హిందూ దేవతల జాబితా
.jpg)
| ధారావాహిక లోని భాగం |
 హిందూధర్మం |
|---|
 |
| హిందూమత పదకోశం |
హిందూ మతం భారత ఉపఖండంలో అతిపెద్ద మతం, ప్రపంచంలో మూడవ అతిపెద్ద మతం. దీనిని ప్రపంచంలోనే "పురాతన మతం" అని పిలుస్తారు, చాలా మంది ఆచరణకర్తలు హిందూ మతాన్ని "శాశ్వత ధర్మం" (సనాతన ధర్మం) అని పేర్కొంటారు.[1] ఈ విశ్వాసంలో వైష్ణవం, శైవం, శాక్తేయం, స్మార్త సంప్రదాయం అనే నాలుగు ప్రధాన సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి.[2][3][4][5] గాణాపత్యం, సౌర వంటి చిన్న సంప్రదాయాలు కూడా ఉన్నాయి.[6]
ఈ మతం విభిన్న ఆలోచనా విధానం, అనేక రకాల నమ్మకాలను కలిగి ఉంది. కాబట్టి దేవుని భావన, దేవతల సంఖ్య భక్తుడి తత్వశాస్త్రం, సంప్రదాయంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అద్వైత తత్వశాస్త్రం ప్రకారం దేవతలందరూ పరమ సత్యమైన బ్రహ్మం రూపాలుగా విశ్వసిస్తారు, దీనిని కొందరు ఏకేశ్వరోపాసనగా వర్ణిస్తారు.[7] ఇది బహుదేవతారాధన, హెనోథియిస్టిక్ (ఒక దేవుడిని పూజిస్తూనే ఇతరులను అంగీకరించడం) అని కూడా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు.[8]
దేవతలు
[మార్చు]
త్రిమూర్తులు
[మార్చు]సమకాలీన హిందూమతంలో త్రిమూర్తులు అత్యంత ప్రముఖమైన దేవతలు. ఇందులో సృష్టికర్త బ్రహ్మ, స్థితికారుడు విష్ణువు, లయకారుడు శివుడు ఉంటారు. వీరి దేవేరులు బ్రహ్మ భార్య సరస్వతి, విష్ణువు భార్య లక్ష్మి, శివుని భార్య పార్వతి.
.jpg)
బ్రహ్మ
[మార్చు]బ్రహ్మ సృష్టికర్త, త్రిమూర్తులలో మొదటివాడు. ఇతని భార్య, శక్తి (దైవిక శక్తి) చదువుల తల్లి సరస్వతి. ఇతనిని వేద సృష్టికర్త దేవుడు, ప్రజాపతిగా గుర్తిస్తారు. ఇతని నివాసం సత్యలోకం. విష్ణువు నాభి నుండి పెరిగిన కమలం నుండి ఈ దైవం ఉద్భవించాడని చెబుతారు. విష్ణువు ఇతనికి నాలుగు వేదాలను ఇచ్చి, సృష్టి కార్యాన్ని ప్రారంభించమని ఆదేశించాడు.[9] విష్ణువు, శివుని కోసం ఉద్భవించినట్లుగా బ్రహ్మ ఆరాధన చుట్టూ ఎటువంటి ప్రధాన సంప్రదాయం లేదు కాబట్టి, సమకాలీన హిందూమతంలో బ్రహ్మను ఎక్కువగా పూజించరు.[10] బ్రహ్మకు ఉన్న కొన్ని పేర్లు:
- వేదనాథ
- చతుర్ముఖ
- ప్రజాపతి
- వేదగర్భ
- కౌశల
విష్ణువు
[మార్చు]విష్ణువు స్థితికారుడు, త్రిమూర్తులలో రెండవవాడు. మానవ వ్యవహారాల్లో ఎక్కువగా జోక్యం చేసుకునే దైవంగా ఇతనిని పరిగణిస్తారు. ఇతని భార్య, శక్తి సంపదకు అధిదేవత లక్ష్మి. ఇతని నివాసం వైకుంఠం, అక్కడ ఆదిశేషునిపై శయనిస్తాడు. ధర్మ పునరుద్ధరణ, విశ్వ క్రమం కోసం, దేవతలు, మానవుల కోసం భూమిపై పది ప్రధాన అవతారాలు (దశావతారాలు) ఎత్తినట్లు భావిస్తారు. ఈ అవతారాలలో రాముడు, కృష్ణుడు అత్యంత ప్రముఖులు. ఇతనిని అనుసరించేవారిని వైష్ణవులు అంటారు, వారు ఇతనిని అత్యున్నత దైవంగా భావిస్తారు.[11] స్థితికారుని కొన్ని పేర్లు, రూపాలు:
- విఠోబా
- నారాయణ
- పెరుమాళ్
- జగన్నాధుడు
- హయగ్రీవ
- అచ్యుత
- మాధవ
- వెంకటేశ్వరుడు
- గురువాయూరప్పన్
- వైకుంఠ చతుర్మితి
- వైకుంఠ కమలజ
- లక్ష్మీనారాయణ
- విశ్వరూపం
- రంగనాధ
- మధుసూదన
- పద్మనాభ
- హరి
- ఉపుల్వన్
- పురుషోత్తమ
- గోవింద
- చతుర్వ్యూహ
- కేశవ
దశావతారాలు విష్ణువు పది ప్రధాన అవతారాలను సూచిస్తాయి. వివిధ వెర్షన్లు ఉన్నాయి, ఏదీ ప్రామాణికంగా లేదు. పురాణాలు, ఇతర గ్రంథాలలో కనిపించే ఉత్తర భారత భాగవత సంప్రదాయం, సాద్ వైష్ణవం, ఇస్కాన్లలో కృష్ణుడిని 8వ అవతారంగా, బుద్ధుడిని 9వ అవతారంగా చేర్చడం ఎక్కువగా ఆమోదించబడింది:
- మత్స్య, చేప
- కూర్మ, తాబేలు
- వరాహ, పంది
- నరసింహ, మనిషి-సింహం
- వామన, మరుగుజ్జు
- పరశురాముడు, బ్రాహ్మణ యోధుడు
- రాముడు, రాజు, రామాయణ ఇతిహాస నాయకుడు, రావణ సంహారుడు
- కృష్ణుడు, మహాభారతం, భగవద్గీతలో కేంద్ర పాత్ర, కంస సంహారుడు. కొన్నిసార్లు బలరాముడు లేదా ఇద్దరూ
- బుద్ధుడు, కృష్ణుడు, జగన్నాథుడు, లేదా విఠోబా
- కల్కి, కలియుగం చివరలో అధర్మాన్ని నాశనం చేయడానికి వస్తాడని భావిస్తారు
కృష్ణుడి అన్నయ్య బలరాముడిని కొన్నిసార్లు బుద్ధుడి స్థానంలో విష్ణువు అవతారంగా చూపిస్తారు, అయితే ఇతర సంప్రదాయాలలో విష్ణువు పాన్పు అయిన ఆదిశేషుని రూపంగా కూడా పరిగణిస్తారు.
విష్ణువు ఇతర ముఖ్యమైన రూపాలలో పృథు, మోహిని, ధన్వంతరి, కపిల, యజ్ఞ, దత్తాత్రేయునిలో మూడవ వంతు ఉన్నాయి.
శివుడు
[మార్చు]శివుడు లయకారుడు, త్రిమూర్తులలో మూడవవాడు. ఇతని భార్య, శక్తి (దైవిక శక్తి) పార్వతి. ఇతని నివాసం కైలాస పర్వతం. ఇతనిని తరచుగా ఇద్దరు కుమారులు, కార్తికేయ, గణేశునితో సూచిస్తారు. ఇతని వాహనం నంది. నుదిటిపై మూడవ కన్ను, నెలవంక, తల నుండి ప్రవహించే గంగ, సాగర మథనంలో పుట్టిన హాలాహల విషాన్ని సేవించడం వల్ల వచ్చిన నీలి రంగు గొంతుతో (నీలకంఠుడు) చిత్రీకరిస్తారు. ఇతనిని అనుసరించేవారిని శైవులు అంటారు, వారు ఇతనిని అత్యున్నత దైవంగా భావిస్తారు.[12]
బిరుదులు
- హర
- రుద్ర
- విరూపాక్ష
- మంజునాథ
- భోలేనాథ్
- మహేశ్వర
అవతారాలు
శివునితో సంబంధం ఉన్న కొన్ని ప్రధాన అవతారాలు, రూపాలు:
- వీరభద్ర
- లింగం
- జ్యోతిర్లింగం
- దక్షిణామూర్తి
- భైరవ
- పశుపతి
- ఖండోబా
- దూర్వాసుడు
- నటరాజు
- అర్ధనారీశ్వర
- త్రిపురాంతక
- మహాకాల
- శరభ
- రావణానుగ్రహ
- వైద్యేశ్వర
- లింగోద్భవ
- సోమస్కంద
- భిక్షాటన
- దత్తాత్రేయ
- హనుమంతుడు
త్రిదేవి
[మార్చు]త్రిమూర్తుల దేవేరులు, వారి శక్తులను కలిపి త్రిదేవి అంటారు. వీరు సమకాలీన హిందూమతంలో ప్రాథమిక దేవతలు, విశ్వంలో సృష్టి, స్థితి, లయ కార్యాలలో వారి భర్తలకు సహాయం చేస్తారని నమ్ముతారు.[13]
సరస్వతి
[మార్చు]సరస్వతి చదువుల తల్లి, సంగీతం, కళలు, వాక్కుకు అధిదేవత. కవిత్వం, రచనలలో ఉండే శక్తిగా కూడా ఈమెను భావిస్తారు. ఈమె సృష్టికర్త బ్రహ్మ దేవేరి. ఈమెను తెల్లని వస్త్రాలు ధరించి, వీణ, జపమాల (అక్షమాల), నీటి పాత్ర (కామండలం), పుస్తకం పట్టుకున్నట్లు చిత్రీకరిస్తారు. ఈమె నివాసం సత్యలోకం. ఈమె వాహనం హంస.[14]
సరస్వతి ఈ క్రింది రూపాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది:
- సావిత్రి
- వాణి
- బ్రాహ్మణి
- మహా సరస్వతి
- గాయత్రి
- వాక్
- పరా సరస్వతి
- శతరూప
- మేధ
- శారద
- భారతి
- అదితి
- నీల్ సరస్వతి
లక్ష్మి
[మార్చు]లక్ష్మి సంపద, భౌతిక, ఆధ్యాత్మిక సంపద, అదృష్టం, అందానికి అధిదేవత. ఈమె స్థితికారుడు విష్ణువు దేవేరి. పురాణాలలో ముఖ్యమైన ఘట్టమైన సముద్ర మథనంలో ఈమె ఉద్భవించింది. లక్ష్మీ తంత్రం ప్రకారం, మహాలక్ష్మి రూపంలో దేవి బంగారు ఛాయతో నాలుగు చేతులు కలిగి ఉంటుంది, ఒక చేతిలో పండు, గద, డాలు, అమృతం కలిగిన పాత్రను పట్టుకుంటుంది.[15] ఈమెను ప్రశాంతంగా, తన భర్తకు విధేయురాలిగా భావిస్తారు. ఈమె నివాసం వైకుంఠం. ఈమె వాహనం సాధారణంగా ఏనుగు లేదా గుడ్లగూబ, అయితే ఈమె సాధారణంగా కమలంపై కూర్చుని ఉంటుంది.
అవతారాలు లక్ష్మి వివిధ రూపాలు -
- ఆది లక్ష్మి, సాధకుడిని వారి మూలానికి లేదా ఆత్మకు చేరడానికి సహాయపడే తల్లి.
- ధన లక్ష్మి, భౌతిక సంపదను ఇచ్చే తల్లి.
- ధాన్య లక్ష్మి, వ్యవసాయ సంపదను ఇచ్చే తల్లి.
- గజ లక్ష్మి, పశు సంపదను ఇచ్చే తల్లి.
- సంతాన లక్ష్మి, సంతానాన్ని ప్రసాదించే తల్లి.
- ధైర్య లక్ష్మి, యుద్ధాలలో పరాక్రమాన్ని, జీవితంలో కష్టాలను అధిగమించడానికి ధైర్యాన్ని, బలాన్ని ఇచ్చే తల్లి.
- * విజయ లక్ష్మి, యుద్ధాలలోనే కాకుండా విజయానికి అడ్డంకులను జయించడానికి విజయాన్ని ప్రసాదించే తల్లి.
- విద్యా లక్ష్మి, కళలు, శాస్త్రాల జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే తల్లి.
పార్వతి
[మార్చు]పార్వతి శక్తి, ధైర్యం, సంతానోత్పత్తి, అందానికి సంబంధించిన దేవత. ఈమెను సాధారణంగా ఉమ, గౌరీ అని పిలుస్తారు. ఈమె లయకారుడు శివుని దేవేరి, హిమవంతుని కుమార్తె. దక్ష యజ్ఞంలో మరణించిన దక్షుని కుమార్తె సతీదేవి పునర్జన్మగా ఈమెను నమ్ముతారు. పురాణాలలో, బ్రహ్మచారి అయిన శివుని వివాహం చేసుకోవడానికి ఈమె తపస్సు చేస్తుంది, ఆమె నిజస్వరూపాన్ని గ్రహించిన తర్వాత శివుడు అంగీకరిస్తాడు. తన భర్తతో ఉన్నప్పుడు, పార్వతి సాధారణంగా రెండు చేతులతో కనిపిస్తుంది, కానీ ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, నాలుగు, ఎనిమిది లేదా పది చేతులతో పులి లేదా సింహంపై స్వారీ చేస్తూ దుర్గ రూపంలో కనిపిస్తుంది. ఈమెను దయగల తల్లిగా భావిస్తారు, కానీ కాళి రూపంలో దుష్ట శక్తులను సంహరిస్తుంది. దేవీ ఆరాధన సంప్రదాయాలలో, పార్వతిని ఆది పరాశక్తి సంపూర్ణ అవతారంగా పరిగణిస్తారు. ఈమె నివాసం కైలాసం.[17]
అవతారాలు
- దుర్గ, బలం, దుర్గమాసురుడు, మహిషాసురుని సంహారిణి
- అన్నపూర్ణ, ఆహారం, పోషణ దేవత
- శీతల, వ్యాధుల దేవత (ప్రాంతీయ)
- భ్రామరి, తేనెటీగల దేవత
- భవానీ, పార్వతి ప్రాంతీయ రూపం
- మీనాక్షి, మధురై అధిదేవత
- కామాఖ్య, ఇతర శక్తిపీఠ దేవతలు
- బిపదతారిణి, ప్రమాదాల నుండి రక్షించే దేవత
ఈమె ఉగ్ర రూపమైన కాళిలో, పార్వతి ఈ క్రింది రూపాలను ధరిస్తుంది:
- మహాకాళి
- భద్రకాళి
- శ్రీ కాళి
- భీమ కాళి
నవదుర్గలు
శైవం-శాక్తేయంలో, దుర్గాదేవి తొమ్మిది రూపాలు ఉన్నాయి.
- శైలపుత్రి, హిమాలయాల కుమార్తె.
- బ్రహ్మచారిణి
- చంద్రఘంట
- కూష్మాండ
- స్కందమాత
- కాత్యాయని
- కాళరాత్రి
- మహాగౌరి
- సిద్ధిధాత్రి
దశ మహావిద్యలు
- కాళి: కాలం, మార్పు, వినాశనానికి ప్రతీక అయిన ఉగ్రమైన, శక్తివంతమైన దేవత.
- తార: వాక్కు శక్తికి ప్రతీక, దైవిక జ్ఞానం, మార్గదర్శకత్వంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
- త్రిపుర సుందరి (షోడశి): మూడు లోకాల సుందరి, ఐక్యత, సృష్టి లీలకు ప్రతీక.
- భువనేశ్వరి: భౌతిక ప్రపంచ దేవత, అంతరిక్ష స్వరూపం, దైవం పోషించే అంశం.
- భైరవి: దేవి ఉగ్ర రూపం, మరణం, వినాశనం, కాల పరివర్తన శక్తితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
- చిన్నమస్త: స్వీయ శిరచ్ఛేదం చేసుకున్న దేవతగా, ఆత్మత్యాగం, ఆధ్యాత్మిక మేల్కొలుపు, అహకారాన్ని నాశనం చేయడానికి ప్రతీక.
- ధూమావతి: ప్రతికూలత, పేదరికం, బాధల పరివర్తన శక్తితో సంబంధం ఉన్న వితంతు దేవత.
- బగళాముఖి: శత్రువులను స్తంభింపజేసే దేవత, వాస్తవికతను నియంత్రించే, మార్చే శక్తికి ప్రతీక.
- మాతంగి: అంతర్గత జ్ఞాన దేవత, వాక్కు, సంగీతం, కళలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
- కమలాత్మిక (కమల): సంపద దేవత, ఆధ్యాత్మిక సంపద, దైవిక స్పృహ వికాసానికి ప్రతీక.
ఇతర దేవతలు
[మార్చు]భారతదేశంలో దేవి ఆరాధన ప్రాచీనమైనది. ఋగ్వేదంలో అత్యంత ప్రముఖమైన దేవత ఉషస్సు (ఉషస్), వేకువజాము దేవత. హిందూమతంలో పూజించే ప్రాంతీయ దేవతలు సాధారణంగా పార్వతి, లక్ష్మి లేదా ఆది పరాశక్తితో మిళితమై ఉంటారు. ఆధునిక హిందూమతంలో పూజించే కొన్ని ప్రధాన దేవతలు:
- యోగమాయ లేదా వింధ్యవాసిని, విష్ణువు దైవిక శక్తి స్వరూపం
- శాకంభరి, వృక్షసంపద దేవత
- సతి, శివుని మొదటి భార్య, పార్వతి పూర్వ జన్మ.
- గాయత్రి, గాయత్రీ మంత్ర స్వరూపం
- గంగ, గంగా నది స్వరూపం
- యమి, యమునా నది స్వరూపం
- కౌశికి, పార్వతి నుండి ఉద్భవించిన దేవత
- నర్మద, నర్మదా నది స్వరూపం
- షష్ఠి, దేవసేన అని కూడా పిలుస్తారు, కార్తికేయుని భార్య, పిల్లలు, సంతానోత్పత్తి దేవత
- స్వాహా, యజ్ఞాల దేవత, దక్షుని కుమార్తె, అగ్ని భార్య
- మానస, పాములు, సంతానోత్పత్తి దేవత
- మారియమ్మన్, వర్ష దేవత
- రేణుక, పరశురాముని తల్లి
- అఖిలాండేశ్వరి, మహాదేవి రూపం
- దేవి కన్యాకుమారి, కన్యాకుమారి అధిదేవత
- ఇల (హిందూమతం)
మాతృకలు
పది మంది మాతృ దేవతల సమూహం మాతృకలు:
ప్రాచుర్యం పొందిన కొందరు దేవతలు
[మార్చు]హిందూ దేవతా వ్యవస్థలోని దేవతలు హిందూ గ్రంథాలు, విశ్వాసం నుండి ఇతిహాసాలను తీసుకున్న ప్రాంతీయ సంప్రదాయాల ద్వారా వారి గుర్తింపులను అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. హిందూ దేవతా వ్యవస్థలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన కొందరు దేవతలు:
- గణేశుడు, వినాయకుడు, గణపతి అని కూడా పిలుస్తారు, శివుడు, పార్వతి కుమారుడు. ఇతనిని జ్ఞానానికి దేవుడు, అడ్డంకులను తొలగించేవాడు (విఘ్నేశ్వరుడు) అని భావిస్తారు. ఆచారాలలో ఏ ఇతర దేవతకైనా ముందు ఇతనిని పూజించాలని అనేక గ్రంథాలు సూచిస్తున్నాయి. గాణాపత్యం సంప్రదాయం గణేశుడిని వారి ప్రధాన దైవంగా పూజిస్తుంది.[18]
- కార్తికేయ, మురుగన్, సుబ్రహ్మణ్య అని కూడా పిలుస్తారు, శివుడు, పార్వతి కుమారుడు. ఇతను దేవతల సైన్యాధ్యక్షుడు, యుద్ధానికి ప్రధాన దేవుడు. కౌమారం సంప్రదాయం ఇతనిని వారి ప్రధాన దైవంగా పూజిస్తుంది.
- అయ్యప్ప, మణికంఠ అని కూడా పిలుస్తారు, ఒక ప్రాంతీయ దైవం, శివుడు, మోహిని (విష్ణువు స్త్రీ అవతారం) కుమారుడు.
- హనుమంతుడు, ఆంజనేయ, మారుతి అని కూడా పిలుస్తారు, రాముని వానర భక్తుడు. ఇతనిని బ్రహ్మచర్యం, బలానికి దేవుడిగా కొలుస్తారు.
- నవగ్రహాలు తొమ్మిది గ్రహాల స్వరూపాలు, వేద జ్యోతిషశాస్త్రం, అనేక దేవాలయాలలో పూజించబడతాయి.
- కామదేవుడు, మన్మథుడు అని కూడా పిలుస్తారు, ప్రేమ దేవుడు, విష్ణువు కుమారుడు.
- రతీదేవి ప్రేమ, ఆనందానికి దేవత, కామదేవుని భార్య.
- గరుడుడు విష్ణువు వాహనమైన డేగ రూపంలో ఉన్న అర్ధ దేవుడు.
- ఆదిశేషుడు విష్ణువు పాన్పు అయిన సర్ప రూపంలో ఉన్న అర్ధ దేవుడు.
- నంది శివుని ఎద్దు వాహనం.
- వాసుకి నాగుల రెండవ రాజు.
వేద దేవతలు
[మార్చు]ఋగ్వేదం త్రయస్త్రింశత ('ముప్పై మూడు') అని పిలువబడే ముప్పై మూడు దేవతల గురించి మాట్లాడుతుంది. ఇందులో 12 మంది ఆదిత్యులు, 8 మంది వసువులు, 11 మంది రుద్రులు, 2 అశ్వినులు ఉంటారు:– ద్యౌస్ "ఆకాశం", పృథ్వీ "భూమి", వాయువు "గాలి", అగ్ని "నిప్పు", నక్షత్ర "నక్షత్రాలు", వరుణ "నీరు", సూర్య "సూర్యుడు", చంద్ర "చంద్రుడు". పన్నెండు మంది ఆదిత్యులు (మూర్తీభవించిన దేవతలు) – విష్ణువు, ఆర్యమాన్, ఇంద్రుడు (శక్ర), త్వష్ట, వరుణ, భగ, సవితృ, వివస్వత్, అంశ, మిత్ర, పూష, దాత.[19] ఇంద్రుడిని శక్ర అని కూడా పిలుస్తారు, ఇతను అత్యున్నత దేవుడు, 33 మందిలో మొదటివాడు, తరువాత అగ్ని. ఈ సోదర దేవతలలో కొందరిని ఇంద్ర-అగ్ని, మిత్ర-వరుణ, సోమ-రుద్ర వంటి జంటలుగా ఆవాహన చేస్తారు.
.jpg)
ఆదిత్యులు
[మార్చు]- మిత్ర, ప్రమాణాలు, వాగ్దానాలు, స్నేహానికి దేవుడు
- వరుణుడు, నీరు, సముద్రాలు, వర్షానికి దేవుడు
- ఇంద్రుడు, శక్ర అని కూడా పిలుస్తారు, దేవతల రాజు, వాతావరణం, తుఫానులు, వర్షం, యుద్ధానికి దేవుడు
- సవితృ, ఉదయిస్తున్న సూర్యుని దేవుడు; సూర్యునితో సంబంధం కలిగి ఉంటాడు
- అంశ, సౌర దేవత; సూర్యునితో సంబంధం కలిగి ఉంటాడు
- ఆర్యమాన్ ఆచారాలు, ఆతిథ్యం, వివాహాల దేవుడు
- భగ, అదృష్ట దేవుడు
- వివస్వత్, సూర్య దేవుడు
- త్వష్ట, వాస్తుశిల్పం, కమ్మరి దేవుడు; దేవతల కమ్మరి
- పూష, యాత్రికులు, పశువుల కాపరుల పోషక దేవుడు, రహదారుల దేవుడు
- దాత, ఆరోగ్యం, మ్యాజిక్ దేవుడు, ధూతి అని కూడా పిలుస్తారు
- విష్ణువు తరువాత వామన అవతారంగా పిలువబడ్డాడు.
రుద్రులు
[మార్చు]రామాయణం ప్రకారం వీరు కశ్యప ఋషి, అతని భార్య అదితికి పుట్టిన 33 మంది పిల్లలలో 11 మంది, వీరితో పాటు 12 మంది ఆదిత్యులు, 8 మంది వసువులు, 2 అశ్వినులు ముప్పై మూడు దేవతలుగా ఉన్నారు.[20] వామన పురాణం రుద్రులను కశ్యప, అదితి కుమారులుగా వర్ణిస్తుంది.[21] మత్స్య పురాణం ప్రకారం సురభి – ఆవులన్నింటికీ తల్లి, "సమృద్ధి ఆవు" – బ్రహ్మ దేవేరి, వారి కలయిక పదకొండు మంది రుద్రులను ఉత్పత్తి చేసింది. వారి పేర్లు: నిర్రతి, శంభు, అపరాజిత, మృగవ్యధ, కపర్ది, దహన, ఖర, అహిరబ్రధ్య, కపాలీ, పింగళ, సేనాని.[22] బ్రహ్మ రుద్రులకు హృదయం, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఐదు కర్మేంద్రియాలు, మనస్సు అనే పదకొండు స్థానాలను కేటాయించాడు.[21][23]
వసువులు
[మార్చు]వసువులు ఇంద్రుడు, విష్ణువుకు సహాయకులుగా పనిచేస్తారు.
- అగ్ని "నిప్పు" దేవుడు, అనల అని కూడా పిలుస్తారు
- వరుణుడు "నీరు", "సముద్ర" దేవుడు, సముద్రదేవ లేదా అప అని కూడా పిలుస్తారు
- వాయు "గాలి" దేవుడు, అనిల అని కూడా పిలుస్తారు
- ద్యౌస్ "ఆకాశ" దేవుడు, ప్రభాస లేదా "ప్రకాశించే ఉదయం" అని కూడా పిలుస్తారు
- పృథ్వీ "భూమి" దేవత/దేవుడు, ధరా లేదా "ఆధారం" అని కూడా పిలుస్తారు
- సూర్య "సూర్య" దేవుడు, ప్రత్యూష అని కూడా పిలుస్తారు ("ఉదయం విరామం", కానీ తరచుగా "కాంతి" అని అర్థం), సౌర సంప్రదాయం సూర్యుని వారి ప్రధాన దైవంగా పూజిస్తుంది, అంశుమాన్ అని కూడా పిలుస్తారు[మూలం అవసరం]
- సోమ "చంద్ర" దేవుడు, చంద్ర అని కూడా పిలుస్తారు.
- నక్షత్రాని, ధ్రువ లేదా కదలని ధ్రువ నక్షత్రం (పోలారిస్), ప్రభాస అని కూడా పిలుస్తారు.
అశ్వినులు
[మార్చు]అశ్వినులు (నాసత్యులు అని కూడా పిలుస్తారు) ఔషధానికి సంబంధించిన కవల దేవతలు. నాసత్య అనేది ఒక కవల పేరు, మరొకరిని దస్ర అని పిలుస్తారు.
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Knott 1998, p. 5.
- ↑ An introductory dictionary of theology and religious studies. Orlando O. Espín, James B. Nickoloff. Collegeville, Minn.: Liturgical Press. 2007. pp. 562–563. ISBN 978-0-8146-5856-7. OCLC 162145884.
{{cite book}}: CS1 maint: others (link) - ↑ G., Bhandarkar, R. (1913). Vaiṣṇavism, Śaivism and minor religious systems. Verlag von Karl J. Trübner. OCLC 873230384.
{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link) - ↑ Bishara, Azmi (1 August 2021), "Ibn Khaldun's 'Asabiyya and Sects", Sectarianism without Sects, Oxford University Press, pp. 199–220, doi:10.1093/oso/9780197602744.003.0007, ISBN 978-0-19-760274-4, archived from the original on 2 October 2022, retrieved 25 September 2022
{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link) - ↑ Flood, Gavin D. (1996). An introduction to Hinduism. New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 0-521-43304-5. OCLC 50516193.
- ↑ Nath 2001, p. 31.
- ↑ Fowler, Jeaneane D. (2002). Perspectives of reality : an introduction to the philosophy of Hinduism. Brighton: Sussex Academic Press. pp. 49–55. ISBN 1-898723-93-1. OCLC 49530055.
- ↑ Michaels, Axel (2004). Hinduism : past and present. Barbara Harshav. Princeton, N.J.: Princeton University Press. ISBN 0-691-08953-1. OCLC 51886444.
- ↑ www.wisdomlib.org (21 June 2008). "Brahma, Brahmā, Brāhma: 67 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 5 August 2022. Retrieved 29 September 2022.
- ↑ Morris, Brian (2006). Religion and anthropology : a critical introduction. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 123. ISBN 0-511-35154-2. OCLC 252536951.
- ↑ www.wisdomlib.org (13 October 2011). "Vishnu, Viṣṇu, Visnu: 49 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 16 June 2022. Retrieved 29 September 2022.
- ↑ www.wisdomlib.org (12 April 2009). "Shiva, Śivā, Sivā, Śiva, Siva, Sīva: 63 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 7 June 2022. Retrieved 29 September 2022.
- ↑ Guides, Fodor's Travel (12 March 2019). Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala (in ఇంగ్లీష్). Fodor's Travel. p. 88. ISBN 978-1-64097-123-3.
- ↑ www.wisdomlib.org (5 October 2008). "Sarasvati, Sarasvatī: 45 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 9 August 2022. Retrieved 29 September 2022.
- ↑ Lakṣmī Tantra : a Pāñcarātra text. Sanjukta Gupta (1st Indian ed.). Delhi: Motilal Banarsidass Publishers. 2000. p. 23. ISBN 81-208-1734-6. OCLC 45503121.
{{cite book}}: CS1 maint: others (link) - ↑ "అష్టలక్ష్ములు.. సిరిసంపదలు". ఈనాడు. 2022-09-09.
- ↑ www.wisdomlib.org (16 June 2012). "Parvati, Pārvatī: 33 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). Archived from the original on 12 August 2022. Retrieved 29 September 2022.
- ↑ "తొలి పూజ గణపయ్యకే ఎందుకు?". సాక్షి. 2018-09-07.
- ↑ Lynn Foulston, Stuart Abbott (2009). Hindu goddesses: beliefs and practices. Sussex Academic Press. pp. 1–2. ISBN 9781902210438.
- ↑ Mani pp. 654–5
- ↑ 21.0 21.1 Daniélou, Alain (1991). The myths and gods of India. Inner Traditions International. pp. 102–4, 341, 371. ISBN 0-89281-354-7.
- ↑ A Taluqdar of Oudh (2008). The Matsya Puranam. The Sacred books of the Hindus. Vol. 2. Cosmo Publications for Genesis Publishing Pvt Ltd. pp. 74–5, 137. ISBN 978-81-307-0533-0.
- ↑ Mani, Vettam (1975). Puranic Encyclopaedia: A Comprehensive Dictionary With Special Reference to the Epic and Puranic Literature. Delhi: Motilal Banarsidass. ISBN 0-8426-0822-2.