Jump to content

సోస్సో సామ్రాజ్యం

వికీపీడియా నుండి
Sosso Empire
c. 1200–c. 1235
Map of West Africa after the fall of Ghana to the Sosso
Map of West Africa after the fall of Ghana to the Sosso
రాజధానిSosso
Common languagesSoninke
Religion
African traditional religion
ప్రభుత్వంMonarchy
• c. 1200-1235
Soumaoro Kante
History 
• Capture of Wagadu
c. 1200
c. 1235
Preceded by		Succeeded by
Ghana Empire
Mali Empire
Today part ofMali

సొస్సో సామ్రాజ్యం (దీనిని సొసొ లేదా సుసు అని, లేదా ప్రత్యామ్నాయంగా కనియాగ అని కూడా రాస్తారు), పశ్చిమ ఆఫ్రికాకు చెందిన ఒక సామంత రాజ్యం. ఇది మొదట ఘనా సామ్రాజ్యంకు ఒక సామంతరాజ్యంగా ఆవిర్భవించి ఆ తర్వాత స్వతంత్రమై తన పూర్వ అధిపతులను జయించింది. ఆధునిక కాలపు సొసోప్రజల పూర్వీకులైన సొనింకే ప్రజలు నివసించిన ఈ సామ్రాజ్యం[1] వగాడౌకు దక్షిణాన బెలెడౌగౌకు ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉండేది.[2] ఈ సామ్రాజ్యం సుమారో కాంటే పాలనలో తన ఉచ్ఛస్థితిని చేరుకుంది; అయితే ఆ తర్వాత ఎదుగుతున్న సుండియాటా కీటా నేతృత్వంలోని మాలి సామ్రాజ్యం చేతిలో సుమారో కాంటే ఓడిపోయాడు.

పద వ్యుత్పత్తి

[మార్చు]

'సొసో ' అనే పదం 'గుర్రం' అనే అర్థం వచ్చే పదం నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చు; ఎందుకంటే ఈ రాజ్యం తన దక్షిణాన ఉన్న పొరుగు రాజ్యాలతో పోలిస్తే, గుర్రాల వ్యాపారం మీద ఏకఛత్రాధిపత్యాన్ని కలిగి ఉండేది. ఆ సామ్రాజ్య రాజధానిగా ఉన్న అదే పేరుతో పిలువబడుతున ఒక పట్టణం, మాలిలోని కౌలికొరొ ప్రాంతంలో, బొరాన్ సమీపంలో నేటికీ ఉనికిలో ఉంది.[3] ఈ సామ్రాజ్యాన్ని కొన్నిసార్లు కనియాగా అని కూడా పిలుస్తారు; ఇది ఈ సామ్రాజ్యం ఆవిర్భవించిన ప్రాంతానికి మాలింకే భాషలో ఉన్న పేరు.

చరిత్ర రచన

[మార్చు]

మౌఖిక చరిత్రలు—వాటి ఆధారంగా రూపొందిన పాశ్చాత్య లిఖిత చరిత్రల గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పనక్కర్లేదు—వివిధ కాలాలకు చెందిన సంఘటనలను, వ్యక్తులను ఒకే కథనంలో కుదించివేసే అవకాశం ఉంది. తద్వారా చారిత్రక వాస్తవాలు మరుగునపడిపోవచ్చు. సొస్సో సామ్రాజ్యం వృద్ధి చెందడానికి కారణమైన కాంటే వంశపు రాజులు బహుశా పలువురు ఉండి ఉండవచ్చు; కానీ కేవలం సుమారో పేరు మాత్రమే చరిత్రలో నిలిచిపోయింది. అందుకే ఆ సామ్రాజ్య విజయాలన్నీ ఆయనకు మాత్రమే ఆపాదించబడుతున్నాయి.[4]

వసతిపాలన కాలానికి చెందిన చరిత్రకారుడు మౌరిస్ డెలాఫొస్సె ఒక విషయాన్ని నొక్కి చెప్పారు: 1180వ సంవత్సరం వరకు కనియాగా ప్రాంతాన్ని డియారిస్సో వంశం పాలించిందని; ఆ తర్వాత బలహీన సంకల్పం కలిగిన, కలహాల కోరులైన సోదరుల వరుస పాలనలో అంతర్యుద్ధాల కారణంగా ఆ రాజ్యం పతనావస్థకు చేరుకుందని; చివరకు కెమొకొ (డియర్రా కాంటే) అనే ఒక కిరాయి సైన్యాధిపతి వారిని పదవీచ్యుతులను చేశాడని. ఈ కెమొకొ (డియర్రా కాంటే) క్రమంగా ఘనా దేశపు దక్షిణ ప్రాంతాలలో నివసించే సోనిన్కే ప్రజల మీద ఆధిపత్యం సాధించాడని ఆయనే సుమారో కాంటే తండ్రి అని డెలాఫొస్సే పేర్కొన్నారు.[5] 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి ఇతర చరిత్రకారులు కూడా ఈ కథనాన్నే పునరుద్ఘాటిస్తూ దీనికి మరిన్ని వివరాలను జోడిస్తూ వచ్చారు. అయితే ఇది వివిధ మౌఖిక సంప్రదాయాలను అస్తవ్యస్తంగా మిళితం చేయడం ద్వారా, కథనంలోని ఖాళీలను పూరించడానికి సమాచారాన్ని కల్పించడం ద్వారా నిర్మించబడింది; వాస్తవానికి దియారాకు సౌమారో కాంటే ఎటువంటి సంబంధం ఉండేదన్నదానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.[6][7]

చరిత్రకారుడు స్టీఫెన్ బ్యూనెన్ వాదిస్తూ ( సోస్సో అనేది ( వాగడుకు దక్షిణాన ఉన్న కనియాగాలో కాకుండా వాస్తవానికి ఫుటా జల్లాను ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉండేదని పేర్కొన్నారు.[8] అయితే ఈ సిద్ధాంతం ఇతర ఆఫ్రికను పండితులచే సాధారణంగా ఆమోదించబడలేదు; అంతేకాక, 1880ల నుండి సోస్సో సామ్రాజ్యాన్ని సోస్సో అనే గ్రామానికి ముడిపెడుతూ వచ్చిన గ్రియాటుల (మౌఖిక సంప్రదాయ గాయకుల) మధ్య కూడా ఇది ఒక అల్పసంఖ్యాక అభిప్రాయంగానే మిగిలిపోయింది.[9][10]

చరిత్ర

[మార్చు]

సోస్సో ప్రజలు ఘనా సామ్రాజ్యం కాయ మాఘ ఆధీనంలో ఉన్న బానిసల వంశంగా ఉద్భవించారు. వీరు కుసా వంశాల సమూహంలో భాగంగా ఉంటూ క్రమంగా అధికారాన్ని కూడగట్టుకున్నారు; రాజ పరిపాలనా యంత్రాంగంలోనూ సైన్యంలోనూ కీలక స్థానాలను భర్తీ చేస్తూ వివిధ ప్రాంతాలకు గవర్నర్లుగా సేవలందించారు.[11] ( సోమారో అనే వ్యక్తి, రాజ బానిసలందరికీ అధిపతిగానూ, ఉత్తర బెలేడౌగౌ ప్రాంతానికి గవర్నరుగానూ వ్యవహరించినట్లు ప్రతీతి.[7]

అధికార పరాకాష్ట

[మార్చు]

సొకొలొ, గౌంబౌ ప్రాంతాలలో సేకరించిన మౌఖిక చరిత్రల ప్రకారం ఆ సమయంలో దియారిస్సో కుటుంబం వాగడు ప్రాంతాన్ని పరిపాలించేది. వారసత్వ హక్కుల విషయంలో ఇద్దరు సవతి సోదరుల వర్గాల మధ్య అంతర్యుద్ధం చెలరేగింది. దియారా అనే కిరాయి సైనికుడి జోక్యంతో సహా పదే పదే సంభవించిన ఈ ఘర్షణల వలన ఆ రాజ్యం ఎంతగా బలహీనపడిపోయిందంటే అది సోమారో కాంటేకు సులభంగా లొంగిపోయే స్థితికి చేరుకుంది; ఈ సంఘటన సుమారు 1203వ సంవత్సరంలో జరిగిందని హెన్రికు బార్తు పేర్కొన్నారు.[12][13] 1199వ సంవత్సరంలో సిజిల్మాసా ప్రాంతపు అల్మొహాడు గవర్నరైన అబుల్-రబీ "ఘనాలోని సుడాన్ రాజుకు" పంపిన ఒక లేఖలో వారి మతపరమైన భేదాలను ప్రస్తావించారు; ఇది బహుశా అన్యమతస్థులైన సోస్సో ప్రజల ఆధిపత్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ ఉండవచ్చు.[14]

ఆయన దియారా, గజారా లను జయించాడు. అలాగే దక్షిణాన ఉన్న మాన్డింకా నాయకత్వాలను తన ఆధీనంలోకి తెచ్చుకున్నాడు; ఆ ప్రాంతంలోనే ముఖ్యమైన బ్యూరె బంగారు గనులు నెలకొని ఉన్నాయి.[15][2][16] డైలాన్కడుగు కూడా ఒక సోసో ప్రాంతంగా ఉండేది.[17]

సొస్సో రాజధానితో పాటు మౌఖిక చరిత్రలో మరో నాలుగు ప్రధాన నగరాలు ప్రస్తావించబడ్డాయి: కుకుంబా, బాన్తాంబా, నైయామి-నైయామి, కమ్బాసిగా. కుకుబా అనేది సౌమారొవొరొ కాంటే వ్యక్తిగత కోట; అక్కడి నుండే ఆయన దక్షిణాన ఉన్న మాన్డింగు నాయకత్వాల మీద యుద్ధాలు సాగించాడు. ప్రస్తుతం కౌలౌబా గా పిలువబడే ఈ ప్రదేశం బమాకో నగరానికి అభిముఖంగా ఉన్న ఒక కొండ శిఖరం మీద నెలకొని ఉంది. ఇక్కడే మాలి దేశపు రాష్ట్రపతి భవనం ఉంది. సౌమారో 'యుద్ధ మందులు', అగ్ని-జ్యోతిష్య కేంద్రం ఉన్న బాంటంబా ప్రదేశం. బహుశా బనాంబా నగరమే అయి ఉండవచ్చు. యువ కమ్మరులకు శిక్షణ ఇచ్చి, దీక్షా కార్యక్రమాలు నిర్వహించే ముఖ్యమైన మతపరమైన కేంద్రం అయిన నియామంకోకు సమీపంలో ఉన్న నియామినా నగరాన్ని ( న్యేమి-న్యేమి సూచిస్తూ ఉండవచ్చు.[18]

మాండే మౌఖిక చరిత్రలలో సౌమారో ఒక క్రూరుడైన, కఠినమైన నాయకుడిగా గుర్తుండిపోయాడు. ఆయన పాలన నుండి తప్పించుకోవడానికి అనేకమంది సోనింకే ప్రజలు ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయారు; అలాగే మతపరమైన హింస కారణంగా ముస్లిం వ్యాపారులు కౌంబి సలేను వదిలి  జెన్నే,  ఔలాటా నగరాలకు వలస వెళ్ళాల్సి వచ్చింది. తనను వ్యతిరేకించిన ముస్లిం రాజుల తలలను ఆయన నరికించాడు.[5]

కిరినా యుద్ధం (సుమారు క్రీ.శ. 1235)లో మాండింకా యువరాజు సుండియాటా కీటా చిన్న రాజ్యాల కూటమికి నాయకత్వం వహించి సోస్సో సైన్యాన్ని ఘోరంగా ఓడించాడు. సౌమారోను సంహరించాడు. సుండియాటా స్వయంగా సోస్సో నగరం మీద దండెత్తి దానిని ధ్వంసం చేశాడు; దీనితో ఆ రాజ్యానికి అంతం పలికినట్లయింది.[19]

పర్యవసానాలు

[మార్చు]

సోసో సామ్రాజ్యం పతనమైనప్పుడు మొత్తం కనియాగా ప్రాంతం సుండియాటా మాలి సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. దీని ఫలితంగా ఏర్పడిన అలజడి భారీ స్థాయి జనాభా వలసలకు దారితీసింది; సోసో సామ్రాజ్య అవశేషాలు పడమర వైపుకు సెనెగాంబియా ప్రాంతానికి గానీ, లేదా దక్షిణం వైపుకు ఫుటా జల్లోను ప్రాంతానికి గానీ తరలివెళ్లాయి. అక్కడ వారు సుసు, యలున్కా ప్రజలకు పూర్వీకులుగా మారారు. [1][20] అయితే ఈ మాన్డే ప్రజలలో కొందరి లేదా అందరి ఉనికి సోసో సామ్రాజ్యానికి ముందే అక్కడ ఉండి ఉండవచ్చు. ఇది కేవలం ఒకే ఒక్క భారీ విపత్కర జనాభా మార్పును సూచించకుండా ఘనా సామ్రాజ్యం విస్తరిస్తూ యుద్ధాలు సాగిస్తున్న క్రమంలో జరిగిన ఒక క్రమబద్ధమైన వలస ప్రక్రియను ప్రతిబింబిస్తుందని భావించవచ్చు.[21]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Conrad, David C. (2005). "Mali Empire, Sundiata and Origins of". In Shillington, Kevin (ed.). Encyclopedia of African History. New York: Fitzroy Dearborn. pp. 918–919.
  2. 1 2 Levtzion, Nehemia (1976). "The early states of the Western Sudan to 1500". In Ajayi, A.J. (ed.). History of West Africa (2nd. ed.). New York: Columbia University Press. p. 124. ISBN 978-0-231-04103-4. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 20 September 2023.
  3. ↑ Fofana, Moussa (31 July 2007). "Point d'Histoire du Mali: Le Royaume de Sosso ou Khaniaga des Soninké". Soninkara. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 23 September 2023.
  4. ↑ Conrad 1984, p. 41, 44.
  5. 1 2 Page, Willie F. (2005). Davis, R. Hunt (ed.). Encyclopedia of African History and Culture. Vol. II (Illustrated, revised ed.). Facts On File. p. 212-3.
  6. ↑ Conrad 1984, p. 45.
  7. 1 2 Bühnen 1994, p. 3.
  8. ↑ Bühnen 1994.
  9. ↑ Conrad 2008, p. 394.
  10. ↑ Bühnen 1994, p. 2.
  11. ↑ Conrad 1984, p. 40.
  12. ↑ Conrad 1984, p. 41.
  13. ↑ L. Tautain, "Legende et traditions des Soninke relatives a l'empire de Ghanata," Bulletin de geographie historique et descriptive, 9/10 (1894/95)., cited in Conrad 1984, p.43-4
  14. ↑ Levtzion Nehemia. Ancient Ghana : a Reassesment of some Arabic Sources. In: 2000 ans d’histoire africaine. Le sol, la parole et l’écrit. Mélanges en hommage à Raymond Mauny. Tome I. Paris : Société française d'histoire d'outre-mer, 1981. pp. 429-437. (Bibliothèque d'histoire d'outre-mer. Études, 5-6-1), www.persee.fr/doc/sfhom_1768-7144_1981_mel_5_1_950
  15. ↑ Institut Fondamental de l'Afrique Noire. Musée Historique de Gorée Exhibit (August 2024).
  16. ↑ Levtzion, Nehemia; Hopkins, John F. P. eds. and trans. (2000), Corpus of Early Arabic Sources for West Africa, New York, NY: Marcus Weiner, p. 333, ISBN 978-1-55876-241-1
  17. ↑ Mohamed Saidou N’Daou. “Sangalan Oral Traditions as Philosophy and Ideologies.” History in Africa, vol. 26, 1999, pp. 239–67. JSTOR, https://doi.org/10.2307/3172143. Accessed 23 Oct. 2024.
  18. ↑ Conrad 2008, p. 400.
  19. ↑ Shillington, Kevin (2012). History of Africa. London, England: Palgrave Macmillan. pp. 93, 101.
  20. ↑ Bühnen 1994, p. 21.
  21. ↑ Fall, Mamadou (2021). "Les Terroirs Historiques et la Poussée Soninké". In Fall, Mamadou; Fall, Rokhaya; Mane, Mamadou (eds.). Bipolarisation du Senegal du XVIe - XVIIe siécle (in French). Dakar: HGS Editions. pp. 14–39.
"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=సోస్సో_సామ్రాజ్యం&oldid=4865362" నుండి వెలికితీశారు