Jump to content

సోనమ్ వాంగ్‌చుక్

వికీపీడియా నుండి
సోనమ్ వాంగ్‌చుక్
2017లో సోనమ్ వాంగ్‌చుక్
(1966-09-01) 1966 సెప్టెంబరు 1 (వయసు: 60)
అల్చి, జమ్మూ కాశ్మీరు,భారతదేశం
(ప్రస్తుతం లడఖ్, భారతదేశం)
విద్యాలయాలుఎన్.ఐ.టి. శ్రీనగర్ (బి.టెక్.)
క్రేటర్
వృత్తిఇంజినీర్, విద్యావేత్త
Organization"స్టూడెంట్స్ ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ కల్చరల్ మూవ్‌మెంట్ ఆఫ్ లడఖ్"
ప్రసిద్ధిమంచు స్తూపం, SECMOL, లడాగ్స్ మెలాంగ్, ఆపరేషన్ న్యూ హోప్
Spouseగీతాంజలి జె అంగ్మో[1]
Parents
  • సోనమ్ వాంగ్యాల్ (father)
  • త్సెరింగ్ వాంగ్మో (mother)
పురస్కారాలుగ్లోబల్ అవార్డ్ ఫర్ సస్టైనబుల్ ఆర్కిటెక్చర్(2017)[2]
ఫ్రెడ్ ఎం.పాకర్డ్ అవార్డ్(2016) [3]
రోలెక్స్ అవార్డ్స్ ఫర్ ఎంటర్‌ప్రైజ్(2016)[4]
రియల్ హీరోస్ అవార్డ్ (2008)
అశోక ఫెలోషిప్ ఫర్ సోషియల్ ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్(2002)[5]
రామన్ మెగసెసే పురస్కారం (2018)[6]

సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ (ఆంగ్లం: Sonam Wangchuk; జననం: 1966 సెప్టెంబరు 1), భారతీయ ఇంజనీరు, విద్యా సంస్కర్త, ఆవిష్కర్త, పర్యావరణవేత్త, సామాజిక కార్యకర్త.[7] లడఖ్ ప్రాంతంలో విద్యా సంస్కరణలు, సుస్థిర అభివృద్ధి, పర్యావరణ పరిరక్షణ రంగాలలో చేసిన కృషికి ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన "స్టూడెంట్స్ ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ కల్చరల్ మూవ్‌మెంట్ ఆఫ్ లడఖ్ (SECMOL)" సంస్థ స్థాపక-నిర్వాహకుడు. కృత్రిమ హిమానీనదాలుగా పరిగణించబడే మంచు స్తూపం (Ice Stupa) సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందాడు.

ప్రారంభ జీవితం

[మార్చు]

సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ 1966లో అప్పటి జమ్మూ కాశ్మీర్ రాష్ట్రంలోని (ప్రస్తుతం లడఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం) లేహ్ జిల్లాకు సమీపంలోని అల్చి గ్రామంలో జన్మించాడు. అతని గ్రామంలో పాఠశాలలు లేకపోవడంతో తొమ్మిదేళ్ల వయస్సు వరకు అతని తల్లి త్సేరింగ్ వాంగ్మో మాతృభాషలోనే ప్రాథమిక విద్యను బోధించింది[5][8] తరువాత శ్రీనగర్‌లోని పాఠశాలలో చేరినప్పుడు భాషా సమస్యల కారణంగా అనేక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొన్నాడు.

1987లో శ్రీనగర్‌లోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, శ్రీనగర్ (అప్పటి ప్రాంతీయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల) నుండి మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో బి.టెక్ పట్టా పొందాడు.[9] అనంతరం ఫ్రాన్స్‌లోని క్రేటర్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్‌లో మట్టి నిర్మాణ శిల్పకళ (Earthen Architecture)పై ఉన్నత అధ్యయనం చేశాడు.[10]

కెరీర్

[మార్చు]

1988లో తన సహచరులతో కలిసి "స్టూడెంట్స్ ఎడ్యుకేషనల్ అండ్ కల్చరల్ మూవ్‌మెంట్ ఆఫ్ లడఖ్ (SECMOL)" అనే సంస్థను స్థాపించాడు. లడఖ్‌లోని విద్యా వ్యవస్థలో సంస్కరణలు తీసుకురావడమే ఈ సంస్థ ప్రధాన లక్ష్యం. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో విఫలమైన విద్యార్థులకు ప్రత్యామ్నాయ విద్యా అవకాశాలు కల్పించడంలో ఈ సంస్థ ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది.

1994లో ఆయన ప్రారంభించిన "ఆపరేషన్ న్యూ హోప్" కార్యక్రమం ద్వారా ప్రభుత్వం, గ్రామీణ సమాజాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థల సహకారంతో లడఖ్ విద్యా వ్యవస్థలో సంస్కరణలు చేపట్టబడ్డాయి.[8][6][11] ఈ కార్యక్రమం విద్యార్థుల ఫలితాలను గణనీయంగా మెరుగుపరిచింది.

1993 జూన్ నుండి ఆగస్ట్ 2005 వరకు వాంగ్‌చుక్ "లడగ్ మెలాంగ్" అనే పత్రికను స్వీయ సంపాదకత్వంలో నడిపాడు.[12][6] ఇది లడఖ్ ప్రాంతం నుండి వెలువడిన ఏకైక ముద్రిత పత్రిక.

మంచు స్తూపం ఆవిష్కరణ

[మార్చు]

2013లో సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ మంచు స్తూపం అనే సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేశాడు.[13] ఇది శీతాకాలంలో ప్రవహించే నీటిని శంఖాకార మంచు గుట్టలుగా నిల్వ చేసి, వసంతకాలంలో కరిగేలా చేసే కృత్రిమ హిమానీనద వ్యవస్థ. ఈ విధానం లడఖ్ వంటి ఎండబడ్డ పర్వత ప్రాంతాల్లో నీటి కొరతను తగ్గించడంలో సహాయపడుతోంది.

సుస్థిర నిర్మాణాలు

[మార్చు]

సౌరశక్తిని ఉపయోగించే, తక్కువ వ్యయంతో నిర్మించగలిగే మట్టి భవనాల రూపకల్పనలో కూడా వాంగ్‌చుక్ విశేష కృషి చేశాడు.[14] లడఖ్‌లోని SECMOL క్యాంపస్ పూర్తిగా సౌరశక్తిపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది. అక్కడ వంట, వెలుతురు, వేడిమి కోసం శిలాజ ఇంధనాలు ఉపయోగించబడవు. [5]

ప్రజాదరణ

[మార్చు]

2009లో విడుదలైన హిందీ చిత్రం 3 ఇడియట్స్ లోని "ఫున్‌సుఖ్ వాంగ్డు" పాత్రకు సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ జీవితం ప్రేరణగా నిలిచిందని విస్తృతంగా భావించబడింది.[12] అయితే, తాను ఆ పాత్రకు నేరుగా ఆదర్శం కాదని వాంగ్‌చుక్ తరువాత స్పష్టం చేశాడు.[15]

సామాజిక, పర్యావరణ ఉద్యమాలు

[మార్చు]

లడఖ్ ప్రాంతానికి రాజ్యాంగ పరిరక్షణలు, పర్యావరణ రక్షణ, స్థానిక ప్రజల హక్కుల కోసం సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ అనేక ఉద్యమాలలో పాల్గొన్నాడు. 2024లో లడఖ్‌కు ప్రత్యేక రాజ్యాంగ హోదా, పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం ఆయన చేపట్టిన "క్లైమేట్ ఫాస్ట్" దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశమైంది. 2025 సెప్టెంబరు 24న లేహ్‌లో జరిగిన ఒక నిరసన సందర్భంగా జరిగిన విధ్వంసానికి వాంగ్‌చుక్‌ను బాధ్యుని చేస్తూ పోలీసులు జాతీయ భద్రతా చట్టం (NSA) నిబంధనల కింద ఆయనను అరెస్టు చేసి జోధ్‌పూర్ సెంట్రల్ జైలుకు తరలించారు.[16] 170 రోజులపాటు నిర్బంధించి 2026 మార్చి 14న విడుదల చేశారు.[17]

కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ ఉద్యమానికి మద్దతు

[మార్చు]

2026లో భారతదేశంలో యువత నిరుద్యోగం, పరీక్షా వ్యవస్థలో అవకతవకలు, విద్యా విధానాలపై అసంతృప్తి నేపథ్యంలో ఏర్పడిన "కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ" (Cockroach Janata Party – CJP) అనే వ్యంగ్యాత్మక సామాజిక-రాజకీయ ఉద్యమానికి సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ బహిరంగంగా మద్దతు ప్రకటించాడు. ఈ ఉద్యమం సామాజిక మాధ్యమాల ద్వారా ప్రారంభమై, యువత సమస్యలపై దృష్టి ఆకర్షించడానికి "కాక్‌రోచ్" అనే ప్రతీకను ఉపయోగించింది.[18] 2026 మేలో వాంగ్‌చుక్ తనను తాను "గౌరవ కాక్‌రోచ్" అని పేర్కొంటూ, తాను నిరుద్యోగి గానీ సోమరిపోతు గానీ కాకపోయినా, యువత వ్యక్తం చేస్తున్న ఆవేదనతో తాను సంఘీభావం ప్రకటిస్తున్నానని తెలిపాడు.[19] ప్రజాస్వామ్యంలో వ్యంగ్యం, ఇంకా శాంతియుత నిరసనలను అణచివేయకుండా, వాటి వెనుక ఉన్న సందేశాన్ని ప్రభుత్వం వినాలని ఆయన పిలుపునిచ్చాడు. అనంతరం, కేంద్ర విద్యాశాఖ విధానాలు, జాతీయ స్థాయి ప్రవేశ పరీక్షల నిర్వహణకు సంబంధించిన వివాదాలపై నిరసన వ్యక్తం చేస్తూ, కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ నిర్వహించిన శాంతియుత ఆందోళనలకు ఆయన మద్దతు తెలిపాడు. 2026 జూన్ 6న న్యూఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద నిర్వహించిన నిరసన కార్యక్రమంలో కూడా పాల్గొని విద్యార్థులకు, యువతకు సంఘీభావం ప్రకటించాడు.[20] లడఖ్ లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్‌తో జరిగిన వివాదం అనంతరం కూడా, తాను కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ ఉద్యమానికి మద్దతు కొనసాగిస్తున్నానని వాంగ్‌చుక్ స్పష్టం చేశాడు. ఈ ఉద్యమం మూలాల గురించి తనకు సందేహాలు ఉన్నాయని వచ్చిన వ్యాఖ్యలను ఆయన ఖండించి, యువత ఆందోళనలను ప్రతిబింబించే ప్రజాస్వామ్య ఉద్యమంగా దీనిని అభివర్ణించాడు.[21] ఈ మద్దతు కారణంగా సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ 2026లో విద్యా సంస్కరణలు, యువత హక్కులు, ప్రజాస్వామ్య వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛపై జరిగిన జాతీయ చర్చలలో ప్రముఖ స్వరంగా నిలిచాడు. సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ దిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ వద్ద విద్యా వ్యవస్థ వైఫల్యాలకు, నీట్ పేపర్ లీకేజీకి నిరసనగా 21 రోజులు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేశారు. ఆరోగ్యం క్షీణించడంతో పోలీసులు ఆయనను సఫ్దర్‌జంగ్ ఆసుపత్రికి తరలించారు. దీక్ష విరమణకు ఆయన కొన్ని షరతులు పెట్టారు. దీక్ష వివరాలు మరియు డిమాండ్లు కారణం: నీట్ పేపర్ లీకేజీ, విద్యా రంగంలో వైఫల్యాలు. ప్రధాన డిమాండ్: కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ నైతిక బాధ్యత వహించి రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్. ఆసుపత్రికి తరలింపు: ఆరోగ్యం ఆందోళనకరంగా మారడంతో జూలై 18న పోలీసులు బలవంతంగా సఫ్దర్‌జంగ్ ఆసుపత్రికి చేర్చారు.

పురస్కారాలు, గౌరవాలు

[మార్చు]

సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ అనేక జాతీయ, అంతర్జాతీయ పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:

  • అశోక ఫెలోషిప్ (2002)
  • రియల్ హీరోస్ అవార్డు (2008)
  • రోలెక్స్ అవార్డ్ ఫర్ ఎంటర్‌ప్రైజ్[4] (2016)
  • ఫ్రెడ్ ఎం. ప్యాకర్డ్ అవార్డు (2016)
  • గ్లోబల్ అవార్డ్ ఫర్ సస్టైనబుల్ ఆర్కిటెక్చర్ (2017)
  • రామన్ మెగసెసే పురస్కారం (2018)

వ్యక్తిగత జీవితం

[మార్చు]

సోనమ్ వాంగ్‌చుక్ భార్య గీతాంజలి జే. ఆంగ్మో. ఆయన తండ్రి సోనమ్ వాంగ్యాల్, తల్లి త్సేరింగ్ వాంగ్మో.

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. ↑ "Innovator, national asset: Anand Mahindra on meeting real life 'Phunsukh Wangdu'". Business Today. 7 April 2022. Retrieved 30 September 2025.
  2. ↑ Rana, Nikita (2 June 2017). "World Environment Day 2017: Sonam Wangchuk's ice stupas ensure there's water in Ladakh". Firstpost.
  3. ↑ "Packard Awardees". IUCN. 10 June 2020. Archived from the original on 18 ఫిబ్రవరి 2020. Retrieved 13 జూన్ 2026.
  4. 1 2 Paul, Satarupa (8 December 2016). "Meet Sonam Wangchuk, the real life Phunsukh Wangdu of 3 Idiots". Hindustan Times.
  5. 1 2 3 Ashiq, Peerzada (4 February 2023). "Sonam Wangchuk". The Hindu. Retrieved 30 September 2025.
  6. 1 2 3 "Sonam Wangchuk - Students Educational and Cultural Movement of Ladakh". Ashoka United States. Retrieved 30 September 2025.
  7. ↑ Varghese, Shiny (17 November 2016). "The green drive: Indian wins Rolex Award for philanthropic work". The Indian Express. Retrieved 30 September 2025.
  8. 1 2 "A Ladakhi dream fuelled by a Swiss award". Livemint. 25 November 2016.
  9. ↑ "Sonam Wangchuk educational qualifications: How this engineer from NIT Srinagar became a prominent activist in Ladakh". The Times of India. 2025-09-27. ISSN 0971-8257. Retrieved 2025-09-28.
  10. ↑ "Global Award 2017- Sonam Wangchuk, stupas et enseignements" (in ఫ్రెంచ్). lecourrierdelarchitecte.com. 17 May 2017. Archived from the original on 7 డిసెంబర్ 2019. Retrieved 13 జూన్ 2026. {{cite news}}: Check date values in: |archive-date= (help)
  11. ↑ Khattar, Sakshi (26 July 2008). "Teach India: Think local, think Ladakhi". The Times of India.
  12. 1 2 Menon, Shyam G. (19 July 2010). "What you did not watch in 3 Idiots - Rethink after Ladakh education initiative fell victim to bureaucracy and resentment". The Telegraph (Calcutta). Archived from the original on 22 July 2010.
  13. ↑ Coates, Ashley (30 May 2017). "Ice stupas: a Himalayan answer to climate change, water shortage and glacial flooding". The Independent.
  14. ↑ Mascarenhas, Josceline (16 April 2015). "Here's what Sonam Wangchuk plans to do to solve Ladakh's water woes". DNA India.
  15. ↑ "I am not Phunsukh Wangdu: Wangchuk". Hindustan Times. 25 October 2016.
  16. ↑ Ashiq, Peerzada (27 September 2025). "Ladakh Statehood activist Sonam Wangchuk detained under NSA in Leh". The Hindu. Archived from the original on 27 September 2025.
  17. ↑ Singh, Vijaita (2026-03-14). "Sonam Wangchuk released after 170 days as Centre revokes his detention under NSA". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2026-03-15.
  18. ↑ TOI Newsdesk (23 May 2026). ""Neither unemployed nor lazy but ..." Sonam Wangchuk calls himself 'an honorary cockroach.'". The Times of India. Retrieved 13 June 2026.
  19. ↑ Bisht, Ayushi (23 May 2026). ""Neither unemployed nor am I lazy, but ..." Sonam Wangchuk calls himself 'an honorary cockroach'". Dynamite News. Retrieved 13 June 2026.
  20. ↑ Anand, Akriti (23 May 2026). "'Rancho' Sonam Wangchuk to join Cockroach Janta Party's 'peaceful' protest on June 6". Mint. Retrieved 13 June 2026.
  21. ↑ TOI City desk (28 May 2026). "Sonam Wangchuk rejects Ladakh LG's claims". The Times of India. Retrieved 13 June 2026.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=సోనమ్_వాంగ్‌చుక్&oldid=4909171" నుండి వెలికితీశారు