స్పెయిన్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
రెయినో దే ఎస్పాన్యా
స్పానిష్ రాజ్యము
Flag of స్పెయిన్ స్పెయిన్ యొక్క చిహ్నం
నినాదం
"ప్లస్ అల్ట్రా"  (Latin)
"Further Beyond"
జాతీయగీతం
"మార్చా రియాల్" 1  (స్పానిష్)
"Royal March"
స్పెయిన్ యొక్క స్థానం
Location of  స్పెయిన్  (dark green)

– on the European continent  (light green & dark grey)
– in the European Union  (light green)

రాజధాని
(మరియు అతిపెద్ద నగరం)
మాడ్రిడ్
40°26′N, 3°42′W
అధికార భాషలు స్పానిష్ భాష2,
ప్రజానామము స్పానిష్ ప్రజలు, స్పేనియర్డ్
ప్రభుత్వం పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యము మరియు రాజ్యాంగ రాచరికము
 -  చక్రవర్తి మొదటి హువాన్ కార్లోస్ (స్పెయిన్)
 -  అధ్యక్షుడు
   the Government

José L. Rodríguez Zapatero
అవతరణ 15వ శతాబ్దము 
 -  వంశానుగత సమైక్యత 1516 
 -  ఏకీకరణ 1469 
 -    de facto 1716 
 -    de jure 1812 
Accession to
the
 European Union
జనవరి 1 1986
 -  జలాలు (%) 1.04
జనాభా
 -  2007 అంచనా 45,200,737[1] (28వది)
జీడీపీ (PPP) 2006[2] అంచనా
 -  మొత్తం $1.261 ట్రిలియన్ (11వది)
 -  తలసరి $27,950 (2005) (27వది)
జీడీపీ (nominal) 2006[3] అంచనా
 -  మొత్తం $1.224 ట్రిలియన్ (9వది)
 -  తలసరి $27,767 (2006) (26వది)
Gini? (2000) 34.7 (medium
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2005) 0.949 (high) (13వది)
కరెన్సీ యూరో () ³ (EUR)
కాలాంశం CET4 (UTC+1)
 -  వేసవి (DST) CEST (UTC+2)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .es5
కాలింగ్ కోడ్ +34
1 ఇదే రాచ గీతముగా కూడా ఉన్నది.
2 కొన్ని స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రదేశాలలో, "అరనీస్" ("ఆక్సిటాన్ భాష"), "బస్క్ భాష", "కాటలాన్ భాష/వలెన్షియన్", మరియు "గలీషియన్ భాష" భాషలు సహ అధికారిక భాషలుగా ఉన్నవి.
3 1999కి పూర్వము (చట్టబద్ధంగా 2002కి ముందు) : "స్పానిష్ పెసెటా".
4 WET (UTC, వేసవిలో UTC+1) కాలమండలాన్ని పాటించే 'కానరీ దీవులు' మినహాయించి.
5 ఇతర ఐరోపా సమాఖ్య సభ్యదేశాలతో కలిసి పంచుకుంటున్న .eu డొమైన్ను కూడా ఉపయోగిస్తారు.

స్పెయిన్ (స్పానిష్ : España "ఎస్పానా"), అధికార నామం రెయినో దే ఎస్పాన్యా దక్షిణ ఐరోపా ఖండంలోని ఒక దేశము. దీని రాజధాని మాడ్రిడ్ నగరం. ఐరోపాలోని ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పంలో ఉన్న ఒక దేశం. మధ్యధరా సముద్రంలోని బాలెరిక్ ద్వీపాలు మరియు ఆఫ్రికన్ అట్లాంటిక్ తీరంలోని కానరీ ద్వీపాలు, రెండు నగరాలు, సెయుటా మరియు మెలిల్ల, ఆఫ్రికాలోని ప్రధాన భూభాగంలో మరియు అనేక పెద్ద ద్వీప సమూహాలు కూడా ఉన్నాయి ఆఫ్రికన్ తీరానికి సమీపంలో అల్బొరాన్ సముద్రంలో చిన్న ద్వీపాలు స్పెయిన్ దేశంలో భాగంగా ఉన్నాయి. దేశం ప్రధాన భూభాగం దక్షిణ మరియు తూర్పు సరిహద్దులలో మధ్యధరా సముద్రం, ఒక చిన్న భూభాగం సరిహద్దుగా గిబ్రాల్టర్ట్, ఉత్తర మరియు ఈశాన్యసరిహద్దులో ఫ్రాన్స్, అన్డోరా మరియు బిస్కే మరియు పశ్చిమ మరియు వాయువ్యసరిహద్దులో పోర్చుగల్ మరియు అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం ఉన్నాయి. ఆఫ్రికన్ దేశానికి (మొరాకో) మరియు ఆఫ్రికన్ భూభాగం దాదాపు 5% జనాభా కానరీ ద్వీపాలు, సియుట మరియు మెలిల్లలో కూడా సరిహద్దు కలిగి ఉన్న ఏకైక యూరోపియన్ దేశంగా ఉంది.


5,05,990 చ.కి.మీ (1,95,360 చ.మై ) విస్తీర్ణంతో దక్షిణ ఐరోపాలో స్పెయిన్ అతి పెద్ద దేశం, పశ్చిమ యూరోప్ మరియు యూరోపియన్ యూనియన్‌లో రెండవ అతిపెద్ద దేశం మరియు ఐరోపా ఖండంలోని నాల్గవ అతిపెద్ద దేశంగా ఉంది. జనాభాలో యూరోప్ ఐరోపాలో ఐదవ అతిపెద్ద మరియు ఐరోపా సమాఖ్యలో ఐదో స్థానంలో ఉంది. స్పెయిన్ రాజధాని మరియు అతిపెద్ద నగరం మాడ్రిడ్. బార్సిలోనా, వాలెన్సియా, సెవిల్లె, బిల్బావు మరియు మాలాగా వంటి ఇతర ప్రధాన పట్టణ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.

సుమారు 35,000 సంవత్సరాల క్రితం ఆధునిక మానవులు మొట్టమొదట ఐబెర్రి ద్వీపకల్పంలో వచ్చారు. ప్రాచీన ఫోనిషియన్ గ్రీకు మరియు కార్తగినియన్ నివాసాలతో పాటు ఇబెరియన్ సంస్కృతులు ద్వీపకల్పంలో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి ఇది సుమారు బి.సి.ఇ. 200 ప్రాంతంలో రోమన్ పరిపాలన కిందకు వచ్చింది. దీని తరువాత ఈ ప్రాంతం స్పెయిన్ (ఒక) లేదా స్పేనియా అనే పూర్వీకుల పేరు ఆధారంగా హిస్పానియ అని పిలువబడింది.[4] పశ్చిమ రోమన్ సామ్రాజ్యం ముగింపులో సెంట్రల్ యూరప్ నుండి వలసవచ్చిన జర్మనీ గిరిజన సమాఖ్యలు ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పాన్ని ఆక్రమించాయి మరియు సుయెవ్స్, అలన్స్ మరియు వాండల్‌తో సహా పశ్చిమ ప్రావిన్సుల్లో స్వతంత్ర ప్రాంతాల్లో తమను తాము స్థాపించుకున్నాయి. చివరికి విసిగోత్స్ ద్వీపకల్పంలోని అన్ని మిగిలిన స్వతంత్ర భూభాగాలను బలవంతంగా సమీకరించి టోలెడో సామ్రాజ్యంతో సహా బైజాంటైన్ ప్రావిన్సులను రాజకీయంగా, మతపరంగా మరియు చట్టపరంగా అన్ని పూర్వపు రోమన్ రాజ్యాలు మరియు వారసుల రాజ్యాలు హిస్పానియాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.


మూర్లు విసిగోతిక్ సామ్రాజ్యం ఉత్తరప్రాంతం మినహా మిగిలిన ప్రాంతాన్ని ఆక్రమించుకున్నారు. అక్కడ కొద్దికాలం తర్వాత రికాక్కిస్టా అనే ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. [5] ఎనిమిది శతాబ్దాల పొడవున పునర్నిర్వహణ పూర్తి చేసిన తరువాత కాథలిక్ మోనార్క్‌ల ఆధ్వర్యంలో 15 వ శతాబ్దంలో స్పెయిన్ ఒక ఏకీకృత దేశంగా అవతరించింది. ఆరంభ ఆధునిక కాలంలో చరిత్రలో మొదటి ప్రపంచ సామ్రాజ్యంలో ఒకటిగా స్పెయిన్ సాంరాజ్యం నిలిచింది. ఇది విస్తారమైన సాంస్కృతిక మరియు భాషా వారసత్వంగా 500 మిలియన్ల మంది హిస్పానోఫోంక్‌లకు పైగా కలిగి ఉంది. స్పానిష్ భాష ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద మాట్లాడే స్థానిక భాషగా ఉంది. మాండరిన్ చైనీస్ తర్వాత సృష్టించబడింది.

స్పెయిన్ పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం మరియు రాచరిక రాజ్యాంగ రాచరికం [6] కింగ్ 6 వ ఫెలిప్ రాజ్యం అధిపతిగా ఉన్నాడు. ఇది నామమాత్ర జి.డి.పి. ప్రపంచ పంతొమ్మిదవ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థతో మరియు కొనుగోలు శక్తి సమానతతో పదహారవ అతిపెద్దదిగా ఇది ఒక అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా ఉంది.[7] ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి (ఐ.ఎన్), యూరోపియన్ యూనియన్ (యు), యూరోజోన్, కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఐరోపా (కోఈ), ఐబెర్రా-అమెరికన్ స్టేట్స్ యొక్క సంస్థ (OEI), మధ్యధరా సమాఖ్య, నార్త్ అట్లాంటిక్ ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ (ఒలిల్సిల్డి), ఒ.ఎస్.సి.ఇ, స్కెంజెన్ ప్రాంతం, వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్ మరియు అనేక ఇతర అంతర్జాతీయ సంస్థలు. స్పెయిన్లో జి20 శిఖరానికి ఒక "శాశ్వత ఆహ్వానం" ఉంటుంది. ఇది సాధారణంగా ఏడాదికి ఒకసారి జరుగుతుంది.

పేరు వెనుక చరిత్ర[మార్చు]

రోమన్ పేరు హిస్పానియా మూలాలు కలిగి ఉంది. వీటిలో ఆధునిక పేరు ఎస్పానా పుట్టుకొచ్చింది. తగినంత సాక్ష్యాలు లేనందున ఇదిఅనిశ్చితమైనదిగా ఉంది. అయినప్పటికీ ఫియోనిషియన్స్ మరియు కార్తగినియన్లు ఈ ప్రాంతాన్ని స్పేనియా అని సూచించారు. అందుచేత విస్తృతంగా అంగీకరించబడిన శబ్దవ్యుత్పత్తి అనేది సెమిటిక్- ఫోనీషియన్. [4][8] శతాబ్దాలుగా అనేక కథనాలులు మరియు పరికల్పనలు ఉన్నాయి:

ఎల్చే యొక్క లేడీ

హిస్పానియ అనే పదం ఐబెరియన్ పదం హిస్పాలిస్ నుండి "పాశ్చాత్య ప్రపంచ నగరం" నుండి ఉద్భవించిందని పునరుజ్జీవ పండితుడు ఆంటోనియో డి నెబ్రియజ ప్రతిపాదించారు.

జ్యూస్ లూయిస్ కుంన్సిల్లోస్ అనే పదము ఫినోషియన్ పదానికి గూఢచారి అని దీని అర్ధం "లోహాలను నకలు చేయటానికి". అందువలన i-స్పాన్ - యా అంటే "సంకీర్ణ లోహాలు ఉన్న భూమి".[9] ఇది ఫియోనిషియన్ ఐ-షపనియా ఒక ఉత్పత్తి అర్ధం కావచ్చు. దీనర్థం "కుందేళ్ళ ద్వీపం". "కుందేళ్ళ భూమి" లేదా "అంచు" ఇది మధ్యదరా చివరలో స్పెయిన్ ప్రస్తావనకు సూచన. హడ్రియాన్ పాలనా కాలం నుండి రోమన్ నాణేలు హర్ ఫీట్ (ఆమె పాదాల)" సమయంలో ఒక కుందేలుతో స్త్రీ పాత్రను ప్రదర్శించాయి.[10] మరియు స్ట్రాబో దీనిని "కుందేళ్ళ భూమి" గా పేర్కొంది.[11] హిస్పెరియా అనే పదం "పశ్చిమ భూభాగం" లేదా "అస్తమయ సూర్యుని భూమి" (గ్రీకులో హెస్పెరియా) మరియు స్పెయిన్ మరింత పశ్చిమంగా ఉండటం వంటి ఇటలీ గ్రీక్ అర్ధాలను ప్రతిబింబిస్తూ ఉంది. [12] "హిస్పానియా" అనేది బాస్‌క్యూ పదమైన ఎజ్పన్న నుండి "అంచు" లేదా "సరిహద్దు" అని ఉద్భవించింది. ఐబెరియన్ ద్వీపకల్పం ఐరోపా ఖండంలోని నైరుతి మూలలో ఉన్నట్లు మరొక వివరణ ఉంది.[12]

15 వ శతాబ్దపు ఇద్దరు స్పానిష్ యూద పరిశోధకులు డాన్ ఐజాక్ అబ్రావనేల్ మరియు సోలమన్ ఇబ్న్ వెర్గా ఇప్పుడు జానపద కథగా భావించిన ఒక వివరణను ఇచ్చారు. ఇద్దరు రచయితలు రెండు వేర్వేరు ప్రచురణలలో వ్రాశారు. మొదటి యూదులు స్పెయిన్‌కు చేరుకున్నారు. వారిని ఫిరోస్ ఓడ ద్వారా తీసుకువచ్చి బబులోను రాజు యెరూషలేమును ముట్టడి చేసిన సమయంలో సమావేశం చేయబడ్డారు.గ్రీకు దేశస్థుడు అయిన ఫిరోస్‌కు కానీ స్పెయిన్‌లో ఒక రాజ్యం ఇవ్వబడింది. స్పెయిన్‌లో ఒక సామ్రాజ్యాన్ని పాలించిన హేరక్లేస్ మేనల్లుడు అయిన ఎస్పాన్‌తో వివాహం ద్వారా ఫిరోస్కు సంబంధం ఏర్పడింది. హేరక్లేస్ తన స్థానిక గ్రీస్‌కు ప్రాధాన్యతనిస్తూ తన సింహాసనంను విడిచిపెట్టాడు. తన సామ్రాజ్యాన్ని తన సోదరుడు తన పేరును తీసుకున్న ఎస్పాన్కు (స్పెయిన్) వదిలి వెళ్ళాడు. వారి సాక్ష్యాలను బట్టి ఈ అపోహలు ఇప్పటికే స్పెయిన్లో క్రీ.పూ 350 లో జరిగింది.[13]

చరిత్ర[మార్చు]

Reproduction of Altamira Cave paintings,[14] in Cantabria

ఐబెర్నియా వ్రాసిన రికార్డులలో ఇది ఇబెరియన్లు, బస్క్‌లు మరియు సెల్ట్స్ ఎక్కువగా ఉన్న భూమిగా వర్ణించబడింది. ఫియోనియర్స్ పశ్చిమ తీరానికి చెందిన పురాతన నగరాలు కాడిజ్ మరియు మాలాగాను స్థాపించి ఈ తీరప్రాంతాలలో స్థిరపడ్డారు. ద్వీపకల్పంలో అధికభాగం భాగం ఫెనిషియన్ ప్రభావం విస్తరించి చివరికి కార్తగినియన్ సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేయబడింది. ఇది విస్తరించే రోమన్ సామ్రాజ్యం మీద ప్యూనిక్ యుద్ధాల ప్రధాన యుద్ధరంగంగా మారింది. కఠినమైన విజయం తర్వాత ఆ ద్వీపకల్పం పూర్తిగా రోమన్ పాలనలోకి మారింది. ప్రారంభ మధ్య యుగాలలో ఇది జర్మనీ పాలనలోకి వచ్చింది. కాని తరువాత ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి మూరీష్ ఆక్రమణదారులు చాలామంది స్వాధీనం చేసుకున్నారు. శతాబ్దాలుగా చేపట్టిన ఒక ప్రక్రియలో ఉత్తరాన ఉన్న చిన్న క్రైస్తవ రాజ్యాలు క్రమంగా ద్వీపకల్పం నియంత్రణలోకి వచ్చాయి. చివరి మూరిష్ రాజ్యం అదే సంవత్సరంలో కొలంబస్ అమెరికాకు చేరుకుంది. ఐరోపాలో స్పెయిన్ అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యం అయ్యింది. శతాబ్దం మరియు ఒక సగం కంటే ప్రధాన ప్రపంచ శక్తి మరియు మూడు శతాబ్ధాలకు అతిపెద్ద విదేశీ సామ్రాజ్యం అయింది.

తరువాతి యుద్ధాలు మరియు ఇతర సమస్యలు చివరకు సాంరాజ్యవైభవం తగ్గిపోయిన స్థితికి దారితీశాయి. స్పెయిన్ నెపోలియన్ దాడుల గందరగోళం దేశంలో ప్రకల్పనలను సృష్టించి సామ్రాజ్యం స్వతంత్రం ఉద్యమాలకు ప్రేరణ ఇచ్చి సాంరాజ్యం విచ్ఛిన్నమై రాజకీయంగా అస్థిరత ఏర్పడింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు స్పెయిన్ ఒక విధ్వంసకర పౌర యుద్ధంతో బాధపడటంతో సర్వాధికార ప్రభుత్వాల పాలనలోకి వచ్చింది. అది కొంతకాలం స్థబ్ధత తరువాత ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధిలో పెరుగుదల సంభవించడానికి కారణం అయింది. చివరికి పార్లమెంటరీ రాచరికరాజ్యాంగ రూపంలో ప్రజాస్వామ్యం శాంతియుతంగా పునరుద్ధరించబడింది. 21 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు స్పెయిన్ ఐరోపా సమాఖ్యలో చేరింది. తరువాత ఒక సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం మరియు స్థిరమైన ఆర్థిక వృద్ధిని అనుభవించింది. అది ఆర్ధిక మరియు పర్యావరణ సవాళ్లతో కొత్త ప్రపంచీకరణ ప్రపంచాన్ని ప్రారంభించింది.

చరిత్ర పూర్వం మరియు రోమన్ ప్రజలరాకకు ముందు[మార్చు]

Pre-Roman map of The Iberian Peninsula
Celtic castro in Galicia

అటపుర్కాలో నిర్వహించబడిన పురావస్తు పరిశోధనల ఆధారంగా ఐబెరియన్ ద్వీపకల్పం 1.2 మిలియన్ సంవత్సరాల నుండి క్రితం మానవనివాసితంగా ఉంది. [15] అటపుర్కాలో లభించిన శిలాజాలు ఐరోపాలో హోమో యాన్సెసెసర్‌లో మొట్టమొదటిగా తెలిసిన హోమినిలని గుర్తించాయి. ఆధునిక మానవులు మొట్టమొదట సుమారు 35,000 సంవత్సరాల క్రితం పాదయాత్రలో ఇబెరియా ప్రాంతానికి వచ్చారు. [16][ఆధారం యివ్వలేదు] ఈ చరిత్ర పూర్వ మానవ నివాసాల ఉత్తమమైన కళాఖండాలకు క్రీ.పూ. 35,600 నుండి 13,500 BC వరకు క్రో మాగ్నోన్ రూపొందించిన ఉత్తర ఇబెరియాలోని కాంటాబ్రియాలోని అల్టామిరా గుహలో ప్రసిద్ధ చిత్రాలు సాక్ష్యంగా ఉన్నాయి.[14][17]పురావస్తు మరియు జన్యు సంబంధిత ఆధారాలు ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పం గత మంచు యుగం ముగింపు తరువాత ఉత్తర ఐరోపాను పునఃప్రారంభించిన అనేక ప్రధాన శరణాలయాల్లో ఒకటిగా వ్యవహరించింది.

రోమన్ల విజయానికి ముందు ఐబెరియన్ ద్వీపకల్పంలో నివసించిన ఇబెరియన్స్ మరియు సెల్ట్స్ అతి పెద్ద సమూహాలుగా ఉన్నాయి. ఇబెరియన్లు ఈశాన్యం నుండి ఆగ్నేయ మద్య ద్వీపకల్పంలోని మధ్యధరా వైపు నివసించారు. సెల్ట్స్ వాయువ్య నుండి నైరుతి వరకూ ద్వీపకల్పంలోని లోపలి మరియు అట్లాంటిక్ వైపులా నివసించారు. పైరెంసిస్ పర్వత శ్రేణి మరియు పక్కనే ఉన్న ప్రాంతాల పశ్చిమ ప్రాంతంలో బాస్‌క్యూలు ఆక్రమించారు. ఫినోనియస్-ప్రభావిత టార్స్తేరియన్స్ సంస్కృతి నైరుతీలో వృద్ధి చెందింది మరియు లూసిటానియన్లు మరియు వెట్టోన్స్ పశ్చిమ ప్రాంతాలను ఆక్రమించారు. తీరప్రాంతాలలో అనేక మంది ఫెనిషియన్లు పలు నగరాలను స్థాపించారు. తూర్పున గ్రీకులు వర్తక స్థావరాలు మరియు స్థావరాలను స్థాపించారు. చివరకు ఫోనీషియన్-కార్తగినియన్లు మెసెటా వైపుగా విస్తరించారు. అయితే కార్లిజినియన్లు ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పంలోని తీరప్రాంతాల్లో స్థిరపడ్డారు.

రోమన్ సాంరాజ్యం మరియు గోథిక్ రాజ్యం[మార్చు]

Toledo, capital of the Visigothic Kingdom

సెకండ్ పునిక్ యుద్ధం సమయంలో సుమారుగా క్రీ.పూ. 210 మరియు 205 మధ్యకాలంలో విస్తరించిన రోమన్ రిపబ్లిక్ మధ్యధరా తీరం వెంట కార్తగినియన్ వాణిజ్య కాలనీలను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పాన్ని జయించటానికి రోమన్లు ​​దాదాపు రెండు శతాబ్దాల కాలాన్ని తీసుకున్నప్పటికీ వారు ఆరు శతాబ్దాలపాటు దానిపై నియంత్రణను కొనసాగించారు. రోమన్ పాలన, చట్టం, భాష మరియు రోమన్ రహదారి నిర్మాణాలకు కట్టుబడి ఉంది. [18]

హిస్పానియా ప్రాంతాలలో వేర్వేరు శాతాలతో సెల్టిక్ మరియు ఇబెరియన్ జనాభా సంస్కృతులు నెమ్మదిగా రోమనైజేషన్ (లాటిన్‌కు) మార్పు చెందాయి. అవి స్థానిక హిస్పానియాల వారు నివసించే హిస్పానియాలలో భాగంగా ఉన్నాయి. స్థానిక నాయకులు రోమన్ కులీన వర్గాలలో చేరారు. [19] రోమన్ విఫణికి మరియు దాని నౌకాశ్రయాలు బంగారు, ఉన్ని, ఆలివ్ నూనె మరియు వైన్లను ఎగుమతి చేసింది. నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల పరిచయంతో వ్యవసాయ ఉత్పత్తి పెరిగింది వీటిలో కొన్ని ఉపయోగంలో ఉన్నాయి. చక్రవర్తులు హాడ్రియన్, ట్రాజన్, మొదటి థియోడోసియస్ మరియు తత్వవేత్త సెనెకా హిస్పానియాలో జన్మించారు. క్రీ.శ .1 వ శతాబ్దంలో హిస్పానియలో క్రైస్తవ మతం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది క్రీ.శ. 2 వ శతాబ్దంలో నగరాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. [19] ఈ కాలం నుండి స్పెయిన్ ప్రాంతంలో ప్రస్తుతం ఉన్న భాషలు మరియు మతం మరియు దాని చట్టాల మూలాధారం చాలా వరకు ఉద్భవించాయి. [18]

409 లో జర్మనిక్ స్యూబి మరియు వాండల్స్ సర్మాటియన్ అలాన్స్‌తో కలిసి రోమన్ స్వాభిమాని ఆహ్వానంతో ద్వీపకల్పంలో ప్రవేశించడంతో హిస్పానియలో పాశ్చాత్య రోమన్ సామ్రాజ్యం అధికారం బలహీనపడడం ప్రారంభమైంది.407 ప్రారంభలో రైన్ దాటి ఈ తెగలు గాల్‌లో విధ్వంశం సృష్టించాయి. సుయెబి ప్రస్తుతం ఆధునిక గలిసియా మరియు ఉత్తర పోర్చుగల్లో ఒక సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారు. అయితే వాండల్స్ 420 నాటికి దక్షిణ స్పెయిన్‌లో తమను తాము స్థాపించారు. 429 లో ఉత్తర ఆఫ్రికాకు వెళ్లి 439 లో కార్తేజ్ తీసుకున్నారు. పశ్చిమ సామ్రాజ్యం విచ్ఛిన్నమై సామాజిక మరియు ఆర్థిక పునాది చాలా సరళీకృతం చేయబడింది: కానీ చివరి మార్పు రూపంలో వారసత్వ పాలనలు క్రైస్తవ మతం మరియు పరిణామం చెందుతున్న రోమన్ సంస్కృతి సమానత్వం వంటి చివరి సామ్రాజ్యం మరియు చట్టాలను నిర్వహించాయి.

ఐబెర్రియా అంతటా రోమన్ పాలనను పునరుజ్జీవిస్తున్న ఉద్దేశ్యంతో బైజాంటైన్స్ దక్షిణప్రాంతంలో స్పెయిన్‌లో ఒక యాదృచ్ఛిక ప్రావింస్‌ను స్థాపించింది. అయినప్పటికీ చివరికి హిస్పానియ విసిగోతిక్ పాలనలో తిరిగి చేరింది.

స్పానిష్-గోతిక్ విద్వాంసులు బ్రాలోయో ఆఫ్ సారాగోజా మరియు సెసిల్లె ఇసిడోర్ వంటివి శాస్త్రీయ గ్రీకు మరియు రోమన్ సంస్కృతిని నిలుపుకోవడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి.మధ్య యుగాలలో ఐరోపాలోని ఇసిడోర్ అత్యంత ప్రభావశీలమైన క్లెరిక్స్ మరియు తత్వవేత్తలలో ఒకడుగా గుర్తించబడ్డాడు. అతని సిద్ధాంతములు విలిగోతిక్ కింగ్డమ్‌ను ఏరియన్ డొమైన్ నుండి టోలెడో కౌన్సిల్‌లో ఒక క్యాథలిక్‌గా మార్చటానికి చాలా ముఖ్యపాత్ర వహించాయి. ఈ గోతిక్ రాజ్యం ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పంలో మొట్టమొదటి స్వతంత్ర క్రైస్తవ రాజ్యంగా మరియు రీకాన్‌క్విస్టాలో ముస్లిం పాలనకు వ్యతిరేకంగా వివిధ రాజ్యాలలో ఒకటి అయింది. ఇసిడోర్ సృష్టించిన మొట్టమొదటి పశ్చిమ ఎన్సైక్లోపీడియా మధ్య యుగంలో భారీ ప్రభావం చూపింది. [20]

మద్య యుగం ముస్లిం యుగం మరియు పునర్విజయం[మార్చు]

రోన్సెవాక్స్ పాస్ (778) యుద్ధంలో ఒక బాస్క్యూ మరియు ముస్లిం-ములాడి (బాను కాసి) కూటమిని ఓడించిన ఫ్రాంక్ నాయకుడు రోలాండ్ మరణంతో ఐనాగో అరిస్టా నాయకత్వంలోని నావెర్రా రాజ్యం ప్రారంభమైంది

8 వ శతాబ్దంలో ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి మూరిష్ ముస్లిం సైన్యాలు దాదాపుగా అన్ని ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పాలను (711-718) స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. ఈ విజయాలు ఉమయ్యద్ కాలిఫేట్ విస్తరణలో భాగంగా ఉన్నాయి. ద్వీపకల్పంలోని వాయువ్య పర్వతప్రాంత ప్రాంతంలో ఒక చిన్న ప్రాంతం మాత్రమే ప్రారంభ ఆక్రమణకు అడ్డుపడింది.

ఇస్లామీయ ధర్మశాస్త్రంలో క్రైస్తవులు మరియు యూదులకు ధీమి అధీన హోదా ఇవ్వబడ్డారు. ఈ హోదా క్రైస్తవులు మరియు యూదులు వారి మతాన్ని బుక్ ఆఫ్ పీపుల్గా అనుమతించింది కానీ వారు ప్రత్యేక పన్ను చెల్లించాల్సి వచ్చింది.ముస్లింలకి తక్కువగా చట్టబద్ధమైన మరియు సాంఘిక హక్కులను కలిగి ఉండేవారు. [21][22]

కాటలాన్ రోమన్స్క్యూ చర్చిలు వాల్ డి బోయి

ఇస్లాం మతం మార్పిడిని అధికరిస్తూ వేగంతో ముందుకు సాగింది. 10 వ శతాబ్దం చివరినాటికి అల్-అండలస్ జనాభాలో చాలామంది ములాడీస్ (జాతి ఇబెరియన్ మూలానికి చెందిన ముస్లింలు) ఉన్నారు.[23][24]

ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పంలోని ముస్లిం సమాజం విభిన్నమైన సాంఘిక ఉద్రిక్తతలచే చుట్టుముట్టబడింది. ఉత్తర ఆఫ్రికా బెర్బెర్ ప్రజలు ఆక్రమించడానికి అవసరమైన ఆయుధాలు మరియు సైన్యాలను విస్తారంగా అత్యధికంగా అందించారు. వీరు మధ్య ప్రాచ్యం నుండి అరబ్ నాయకత్వంతో గొడవపడ్డాకాలక్రమేణా ప్రధానంగా గుడాల్‌క్వివిర్ నది లోయలో వాలెన్సియా, ఎబ్రో నదీ లోయ మరియు (ఈ కాలం చివరిలో) గ్రెనడా పర్వత ప్రాంతంలో ఉన్న తీరప్రాంత ప్రాంతంలో పెద్ద మూరిష్ జనాభా స్థాపించబడింది.[24]

మూడవ అబ్దుర్రహ్మాన్ పాలనలో ఖలీఫా రాజధాని కార్డోబా పశ్చిమ ఐరోపాలో అతిపెద్ద ధనిక మరియు అధునాతనమైన నగరం అయింది. మధ్యధరా వాణిజ్యం మరియు సాంస్కృతిక మార్పిడి వృద్ధి చెందాయి. ముస్లింలు మధ్య ప్రాచ్యం మరియు ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి గొప్ప మేధో సంప్రదాయాన్ని దిగుమతి చేసుకున్నారు. ఆ సమయంలో అవేరోస్ ఇబ్న్ అరబీ మరియు మైమోనిడెస్ వంటి కొంతమంది ప్రముఖ తత్వవేత్తలుగా గుర్తించబడ్డారు. ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పంలోని రోమన్ సంస్కృతులు ముస్లిం మరియు యూదు సంస్కృతులతో సంక్లిష్ట మార్గాల్లో సంకర్షణ చెందాయి. ఈ ప్రాంతం ప్రత్యేకమైన సంస్కృతిని అందించింది.[24]

ప్రజలు అధికంగా పట్టణాల వెలుపల నివసించారు. ముస్లిం నాయకులు అరుదుగా భూస్వాములను తొలగించటం కారణంగా కొత్త పంటలు మరియు సాంకేతికతలను ప్రవేశపెట్టడం వలన రోమన్ కాలాల నుండి భూమి యాజమాన్యం వ్యవస్థ ఎక్కువగా చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. రోమన్ సామ్రాజ్యం మాజీ భూభాగాలలో మొదట ఆసియా నుండి వచ్చిన కొత్త ఉత్పత్తిని పరిచయం చేసే వ్యవసాయ విస్తరణకు దారి తీసింది. [25]

ఆరగాన్ పెట్రోనిల్లా మరియు రామోన్ బెరెంగౌర్ IV, బార్సిలోనా యొక్క కౌంట్, ఆరగాన్ యొక్క క్రౌన్ రాజవంశం యొక్క యూనియన్
పెర్సిస్ ఆఫ్ అబ్సెస్ డి కాస్టిల్లా, అర్కో డి శాంటా మారియా, బర్రోస్. కస్టెయిల్ కౌంటీలో, ఫెర్నాన్ గొంజాలెజ్ తరువాత రాజ్యం, చట్టం ఫాజానస్, కస్టం (లా) ఆధారంగా రూపొందించబడింది

11 వ శతాబ్దంలో ముస్లిం హోల్డింగ్లు ప్రత్యర్థి తైఫా రాజ్యాలుగా చీలిపోయాయి. చిన్న క్రైస్తవరాజ్యాల వారి భూభాగాలను విస్తరించడానికి అవకాశం కల్పించబడింది.[24] అల్మోరావిడ్స్ మరియు ఆల్మహోడ్స్‌లోని ఇస్లామిక్ పాలక విభాగాలు ఉత్తర ఆఫ్రికా నుండి వచ్చిన ముస్లిం హోల్డింగ్స్ ఐక్యత పునరుద్ధరించాయి. ఇది ఇస్లాం తక్కువ సహనంతో కూడిన అన్వయంతో ముస్లింల అదృష్టాన్ని పునరుద్ధరించింది. ఈ పునరుత్థాన ఇస్లామిక్ రాజ్యం పాక్షికంగా క్రైస్తవ ప్రయోజనాలకు వ్యతిరేకంగా శతాబ్దాల కంటే అధికమైన విజయాలను సాధించింది.

ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పంపై క్రైస్తవ పాలన తిరిగి స్థాపించబడే వరకు రీకన్క్విస్టా (పునఃస్థాపన) శతాబ్దాలుగా కొనసాగింది. 722 లో డాన్ పెలయో విజయం సాధించిన కోవాడాంగ యుద్ధంతో మొదలైన రీకోకాస్టాను ఇబెరియన్ ద్వీపకల్పంపై ముస్లిం పాలన కాలం కొనసాగింది. ముస్లిం దళాలపై క్రైస్తవ సైన్యం విజయం వాయువ్య తీరప్రాంత పర్వతాల వెంట అస్టురియస్ యొక్క క్రిస్టియన్ రాజ్యం యొక్క సృష్టికి దారితీసింది. పాలన కొంతకాలం కొనసాగిన తర్వాత 739 లో గలీసియా నుండి ముస్లిం దళాలు నడుపబడ్డాయి. చివరకు మధ్యయుగ ఐరోపా అతి పవిత్రమైన ప్రదేశాలలో శాంటియాగో డి కాంపోస్ట్టాలో ఒకదానిని హోస్ట్ చేసి క్రొత్త క్రైస్తవ రాజ్యంలోకి చేర్చారు. శతాబ్దాలుగా లియోన్ రాజ్యం బలమైన క్రైస్తవ రాజ్యంగా కొనసాగింది. 1188 లో లియోన్‌లో (లియోన్ కార్టెస్) ఐరోపాలో మొట్టమొదటి ఆధునిక పార్లమెంటరీ సమావేశం నిర్వహించబడింది. లియోనేస్ భూభాగం నుంచి ఏర్పడిన కాస్టిలే రాజ్యం వారసునిగా బలమైన రాజ్యంగా ఉంది. రాజులు మరియు ప్రభువులు ఈ కాలంలో శక్తి మరియు ప్రభావం కొరకు పోరాడారు. రోమన్ చక్రవర్తుల ఉదాహరణ క్రౌన్ రాజకీయ లక్ష్యాన్ని ప్రభావితం చేసింది. అయితే పూర్వీకులు భూస్వామ్యవాదం నుండి లాభం పొందారు.


ముస్లిం సైన్యాలు పైరినీస్కు ఉత్తరంవైపుకు వెళ్ళి ఫ్రాంకియా యుద్ధంలో ఫ్రాంకిష్ దళాల చేత ఓడించబడ్డాయి. 760 వ ఫ్రాన్సులోని చాలా దక్షిణానప్రాంతానికి నెట్టివేయబడి సముద్రంలో తీరానికి చేరుకుంది. తరువాత ఫ్రాన్కిష్ దళాలు పైరరీల దక్షిణ భాగంలో క్రిస్టియన్ కౌంటీలను స్థాపించారు. తరువాత ఈ ప్రాంతాలు నవార్రే మరియు ఆరగాన్ రాజ్యాలుగా విస్తరించింది.[26] అనేక శతాబ్దాలుగా ఎబ్రో మరియు డౌరో లోయలలో ఇబెరియా ముస్లిం మరియు క్రైస్తవ నియంత్రిత ప్రాంతాల మధ్య నిలకడలేని సరిహద్దులు ఉండేవి. {{double image|right|Ramon Llull.jpg|154|Ibn Arabi.jpg|140|ఫ్రాన్సిస్కాన్ రామోన్ లల్ల్ మరియు సుఫీ ఐబిన్ అరబీ, మార్మిక సిద్ధాంతకర్తలు]] బార్సిలోనా కౌంటీ మరియు ఆరగాన్ సామ్రాజ్యం ఒక వంశానుగత యూనియన్లో ప్రవేశించి మధ్యధరా ప్రాంతంలో భూభాగం మరియు అధికారాన్ని పొందాయి. 1229 లో మజోర్కాను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కాబట్టి 1238 లో వాలెన్సియా.

The Almohads transferred the capital of Al-Andalus to Seville.

అల్-అండలస్ పరాజయం పాలైన టైయిఫా రాజ్యాలలో దీర్ఘకాలం పోరు కొనసాగించిన ఐబీరియన్ క్రైస్తవ రాజ్యాలు స్థిరత్వం సంపాదించటానికి దోహదపడ్డాయి. 1085 లో వ్యూహాత్మకంగా కేంద్ర నగరం టోలెడోను సంగ్రహించడం క్రైస్తవ రాజ్యాలకు అనుకూలంగా అధికార నియంత్రణలో ముఖ్యమైన మార్పుగా గుర్తించబడింది. 12 వ శతాబ్దంలో ఒక గొప్ప ముస్లిం పురోగమనం తరువాత దక్షిణాన ఉన్న గొప్ప మూరిష్ కోటలు 13 వ శతాబ్దంలో క్రిస్టియన్ స్పెయిన్‌లో - 1236 లో కార్డోబా మరియు 1248 లో సెవిల్లెలకు పతనం అయ్యాయి. 13 వ మరియు 14 వ శతాబ్దాలలో మొరాకో రాజవంశం ముట్టడించి దక్షిణ తీరంలోని ఎన్‌క్లేవ్స్ కానీ ఐబెర్రియాలో నార్తరన్ ఆఫ్రికన్ పాలనను పునఃస్థాపించడానికి తమ ప్రయత్నంలో విఫలమయ్యాయి. స్పెయిన్లో 800 సంవత్సరాల ముస్లిం ఉనికిని పొందిన తరువాత గ్రెనడా చివరి నస్రిద్ సుల్తానేట్ 1492 లో కాథలిక్ చక్రవర్తులు కాస్టిలే క్వీన్ ఇసాబెల్లాకు లొంగిపోయాడు.[27] ఆరగాన్ రాజు రెండవ ఫెర్డినాండ్‌కు అప్పగించబడుతుంది.[28][29][30]

Alfonso X, pretender to the Holy Roman Empire crown and king of the Crown of Castile

13 వ శతాబ్దం మధ్యలో రోమన్ మరియు గోథిక్ సంప్రదాయాల్లో ఆధారపడిన ద్వీపకల్ప క్రైస్తవ రాజ్యాలలో సాహిత్యం మరియు తత్వశాస్త్రం మళ్లీ వృద్ధి చెందాయి. ఈ సమయంలో నుండి ఒక ప్రముఖ తత్వవేత్త రామన్ లాల్. అబ్రహం క్రెస్క్యూస్ ఒక ప్రముఖ యూదు కార్ట్రాగ్రాఫర్. రోమన్ చట్టం మరియు దాని సంస్థలు శాసనసభ్యులకు నమూనా. ఈ రోమన్ మరియు గోతిక్ గతంను బలోపేతం చేయడంపై కాస్టిలే రాజు అల్ఫోన్సో మరియు ఐబెరియన్ క్రిస్టియన్ రాజ్యాలన్ని మధ్యయుగ ఐరోపా క్రైస్తవ మతంతో కలిపాడు. అల్ఫోన్సో పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం ఎన్నుకోబడిన వ్యక్తిగా పనిచేసి సైట్ పార్టిడాస్ కోడ్ను ప్రచురించాడు. అనేది సాధారణంగా 12 వ మరియు 13 వ శతాబ్దాలలో టోలెడో నగరంలో కలిసి పనిచేసిన పండితుల సమూహాన్ని టోలెడో స్కూల్ ఆఫ్ ట్రాంస్‌లేటర్స్ వర్ణిస్తుంది. ఇది సాంప్రదాయ క్లాసిక్ ఇస్లామిక్ ప్రసారం మధ్యయుగ ఐరోపాకు ప్రధాన ఇస్లామిక్ రచనలు అరబిక్, పురాతన గ్రీకు, మరియు ప్రాచీన హీబ్రూ నుండి అనేక తత్వ మరియు శాస్త్రీయ రచనలను అనువదించడానికి ఉపయోగపడింది. స్పెయిన్లోని ఇతర రొమన్స్ భాషలను కాటలాన్, అస్టెరిషియన్ మరియు గెలీలియన్ లాంటి స్పెషల్ ఇతర రోమన్స్ లాంగ్వేజ్ నుండి స్పెయిన్ జాతీయ భాష మరియు లియుగ్యు ఫ్రాంకాగా మారిన తర్వాత కాస్టిలియన్ భాష -ఇది సాధారణంగా "స్పెయిన్" గా పిలవబడుతుంది (ముఖ్యంగా చరిత్రలో మరియు ప్రస్తుతం), అలాగే లాటిన్ ఐరోపాలో ఇతర రొమన్స్ భాషలు. బాస్క్ (స్పెయిన్లో ఉన్న మాత్రమే రోమన్ భాష కాని ఒకేఒక భాష )ఆరంభకాల బాస్క్ నుంచి మధ్యయుగ వరకు కొనసాగాయి. సాన్ మిలన్ డి లా కొగోల్ల ఆరామాలలో స్థాపించబడిన గ్లోసాస్ ఎమిలియన్స్ బాస్క్యూ మరియు స్పానిష్ రెండింటిలో మొదటి వ్రాసిన పదాలను కలిగి ఉంది, మొదటిసారిగా లాటిన్ ఒక పరిణామంగా రెండవ స్థాపనలో ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

Alhambra. Granada was the last Taifa in the Peninsula.

కేంద్రీకృతమై ఆరగాన్ సింహాసనాధికారానికి సాక్ష్యంగా ఉంది. మధ్యధరా సముద్రం సిసిలీ మరియు ఏథెన్సులకు కూడా ఇది విస్తరించింది. [31] ఈ సమయానికి పాలెలియాస్ (1212/1263) మరియు సాలమన్కా (1218/1254) విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి. 1348 మరియు 1349 నాటి బ్లాక్ డెత్ స్పెయిన్ నాశనం చేసింది.[32]

స్పెయి సాంరాజ్యం[మార్చు]

School of Salamanca (origin of modern international law theories) and Colegio de San Gregorio of Valladolid (origin of modern human rights theories).

1469 లో కాస్టిలే మరియు ఆరగాన్ క్రిస్టియన్ రాజ్యాలకు కిరీటాలు చిహ్నంగా ఉన్న మొదటి ఇసాబెల్లా మరియు ఆరగాన్ రెండవ ఫెర్డినాండ్ వివాహం ద్వారా సమైఖ్యం చేయబడ్డాయి. 1478 లో కానరీ ద్వీపాల విజయం పూర్తి అయ్యింది మరియు 1492 లో కాస్టైల్ మరియు ఆగాగాన్ మిలిటరీ దళాలు దాని ఆఖరి పాలకుడు 12 వ ముహమ్మద్ నుండి గ్రెనడా ఎమిరేట్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. దీంతో ఇబెరియాలో ఇస్లామిక్ పాలన 781 సంవత్సరాల ఉనికిని చివరగా కోల్పోయింది. అదే సంవత్సరం స్పెయిన్ యూదులకు స్పానిష్ ఇన్‌క్విసిషన్ సమయంలో స్పానిష్ భూభాగాల్లో కాథలిక్కులు లేదా బహిష్కరణలను ఎదుర్కోవలసిందిగా ఆదేశించారు.[33] గ్రెనడా ఒడంబడిక ముస్లింల పట్ల మతపరమైన సహనం మంజూరు చేసారు. [34] కొన్ని సంవత్సరాలుగా కాస్టిలే రాజ్యంలో 1502 లో మరియు 1527 లో ఆరగాన్ రాజ్యంలో చట్టవిరుద్ధం చేయబడటానికి ముందే స్పెయిన్ ముస్లిం జనాభా నామమాత్రంగా క్రిస్టియన్ మొరిస్కోస్ అయ్యింది. గ్రెనడాకు చెందిన మొర్కోస్కో తిరుగుబాటు ఆల్ఫుజ్రాస్ యుద్ధం అని పిలిచే కొన్ని దశాబ్దాల తరువాత స్పెయిన్ పూర్వ-ముస్లిం జనాభా గణనీయమైన సంఖ్యలో బహిష్కరించబడింది. ప్రధానంగా ఉత్తర ఆఫ్రికాలో స్థిరపడింది. [lower-alpha 1] [35] 1492 లో ఇసాబెల్లా నిధుల సహాయంతో న్యూ వరల్డ్ లో క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్ ప్రవేశం ఒక మైలురాయిగా గుర్తించబడింది. కొలంబస్ మొదటి సముద్రయానం అట్లాంటిక్‌ను అధిగమించి, కరేబియన్ ద్వీపాలకు చేరుకుంది, ఇది యూరోపియన్ అన్వేషణకు మరియు అమెరికాల విజయంతో ప్రారంభమైంది, అయినప్పటికీ కొలంబస్ అతను ఓరియంట్ చేరుకున్నాడని అంగీకరింపజేసాడు. హెర్నాన్ కోర్టేస్ మరియు ఫ్రాన్సిస్‌కో పిజారో వంటి సాహసయాత్రికులతో అమెరికాల వలసరాజ్యం ప్రారంభమైంది. స్థానిక మరియు స్పానిష్ సంస్కృతులు మరియు వ్యక్తుల మధ్య మిశ్రమజాతుల ఉదయం అనేది నియమంగా మారింది.

పునరుజ్జీవనం న్యూ మోనార్క్ ఇసాబెల్లా మరియు ఫెర్డినాండ్‌లకు స్థానిక ప్రభువు వ్యయంతో రాయల్ శక్తిని కేంద్రీకరించారు. ఎస్ప్యాన అనే పదం పురాతన మూలమైన హిస్పానియ ఇది రెండు రాజ్యాలను పూర్తిగా గుర్తించడానికి ఉపయోగించబడింది.[35] వారి విస్తారమైన రాజకీయ, చట్టపరమైన, మత మరియు సైనిక సంస్కరణలతో, స్పెయిన్ మొదటి ప్రపంచ శక్తిగా ఉద్భవించింది.


స్పెయిన్ ప్రతి రాజ్యం సామాజిక, రాజకీయ, చట్టాలు, కరెన్సీ మరియు భాషలలో స్పెయిన్ ప్రతి రాజ్యం ఒక ప్రత్యేక దేశంగా మిగిలి ఉన్నప్పటికీ వారి సార్వభౌమాధికారాల వివాహం ద్వారా ఆరగాన్ మరియు కాస్టిలే కిరీటాన్ని సమైఖ్యం చేయడం ఆధునిక స్పెయిన్ మరియు స్పానిష్ సామ్రాజ్యానికి ఆధారంగా ఉంది.[36][37]

Anachronous map of the Spanish Empire, including territorial claims
María Pacheco, last leader of Revolt of the Comuneros, one of the first modern revolutions

నూతన నిరంకుశవాద శైలి హబ్స్బర్గ్ చక్రవర్తి మీద రెండు తిరుగుబాట్లు : కాస్టిల్లో కామినెరోస్ తిరుగుబాటు మరియు మాజోర్కా మరియు వాలెన్సియాలో బ్రదర్హుడ్ల తిరుగుబాటు జరిగాయి. పోరాటాల తర్వాత, కమినెరోస్ జువాన్ లోపెజ్ డి పాడిల్లా, జువాన్ బ్రేవో మరియు ఫ్రాన్సిస్‌కో మాల్డోనాడోలను ఉరితీశారు మరియు మారియా పచేకో ప్రవాసంలోకి వెళ్ళాడు. జర్మనీ డి ఫోయిక్స్ కూడా మధ్యధరాలో తిరుగుబాటుతో ముగిసింది.

చార్లెస్ కూడా పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం చక్రవర్తి.]] .]]
చార్లెస్ కూడా పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం చక్రవర్తి]].

స్పెయిన్ 16 వ శతాబ్దం అంతటా మరియు 17 వ శతాబ్దం అంతటా ఐరోపా ప్రధాన శక్తిగా ఉంది. వలసల ఆస్తుల నుండి వాణిజ్యం మరియు సంపద బలోపేతం అయ్యింది. ఇది ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సముద్రపు శక్తిగా మారింది. ఇది మొదటి రెండు స్పానిష్ హాబ్స్‌బర్గ్స్ మొదటి చార్లెస్ (1516-1556) మరియు రెండవ ఫిలిప్ (1556-1598) పాలనాకాలంలో దాని అపోజీని చేరుకుంది. ఈ కాలంలో ఇటాలియన్ వార్స్, రివాల్ట్ ఆఫ్ ది కమినెరోస్, డచ్ రివాల్ట్, మోరిస్కో తిరుగుబాటు, ఒట్టోమన్లు, ఆంగ్లో-స్పానిష్ యుద్ధం మరియు ఫ్రాన్స్తో యుద్ధాలు జరిగాయి. [38] అన్వేషణ మరియు విజయం లేదా రాజ వివాహం పొత్తులు మరియు వారసత్వం ద్వారా, స్పానిష్ సామ్రాజ్యం అమెరికాలు, ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలోని ద్వీపాలు, ఇటలీ ప్రాంతాలు, ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని నగరాలు మరియు ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్, జర్మనీ, బెల్జియం, లక్సెంబర్గ్ మరియు నెదర్లాండ్స్ భూభాగాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి 1519-1521లో సూర్యుడు ఎప్పుడూ అస్తమించని దేశంగా చెప్పబడిన మొదటి సామ్రాజ్యం అయింది. ఇది సముద్రం మరియు భూమి ద్వారా సాహసోపేత అన్వేషణలతో, డిస్కవరీ యుగం, మహాసముద్రాలు, విజయాలు మరియు యూరోపియన్ వలసవాదం ప్రారంభాల మధ్య నూతన వాణిజ్య మార్గాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. స్పానిష్ అన్వేషకులు విలువైన లోహాలను, సుగంధ ద్రవ్యాలు, విలాసలు మరియు గతంలో తెలియని మొక్కలు తిరిగి తీసుకువచ్చారు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా యూరోపియన్ అవగాహనను మార్చడంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.[39] ఈ కాలంలో సాక్ష్యంగా ఉన్న సాంస్కృతిక ఉద్భవిష్యత్వం ఇప్పుడు స్పానిష్ స్వర్ణ యుగంగా పేర్కొనబడింది. సామ్రాజ్య విస్తరణ సమాజాల మరియు సామ్రాజ్యాలు కూలిపోవటం మరియు ఐరోపా నుండి కొత్త వ్యాధులు అమెరికా దేశీయ ప్రజలను నాశనమవడం వలన అమెరికాలో అపారమైన తిరుగుబాటు ఏర్పడింది. మానవతావాదం, కౌంటర్-రిఫార్మేషన్ మరియు కొత్త భౌగోళిక ఆవిష్కరణలు మరియు విజయాలు ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ ఉద్యమం మరియు మానవ హక్కులు అని పిలువబడే మొదటి ఆధునిక సిద్ధాంతాలను అభివృద్ధి చేసిన సలామన్కా స్కూల్ ఆఫ్ అని పిలువబడే మేధో ఉద్యమం ద్వారా ప్రస్తావించబడింది. జువాన్ లూయిస్ వివేవ్ ఈ కాలంలో మరొక ప్రముఖ మానవతావాదిగా గుర్తించబడ్డాడు.

Europe after the Peace of Westphalia

16 వ శతాబ్దం చివరలో మరియు 17 వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగంలో స్పెయిన్ అన్ని వైపుల నుండి కష్టతరమైన సవాళ్లను ఎదుర్కుంది. వేగంగా పెరుగుతున్న ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం ఆధ్వర్యంలో బార్బరీ సముద్రపు దొంగలు అనేక తీర ప్రాంతాల్లో తమ బానిసల దాడుల ద్వారా మరియు ఒక ఇస్లామిక్ ముట్టడి ముప్పు ద్వారా ప్రజాజీవితంలో కల్లోలితమై ఉంది.[40] స్పెయిన్ మరియు ఫ్రాంస్ మద్య తరాచూ యుద్ధాలు జరిగినప్పుడు ఇది సంభవించింది.

ప్రొటెస్టెంట్ సంస్కరణ సామ్రాజ్యం మతపరమైన యుద్ధాలలో మరింతగా లోతుగా లాగబడింది. దీని ఫలితంగా దేశానికి యూరప్ అంతటా మరియు మధ్యధరా ప్రాంతాల్లో బలవంతంగా ఎప్పుడూ సైనిక విస్తరణ ప్రయత్నాలను చేపట్టవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. [41]

17 వ శతాబ్దపు మధ్యకాలంలో మధ్య దశాబ్దాల ఐరోపా యుద్ధాలు - ప్లేగు వ్యాధి వ్యాప్తి మరియు స్పానిష్ హాబ్స్బర్గర్లు ఖండం అంతటా -విస్తృత మత-రాజకీయ విభేదాల్లో దేశాన్ని చుట్టుముట్టాయి. ఈ సంఘర్షణలు దాని వనరులను ఖాళీ చేశాయి మరియు సాధారణంగా ఆర్థిక వ్యవస్థను నిర్లక్ష్యం చేశాయి. స్కాట్లాండ్లోని హాబ్స్బర్గ్ సామ్రాజ్యం చాలా భాగం వరకు స్పెయిన్ పట్టుకుని, పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం సామ్రాజ్యవాద శక్తులు ప్రొటెస్టంట్ దళాల అభివృద్ధిలో పెద్ద భాగాన్ని వెనుకకు తెచ్చాయి. అయితే చివరికి పోర్చుగల్ విభజనను గుర్తించవలసి వచ్చింది. 1580 నుండి 1640 వరకు కిరీటం వ్యక్తిగత యూనియన్లో ఐక్యమై ఉంది. మరియు నెదర్లాండ్స్ మరియు చివరికి తీవ్ర వినాశనం సృష్టించిన యూరోప్ వ్యాప్తంగా ముప్పై సంవత్సరాలు కొనసాగిన యుద్ధం తరువాతి దశల్లో ఫ్రాంస్ కొన్ని తీవ్రమైన సైనిక తిరోగమనాలను ఎదుర్కొంది.[42]

The Family of Philip V. During the Enlightenment in Spain a new royal family reigned, the House of Bourbon.

17 వ శతాబ్దం చివరి భాగంలో స్పెయిన్ నెమ్మదిగా క్షీణించింది. ఈ సమయంలో ఫ్రాన్స్ మరియు నెదర్లాండ్స్‌కు అనేక చిన్న భూభాగాలు అప్పగించబడ్డాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ ఇది 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు కొనసాగిన విస్తారమైన విదేశాల సామ్రాజ్యాన్ని విస్తరించింది.


ఈ తిరోగమనం సింహాసనానికి వారసత్వంగా వివాదానికి దారితీసింది. ఇది 18 వ శతాబ్దం మొదటి సంవత్సరాన్ని ఉపయోగించింది. స్పానిష్ వారసత్వ యుద్ధం అనేది ఒక పౌర యుద్ధంతో కలిపి విస్తృతమైన అంతర్జాతీయ వివాదం మరియు సామ్రాజ్యం దాని యూరోపియన్ ఆస్తులను ఖండించటం మరియు ఖండంలోని ప్రముఖ అధికారాలలో ఒకటిగా దాని స్థానం క్షీణతకు దారితీసాయి. [43] ఈ యుద్ధ సమయంలో ఫ్రాన్సులో పుట్టిన ఒక నూతన రాజవంశంగా బోర్బన్స్ స్థాపించబడింది. మొట్టమొదటి బోర్బన్ రాజు 5 వ ఫిలిప్ క్యాస్టైల్ మరియు ఆరగాన్ కిరీటాన్ని ఒకే రాజ్యంగా మార్చడంతో పాత ప్రాంతీయ అధికారాలను మరియు చట్టాలను రద్దుచేసినప్పుడు ఒక నిజమైన స్పానిష్ రాష్ట్రం స్థాపించబడింది. [44]

మాడ్రిడ్లోని ఎస్క్విలాచే అల్లర్లు, ఫ్రాన్సిస్కో డి గోయాచే, జ్ఞానోదయ పూర్ణవాదం పెరొడ్

18 వ శతాబ్దం నెమ్మదిగా పునరుద్ధరణ మరియు సామ్రాజ్యం ద్వారా సంపద పెరుగుదల చూసింది. నూతన బోర్బన్ రాచరికం పరిపాలన మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థను ఆధునికీకరించే ఫ్రెంచ్ వ్యవస్థపై దృష్టి పెట్టింది. జ్ఞానోదయం ఆలోచనలు సామ్రాజ్యం మేధావులు మరియు రాచరికం కొన్ని మధ్య వేదిక పొందడం ప్రారంభమైంది. స్వాతంత్ర్య అమెరికన్ యుద్ధంలో తిరుగుబాటు చేసే బ్రిటిష్ కాలనీలకు సైనిక సహాయం రాజ్యంలో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో మెరుగుపడింది.[45]

స్వేచ్ఛావిధానం, శ్రామిక ఉద్యమం మరియు జాతీయ విధానం[మార్చు]

1793 లో స్పెయిన్ మొదటి కూటమిలో సభ్యదేశంగా కొత్త రివల్యూషనరీ " ఫ్రెంచ్ రిపబ్లిక్‌ మీద " స్పెయిన్ యుద్ధానికి వెళ్ళింది.పైరినీస్ యుద్ధం తరువాతి దేశానికి గాలీకైజ్డ్ ఉన్నతవర్గాలపై ప్రతిచర్యలో ఓటమి తరువాత ఫ్రాంస్‌లో 1795 లో బేసెల్ వద్ద శాతి ఒప్పందం చేశారు. దీనిలో స్పెయిన్ హిస్పానియో ద్వీపంలో మూడింట రెండు వంతుల ఆధిపత్యం కోల్పోయింది. 1805 లో ట్రఫాల్గార్ యుద్ధంలో బ్రిటీష్ విజయంతో ముగిసిన మూడో కూటమి సంక్షిప్త యుద్ధంలో స్పెయిన్‌కు ఫ్రాంస్‌తొ అనుబంధం ఉందని ప్రధానమంత్రి మన్యుయల్ గొడోయ్ నిర్ధారించాడు. 1807 లో నెపోలియన్ మరియు అప్రసిద్దమైన ప్రధాన మంత్రి మధ్య రహస్య ఒప్పందం బ్రిటన్ మరియు పోర్చుగల్లకు వ్యతిరేకంగా యుద్ధం ప్రకటించటానికి దారి తీసింది. నెపోలియన్ దళాలు దేశంలో ప్రవేశించి పోర్చుగల్ను ఆక్రమించాయి కానీ స్పెయిన్ ప్రధాన కోటలను ఆక్రమించాయి. పరిహాసాస్పద స్పానిష్ రాజు నెపోలియన్ సోదరుడు జోసెఫ్ బొనపార్టేకు విడిచిపెట్టాడు.

జోసెఫ్ బొనపార్టే ఒక తోలుబొమ్మ చక్రవర్తిగా కనిపించారు మరియు స్పానిష్ చేత అపహాస్యం చెందారు. బోనపార్టిస్ట్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా 1808 మే 2 న దేశం అంతటా చేసిన తిరుగుబాటు అనేక జాతీయవాద తిరుగుబాట్లలో ఒకటి.[46] ఈ తిరుగుబాటుదారులు నెపోలియన్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా స్వాతంత్య్ర యుధ్ధం చేశాయి. [47] నెపోలియన్ వ్యక్తిగతంగా జోక్యం చేసుకుని అనేక స్పానిష్ సైన్యాలను ఓడించి బ్రిటీష్ సైన్యాన్ని తిరోగమనం చేయాలని బలవంతం చేశాడు. అయితే స్పానిష్ సైన్యాలు గెరిల్లాలు మరియు వెల్లింగ్టన్ బ్రిటీష్-పోర్చుగీస్ దళాల చేత అధికమైన సైనిక చర్య నెపోలియన్ రష్యా దెబ్బతినడంతో వంటి పరిణామాలు కలిపి 1814 లో స్పెయిన్ నుంచి ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యవాద సైన్యం తొలగింపుకు దారితీసింది. కింగ్ 7 వ ఫెర్డినాండ్ తిరిగి పాలనా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. [48]

The Proclamation of the Spanish Constitution of 1812 in Cádiz

యుద్ధం సమయంలో 1810 లో ఒక విప్లవాత్మక సంస్థ కార్డిస్ ఆఫ్ కాడిజ్ బోనాపర్టి పాలనకు వ్యతిరేక ప్రయత్నం సమన్వయం చేయటానికి మరియు ఒక రాజ్యాంగాన్ని సిద్ధం చేయడానికి సమావేశమైంది. [49] దాని సభ్యులు మొత్తం స్పానిష్ సామ్రాజ్యానికి చెందిన వారే. [50]

1812 లో రాచరికరాజ్యాంగా విశ్వజనీన ప్రాతినిధ్య రాజ్యాంగం ప్రకటించబడింది. కాని బొనాపార్టిస్ట్ పాలన పతనమైన తర్వాత 7 వ ఫోర్డినాండ్ కోర్టెస్ జనరెల్స్‌ను తొలగించి ఒక సంపూర్ణ రాజుగా పరిపాలించాలని నిర్ణయించారు. ఈ సంఘటనలు 19 వ మరియు 20 వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో సంప్రదాయవాదులు మరియు ఉదారవాదుల మధ్య సంఘర్షణకు దారితీసింది.

లారనోయ ఫిగ్యురోలా, మాన్యువల్ రుయిస్ జోర్రిల్ల, ప్రెడిడేస్ మాటో సాగస్టా, జువాన్ ప్రిమ్, ఫ్రాన్సిస్కో సెర్రానో, జువాన్ బటిస్టా టాప్టే, అడెల్డోడో లోపెజ్ డి అయల, జువాన్ అల్వారెజ్ డి లోరెంజానా, ఆంటోనియో రొమేరో ఓర్టిజ్

ఫ్రాన్సు స్పెయిన్ మీద విజయం ఇంపీరియల్ స్పానిష్ ప్రభుత్వ విధానాలను వ్యతిరేకించిన లాటి - అమెరికన్ మరియు సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రజలకు తిరిగి పునరుద్ధరించాలని డిమాండ్ చేశారు. ప్రారంభించి 1809 లో స్పెయిన్ యొక్క అమెరికన్ కాలనీలు వ్యతిరేక వాదులు (స్పానిష్‌లో పుట్టిన పెనింసులర్లు) మరియు క్రియోల్స్ అనేక వరుస విప్లవాలను ప్రారంభించాయి మరియు స్వాతంత్రాన్ని ప్రకటించాయి, ఇది స్పానిష్ అమెరికన్ స్వాతంత్ర యుద్ధాలకు దారితీసింది. అమెరికాలో దాని ప్రధాన భూభాగ కాలనీలపై స్పానిష్ నియంత్రణ ముగిసింది. కింగ్స్ మూడవ ఫెర్డినాండ్ పునరుజ్జీవ ప్రయత్నం వ్యర్థమైంది. ఎందుకంటే వ్యతిరేకతలను కాలనీలలో మాత్రమే కాకుండా లిబరల్ అధికారులు నాయకత్వంలో స్పెయిన్ మరియు సైన్యం తిరుగుబాటులు కూడా కొనసాగాయి. 1826 చివరి నాటికి స్పెయిన్లో నిర్వహించిన ఏకైక అమెరికన్ కాలనీలు క్యూబా మరియు ప్యూర్టో రికోలు.

నెపోలియన్ యుద్ధంలో స్పెయిన్ ఆర్థికసక్షోభం సంభవించింది. లోతుగా విభజించబడి మరియు రాజకీయంగా అస్థిరంగా ఉంది. 1830 మరియు 1840 లలో కార్లిస్ట్స్ అని పిలిచే యాంటీ-లిబరల్ దళాలు కార్లిస్ట్ వార్స్‌లో ఉదారవాదులకు మద్య జరిగిన పోరాటంలో లిబరల్ దళాలు గెలుపొందాయి. కానీ ప్రగతిశీల మరియు సాంప్రదాయిక ఉదారవాదుల మధ్య వివాదం క్రమంగా బలహీనపడి ముగింపుకు వచ్చింది. 1868 నాటి గ్లోరియస్ రివల్యూషన్ మరియు స్వల్పకాలిక మొదటి స్పానిష్ గణతంత్రం తరువాత మరింత స్థిరమైన చక్రవర్తి పాలన స్థాపించబడింది. ఇది స్పానిష్ ప్రభుత్వంలో ప్రగతిశీల మరియు సాంప్రదాయిక ఉదారవాదుల మధ్య ప్రభుత్వ నియంత్రణ భ్రమణ లక్షణాలను కలిగి ఉంది.

బార్సిలోనాలో మొదటి స్పానిష్ రిపబ్లిక్ యొక్క ప్రకటన, 1873. ఫ్రాన్సేస్సి పి ఐ మార్గల్ సమాఖ్యవాదం అధ్యక్షుడు మరియు మేధో సిద్ధాంతకర్త


19 వ శతాబ్దం చివరలో జాతీయవాద ఉద్యమాలు ఫిలిప్పీన్స్ మరియు క్యూబాలో పుట్టుకొచ్చాయి. 1895 మరియు 1896 లలో క్యూబా యుద్ధం స్వాతంత్రం మరియు ఫిలిప్పీన్ విప్లవం మొదలయ్యాయి. చివరికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రమేయం చేసుకుంది. స్పానిష్ అమెరికన్ యుద్ధం 1898 వసంతంకాలంలో జరిగింది. స్పెయిన్‌ ఉత్తర ఆఫ్రికా వెలుపల ఒకప్పుడు విస్తృతంగా కాలనీల సామ్రాజ్యంలో చివరిసారిగా ఓడిపోయింది. ఎల్ డెస్స్టేర్ (ది డిజాస్టర్)గా స్పెయిన్లో యుద్ధం ప్రసిద్ధి చెంది దేశంలోని విశ్లేషణను నిర్వహించడానికి '98 జనరేషన్ 'కు ప్రేరణ కలిగించింది.

ట్రాజిక్ వీక్ ఈవెంట్స్ తర్వాత బార్సిలోనాలో ప్రదర్శన

20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కాలం అభివృద్ధి చెందుతున్న సంపదలో ఒకటిగా మారింది. 20 వ శతాబ్దం కొద్దిగా శాంతి తీసుకువచ్చింది. పశ్చిమ సహారా, స్పానిష్ మొరాకో మరియు ఈక్వెటోరియల్ గినియా వలసరాజ్యాలతో ఆఫ్రికా పెనుగులాటలో స్పెయిన్ ఒక చిన్న పాత్ర పోషించింది. ఇది మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో తటస్థంగా ఉంది (మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం లో స్పెయిన్ చూడండి). మొరాకోలో జరిపిన రిఫ్ యుద్ధం సందర్భంగా సంభవించిన భారీ నష్టాలు ప్రభుత్వానికి అవమానకరంగా మారి రాచరికంను బలహీనపరిచింది. జనరల్ " మైఖేల్ ప్రిమొ డీ రివేరా " (1923-1931)రెండవ స్పానిష్ రిపబ్లిక్ స్థాపనతో ముగింపుకు వచ్చాయి.రిపబ్లిక్ భాషాప్రయుక్తంగా విభజించబడిన ప్రాంతాలకు (బాస్క్యూ మరియు గాల్సియా) స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగించడానికి అంగీకరించింది.స్త్రీలకు ఓటుహక్కు కల్పించబడింది.ఈ సమయంలో ఆస్ట్రియన్ సమ్మె 1934 సంభవించింది.

స్పానిష్ పౌర యుద్ధం, ఫ్రాంకో యుగం[మార్చు]

They shall not pass!... Madrid will be the graveyard of fascism. Fascism was on rise in Europe during Spanish Civil War.

1936 లో స్పానిష్ పౌర యుద్ధం మొదలయ్యింది. మూడు సంవత్సరాలపాటు జనరల్ ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో నేతృత్వంలోని జాతీయవాద దళాలు నాజీ జర్మనీ మరియు ఫాసిస్ట్ ఇటలీ మద్దతుతో సోవియట్ యూనియన్, మెక్సికో మరియు ఇంటర్నేషనల్ బ్రిగేడ్లు మద్దతు ఇచ్చిన రిపబ్లికన్ పక్షాన పోరాడాయి. కానీ బ్రిటీష్ నేతృత్వంలోని నాన్-ఇంటర్వెన్షన్ పాలసీ కారణంగా పాశ్చాత్య శక్తుల దీనికి మద్దతు లేదు. పౌర యుద్ధంలో తీవ్రంగా పోరాడారు మరియు అన్ని వైపులా చేసిన అనేక అనైతిక చర్యలు చోటు చేసుకున్నాయి. ఈ యుద్ధంలో 5,00,000 మంది ప్రజల ప్రాణాలను కోల్పోయినట్లు పేర్కొన్నారు. దేశం నుండి అర్ధ మిలియన్ పౌరులు వెలుపలకు పోయారు.[51][52] 1939 లో జనరల్ ఫ్రాంకో విజయం సాధించి, నియంత అయ్యాడు.

కోల్డ్ వార్ సందర్భంలో ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో మరియు డ్వైట్ డి. ఐసెన్హోవర్ (మాడ్రిడ్ 1959). 1955 లో స్పెయిన్ ఐక్యరాజ్యసమితిలో ప్రవేశించింది.

ఫ్రాంకో క్రింద స్థాపించబడిన రాష్ట్రం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో నామమాత్రంగా తటస్థంగా ఉంది. అయితే యాక్సిస్కు సానుభూతిగా ఉంది. 1937 లో ఏర్పడిన ఫాలెంజ్ ఎస్పనోలా ట్రెరినిషినెస్టా డి డి లాస్ జోన్స్ ఫ్రాన్కో పౌర యుద్ధం తరువాత పాలనలో ఉన్న చట్టపరమైన పార్టీగా ఉంది. పార్టీ ఫలాంగిజం, కమ్యూనిస్ట్-వ్యతిరేకత, జాతీయత మరియు రోమన్ కాథలిక్కులకు నొక్కిచెప్పిన ఫాసిజం రూపాన్ని నొక్కిచెప్పింది. రాజకీయ పార్టీలకు పోటీగా ఉన్న ఫ్రాంకో వ్యతిరేకత కారణంగా 1949 లో ఈ పార్టీని జాతీయ ఉద్యమంగా (మోవిమియానో ​​నాసోనల్) మార్చారు.


రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత స్పెయిన్ రాజకీయంగా మరియు ఆర్థికంగా క్షీణించి ఐక్యరాజ్యసమితి నుండి తొలగించబడింది. ఇది 1955 లో ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం సమయంలో, సోవియట్ యూనియన్ మధ్యధరా సముద్రంలో ఏ విధమైన కదలికకు ఎదురుదాడిగా యుబెరియన్ ద్వీపకల్పంపై ఒక సైనిక ఉనికిని స్థాపించడానికి యు.ఎస్.వ్యూహాత్మకంగా ప్రాముఖ్యమై కేంద్రంగా మారింది. 1960 వ దశకంలో స్పెయిన్ పారిశ్రామికీకరణ ద్వారా అసాధారణంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వృద్ధి రేటును నమోదు చేసింది. ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి మాడ్రిడ్, బార్సిలోనా మరియు బాస్క్యూ కంట్రీకి సామూహిక అంతర్గత వలసలు మరియు ఒక సామూహిక పర్యాటక పరిశ్రమను సృష్టించింది. ఫ్రాంకో నియమం నిరంకుశత్వం, ఒక ఏకజాతీయ జాతీయ గుర్తింపును ప్రోత్సహించడం, జాతీయ కాథలిసిస్ అని పిలవబడే రోమన్ కాథలిసిజం చాలా సంప్రదాయవాద రూపం, మరియు వివక్షాపూరిత భాషా విధానాలకు మద్దతు ఇచ్చింది.

ప్రజాస్వామ్య పునఃస్థాపన[మార్చు]

Federica Montseny speaks at the meeting of the CNT in Barcelona in 1977 after 36 years of exile.

1962 లో దేశ బహిష్కరణ ఉన్న రాజకీయ నాయకులు ఫ్రాంకో పాలనకు వ్యతిరేకంగా మ్యూనిచ్‌లోని యురోపియన్ ఉద్యమ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. అక్కడ వారు ప్రజాస్వామ్యానికి అనుకూలంగా తీర్మానం చేశారు. [53][54][55]

1975 నవంబర్‌లో ఫ్రాంకో మరణంతో జువాన్ కార్లోస్ ఫ్రాంక్విస్ట్ చట్టానికి అనుగుణంగా స్పెయిన్ రాజు మరియు రాష్ట్ర అధిపతి పదవిని పొందాడు. కొత్త స్పానిష్ రాజ్యాంగం ఆమోదంతో 1978 మరియు ప్రజాస్వామ్యం పునరుద్ధరణ చేసి దేశానికి ప్రాంతాల మీద విశేషాధికారం అధికారం పరిమితం చేసి స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ఇంటర్నల్ ఆర్గనైజేషన్ రూపొందించింది. " స్పానిష్ 1977 ఆమ్నెస్టీ లా " ఫ్రాంకో పాలన హింసాత్మకచర్యలలో పాల్గొన్న ప్రజలను శిక్షించకుండా వదిలింది. నిరంకుశ పాలన నుండి ప్రజాపాలనకు మారుతున్న సమయంలో 1976 మార్చి 3 లో విటోరియాలో, 1977 లో అటోచా ఊచకోత వంటి నేరాలకు పాల్పడినవారిని కూడా వదిలివేసింది. స్పెయిన్లోని పీపుల్స్ పార్టీలో ప్రస్తుత ప్రముఖ రాజకీయ పార్టీ వ్యవస్థాపక చైర్మన్ ఫ్రాంకో ప్రభుత్వంలో మంత్రిగా పనిచేసిన మాన్యువల్ ఫ్రగా 2012 లో తన మరణానికి కొంతకాలం వరకు తన రాజకీయ జీవితాన్ని కొనసాగించారు.[56] ఫ్రాంకో పాలనా కాలంలో రూపొందించబడిన ఈ బృందం ప్రజాపాలన మరియు ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి ఆరంభించిన తరువాత కూడా హింసాత్మక చర్యలు కొనసాగించారు.

1981 ఫిబ్రవరి 23 న భద్రతా దళాల మధ్య తిరుగుబాటుదారులు సైనిక ప్రభుత్వాన్ని విధించే ప్రయత్నంలో కోర్టీన్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కింగ్ జువాన్ కార్లోస్ సైనిక దళం ఆదేశం తీసుకున్నాడు మరియు జాతీయ టెలివిజన్ ద్వారా తిరుగుబాటుదారులను లొంగిపోవాలని ఆదేశించాడు.

జోస్ మారియా అజ్నార్, జోర్డి పుజోల్, ఫెలిపే VI మరియు అడాల్ఫో సువరేజ్ 1990 లలో

1980 లలో ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ సాధ్యమయ్యే పెరుగుతున్న బహిరంగ సమాజం సాధించింది. స్వేచ్చపై ఆధారపడిన నూతన సాంస్కృతిక ఉద్యమాలు " లా మోవిడ మాడ్రిలెనా " మరియు " గ్రెగోరియో పీసెస్-బార్బా " మానవ హక్కుల సంస్కృతిని ప్రారంభించింది. 1982 మే 30 న స్పెయిన్ బలమైన నాటో వ్యతిరేకత తరువాత ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ తరువాత నాటోలో చేరింది. ఆ సంవత్సరం స్పానిష్ సోషలిస్ట్ వర్కర్స్ పార్టీ (PSOE) 43 సంవత్సరాలలో మొదటి వామపక్ష ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చింది. 1986 లో స్పెయిన్ యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీలో చేరింది. అది తరువాత యూరోపియన్ యూనియన్‌గా మారింది. ఇ.టి.ఎ.కు వ్యతిరేకంగా డర్టీ యుద్ధంలో ఫెలిపే గొంజాలెజ్ ప్రభుత్వం పాల్గొనడంతో 1996 లో పార్సీడో పాపుల్ (పి.పి.) ప్రభుత్వం పోస్ స్థానంలో వచ్చింది. ఆ సమయంలో PSOE కార్యాలయంలో దాదాపు 14 సంవత్సరాలు కొనసాగింది.

2002 జనవరి 1 న స్పెయిన్ పూర్తిగా యూరోను స్వీకరించింది మరియు స్పెయిన్ 2000 ల ప్రారంభంలో బాగా EU ఆర్థిక సగటు కంటే బలమైన ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించింది. ఏది ఏమయినప్పటికీ, బూమ్ శిఖరాగ్రంలో చాలామంది ఆర్థిక వ్యాఖ్యాతలు జారీ చేసిన బాగా ఆందోళన అసాధారణ ఆస్తి ధరలు మరియు అధిక విదేశీ వాణిజ్య లోటు ఒక బాధాకరమైన ఆర్థిక పతనానికి దారి తీస్తుందని హెచ్చరించింది. [57]

Spain has been a member of the European Union since 1986.

2002 లో స్పెయిన్ అట్లాంటిక్ తీరప్రాంతంలో పెద్ద పర్యావరణ పరిణామాలతో " ప్రెస్టీజ్ ఆయిల్ స్పిల్ " జరిగింది. 2003 లో జోస్ మారియా అజ్నార్ ఇరాక్ యుద్ధంలో యు.ఎస్ అధ్యక్షుడు జార్జి డబ్ల్యు బుష్‌కు మద్దతు ఇచ్చాడు. అయినప్పటికీ స్పానిష్ సమాజంలో యుద్ధానికి వ్యతిరేకంగా ఒక బలమైన ఉద్యమం అధికరించింది. 2004 మార్చి 11 న అల్-ఖైదాచే ప్రేరేపించబడిన స్థానిక ఇస్లామిస్ట్ తీవ్రవాద బృందం స్పానిష్ చరిత్రలో అతిపెద్ద తీవ్రవాద దాడిని నిర్వహించింది. వారు 191 మందిని చంపి మాడ్రిడ్లో ప్రయాణికుల రైళ్లు మీద బాంబులు వేయడం ద్వారా ద్వారా 1,800 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.[58] ప్రారంభ అనుమానాలు బాస్క్ తీవ్రవాద గ్రూపు ఇ.టి.ఎ. పై దృష్టి సారించాయి అయితే. ఇస్లామిస్ట్ ప్రమేయమును సూచించే సాక్ష్యాలు త్వరలో వెలుగులోకి వచ్చాయి. 2004 ఎన్నికల సామీప్యత కారణంగా సంస్కరణ బాధ్యత త్వరగా ఒక రాజకీయ వివాదం అయ్యింది. ప్రధాన పోటీదారులైన పార్టీ పి.పి. మరియు పి.ఎస్.ఒ.ఇ. ఈ సంఘటన నిర్వహణపై ఆరోపణలను చేసింది.[59] మార్చి 14 న జోస్ లూయిస్ రోడ్రిగ్యూస్ జపటొరో నేతృత్వంలో పి.ఎస్.ఒ.ఇ. ఎన్నికలలో గెలుపొందాయి.

Puerta del Sol square in Madrid, shown here on 20 May 2011, became a focal point and a symbol during the protests.

2000 ల ఆరంభంలో ఆర్ధికరంగం విప్లవాత్మక అభివృద్ధి చెందిన సమయంలో స్పెయిన్ విదేశాలలో జన్మించిన ప్రజల సంఖ్య గణనీయమైన వేగంగా అధికరించింది. కానీ తరువాత సంభవించిన ఆర్థిక సంక్షోభం కారణంగా ఇది బాగా క్షీణించింది. [60] 2005 లో స్పానిష్ ప్రభుత్వం స్వలింగ వివాహం చట్టబద్ధం చేసింది. రాజ్యాంగ న్యాయస్థానం మరియు సాంప్రదాయిక ప్రతిపక్షాల ప్రతిఘటనల మద్య అధికారీకరణకు మద్దతు లభించింది. అలాగే లింగ రాజకీయాలపై కోటాలు లేదా లింగ హింసకు వ్యతిరేకంగా చట్టం చేసింది. ఇ.టి.ఎ. తో ప్రభుత్వం చర్చలు జరిపింది. 2010 లో హింసాకాండను శాశ్వతంగా రద్దు చేసింది.

2008 లో స్పానిష్ ఆస్తులు బుడగలా పగిలిపోవడం 2008-16 నాటి స్పానిష్ ఆర్ధిక సంక్షోభం మరియు అధిక నిరుద్యోగం, రాయల్ ఫ్యామిలీ లో అవినీతి మరియు పీపుల్స్ పార్టీ ప్రభుత్వ వ్యయం తగ్గించడం మరియు అవినీతి, 2011-12 పీపుల్స్ పార్టీ నేపథ్యంలో స్పానిష్ నిరసనలు వంటి సఘటనలకు దారితీసాయి. కాటలాన్ స్వతంత్రేచ్ఛ కూడా పెరిగింది. 2011 లో మారియానో ​​రజోయ్ సంప్రదాయవాద పీపుల్స్ పార్టీ 44.6% ఓట్లతో ఎన్నికను విజయం సాధించింది. 2004 నుండి 2011 వరకు ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా ఉన్న తరువాత రాజోయ్ స్పానిష్ ప్రధానమంత్రిగా బాధ్యతలు స్వీకరించి ఇ.యు. స్థిరత్వం సాధించడానికి అవసరమైన కాఠిన చర్యలను కొనసాగించాడు 19 జూన్ 2014 జూన్ 19 న చక్రవర్తి జువాన్ కార్లోస్ తన కుమారుడికి అధికారం స్వాధీనం చేసి తాను ఉపసంహరించుకున్నాడు. అతను 6 వ ఫెలిపే అయ్యాడు.

2017 అక్టోబర్ 1 న ఒక కాటలాన్ స్వాతంత్ర్య ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. అక్టోబరు 27 న కాటలాన్ పార్లమెంటు స్పెయిన్ నుంచి ఏకపక్షంగా స్వతంత్రాన్ని ప్రకటించింది. కాటలాన్ రిపబ్లిక్[61][62] ను స్పానిష్ ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలో స్పానిష్ సెనేట్ ప్రత్యక్ష పాలన ఆమోదించబడింది.[63][64] ఆ రోజు తరువాత సెనేట్ ప్రత్యక్ష పాలనను విధించేందుకు అధికారాన్ని ఇచ్చింది. మిస్టర్ రజో కాటలాన్ పార్లమెంట్‌ను రద్దు చేసి కొత్త ఎన్నికలకు పిలుపునిచ్చాడు.[65] ఏ దేశం కాటలోనియాను ప్రత్యేక దేశంగా గుర్తించలేదు.[66]

చరిత్ర[మార్చు]

యూరొపియన్‌ దేశాల్లో స్పెయిన్‌ ఒకటి. నేడు దానికి ఒక ప్రత్యేకత అంటూ ఏమీ లేదు. కనీసం ఇటలీ, ఫ్రాన్స్‌, జర్మనీ, ఇంగ్లాండ్‌ దేశాల్లాంటి గుర్తింపు కూడా దానికి లేదు. ఐరోపా‌లోని ఇతర అనేక చిన్నాచితక దేశాల్లాగే అదో దేశం. కాని దాని గత చరిత్ర ఎంతో ఘనమైనది. విశిష్టత కలిగింది. క్రీ.శ. 9,10 శతాబ్దంలో అది యూరొప్‌ అంతటిలో ప్రఖ్యాతి గాంచింది. తలమానికంగా నిలిచింది. సభ్యతా సంస్కృతు ల్లోనైతేనేమి, కట్టడాల్లో శిల్పకళా ఖండాల్లోనైతేనేమి, విద్యా విజ్ఞానాల రీత్యా చూసిన, సుస్థిరత సుపరి పాలనరీత్యా చూసినా, అప్పుడది తనకు తానే సాటిగా నిలిచింది.

అరబ్బుల పాలన[మార్చు]

క్రీ.శ. 9వశతాబ్దంలో స్పెయిన్‌లో అరబ్బుల ప్రభుత్వం ఏర్పడిరది. ఈ అరబ్బులు ప్రారంభంలో మొరాకో నుంచి వచ్చారు. కనుక యూరొపియన్‌ చరిత్రకారులు కొందరు ఈ అరబ్బుల్ని ‘మొర్స్‌’ అని కూడా పేర్కొన్నారు. ఇలా స్పెయిన్‌లో ప్రవేశించిన ఈ అరబ్బులు ఈ దేశాన్ని దాదాపు ఎనిమిది వందల సంవత్సరాల వరకు పరి పాలించారు. వారి పరిపాలనా విధానాన్ని ముస్లిం చరిత్రకారులే కాదు, క్రైస్తవ చరిత్రకారులు కూడా కొనియాడారు. జశీఎటశ్రీఱష్‌ దీవ్‌షవవఅ Rవశ్రీఱస్త్రఱశీఅ aఅస ూషఱవఅషవ గ్రంథ రచయిత విలియం డ్రీపర్‌ను అనుసరించి వారు (అరబ్బులు) మానసికంగాను, బుద్ధివివేకాల ద్వారాను ఐరోపా‌ను ప్రగతి పథంలో నడిపించ డానికి అత్యధికంగా తోడ్పడ్డారు. వీరి సభ్యతా సంస్కృతులు, పరిపాలనా తీరుతో సిసిలీ మొత్తం సస్యశ్యామలంగా మారి పోయింది. అప్పుడక్కడ ఐదు విభిన్న జాతులు నివసిస్తుండేవి. వారు ఫ్రెంచ్‌, గ్రీక్‌, లాంగోబార్‌, యూదులు, అరబ్బులు. అయితే పరిపాలకులయిన అరబ్బులు తమ పాలనలో చూపిన ఓర్పు, సహన త్వాల కారణంగా ఈ విభిన్నజాతులు తమ స్వంత చట్టాలనే అనుసరిస్తుండేవి. గ్రీక్‌ వారు ‘జస్టినేన్‌’ చట్టాన్ని అనుసరించేవారు. లాంగోబార్‌ వారిదో ప్రత్యేక చట్టముండేది. నార్మన్లు ఫ్రెంచి చట్టాన్ని అనుసరించేవారు. అరబ్బులు ఖుర్‌ఆన్‌ ప్రకారం నడుచుకునే వారు. ఈ వివిధ జాతుల్ని ఒకే ప్రభుత్వ పాలనలో ఉంచడానికి మహోన్నతమైన, సిసలైన న్యాయం, అసామాన్యమైన ఓర్పు, సహనాలు అవసరమై ఉండేవి. ఈ విష యాన్ని అరబ్బులు బాగా గుర్తించారు. (Aతీaప జబశ్ర్‌ీబతీవ- వీశీశీంఱశీ ూవఱపaఅ- జూaస్త్రవ. 288) నాణేలపై ఉండే వ్రాతలు సగభాగం అరబ్బీలోనూ, సగభాగం లాటిన్‌ భాషలో ఉండేవి. కొన్ని నాణేలపై శిలువ గుర్తులు, కొన్నింటిపై ఇస్లామీయ చిహ్నాలు, ఇంకొన్నింటిపై రెండురకాల చిహ్నాలుండేవి.

సిసిలీని అరబ్బులు తీర్చిదిద్దిన తీరును ూ.ది. ూషశ్‌్‌ీ ఇలా వర్ణించాడు :‘దీని రాజ ధాని నగరమైన ‘పిల్‌రమో’కు ఇతర అన్ని నగరాలపై ఆధిక్యత ఉండేది. ఇది అత్యంత ఐశ్వర్యవంతం, సౌభాగ్య వంతమైన నగరంగా ప్రఖ్యాతిగాంచింది. ఇక్కడి ప్రజలు అత్యంత సఖ్యత గల వారు, అత్యధిక తెలివితేటలు గలవారై ఉండేవారు. ఇక్కడ ఐదు వందల మస్జిదు లుండేవి. ఇక్కడి ప్రధాన మస్జిద్‌ అయిన ‘జామె మస్జిద్‌’లో ఏకకాలంలో ఏడువేల మంది అవలీలగా నమాజు చేసుకునే అవకాశముండేది… ముస్లింలు సైన్స్‌ను అభివృద్ధి పరచడానికి అత్యధికంగా తోడ్పడ్డారు. భూగోళం, రసాయనిక శాస్త్రం, వైద్యశాస్త్రాల్లో వారికి అభిరుచి మెండు……. అరబ్బు భౌతిక శాస్త్రవేత్తలు ‘పిల్‌రమో’ మస్జిద్‌ గోపురాలపై కూర్చుండి (దూర దర్శినిల సహాయంతో) గ్రహాల చలనం, సూర్యచంద్ర గ్రహణాల సమయాలు, విలీనాకాశంలో నక్షత్రాల వ్యాప్తి, వాటి స్థానాల గురించి అధ్యయనం చేసేవారు. ముస్లింలు తమ ధార్మిక స్థలాల గోపురా లను సైంటిఫిక్‌ పరిశోధనల కోసం వాడు కుంటున్నప్పుడు, చర్చీల పాదరీలు ఇటు వంటి విషయాల్ని అత్యంత అసంతృప్తి కరమైన, ఆగ్రహ దృష్టితో చూసేవారు. సిసిలోని అరబ్బు వైద్యులు, తమ స్పెయిన్‌ సోదరులలాగే ఐరోపా‌ అంతటిలో అత్యంత నిపుణులుగా గుర్తించబడేవారు. వీరికి వైద్యం, సర్జరీలో పరిపూర్ణ సామర్థ్య ముండేది……… ‘బతలిమోస్‌’ రచించిన వ్యాకరణ శాస్త్రం, భౌగోళిక శాస్త్రం, కాంతి, ధ్వనికి సంబంధించిన శాస్త్రాలు కేవలం ముస్లింల వల్లనే కాపాడబడ్డాయి. వీటిని నాశనం చేయాలని (క్రైస్తవ) పాదరీలు ఎంతో ప్రయత్నం చేసేవారు. (స్పెయిన్‌ పత్రిక` ఎస్‌.బి. స్కాట్‌, అనువాదం ఎం. ఖలీలుర్రహ్మాన్‌. వా.2, పేజి 67`75) స్పెయిన్‌ను పరిపాలించిన వారిలో అబ్దుర్ర హ్మాన్‌ అద్దాఖిల్‌ మొదటివాడు. అతను మొదటిసారిగా స్పెయిన్‌ తీరంపై అడుగిడ గానే అతనికి ‘సారా’ సమర్పించ బడిరది. బుద్ధీజ్ఞానాల్ని పెంపొందించే వస్తువు కావాలిగాని వాటిని హరించే వస్తువు అవసరం లేదంటూ’ దాన్ని త్రోసిపుచ్చాడు. ఇదేవిధంగా అత్యంత సౌందర్యవతి అయిన ఒక బానిసగత్తె అతనికోసారి సమర్పించబడిరది. ఈమెను నా కళ్ళలో దాచుకుంటే నా నిజలక్ష్యాన్ని నేను మరిచి పోతాను. నా లక్ష్యసాధనలో నేను నిమ గ్నమై ఉంటే ఈ అమ్మాయిపై దౌర్జన్యం చేసినట్లవుతుంద’ని చెప్పి పంపించివేశాడు. ఇలాంటి ఉన్నత శీలం, అపూర్వ గుణగణా లతో అతను ఎలాంటి ప్రభుత్వాన్ని స్థాపిం చాడంటే, యూరొపియన్‌ చరిత్రకారుల్ని అనుసరించి దీనికి సామెత యూరప్‌ చరిత్రలోనే దొరకదు. ప్రజల కొరకు అబ్దు ర్రహ్మాన్‌ ద్వారాలు సదా తెరిచి ఉండేవి. అంతేకాక అతను స్వయంగా తన రాజ్యంలో పర్యటించి అధికారుల చర్యల్ని నిశితంగా పరిశీలించేవాడు. ప్రజల అవస రాలను ఎప్పటికప్పుడు తెలుసుకునేవాడు. విద్యా కళల్ని, పరిశ్రమల్ని, వాణిజ్యాన్ని పురోగమింపజేయడానికి అహర్నిశలు పాటుపడేవాడు. ‘కర్తబ’ నగరాన్ని భవనా లతో, ఉద్యాన వనాలతో ఎలా తీర్చిదిద్దా డంటే వాటిని చూసి తనే గర్వపడేవాడు. అతను తన కుమారుడు, కాబోయే రాజును సంబోధిస్తూ చేసిన హితోప దేశాలు సువర్ణాక్షరాలతో వ్రాయదగినవి. ‘కుమారా! న్యాయ విచారణలో ధనిక, పేద అనే భేదభావాన్ని దరిచేరనీయకు. నీకు లోబడి ఉన్నవారి పట్ల అత్యంత దయ, కనికరాలతో వ్యవహరించు. ఈ ప్రజలంతా దైవ సృష్టితాలే. నగరాల్ని, రాష్ట్రాల్ని విశ్వాసపాత్రులు, అనుభవజ్ఞులు అయిన వారికే అప్పగించాలి. ప్రజల్ని పీడిరచే అధికారుల్ని నిర్దయతో శిక్షించు. నీ సైనికుల పట్ల మధ్యస్థ మార్గాన్ని అవలంభించు. వారికి ఆయుధాలు దేశ రక్షణ కోసమేకాని, దేశాన్ని ధ్వంసం చేయ డానికి ఇవ్వబడవనే విషయాన్ని గుర్తు చెయ్యి. నీ దేశ ప్రజలు నీపట్ల భయంతో విద్వేషంతో కాక ప్రేమతో ఉండేటట్లు వ్యవహరించు. ప్రజలు నీతో భయపడిపోతే చివరికి వారు అపాయ కారులుగా మారి పోతారు. విద్వేషంతో ఉంటే నిన్ను నాశనం చేయ ప్రయత్నిస్తారు. రైతుల్ని సంపూర్ణంగా రక్షించు. వారే మనకు ఆహారాన్ని సమ కూరుస్తారు. అరబ్‌ ముస్లింలు స్పెయిన్‌లో ఎంతటి సహనత్వం, ఓర్పు, మేలిమితో రాజ్య మేలారో యూరొపియన్‌ చరిత్రకారులూ అంగీకరిస్తారు.ఈ విషయంగా మోసియోలీ బాన్‌ ఇలా వ్రాశాడు: ‘అరబ్బులు సిరియా, ఈజిప్ట్‌లో వ్యవహ రించిన రీతిలోనే స్పెయిన్‌ పౌరులతో వ్యవహరించారు. వారి ఆస్తులు, వారి కోటలు, వారి చట్టాలు వారి స్వజాతి అధికారుల పరిధిలోనే ఉండే హక్కుని చ్చారు. కొన్ని షరతులతో సంవత్సరానికి ఒక నిర్ణీత జిజియాను (టాక్సును) విధించారు. ఇది సామాన్యంగా ధనికులపై ఒక దీనారము, పేదలపై అర దీనారము నిర్ణయించబడేది. ఈ షరతులు ఎంత తేలికగా ఉండేవంటే ప్రజలు ఎలాంటి వివాదం లేకుండానే వాటిని అంగీకరిం చారు. ఫలితంగా అరబ్బులుపెద్దపెద్ద జాగీర్‌దార్లతో ఘర్షణపడే అవకాశం లేకుండా పోయింది. (Aతీaప జబశ్ర్‌ీబతీవ- వీశీశీంఱశీ ూవఱపaఅ- జూaస్త్రవ. 248, 249)

‘అరబ్బుల ద్వారా అక్కడ ఏదైతే విప్లవం సంభవించిందో దాని ఫలితంగా ధనికుల కివ్వబడ్డ సర్వ రాయితీలు తొలగించ బడ్డాయి. చర్చీ ఆధిపత్యం తగ్గిపోయింది. పెద్దపెద్ద సుంకాలు తీసివేయబడ్డాయి. ఫలితంగా పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెంద సాగాయి. ధార్మిక హింస, అసహనత్వాల కాలం చెల్లిపోయింది. యూదులు తమ ధార్మిక విషయాల్లో స్వతంత్రులయ్యారు. క్రైస్తవులకు సైతం ఎలాంటి (ధార్మిక) అవరోధాలు లేవు. వారి చట్టాలను అనుస రించే న్యాయ నిర్ణయం కోసం వారి న్యాయ మూర్తులు నియమించబడ్డారు. ఉద్యోగాల్లో ఎలాంటి బేధభావం పాటించ బడేది కాదు. ముస్లింల లాగే యూదులు, క్రైస్తవులు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో చేర్చుకో బడేవారు. అంతకు క్రితం నుండే సాగు చేస్తున్న భూముల్ని (సాగు చేసే) ఆ బానిస లకే ఇవ్వటం జరిగింది. క్రైస్తవ ప్రభువుల అధీనంలో ఉన్న బానిసలు తమ యజమా నుల్ని విడిచి, ఇస్లాంను ఆశ్రయించ సాగారు.(నఱర్‌శీతీవ శీట ూaతీంaఎఱవం- ూaస్త్రవ 112- 114) అరబ్బు ముస్లింలు స్పెయిన్‌ను ఏవిధంగా పురోగమింపజేశారో, తీర్చిదిద్దారో వర్ణిస్తూ స్టీన్‌ లే లీన్‌పోల్‌ ఇలా వ్రాశాడు: ‘ముస్లింలు ‘కర్తబ’లో ఎంతటి అద్భుతమైన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించారంటే, మధ్యయుగంలో ఇదొక విచిత్రమైన విషయంగా కనబడసాగింది. ఈ కాలంలో ఐరోపా‌ మొత్తం అనాగరికమైన అజ్ఞానాంధకారంలో, అంతర్యుద్ధాల్లో మునిగి ఉండేది. కేవలం ముస్లింల (పరిపాలనలో ఉన్న) స్పెయిన్‌ దేశమొక్కటే విద్యావిజ్ఞానాల దేదీప్యమాన దివిటీగా పాశ్చాత్య లోకంలో వెలుగొందేది. అరబ్బులకు పూర్వం స్పెయిన్‌లో ప్రవేశించిన అనాగరిక విజేతల్లాగా మనం అరబ్బులను చూడలేము. దీనికి బదులు అరబ్బులు ఎంతటి స్వచ్ఛమైన, న్యాయ ప్రియమైన, విశాల దృష్టి గల ప్రభుత్వాన్ని అందించారంటే, ఇలాంటి ప్రభుత్వం అంతకుపూర్వం అక్కడ ఏర్పడి ఉండలేదు….. దేశ ప్రజలందరూ అరబ్బులతో సంతుష్టులు, సంతృప్తులై ఉండేవారు…. స్పెయిన్‌లో క్రైస్తవులు, అగ్నిని ఆరాధించేవారు సమంగా ఉండేవారు. కాన్సిటంటైన్‌ వారిని క్రైస్తవులుగానైతే మార్చాడు. కాని ఈ ధర్మం వారిపై కొద్ది ప్రభావం మాత్రమే వేయగలిగింది. వారు కేవలం బాహ్యంగానే రోమనులుగా కనబడేవారు. వారు ధర్మాన్ని కోరి ఉండలేదు. శాంతిసుఖాలతో జీవితం గడిపే అవకాశం కల్పించే ఒక శక్తి సహాయం కావాలని మాత్రమే వారు ఆకాంక్షించారు. ఈ వరాన్ని వారి అరబ్బు ప్రభువులు వారికి సమకూర్చారు.

మూలాలు[మార్చు]

  1. Instituto Nacional de Estadística de España. "Official Population Figures of Spain. Population on the 1st January 2007". Retrieved 2008-02-05. 
  2. World Bank World Development Indicators 2007
  3. "World Bank World Development Indicators 2007" (PDF). November 25 2007.  Check date values in: |date= (help)
  4. 4.0 4.1 "Iberia vs Hispania: Origen etimológico". 
  5. Esparza, José Javier (2007). La gesta española : historia de España en 48 estampas, para quienes han olvidado cuál era su nación (1a. ed.). Barcelona: Áltera. ISBN 9788496840140. 
  6. "La Constitución española de 1978. Título preliminar." (in స్పానిష్). Página oficial del Congreso de los Diputados. Retrieved 30 September 2017. 
  7. Whitehouse, Mark (6 November 2010). "Number of the Week: $10.2 Trillion in Global Borrowing". The Wall Street Journal. 
  8. ABC. ""I-span-ya", el misterioso origen de la palabra España". 
  9. #Linch, John (director), Fernández Castro, María Cruz (del segundo tomo), Historia de España, El País, volumen II, La península Ibérica en época prerromana, p. 40. Dossier. La etimología de España; ¿tierra de conejos?, ISBN 978-84-9815-764-2
  10. Burke, Ulick Ralph (1895). A History of Spain from the Earliest Times to the Death of Ferdinand the Catholic, Volume 1. London: Longmans, Green & Co. p. 12. 
  11.  "Spain". Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. 1913. 
  12. 12.0 12.1 Anthon, Charles (1850). A system of ancient and mediæval geography for the use of schools and colleges. New York: Harper & Brothers. p. 14. 
  13. Abrabanel, Commentary on the First Prophets (Pirush Al Nevi'im Rishonim), end of II Kings, pp. 680–681, Jerusalem 1955 (Hebrew). See also Shelomo (also spelled Sholomo, Solomon or Salomón) ibn Verga, Shevet Yehudah, pp. 6b-7a, Lemberg 1846 (Hebrew)
  14. 14.0 14.1 (Pike et al. 2012, pp. 1409-14013)
  15. "'First west Europe tooth' found". BBC. 30 June 2007. Retrieved 9 August 2008. 
  16. Typical Aurignacian items were found in Cantabria (Morín, El Pendo, El Castillo), the Basque Country (Santimamiñe) and Catalonia. The radiocarbon datations give the following dates: 32,425 and 29,515 BP.[ఆధారం యివ్వలేదు][
  17. Bernaldo de Quirós Guidolti, Federico; Cabrera Valdés, Victoria (1994). "Cronología del arte paleolítico" (PDF). Complutum. 5: 265–276. ISSN 1131-6993. Retrieved 17 November 2012. 
  18. 18.0 18.1 Payne, Stanley G. (1973). "A History of Spain and Portugal; Ch. 1 Ancient Hispania". The Library of Iberian Resources Online. Retrieved 9 August 2008. 
  19. 19.0 19.1 Rinehart, Robert; Seeley, Jo Ann Browning (1998). "A Country Study: Spain. Chapter 1 – Hispania". Library of Congress Country Series. Retrieved 9 August 2008. 
  20. Marcolongo, Andrea (2017). La lengua de los dioses: Nueve razones para amar el griego (in గ్రీక్). Penguin Random House Grupo Editorial España. ISBN 9788430618873. 
  21. H. Patrick Glenn (2007). Legal Traditions of the World. Oxford University Press. pp. 218–219. Dhimma provides rights of residence in return for taxes. 
  22. Lewis, Bernard (1984). The Jews of Islam. Princeton: Princeton University Press. p. 62. ISBN 978-0-691-00807-3. Dhimmi have fewer legal and social rights than Muslims, but more rights than other non-Muslims. 
  23. Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages. Chapter 5: Ethnic Relations, Thomas F. Glick
  24. 24.0 24.1 24.2 24.3 Payne, Stanley G. (1973). "A History of Spain and Portugal; Ch. 2 Al-Andalus". The Library of Iberian Resources Online. Retrieved 9 August 2008. 
  25. Moa, Pío (2010). Nueva historia de España : de la II Guerra Púnica al siglo XXI (1. ed.). Madrid: Esfera de los Libros. ISBN 9788497349529. 
  26. Rinehart, Robert; Seeley, Jo Ann Browning (1998). "A Country Study: Spain – Castile and Aragon". Library of Congress Country Series. Retrieved 9 August 2008. 
  27. "Catholic Encyclopedia: Isabella I". Newadvent.org. 1 October 1910. Retrieved 1 March 2014. 
  28. "BBC – Religions – Islam: Muslim Spain (711–1492)". 
  29. "Islamic History". 
  30. "Europe & the Islamic Mediterranean AD 700–1600". 
  31. Payne, Stanley G. (1973). "A History of Spain and Portugal; Ch. 5 The Rise of Aragon-Catalonia". The Library of Iberian Resources Online. Retrieved 9 August 2008. 
  32. "The Black Death". Channel 4. Archived from the original on 9 July 2008. Retrieved 13 August 2008. 
  33. "Spanish Inquisition left genetic legacy in Iberia". New Scientist. 4 December 2008. Retrieved 18 January 2014. 
  34. "The Treaty of Granada, 1492". Islamic Civilisation. Retrieved 13 August 2008. 
  35. 35.0 35.1 Rinehart, Robert; Seeley, Jo Ann Browning (1998). "A Country Study: Spain – The Golden Age". Library of Congress Country Series. Retrieved 9 August 2008. 
  36. "Imperial Spain". University of Calgary. Archived from the original on 29 June 2008. Retrieved 13 August 2008. 
  37. Handbook of European History. Books.google.es. 1994. ISBN 9004097600. Retrieved 26 April 2013. 
  38. Payne, Stanley G. (1973). "A History of Spain and Portugal; Ch. 13 The Spanish Empire". The Library of Iberian Resources Online. Retrieved 9 August 2008. 
  39. Thomas, Hugh (2003). Rivers of gold: the rise of the Spanish Empire. London: George Weidenfeld & Nicholson. pp. passim. ISBN 978-0-297-64563-4. 
  40. According to Robert Davis between 1 million and 1.25 million Europeans were captured by North African Muslim pirates and sold as slaves during the 16th and 17th centuries.
  41. "The Seventeenth-Century Decline". The Library of Iberian resources online. Retrieved 13 August 2008. 
  42. Payne, Stanley G. (1973). "A History of Spain and Portugal; Ch. 14 Spanish Society and Economics in the Imperial Age". The Library of Iberian Resources Online. Retrieved 9 August 2008. 
  43. Rinehart, Robert; Seeley, Jo Ann Browning (1998). "A Country Study: Spain – Spain in Decline". Library of Congress Country Series. Retrieved 9 August 2008. 
  44. Rinehart, Robert; Seeley, Jo Ann Browning (1998). "A Country Study: Spain – Bourbon Spain". Library of Congress Country Series. Retrieved 9 August 2008. 
  45. Gascoigne, Bamber (1998). "History of Spain: Bourbon dynasty: from AD 1700". Library of Congress Country Series. Retrieved 9 August 2008. 
  46. David A. Bell. "Napoleon's Total War[dead link]". TheHistoryNet.com
  47. (Gates 2001, p.20)
  48. (Gates 2001, p.467)
  49. Diccionario de Historia de España. Jaime Alvar Ezquerra.2003 Cortes of Cádiz (1812) was the first parliament of Spain with sovereign power
  50. Rodríguez. Independence of Spanish America. Cambridge University Press.  [1] citation: "It met as one body, and its members represented the entire Spanish world"
  51. Spanish Civil War fighters look back, BBC News, 23 February 2003
  52. "Relatives of Spaniards who fled Franco granted citizenship". The Daily Telegraph. London. 28 December 2008. Retrieved 18 January 2014. 
  53. "El contubernio que preparó la democracia". EL PAÍS. 
  54. మూస:Cite ల్web
  55. "El contubernio de Munich". LA VANGUARDIA. 
  56. "Speech by Mrs Nicole FONTAINE, President of the European Parliament on the occasion of the presentation of the Sakharov Prize 2000 to Basta ya!". 
  57. Pfanner, Eric (11 July 2002). "Economy reaps benefits of entry to the 'club' : Spain's euro bonanza". International Herald Tribune. Retrieved 9 August 2008.  See also: "Spain's economy / Plain sailing no longer". The Economist. 3 May 2007. Retrieved 9 August 2008. 
  58. "Al-Qaeda 'claims Madrid bombings'". BBC. 14 March 2004. Retrieved 13 August 2008.  See also: "Madrid bombers get long sentences". BBC. 31 October 2007. Retrieved 13 August 2008. 
  59. Bailey, Dominic (14 March 2004). "Spain votes under a shadow". BBC. Retrieved 13 August 2008. 
  60. Ortiz, Fiona (22 April 2013). "Spain's population falls as immigrants flee crisis". Reuters. Retrieved 2 September 2017. 
  61. Alandete, David (27 October 2017). "Análisis | Is Catalonia independent?". El País. 
  62. Piñol, Pere Ríos, Àngels (27 October 2017). "El Parlament de Cataluña aprueba la resolución para declarar la independencia". El País (in స్పానిష్). 
  63. "Catalan crisis: Regional MPs debate Spain takeover bid". BBC. 26 October 2017. Retrieved 27 October 2017. 
  64. "Catalan crisis: Spain PM Rajoy demands direct rule". BBC. 27 October 2017. Retrieved 27 October 2017. 
  65. "Catalonia independence: Rajoy dissolves Catalan parliament". Barcelona, Madrid: BBC News. 27 October 2017. Retrieved 27 October 2017. 
  66. Sandford, Alasdair (27 October 2017). "Catalonia: what direct rule from Madrid could mean". euronews (in ఆంగ్లం). Retrieved 27 October 2017. 

బయటి లంకెలు[మార్చు]


ఉదహరింపు పొరపాటు: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found, or a closing </ref> is missing

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=స్పెయిన్&oldid=2295986" నుండి వెలికితీశారు