సోషలిస్ట్ పార్టీ (భారతదేశం, 1948)
సోషలిస్ట్ పార్టీ | |
|---|---|
| స్థాపకులు | జయప్రకాశ్ నారాయణ్, రామ్ మనోహర్ లోహియా, ఆచార్య నరేంద్రదేవ్ |
| స్థాపన తేదీ | 1948 |
| రద్దైన తేదీ | 1952 సెప్టెంబరు |
| Preceded by | కాంగ్రెస్ సోషలిస్ట్ పార్టీ |
| రాజకీయ విధానం | సోషలిజం |
| రాజకీయ వర్ణపటం | ఎడమ పక్షం |
| రంగు(లు) | |
| ఎన్నికల కమిషను స్థితి | రద్దు చేయబడినవి |
సోషలిస్ట్ పార్టీ | |
|---|---|
| నాయకుడు | జయప్రకాశ్ నారాయణ్, రామ్ మనోహర్ లోహియా, ఆచార్య నరేంద్రదేవ్ |
| స్థాపన తేదీ | 1948 మార్చి నాసిక్ సమావేశం |
| రద్దైన తేదీ | 1952 సెప్టెంబరు (ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీగా విలీనం) |
| రాజకీయ విధానం | ప్రజాస్వామ్య సోషలిజం |
సోషలిస్ట్ పార్టీ (భారతదేశం, 1948) అనేది భారతదేశంలో స్వాతంత్ర్యానంతరం ఏర్పడిన ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ పార్టీ. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నుండి విడిపోయి, ఒక స్వతంత్ర రాజకీయ శక్తిగా అవతరించిన ఈ పార్టీ, భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య సోషలిజం సిద్ధాంతానికి పునాది వేసింది.ఇది ఆ పార్టీ తరుపున 1951-52 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో 12 స్థానాలను గెలుచుకుని, మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.[1] జయప్రకాశ్ నారాయణ్ వ్యక్తిగత ప్రజాదరణ ఉన్నప్పటికీ, దాని ఎన్నికల అదృష్టం మెరుగుపడలేదు.ఇది జె. బి. కృపలానీ ఏర్పాటు చేసిన కిసాన్ మజ్దూర్ ప్రజా పార్టీలో విలీనంతో ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ ఏర్పాటు చేసింది.సంయుక్త సోషలిస్ట్ పార్టీ, ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ వర్గాల మధ్య విలీనం ద్వారా 1972లో సోషలిస్ట్ పార్టీ తిరిగి ఏర్పడింది.[2]
నేపథ్యం, స్థాపన
[మార్చు]1948కి ముందు, ఈ సమూహం కాంగ్రెస్ పార్టీలోనే ఒక అంతర్గత విభాగంగా కాంగ్రెస్ సోషలిస్ట్ పార్టీ (CSP) అనే పేరుతో 1934 నుండి పనిచేసేది. ఇందులో జయప్రకాశ్ నారాయణ్ (జె.పి), రామ్ మనోహర్ లోహియా, ఆచార్య నరేంద్ర దేవ్, అశోక్ మెహతా వంటి ప్రముఖ నాయకులు ఉండేవారు.
మహాత్మా గాంధీ మరణం తర్వాత, కాంగ్రెస్ పార్టీ తన రాజ్యాంగాన్ని సవరించి, పార్టీలో ఉంటూ ఇతర సంస్థలలో "ద్వంద్వ సభ్యత్వం" (కలిగి ఉండటాన్ని నిషేధించింది. దీనితో సోషలిస్టులు కాంగ్రెస్లోనే ఉండిపోవాలా లేదా విడిపోవాలా అనే పరిస్థితి ఎదురైంది. 1948 మార్చిలో నాసిక్లో జరిగిన సమావేశంలో, వారు కాంగ్రెస్ నుండి పూర్తిగా విడిపోయి, తమ పేరులోని "కాంగ్రెస్" పదాన్ని తొలగించి స్వతంత్ర సోషలిస్ట్ పార్టీగా ఆవిర్భవించారు.
సిద్ధాంతం, ప్రత్యామ్నాయ రాజ్యాంగ ముసాయిదా
[మార్చు]ఈ పార్టీ అటు పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని, ఇటు సోవియట్ తరహా కమ్యూనిజం (అధినాయకత్వ ధోరణి) రెండింటినీ వ్యతిరేకించి, ప్రజాస్వామ్య మార్గాల ద్వారా సోషలిజం సాధించాలని ఆకాంక్షించింది.
భారత రాజ్యాంగ పరిషత్ తయారు చేస్తున్న రాజ్యాంగం కొంత సంప్రదాయబద్ధంగా ఉందని భావించిన సోషలిస్ట్ పార్టీ, 1948లో జయప్రకాశ్ నారాయణ్ నాయకత్వంలో 56 పేజీల ఒక ప్రత్యామ్నాయ భారత రిపబ్లిక్ రాజ్యాంగ ముసాయిదాను ప్రచురించింది. ఇందులో కింది అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు:
- దేశంలోని కీలక పరిశ్రమల జాతీయీకరణ.
- సమూల భూసంస్కరణలు, భూమిని పండించేవారికే యాజమాన్య హక్కులు.
- కార్మికులు, రైతులకు విస్తృత ఆర్థిక హక్కులు.
1951-52 ఎన్నికలు, విలీనం
[మార్చు]భారతదేశంలో జరిగిన మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలలో సోషలిస్ట్ పార్టీ భారీ అంచనాలతో బరిలోకి దిగింది. జయప్రకాశ్ నారాయణ్, లోహియా వంటి నేతల ప్రజాదరణ వల్ల వీరికి భారీగా ఓట్లు వస్తాయని భావించారు.
- ఓట్ల శాతం: ఈ ఎన్నికల్లో సోషలిస్ట్ పార్టీకి సుమారు 10.6% ఓట్లు వచ్చాయి (ఓట్ల శాతంలో కాంగ్రెస్ తర్వాత ఇదే రెండో అతిపెద్ద పార్టీ).
- స్థానాలు: భారతదేశంలో ఉన్న 'ఫస్ట్-పాస్ట్-ది-పోస్ట్' (ఎక్కువ ఓట్లు వచ్చిన వారే విజేత) ఎన్నికల విధానం వల్ల, వీరికి దేశవ్యాప్తంగా ఓట్లు విస్తృతంగా పడినా, సీట్ల రూపంలో కేవలం 12 లోక్సభ స్థానాలు మాత్రమే దక్కాయి.
ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీగా రూపాంతరం
[మార్చు]ఎన్నికల ఫలితాల తర్వాత, విడివిడిగా ఉంటే కాంగ్రెస్ను బలంగా ఢీకొట్టలేమని భావించిన సోషలిస్ట్ పార్టీ నాయకత్వం, ఇతర ప్రతిపక్ష పార్టీలతో చేతులు కలపడానికి నిర్ణయించింది. 1952 సెప్టెంబరులో, జె.బి. కృపలానీ నాయకత్వంలోని కిసాన్ మజ్దూర్ ప్రజా పార్టీతో ఈ పార్టీ విలీనమైంది. ఈ విలీనం ఫలితంగా ప్రజా సోషలిస్ట్ పార్టీ ఏర్పడింది.
వారసత్వం
[మార్చు]1948 నాటి సోషలిస్ట్ పార్టీ ఎక్కువ కాలం స్వతంత్రంగా మనగడ సాగించకపోయినప్పటికీ, భారతదేశంలో తదనంతర కాలంలో వచ్చిన లోహియావాద , సమాజ్ వాదీ ఉద్యమాలకు ఇది మాతృసంస్థగా నిలిచింది. నేటి ఉత్తర భారత రాజకీయాల్లో క్రియాశీలకంగా ఉన్న పలు ప్రాంతీయ సోషలిస్ట్ పార్టీల సిద్ధాంతాలకు ఈ నాసిక్ ఐక్యత, 1948 నాటి ఉద్యమమే మూలకారణం.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Statistical Report on General Elections, 1951 to the First Lok Sabha" (PDF). p. 41. Archived from the original (PDF) on January 27, 2013.
- ↑ Verinder Grover (1997). Political Parties and Party System. Deep & Deep Publications. pp. 228–231. ISBN 978-81-7100-878-0.