హరిహరేశ్వర ఆలయం

హరిహరేశ్వర దేవాలయం
హరిహరేశ్వర దేవాలయం కర్ణాటకలో ఆలయ ఉనికి
భౌగోళికాంశాలు :	14°30′42″N 75°48′7″E
ప్రదేశం
దేశం:	భారతదేశము
రాష్ట్రం:	కర్ణాటక
ప్రదేశం:	హరిహర్
ఆలయ వివరాలు
ప్రధాన దైవం:	హరిహరులు
ఇతిహాసం
నిర్మాణ తేదీ:	1223–1224
సృష్టికర్త:	రెండవ వీర నరసింహ

హరిహరలోని హరిహరేశ్వర ఆలయంలో తెరచిన మంటపం యొక్క చతురస్రాకార ప్రణాళిక

హొయసల నిర్మాణ శైలిలో హరిహరేశ్వర ఆలయ (క్రీ. శ. 1224) లేత్ స్తంభాలతో ఓపెన్ హాల్

హరిహరేశ్వర దేవాలయం భారతదేశంలోని కర్ణాటక రాష్ట్రంలో ఉన్న హరిహర్‌లో ఉన్న ఒక హిందూ దేవాలయం. ఈ ఆలయాన్ని హోయసల సామ్రాజ్య రాజు వీర నరసింహ II యొక్క సేనాధిపతి, మంత్రి అయిన పోలల్వ క్రీ.శ. 1223–1224లో నిర్మించాడు. క్రీ.శ. 1268లో, అదే వంశానికి చెందిన రాజు నరసింహ III యొక్క సేనాధిపతి అయిన సోమ ఈ ఆలయానికి కొన్ని చేర్పులు చేశాడు. ఈ ఆలయంలో హిందూ దేవతలైన విష్ణువు, శివుని సమ్మేళనమైన హరిహర దేవుడు కొలువై ఉన్నాడు. ఈ దేవతా విగ్రహం శివుని కుడి నిలువు సగం, విష్ణువు యొక్క ఎడమ నిలువు సగం కలయికగా ఉంటుంది. ఈ విగ్రహం తన కుడి చేతిలో శివుని ఆయుధాలను, ఎడమ చేతిలో విష్ణువు ఆయుధాలను ధరించి ఉంటుంది.

పురాణం

హిందూ పురాణాల ప్రకారం, గుహాసురుడు అనే ఒక రాక్షసుడు ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో నివసించేవాడు. ఉచ్చంగి దుర్గ తూర్పు దిశలో, గోవినహాళు దక్షిణంలో, మూడనూరు పడమరలో, ఐరణి ఉత్తరంలో ఉన్న విస్తారమైన ప్రాంతం అంతా అతని ఆధీనంలో ఉండేది. గుహాసురుడు కఠిన తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుని ప్రసన్నం చేసి ఒక వరం పొందాడు. ఆ వరం ప్రకారం, హరి (విష్ణువు) గానీ, హరుడు (శివుడు) గానీ ఒంటరిగా అతన్ని సంహరించలేరు. ఈ వరం వల్ల గుహాసురుడు దేవతలకూ, మనుషులకూ భయంకరమైన బాధలు కలిగించసాగాడు. ఈ వరాన్ని అధిగమించి ఆ రాక్షసుడిని సంహరించడానికి విష్ణువూ, శివుడూ కలిసి హరిహరుడు అనే ఒకే రూపంగా అవతరించారు. భూమిపైకి వచ్చి ఆ రాక్షసుడిని సంహరించారు. ఈ అవతారం భూమిపై అవతరించిన స్థలం తుంగభద్ర, హరిద్ర నదులు కలిసే దగ్గర ఉన్న కూడలూరు అని నమ్మకం.

ఆలయ ప్రణాళిక

హరిహరలోని హరిహరేశ్వర ఆలయంలో అంతర్గత మండపానికి ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న అలంకారిక ద్వారశిరస్సు (లింటెల్), ద్వారస్తంభాలపై చెక్కబడిన శిల్పాలు.

లేథ్ యంత్రంతో తీర్చిదిద్దిన స్తంభాలు, గర్భగృహానికి వెళ్లే మూసివేసిన మండపంలోని పైకప్పును మోయగా నిలబడి ఉన్నాయి.

ఈ ఆలయం హోయసళ శైలికి ప్రత్యేకమైన మెట్లతో కూడిన చదరపు మండప నమూనాలో నిర్మించబడింది. అందువల్ల మండపం బయటి గోడలపై ఎన్నో ఎత్తు ప్రదేశాలు, లోతులు కనిపిస్తాయి. మండప గోడలు ఒక తక్కువ ఎత్తు గోడలాగా ఉంటాయి. వాటిపై సగం స్తంభాలు ఉండి పైకప్పు అంచులను (కార్నిస్) ఆధారాన్నిస్తాయి. తెరిచి ఉన్న మండపంలోని పైకప్పు కమల పుష్పాల వంటి అందమైన చెక్కబడిన చిత్రాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ఈ పైకప్పును లేథ్ యంత్రంతో తయారు చేసిన గుండ్రని స్తంభాలు మోస్తాయి. ఈ ఆలయాన్ని సోప్‌స్టోన్ (పాట్‌స్టోన్) అనే మృదువైన రాయితో నిర్మించారు. గర్భగృహం మీద ఉన్న అసలు శిఖరం ఇప్పుడు లేదు. ఆధునిక కాలంలో దానిని ఇటుకలు, సిమెంట్‌తో చేసిన కొత్త శిఖరంతో మార్చారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో పాత కన్నడ శాసనాలు, వీరరాళ్లు కూడా సంరక్షించబడి ఉన్నాయి.

చిత్రమాలిక

• 
  హరిహరలోని హరిహరేశ్వర ఆలయంలో అంతర్గత మండప ప్రవేశద్వారం వద్ద ఉన్న అలంకారిక ద్వారశిరస్సు (లింటెల్), ద్వారస్తంభాలు, పైకప్పుపై చెక్కబడిన శిల్పాలు.
• 
  హరిహరలోని హరిహరేశ్వర ఆలయంలోని బయటి మండపంలో పైకప్పుపై ఉన్న శిల్పకళాకృతి.
• 
  హరిహరలోని హరిహరేశ్వర ఆలయంలోని లోపలి మండపం ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఉన్న అలంకారమైన ద్వారబంధం శిల్పాలు.
• 
  హరిహరలోని హరిహరేశ్వర ఆలయంలో ఉన్న క్రీ.శ. 1171 (ఎడమవైపు), క్రీ.శ. 1223 (కుడివైపు) నాటి పాత కన్నడ శాసనాలు.
• 
  గర్భగుడిలో హిందూ దేవుడైన హరిహరుని విగ్రహం.

మూలాలు

• Cousens, Henry (1996) [1926]. The Chalukyan Architecture of Kanarese Districts. New Delhi: Archaeological Survey of India. OCLC 37526233.
• Rice, B.L. (2001) [1897]. Mysore Gazetteer Compiled for Government-vol 2. New Delhi, Madras: Asian Educational Services. ISBN 81-206-0977-8.
• Kamath, Suryanath U. (2001) [1980]. A concise history of Karnataka : from pre-historic times to the present. Bangalore: Jupiter books. LCCN 80905179. OCLC 7796041.
• Foekema, Gerard (1996). Complete Guide to Hoysala Temples. New Delhi: Abhinav. ISBN 81-7017-345-0.