: 1913), p.139.

[Dc5dg-315] Herbermann, Charles, ed. (1913). "Somaliland" . Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.

[N7KJd-316] Webpage of the Episcopal Area of the Horn of Africa Archived 25 జూన్ 2019 at the Wayback Machine

[9EmMX-317] "Diocese of Mogadishu, Somalia". Retrieved 28 March 2016.

[3GFXo-318] "Global Mission's Top 10 Places to Pray for – REGION: NORTH Africa – Somalia". Archived from the original on 1 October 2011.

[etJLq-319] "Children in Somaliland" (PDF). UNICEF. 2012. Retrieved 18 June 2020.

[reuters.com-320] 318.0 ^318.1 "Village by village, the quest to stop female genital cutting in Somaliland". Reuters. 29 August 2019. Retrieved 26 July 2020.

[321] Poverty Global Practice, Africa Region (June 2015). "Somaliland: Poverty Assessment" (PDF) (Report). World Bank. Retrieved 2 January 2024.

[dqGsr-322] "Somali networks: Structure of clan and society" (PDF) (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original (PDF) on 7 August 2020. Retrieved 18 February 2020.

[HAhCu-323] Ioan M. Lewis, Blood and Bone: The Call of Kinship in Somali Society, (Red Sea Press: 1994), p.51

[nbKjg-324] "Official Public Holidays – Somaliland Law ›" (PDF) (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original (PDF) on 20 August 2018. Retrieved 18 February 2020.

[2cpce-325] "Reviving Somali Culture through Folk Dances" (in ఇంగ్లీష్). 30 June 2018. Archived from the original on 7 జూన్ 2023. Retrieved 18 February 2020.

[YjLlr-326] "Somali women at heart of henna business – NGO henna project in Somalia" (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 18 February 2020.

[327] "Women and Athletics, Sports in Somaliland". Som Tribune (in ఇంగ్లీష్). 3 April 2019. Archived from the original on 24 అక్టోబరు 2021. Retrieved 16 March 2020.

[328] "CONIFA Through the Years: Are You Ready for Somaliland 2020?". Pundit Arena (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 23 June 2021. Retrieved 16 March 2020.

[BBC_Sport_2018-329] "Starting a national team in a country that doesn't exist". BBC Sport. 19 November 2018. Retrieved 5 April 2024.

[4] The claimed territory is 177,000km²,^[3] although due to various conflicts the exact size of control has varied over time.

[7] Somali: Jamhuuriyadda Soomaaliland; Arabic: جمهورية صوماليلاند, romanized: Jumhūrīyat Ṣūmālīlānd

[1]

[2]

[a]

[4]

[3]

[5]

[b]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]