హల్ద్వానీ
హల్ద్వానీ | |
|---|---|
నగరం | |
  .jpg)  | |
| మారుపేరు: కుమావోన్ ప్రవేశ ద్వారం | |
  హల్ద్వానీ భారతదేశంలోని ఉత్తరాఖండ్లో ఉన్న ప్రదేశం | |
| నిర్దేశాంకాలు: 29°13′N 79°31′E / 29.22°N 79.52°E | |
| దేశం |  భారతదేశం |
| రాష్ట్రం | ఉత్తరాఖండ్ |
| విభాగం | కుమావోన్ |
| జిల్లా | నైనిటాల్ |
| స్థాపించినవారు | 1834 |
| మున్సిపాలిటీ | 1942 |
| Founded by | మున్సిపాలిటీ |
| అదే పేరుగల | హల్దు |
| ప్రభుత్వం | |
| • రకం | మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ |
| • ప్రధానభాగం | హల్ద్వానీ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ |
| • మేయర్ | గజరాజ్ సింగ్ బిష్ట్ (బిజెపి) |
| • లోక్సభ ఎంపీ | అజయ్ భట్ ( బీజేపీ ) |
| • మున్సిపల్ కమిషనర్ | పరితోష్ వర్మ, ఐఏఎస్ |
| విస్తీర్ణం (కత్గోడం సహా) | |
• నగరం | 40 కి.మీ2 (20 చ. మై) |
| ఎత్తు | 424 మీ (1,391 అ.) |
| జనాభా | |
• నగరం | 2,01,461[2] |
| • మెట్రో | 2,32,095[3] |
| భాషలు | |
| • అధికారిక | హిందీ |
| • స్థానిక |
|
| టైమ్ జోన్ | UTC+5:30 (ఐఎస్టి) |
| పిన్ | 263139,263141 |
| టెలిఫోన్ కోడ్ | +91-5946 |
| వాహన నమోదు | UK-04 |
హల్ద్వానీ ( కుమావోనీ : హల్ద్వానీ ) కుమావోన్లోని అతిపెద్ద నగరం, భారత రాష్ట్రమైన ఉత్తరాఖండ్లో జనాభా పరంగా మూడవ అతిపెద్ద నగరం. రాష్ట్రంలో అత్యధిక వాణిజ్య, ఆర్థిక, పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు ఇక్కడే ఉండటంతో, హల్ద్వానీని ఉత్తరాఖండ్ ఆర్థిక రాజధానిగా చెబుతారు. హల్ద్వానీ నైనిటాల్ జిల్లాలో ఉంది, ఇది దాని పదమూడు ఉపవిభాగాలలో ఒకటి. కుమావోన్ హిమాలయాల పర్వత పాదాల వద్ద ఉండటం వలన, హల్ద్వానీలోని కాఠ్గోడం ప్రాంతాన్ని కుమావోన్కు ముఖద్వారం అని పిలుస్తారు.
హిమాలయ పర్వత పాదాల వద్ద భాబర్ ప్రాంతంలో గౌలా నది ఒడ్డున ఉన్న హల్ద్వానీ పట్టణం, చలికాలంలో భాబర్ను సందర్శించే కొండ ప్రాంత ప్రజల కోసం ఒక వాణిజ్య కేంద్రంగా 1834లో స్థాపించబడింది. 1882లో బరేలీ–నైనిటాల్ ప్రాదేశిక రహదారి, 1884లో రోహిల్కుండ్, కుమావోన్ రైల్వే ద్వారా భోజీపుర – కాఠ్గోడం రైలు మార్గం ఏర్పాటు కావడం వల్ల, ఈ పట్టణం ఒక ప్రధాన వాణిజ్య కేంద్రంగా, ఆ తర్వాత కుమావోన్ కొండ ప్రాంతాలకు ఇండో-గంగా మైదానాలకు మధ్య ఒక కీలక కేంద్రంగా అభివృద్ధి చెందడానికి దోహదపడింది.
హల్ద్వానీ నేషనల్ గేమ్స్ 2025 (గౌలాపర్)కి ఆతిథ్యం ఇచ్చారు.
వ్యుత్పత్తి
[మార్చు]"హల్ద్వానీ" అనే పేరు, వృక్షశాస్త్రజ్ఞులకు హల్దినా కార్డిఫోలియాగా తెలిసిన "హల్దు" (కదంబ) చెట్టు పేరు మీద వచ్చిన కుమావోనీ పదం "హల్దు-వానీ" (అక్షరాలా "హల్దు అడవి") ఆంగ్లీకరించిన రూపం.[4] వ్యవసాయం, నివాసాల కోసం ఈ ప్రాంతంలో అడవులను నరికివేయడానికి ముందు నగరం చుట్టూ హల్దు చెట్లు సమృద్ధిగా ఉండేవి. జార్జ్ విలియం ట్రైల్ కుమావోన్ కమీషనర్గా బాధ్యతలు స్వీకరించి, 1834లో దీనికి హల్ద్వానీ అని పేరు మార్చే వరకు ఈ ప్రదేశం ప్రాంతీయంగా హల్దువానీగా పిలువబడింది.[5]
చరిత్ర
[మార్చు]నగరం ఉన్న భాబర్ ప్రాంతం చారిత్రాత్మకంగా కుమావోన్ రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. 14వ శతాబ్దంలో చంద్ వంశానికి చెందిన రాజు జ్ఞాన్ చంద్ ఢిల్లీ సుల్తానేట్ను సందర్శించినప్పుడు ఈ ప్రాంతం కుమావోన్ ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. మొఘలులు కొండలను తరువాత స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు, కానీ కఠినమైన భూభాగం కారణంగా వారి ప్రయత్నాలకు ఎదురుదెబ్బ తగిలింది.[6]
హల్ద్వానీ ప్రాంతంలో 1600ల ప్రారంభంలో జనాభా చాలా తక్కువగా ఉండేది. అక్కడ బుక్సా అని పిలువబడే ఒక స్థానిక తెగ ప్రజలు నివసించేవారు.[7]
స్థాపన & 19వ శతాబ్దం
[మార్చు]1816లో బ్రిటిష్ వారు గోర్ఖాలను ఓడించి, సుగౌలి ఒప్పందం ద్వారా కుమావోన్పై నియంత్రణ సాధించిన తరువాత గార్డనర్ కుమావోన్ కమీషనర్గా నియమించబడ్డాడు. తరువాత జార్జ్ విలియం ట్రైల్ కమీషనర్గా బాధ్యతలు స్వీకరించి, 1834లో హల్దువాని పేరును హల్ద్వానీగా మార్చారు.[5] అయితే బ్రిటిష్ రికార్డుల ప్రకారం, చలికాలంలో భాబర్ (హిమాలయ పర్వత పాదాలు) ప్రాంతాన్ని సందర్శించే కొండ ప్రాంత ప్రజల కోసం ఈ ప్రదేశం 1834లో ఒక వాణిజ్య కేంద్రంగా స్థాపించబడింది.[8] గతంలో మోటా హల్దులో ఉన్న ఈ టౌన్షిప్లో కేవలం గడ్డితో కప్పిన ఇళ్ళు మాత్రమే ఉండేవి. 1850 తర్వాత మాత్రమే ఇటుక ఇళ్ళ నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. మొదటి ఆంగ్ల మాధ్యమిక పాఠశాల 1831లో స్థాపించబడింది.
1857 భారత తిరుగుబాటు సమయంలో హల్ద్వానీని రోహిల్ఖండ్ తిరుగుబాటుదారులు కొద్దికాలం పాటు స్వాధీనం చేసుకున్నారు,[9] వెంటనే సర్ హెన్రీ రామ్సే (కుమావోన్ కమీషనర్) ఆ ప్రాంతంలో మార్షల్ లా ప్రకటించారు, 1858 నాటికి, ఆ ప్రాంతం తిరుగుబాటుదారుల నుండి విముక్తి చేయబడింది.[6][10] హల్ద్వానీపై దాడి చేశారని ఆరోపించబడిన రోహిల్లాలను బ్రిటిష్ వారు నైనిటాల్లోని ఫాన్సీ గధేరాలో ఉరితీశారు.[11] తరువాత, 1882లో రామ్సే నైనిటాల్ను కాఠ్గోడమ్తో రోడ్డు మార్గం ద్వారా అనుసంధానించారు. 1883–84లో బరేలీ, కాఠ్గోడమ్ మధ్య రైల్వే ట్రాక్ వేయబడింది. మొదటి రైలు 24 ఏప్రిల్ 1884న లక్నో నుండి హల్ద్వానీకి చేరుకుంది.[12][13]
1891లో నైనిటాల్ జిల్లా ఏర్పడక ముందు, ఇది కుమావోన్ జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది, దీనికి తరువాత అల్మోరా జిల్లా అని పేరు మార్చారు.[14] ఇక్కడ 1885లో టౌన్ చట్టం అమలు చేయబడింది, 1 ఫిబ్రవరి 1897న హల్ద్వానీని పురపాలక సంఘంగా ప్రకటించారు. 1899లో ఇక్కడ తహసీల్ కార్యాలయం ప్రారంభించబడింది, అప్పుడు ఇది నైనిటాల్ జిల్లాలోని నాలుగు విభాగాలలో ఒకటైన భాభర్ తహసీల్ ప్రధాన కార్యాలయంగా మారింది,[6] ఇందులో 4 పట్టణాలు, 511 గ్రామాలు ఉన్నాయి; 1,279 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో 93,445 (1901) మొత్తం జనాభాను కలిగి ఉంది.[15]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ "Haldwani and Kathgodam Town Population Census 2011 | Uttarakhand". www.census2011.co.in. Retrieved 4 July 2017.
- ↑ https://www.census2011.co.in/census/city/24-haldwani-and-kathgodam.html
- ↑ https://www.census2011.co.in/census/city/24-haldwani-and-kathgodam.html
- ↑ "Imperial Gazetteer2 of India, Volume 13, page 10 -- Imperial Gazetteer of India -- Digital South Asia Library". Archived from the original on 2022-09-26. Retrieved 2026-05-14.
- 1 2 History Archived 24 డిసెంబరు 2007 at the Wayback Machine Official website.
- 1 2 3 History of Nainital District Archived 2019-11-29 at the Wayback Machine The Imperial Gazetteer of India 1909, v. 18, p. 324-325.
- ↑ Singh, R (2004). "Composition and Social Order". Social Transformation of Indian Tribes. New Delhi, India: Anmol Publications PVT. LTD. pp. 25–26. ISBN 81-261-0452-X.
- ↑ Halwani Archived 2022-09-26 at the Wayback Machine The Imperial Gazetteer of India 1909, v. 13, p. 10.
- ↑ Mittal, Arun K. (1986). British Administration in Kumaon Himalayas: A Historical Study, 1815–1947. Mittal Publications.
- ↑ Husain, Syed Mahdi (2006). Bahadur Shah Zafar and the War of 1857 in Delhi. Delhi: Aakar Books. p. 1x. ISBN 9788187879916.
- ↑ Pant, Neha (17 July 2017). "Nainital MLA for change in 'strange' names of tourist points". Hindustan Times. Jaipur. Retrieved 21 July 2017.
- ↑ Pande, Badri Datt (1993). History of Kumaun : English version of "Kumaun ka itihas". Almora, U.P., India: Shyam Prakashan. ISBN 81-85865-01-9.
- ↑ Haldwani Archived 8 ఏప్రిల్ 2008 at the Wayback Machine http://www.uttaranchalonline.info Archived 17 మార్చి 2010 at the Wayback Machine.
- ↑ 1891 Archived 2025-02-11 at the Wayback Machine The Imperial Gazetteer of India 1909, v. 18, p. 330.
- ↑ Nainital District[permanent dead link] The Imperial Gazetteer of India 1909, v. 18, p. 326.
