Jump to content

హిందూ మతంలో బుద్ధుడు

వికీపీడియా నుండి
దశావతారాలు వరుస
పూర్వాధికారికృష్ణుడు
ఉత్తరాధికారికల్కి

బుద్ధుడు (Sanskrit: बुद्ध, lit. ''జ్ఞానోదయం పొందినవాడు''.[1][2][3][4]

హిందూమతం మూలాల ఆవిర్భావంలో బుద్ధుడి ప్రభావం ఉంది. శతాబ్దాలుగా ప్రాంతీయ హిందూ గ్రంథాలు బౌద్ధమతంపై విభిన్న అభిప్రాయాలను ప్రదర్శించాయి, ఇది బౌద్ధమతం, బ్రాహ్మణ సంప్రదాయాల మధ్య పోటీని ప్రతిబింబిస్తుంది.[5] సమకాలీన హిందూమతంలో, బౌద్ధమతాన్ని హిందూమతంలో మరొక రూపంగా భావించే హిందువులు బుద్ధుడిని గౌరవిస్తారు.[5] ఇతర హిందువులు పురాణాల గ్రంథాలను ఉటంకిస్తూ గౌతమ బుద్ధుడిని విష్ణువు అవతారంగా గుర్తించడాన్ని తిరస్కరిస్తారు, వీరిద్దరినీ వేర్వేరు వ్యక్తులుగా గుర్తిస్తారు.

విష్ణువు అవతారంగా

[మార్చు]
శిష్యులతో కూడిన విష్ణువు బుద్ధ అవతారం
ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ద్వారకా తిరుమల ఆలయంలో అవతారంగా ఉన్న బుద్ధుడు
కొందరు హిందువులు బుద్ధుడిని (కింద మధ్యలో) విష్ణువు 10 అవతారాలలో ఒకటిగా భావిస్తారు.[1][4]

బుద్ధుడు వైష్ణవ పురాణాలలోని ఇతిహాసాలు, ధర్మాన్ని పునరుద్ధరించడంలో చేసిన ఇలాంటి పనుల ద్వారా వైష్ణవంలోకి విలీనం చేయబడ్డాడు. ఇక్కడ బుద్ధుడు విష్ణువు తొమ్మిదవ అవతారంగా పరిగణించబడ్డాడు.[6] అగ్ని పురాణం ప్రకారం, రాక్షసులు దేవతలను యుద్ధాలలో ఓడించిన కారణంగా విష్ణువు భూమిపై ఈ అవతారం ఎత్తాడు. సహజ క్రమాన్ని పునరుద్ధరించడానికి, అతను తన బోధనలతో రాక్షసులను భ్రమలో పడేశాడు. దీని ఫలితంగా వారు బౌద్ధమతంలోకి మారి వేదాలు స్థాపించిన మార్గాన్ని విడిచిపెట్టారు, తద్వారా వారు ధర్మహీనులుగా మారారు. ఇది కలియుగం చివరలో వారు దస్యులుగా మారడానికి కారణమైంది. పర్యవసానంగా, సత్ప్రవర్తన లేని వారిని నరకానికి పంపారు.[7][8][9][10] ఇంకా, బుద్ధుడి వల్ల ఈ యుగంలో వర్ణాల కలయిక, మ్లేచ్ఛుల (వేద సంస్కృతులకు అనాగరిక, విదేశీ శక్తులు) ఆధిపత్యం ఏర్పడింది.[11] తదనంతరం, సంప్రదాయం ప్రకారం, ఆస్తికవాదాన్ని తిరిగి స్థాపించడం ఆది శంకరాచార్యులు, భవిష్యత్తు వైష్ణవ ఆచార్యుల బాధ్యతగా మారింది.[12]

కాలక్రమం

[మార్చు]

హిందూ దేవుళ్లకు సంబంధించిన గ్రంథాలలో బుద్ధుడిని స్వీకరించడం, బౌద్ధ గ్రంథాలలో హిందూ దేవుళ్లను స్వీకరించడం కచ్చితమైన కాలక్రమంలో ఉంచడం కష్టం. డోనిగర్ ప్రకారం, బౌద్ధమతం, జైనమతం పెరుగుదల వల్ల (విదేశీ ఆక్రమణదారుల వల్ల) సనాతన బ్రాహ్మణ వేద సంప్రదాయాలకు ముప్పు ఏర్పడినప్పుడు బుద్ధ అవతార పురాణం మొదటిసారిగా గుప్తుల కాలానికి ముందు కనిపించింది.[13] డోనిగర్ ప్రకారం, "హిందువులు సా.శ. 450, ఆరవ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో బుద్ధుడిని విష్ణువు అవతారంగా పరిగణించడం ప్రారంభించారు." ఇది మొదటిసారిగా విష్ణు పురాణం (సా.శ. 400-500) లో కనిపించింది.[14] జాన్ హోల్ట్ ప్రకారం, "భారతీయ రాచరిక పౌరాణిక భావజాలంలో 'విశ్వ పురుషుడిగా' బుద్ధుడి స్థానభ్రంశం [...] బుద్ధుడు విష్ణువు బ్రాహ్మణ ఆరాధనలో విలీనం చేయబడి, దానికి లోబడి ఉన్న సమయంలోనే జరిగింది."[15]

పురాణ గ్రంథాలలో

[మార్చు]

పురాణాలు, ఇతిహాసాలలో బుద్ధుడిని విష్ణువు అవతారంగా పేర్కొన్నారు:

ఆయనను అవతారంగా పేర్కొనే మరొక ముఖ్యమైన గ్రంథం పరాశరుని బృహత్ పరాశర హోరా శాస్త్రం (2:1-5/7).

విష్ణువు అవతారమైన బుద్ధుడు ఒక విశ్వ చక్రంలో భాగం, ఇందులో కలియుగంలో ధర్మం నాశనమవుతుంది, విష్ణువు కల్కిగా అవతరించినప్పుడు సత్యయుగంలో మళ్లీ పునరుద్ధరించబడుతుంది.[17] భవిష్య పురాణం వంశవృక్షాల గురించిన చారిత్రక వాస్తవాలను పొందుపరిచింది, ఈ క్రింది విధంగా పేర్కొంది:

ఈ సమయంలో, కలియుగాన్ని గుర్తుచేసుకుంటూ, విష్ణువు గౌతముడిగా, శాక్యమునిగా జన్మించి పదేళ్లపాటు బౌద్ధ ధర్మాన్ని బోధించాడు. తరువాత శుద్ధోదనుడు ఇరవై సంవత్సరాలు, శాక్యసింహుడు ఇరవై సంవత్సరాలు పరిపాలించారు. కలియుగం మొదటి దశలో వేదాల మార్గం నాశనమైంది, మనుషులంతా బౌద్ధులుగా మారారు. విష్ణువును ఆశ్రయించిన వారు భ్రమలో పడ్డారు.[18]

భాగవత పురాణం వంటి కొన్ని హిందూ గ్రంథాలు నాస్తికులను నడిపించడానికి పుట్టిన బుద్ధుడి ఉనికిని ముందే ఊహించాయి.[19] భాగవత పురాణం 1.3.24:

అప్పుడు, కలియుగం ప్రారంభంలో, విశ్వాసపాత్రుడైన ఆస్తికుడి పట్ల అసూయపడే వారిని భ్రమపెట్టే ఉద్దేశ్యంతో, [అతను] కీకటలలో అంజన కుమారుడైన బుద్ధుడిగా కనిపిస్తాడు. [web 1][note 1]

స్కంద పురాణంలో, బుద్ధుడు వాసుదేవుని అవతారాలలో ఒకరిగా పేర్కొనబడ్డాడు,[20] విశ్వాన్ని మంత్రముగ్ధులను చేయడం ప్రారంభించి, ధర్మాన్ని పారద్రోలి, అనైతికత ప్రబలేలా చేస్తాడు:[21]

బుద్ధుడిగా మారడం ద్వారా, వేద పద్ధతులను అవలంబిస్తూ మూడు లోకాలను వేధించే రాక్షసులను తప్పుడు తార్కికవాదం, వంచనతో నేను భ్రమలో పడేస్తాను.

— స్కంద పురాణం

అదేవిధంగా, అచ్యుతుడు బుద్ధుడిగా తదుపరి జన్మ తీసుకుంటాడు. మధుసూదనుడు, వసంతకాలాన్ని ఇష్టపడే దేవతల ప్రభువు చాలా ప్రశాంతంగా ఉంటాడు. బుద్ధుని రూపంలో ఉన్న పరమేష్ఠి ప్రభువుతో చరాచర జీవులతో కూడిన ఈ సమస్త విశ్వం మంత్రముగ్ధమవుతుంది. భరత వంశీకుడా, అప్పటి నుండి కొడుకులు తండ్రుల మాటలు వినరు, బంధువులు పెద్దల మాటలు వినరు, విద్యార్థులు గురువుల మాటలు వినరు. అంతా తలకిందులవుతుంది. అధర్మం చేత ధర్మం, అబద్ధం చేత సత్యం, దొంగల చేత రాజులు, స్త్రీల చేత పురుషులు ఓడిపోతారు.

— స్కంద పురాణం, అధ్యాయం 151

బుద్ధుడి తండ్రిని సాధారణంగా శుద్ధోదనుడు అని పిలుస్తారు, ఇది బౌద్ధ సంప్రదాయానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది, కొన్ని చోట్ల బుద్ధుడి తండ్రి పేరు అంజన లేదా జిన అని ఉంటుంది. కొన్ని గ్రంథాలలో బౌద్ధమతం, జైనమతం రెండింటినీ విష్ణువు రాక్షసులను తప్పుదారి పట్టించడానికి ఉపయోగిస్తాడు, తప్పుగా పేర్లు, సిద్ధాంతాల గందరగోళం కనిపిస్తుంది.[22]

ఇతర గ్రంథాలు జంతువుల వధను ఆపడానికి జన్మించినట్లుగా అతనిని మరింత సానుకూల కోణంలో చిత్రీకరిస్తాయి.[2] బుద్ధుని ఆరాధనను కొన్ని వాక్యాలు మాత్రమే ప్రస్తావిస్తాయి, ఉదాహరణకు అందం కోరుకునేవాడు ఆయనను పూజించాలని వరాహపురాణం చెబుతోంది.[23] 14వ శతాబ్దానికి పూర్వం ఉన్న కొన్ని హిందూ దేవాలయాలలో ఇతర విష్ణు అవతారాలకు చూపించే గౌరవంతోనే బుద్ధుడి శిల్పాలను చెక్కారు,[24] అయితే విష్ణువు అవతారం అయినప్పటికీ హిందూమతంలో బుద్ధుడిని కృష్ణుడు, రాముడిలాగా పూజించడం చాలా అరుదు.[2]

బౌద్ధ ప్రభావాల సమ్మేళనం

[మార్చు]

బుద్ధుడిని దత్తత తీసుకోవడం బౌద్ధమత అంశాలను హిందూమతంలోకి చేర్చే మార్గం కావచ్చు.[2][3][25] వెండీ డోనిగర్ ప్రకారం, "హెల్ముత్ వాన్ గ్లాసెనాప్ ఈ పరిణామాలను బౌద్ధులను వైష్ణవ మతంలోకి చేర్చుకోవడానికి, భారతదేశంలో ఇంత ముఖ్యమైన మతవిశ్వాసం ఎలా ఉనికిలో ఉందో వివరించడానికి బౌద్ధమతాన్ని శాంతియుతంగా హిందూమతంలో కలుపుకునే ప్రయత్నంగా పేర్కొన్నాడు."[note 2]

డోనాల్డ్ స్వెరర్ ప్రకారం, హిందూమతంలో బుద్ధుడి గురించిన అవగాహన ఆయన విభిన్న ప్రభావాలలో ఒక భాగం. స్వెరర్ వివరిస్తూ, బౌద్ధమతంలో కూడా థేరవాద, మహాయాన, టిబెటన్, జపనీస్ తదితర సంప్రదాయాల మధ్య బుద్ధుడు, ఆయన ఆలోచనల భావనలు భిన్నంగా ఉంటాయి. అదేవిధంగా, హిందూమతంలోని వివిధ సంప్రదాయాలలో బుద్ధుడిని వేర్వేరు మార్గాల్లో అంగీకరించి, వ్యాఖ్యానించారు.[26]

సమన్వయ వాదం (Syncretism)

[మార్చు]

హిందూమతం బుద్ధుడిని అవతారంగా స్వీకరించినట్లే, బౌద్ధ ఇతిహాసాలు కూడా కృష్ణుడిని వారి జాతక కథలలో స్వీకరించాయి. బుద్ధుడు తన పూర్వ జన్మలలో కృష్ణుడిని కలుసుకుని బోధించినట్లు పేర్కొన్నాయి.[27][note 3] ఆల్ఫ్ హిల్టెబీటెల్, ఇతర పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, పాలి గ్రంథాలలో ఉన్న బుద్ధుడికి సంబంధించిన జాతక కథలలోని కొన్ని కథలు హిందూ ఇతిహాసాలను వక్రీకరించి అపవాదులు వేసినట్లు కనిపిస్తాయి, అయితే ఇవి ప్రాచీన స్థానిక సంప్రదాయాలను, ఈ రెండు భారతీయ మతాల మధ్య ప్రారంభ పరస్పర చర్యల సంక్లిష్టతలను ప్రతిబింబించవచ్చు.[28]

బౌద్ధ జాతక గ్రంథాలు కృష్ణ-వాసుదేవుడిని బుద్ధుని పూర్వ జన్మలో శిష్యుడిగా చేసుకుంటే,[27][note 3] హిందూ గ్రంథాలు బుద్ధుడిని విష్ణువు అవతారంగా మార్చాయి.[29][30] అదేవిధంగా, దశరథ జాతకంలో బుద్ధుడు తనను తాను రాముడిగా గుర్తించుకుంటాడు.

తిరస్కరణ

[మార్చు]

బౌద్ధులు సాంప్రదాయకంగా బుద్ధుడిని విష్ణువు అవతారంగా అంగీకరించరు.[2][31] భారతీయ పండితుడు, దళిత నాయకుడైన బి. ఆర్. అంబేద్కర్ హిందూమతం నుండి బౌద్ధమతంలోకి మారాలని 1935లో ప్రకటించి, 20 ఏళ్ల తర్వాత మతం మారారు, బుద్ధుడు విష్ణువు అవతారమనే నమ్మకాన్ని ఆయన తిరస్కరించారు.[32][note 4] అంబేద్కర్ 22 ప్రతిజ్ఞలలో 5వ ప్రతిజ్ఞ ఇలా చెబుతుంది:

భగవాన్ బుద్ధుడు విష్ణువు అవతారం అని నేను నమ్మను, ఎన్నటికీ నమ్మను. ఇది కేవలం పిచ్చితనం, తప్పుడు ప్రచారం అని నేను నమ్ముతున్నాను.[36]

కొంతమంది సమకాలీన హిందువులు కూడా పురాణాల గ్రంథాలను సూచిస్తూ గౌతమ బుద్ధుడిని విష్ణువు అవతారంగా గుర్తించడాన్ని తిరస్కరిస్తారు. గౌడీయ వైష్ణవ వేదాంత గురువులు భాగవత పురాణంలో (1.3.24) పేర్కొన్న "అంజన కుమారుడు",[37][38] అంజనకు జన్మించిన విష్ణు అవతారాన్ని (క్రీ.పూ 1800, స్టీఫెన్ నాప్ ప్రకారం[39]) సూచిస్తుందని, గౌతముడు మాత్రం మాయాదేవి, శుద్ధోదనులకు జన్మించాడని వాదిస్తారు. అమరకోశం, ఇతర బౌద్ధ గ్రంథాల ఆధారంగా సుగత బుద్ధుడు, ఆది బుద్ధుడు వంటి బిరుదులు విష్ణు అవతారాన్ని సూచిస్తాయని, గౌతమ బుద్ధుడిని కాదని వారు వాదిస్తారు.[40][41] భాగవత పురాణానికి విరుద్ధంగా, కల్కి పురాణం (2.7.44) మాయాదేవిని బుద్ధుని తల్లిగా సూచిస్తుందని ఆర్.ఎస్. భట్టాచార్య పేర్కొన్నారు.[42]

1999లో, కంచి కామకోటి పీఠం శంకరాచార్య శ్రీ జయేంద్ర సరస్వతి, విపస్సనాచార్య ఎస్.ఎన్. గోయెంకాతో కలిసి సంయుక్త ప్రకటనను విడుదల చేసి ఈ విధంగా ప్రకటించారు:[43][web 2]

రెండు వర్గాల మధ్య మరింత స్నేహపూర్వక సంబంధాలను పెంపొందించే క్రమంలో గతం ఏమైనప్పటికీ (తిరిగి తీసుకురాలేము, కానీ) దాన్ని మర్చిపోవాలని, ఇటువంటి నమ్మకాలను [బుద్ధుడు విష్ణువు అవతారం అనే నమ్మకాన్ని] ప్రచారం చేయరాదని మేము నిర్ణయించాము.[44]

గోవర్ధన పీఠం శంకరాచార్య స్వామి శ్రీ నిశ్చలానంద సరస్వతి కూడా విష్ణువు బుద్ధ అవతారం, గౌతమ బుద్ధుడు వేర్వేరు వ్యక్తులు అని పేర్కొన్నారు.[45]

ప్రతిమాశాస్త్రం

[మార్చు]

అగ్ని పురాణం బుద్ధుని రూపాన్ని ఎలా సూచించాలో వివరిస్తుంది:[46]

బుద్ధుని రూపం ప్రశాంతంగా, పొడవాటి చెవులతో, తెల్లని ఛాయతో, వస్త్రం ధరించి, పైకి ముడుచుకున్న పద్మంపై కూర్చుని, అనుగ్రహాన్ని, రక్షణను ఇస్తున్నట్లుగా (తయారు చేయబడాలి).

— అధ్యాయం 49, శ్లోకం 8

సమకాలీన ఆరాధన

[మార్చు]
ఐరావతేశ్వర ఆలయంలో అవతారంగా బుద్ధుడు
తిరువతిగై వీరట్టనేశ్వరార్ ఆలయంలో బుద్ధుని విగ్రహం

బుద్ధుడు హిందూ సంప్రదాయంలో పవిత్రమైన వ్యక్తిగా పరిగణించబడ్డాడు, భారతదేశంలో మేల్కొన్న వ్యక్తిగా గౌరవించబడ్డాడు.[5] భారతదేశం వెలుపల, కొంతమంది సమకాలీన హిందువులు తమ పండుగల సమయంలో ఇతర దేవుళ్లతో పాటు బుద్ధుడిని గౌరవిస్తారు.[47]

సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్, స్వామి వివేకానంద వంటి ప్రముఖ ఆధునిక హిందూమత మద్దతుదారులు బుద్ధుడిని మతాలలోని విశ్వవ్యాప్త సత్యానికి ఉదాహరణగా పరిగణిస్తారు.[note 5] మహాత్మా గాంధీ తో సహా ఆధునిక హిందూమతంలోని పలువురు విప్లవాత్మక వ్యక్తులు బుద్ధుని జీవితం, బోధనలు, ఆయన చేసిన అనేక సంస్కరణల ద్వారా స్ఫూర్తి పొందారు.[50] స్టీవెన్ కాలిన్స్ బౌద్ధమతానికి సంబంధించిన అటువంటి హిందూ వాదనలను భారతదేశంలో క్రైస్తవ మత ప్రచార ప్రయత్నాలకు ప్రతిస్పందనగా, "అన్ని మతాలు ఒకటే" అని చూపించే ప్రయత్నంలో భాగంగా చూస్తాడు, ఈ వాస్తవాన్ని మాత్రమే గుర్తించడం వలన హిందూమతం ప్రత్యేకమైన విలువను కలిగి ఉందంటాడు.[51]

సమకాలీన హిందువులు సాధారణంగా "బౌద్ధమతాన్ని హిందూమతంలో మరొక రూపంగా" పరిగణిస్తారు.[5] వలస పాలన కాలంలో, సమకాలీన కాలంలో బుద్ధుడిని హిందూమతంలో చేర్చుకునే ప్రయత్నాలు జాతీయవాద రాజకీయ అజెండా అని, "బుద్ధుడు భారతదేశ చరిత్ర, సంస్కృతి గురించి స్వదేశీ జాతీయవాద అవగాహనలకు విజయవంతమైన చిహ్నంగా తిరిగి పొందబడ్డాడు" అని భారతదేశం, శ్రీలంక, దక్షిణాసియా వెలుపల ఉన్న వివిధ పండితులు పేర్కొన్నారు.[52]

లార్స్ టోర్ ఫ్లాటెన్ ప్రకారం, హిందూ జాతీయవాదుల సాహిత్యంలో ముఖ్యంగా హిందూ అవగాహనలు ఎలా ఉన్నాయంటే, హెర్మన్ ఓల్డెన్‌బర్గ్, థామస్ రైస్ డేవిడ్స్, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ వంటి పండితులు "బౌద్ధమతం, సమకాలీన హిందూమతం" మధ్య చాలా సారూప్యతలు ఉన్నాయని పేర్కొనడం ద్వారా "బుద్ధుడు తన కాలం నాటి, దేశం నాటి ఆధ్యాత్మిక భావాల నుండి విడిపోలేదు" అని భావిస్తారు.[53][note 6] అయినప్పటికీ, ప్రస్తుత పండితుల ఏకాభిప్రాయం ప్రకారం, బౌద్ధమతం పూర్వ-బౌద్ధ భారతీయ మతం కంటే చాలా భిన్నమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది.[note 7]

ఇవి కూడా చూడండి

[మార్చు]

మూలాలు

[మార్చు]
  1. 1 2 Srinivasan 2011, p. 182.
  2. 1 2 3 4 5 Lochtefeld 2002, p. 73, 128.
  3. 1 2 Holt 2008, p. 18–21.
  4. 1 2 Holt, Kinnard & Walters 2012, p. 4, 95, 111.
  5. 1 2 3 4 Jones & Ryan 2006, p. 96.
  6. ↑ Holt 2008, p. 8–22.
  7. ↑ www.wisdomlib.org (2021-11-01). "Manifestation of Viṣṇu as Buddha and Kalki [Chapter 16]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-07-17.
  8. ↑ Cheetham, David; Pratt, Douglas; Thomas, David (November 2013). Understanding Interreligious Relations (in ఇంగ్లీష్). OUP Oxford. p. 49. ISBN 978-0-19-964584-8.
  9. ↑ Hazra, Rajendra Chandra (1987). Studies in the Purāṇic Records on Hindu Rites and Customs (in ఇంగ్లీష్). Motilal Banarsidass Publishers. pp. 88–89. ISBN 978-81-208-0422-7.
  10. ↑ Debroy, Bibek (2022-06-30). Vishnu Purana (in ఇంగ్లీష్). Penguin Random House India Private Limited. ISBN 978-93-5492-661-7.
  11. ↑ Hazra, r c (1940). Studies In The Puranic Records On Hindu Rites And Customs. p. 89.
  12. ↑ www.wisdomlib.org (2008-06-01). "Buddha, Buḍḍha, Buddhā: 37 definitions". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-07-17.
  13. ↑ Doniger O'Flaherty 1988, p. 200.
  14. ↑ Doniger O'Flaherty 1988, p. 188.
  15. ↑ Holt 2004, p. 12, 15.
  16. ↑ Dhere Ramchandra Chintaman, Shri Vitthal: ek maha samanvaya, Shri Vidya Prakashan, Pune, 1984 (Marathi)
  17. ↑ Doniger O'Flaherty 1988, p. 198-203.
  18. ↑ Doniger O'Flaherty 1988, p. 202-203.
  19. ↑ "Srimad Bhagavatam 1.3.24". the original నుండి May 6, 2023 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది.
  20. ↑ www.wisdomlib.org (2020-03-05). "Incarnations of Vāsudeva [Chapter 18]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-07-17.
  21. ↑ www.wisdomlib.org (2020-10-22). "The Greatness of Śvetavārāha Tīrtha [Chapter 151]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-07-17.
  22. ↑ Doniger O'Flaherty 1988, p. 188-189.
  23. ↑ Singh, p.267
  24. ↑ Kramrisch 1946, p. 349–350.
  25. ↑ Doniger O'Flaherty 1988, p. 204-211.
  26. ↑ Swearer 2016, p. 678–683.
  27. 1 2 Cowell & Rouse 1901, p. 57.
  28. ↑ Hiltebeitel 1990, p. 64–68.
  29. ↑ Daniel E Bassuk (1987). Incarnation in Hinduism and Christianity: The Myth of the God-Man. Palgrave Macmillan. p. 40. ISBN 978-1-349-08642-9.
  30. ↑ Edward Geoffrey Parrinder (1997). Avatar and Incarnation: The Divine in Human Form in the World's Religions. Oxford: Oneworld. pp. 19–24, 35–38, 75–78, 130–133. ISBN 978-1-85168-130-3.{{cite book}}: CS1 maint: publisher location (link)
  31. ↑ Coulter 2013, p. 109.
  32. ↑ Michael Jerryson (2016). The Oxford Handbook of Contemporary Buddhism. Oxford University Press. pp. 47–48. ISBN 978-0-19-936238-7.
  33. ↑ Christopher Queen (2015). Steven M. Emmanuel (ed.). A Companion to Buddhist Philosophy. John Wiley & Sons. pp. 524–529. ISBN 978-1-119-14466-3.
  34. ↑ Skaria, A (2015). "Ambedkar, Marx and the Buddhist Question". Journal of South Asian Studies. 38 (3). Taylor & Francis: 450–452. doi:10.1080/00856401.2015.1049726., Quote: "Here [Navayana Buddhism] there is not only a criticism of religion (most of all, Hinduism, but also prior traditions of Buddhism), but also of secularism, and that criticism is articulated moreover as a religion."
  35. ↑ Eleanor Zelliot (2015). Knut A. Jacobsen (ed.). Routledge Handbook of Contemporary India. Taylor & Francis. pp. 13, 361–370. ISBN 978-1-317-40357-9.
  36. ↑ Bhagwat, Ramu (19 December 2001). "Ambedkar memorial set up at Deekshabhoomi". The Times of India. ఒరిజినల్ నుండి 16 October 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 July 2013.
  37. ↑ Motilal Banarsidass Publishers Private Limited (1950-01-01). The Bhagavata-Purana. p. 29.
  38. ↑ Gita Press. Bhagavata Purana. pp. 8–9.
  39. ↑ Vaswani, J. P. (2017-12-22). Dasavatara (in ఇంగ్లీష్). Jaico Publishing House. ISBN 978-93-86867-18-6.
  40. ↑ Bhakti Prajnan Keshava (2003). "Two Buddhas". Beyond Nirvana: The philosophy of Mayavadism: A life history. Gaudiya Vedanta Publications. pp. 42–49.
  41. ↑ Bhakti Ballabh Tirtha. "Sri Buddha-Avatara". Dasavatara: Ten Manifestations of Godhead. pp. 184–197.
  42. ↑ Bhattacharya, R. S. (1982). Buddha as Depicted in the Puranas. p. 391. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2025-02-03. Since Kalki-p. 2.7.44 regards मायादेवी as the mother of the Buddhists (मातरं बौद्धाः) we may reasonably infer that Māyādevi is the name of Buddha's mother. Buddha himself declared that the name of his mother was Māyādevi (Mahāpadāna-suttānta). Buddhist tradition and the lexicons (Amarakośa 1.1.15) are in favour of this view.
  43. ↑ Singh, Nagendra Kr; Mishra, A. P. (2005). Encyclopaedia of Oriental Philosophy and Religion: Christianity (in ఇంగ్లీష్). Global Vision Publishing House. ISBN 978-81-8220-071-5.
  44. ↑ Gupta, Ravi M.; Valpey, Kenneth R. (2013-03-19). The Bhāgavata Purāna: Sacred Text and Living Tradition (in ఇంగ్లీష్). Columbia University Press. p. 158. ISBN 978-0-231-53147-4.
  45. ↑ "शंकराचार्य ने भगवान बुद्ध व गौतम बुद्ध को बता दिया अलग-अलग व्यक्ति..जानिए". Dainik Jagran (in హిందీ). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-06-12.
  46. ↑ www.wisdomlib.org (2021-11-01). "Characteristics of forms of 'Fish' etc. of Viṣṇu [Chapter 49]". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-07-17.
  47. ↑ Timothy P. Daniels (2005). Building Cultural Nationalism in Malaysia: Identity, Representation, and Citizenship. Psychology Press. pp. 129–130. ISBN 978-0-415-94971-2.
  48. ↑ Hinduism, in The World's Parliament of Religions, J. H. Barrows (Ed.), Vol. II, Chicago 1893, p. 978.
  49. ↑ Eastern Religions and Western Thought, New York 1969, pp. 326–7.
  50. ↑ "Mahatma Gandhi and Buddhism" (PDF). the original (PDF) నుండి 2012-07-10 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2012-08-14.
  51. ↑ Steven Collins, Selfless Persons. Cambridge University Press, 1990, page 9.
  52. ↑ John Clifford Holt (2008). The Buddhist Viṣṇu: Religious Transformation, Politics, and Culture. Motilal Banarsidass. pp. 18–23, 31–32. ISBN 978-81-208-3269-5.
  53. ↑ Lars Tore Flåten (2016). Hindu Nationalism, History and Identity in India: Narrating a Hindu past under the BJP. Taylor & Francis. pp. 90–93. ISBN 978-1-317-20871-6.
  54. ↑ K N Jayatilleke (2013). Early Buddhist Theory of Knowledge. Routledge (Originally published in 1963). pp. 369–370, see paragraph numbered 625. ISBN 978-1-134-54287-1.
  55. ↑ TRV Murti (1992). Paul Arthur Schilpp (ed.). The Philosophy of Sarvepalli Radhakrishnan. Motilal Banarsidass. pp. 572–573. ISBN 978-81-208-0792-1.
  56. ↑ S Radhakrishnan, Indian Philosophy, Volume 1, George Allen, page 682
  57. ↑ Gombrich, Richard F. (2006). Theravāda Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo (PDF) (2nd ed.). Routledge. p. 78. ISBN 978-0-203-01603-9. the original (PDF) నుండి 2017-11-17 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2021-06-10.
  58. ↑ Gombrich; Recovering the Buddha's Message © The Buddhist Forum, Vol I, Seminar Papers 1987–1988
  59. ↑ Norman, KR; A note on Attā in the Alagaddūpama Sutta – 1981
  60. ↑ Anatta Buddhism, Encyclopædia Britannica (2013)
  61. ↑ [a] Christmas Humphreys (2012). Exploring Buddhism. Routledge. pp. 42–43. ISBN 978-1-136-22877-3.
    [b] Gombrich (2006), page 47, Quote: "(...) Buddha's teaching that beings have no soul, no abiding essence. This 'no-soul doctrine' (anatta-vada) he expounded in his second sermon."
    1. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "Bhagavata Purana 1.3.24" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
    2. ↑ "Compassionate Goodwill | Vipassana Research Institute". www.vridhamma.org. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-10-15.
    ఉల్లేఖన లోపం: "web" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="web"/> ట్యాగు కనబడలేదు
    1. ↑ tataḥ kalau sampravṛtte sammohāya sura-dviṣām ।
      :buddho nāmnāñjana-sutaḥ kīkaṭeṣu bhaviṣyati ॥
    2. ↑ Von Glasenapp 1962 page 113, cited in Doniger O'Flaherty 1988, p. 206
    3. 1 2 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "jataka" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
    4. ↑ Ambedkar, while he was a Hindu and before he launched a new form of Buddhism, reinterpreted Buddha's teachings into what he called Navayana (New Vehicle), wherein he developed a Marxist interpretation of said teachings. He founded and converted to a new version of Buddhism, a version which criticized and rejected Hinduism, but also Theravada Buddhism and Mahayana Buddhism because, according to Ambedkar, they all misrepresented the Buddha.[33][34][35]
    5. ↑ Universal truth:
      • వివేకానంద: "హిందువులకు బ్రహ్మ, జొరాస్ట్రియన్లకు అహురా మజ్దా, బౌద్ధులకు బుద్ధుడు, యూదులకు యెహోవా, క్రైస్తవులకు స్వర్గంలో ఉన్న తండ్రి అయిన ఆ దేవుడు, మీ గొప్ప ఆదర్శాలను అమలు చేయడానికి మీకు బలాన్ని ఇవ్వాలి!"[48]
      • రాధాకృష్ణన్: "ఒక హిందువు గంగాతీరంలో వేదాలను పఠిస్తే... జపనీయులు బుద్ధుని విగ్రహాన్ని పూజిస్తే, ఐరోపావాసి క్రీస్తు మధ్యవర్తిత్వాన్ని విశ్వసిస్తే, అరబ్బు మసీదులో ఖురాన్ చదివితే... అది దేవుడి గురించి వారికున్న లోతైన అవగాహన, దేవుడు వారికి వెల్లడించిన పూర్తి రూపం."[49]
    6. ↑ These perceptions cite, for example, the Pali scholar Rhys Davids' analysis in Buddhism: Being a Sketch of the Life and Teachings of Gautama, the Buddha, where he wrote: "But the foregoing account will be sufficient, I hope, to remove at least one misconception – the prevalent notion that Gautama was an enemy to Hinduism, and that his chief claim on the gratitude of his countrymen lies in his having destroyed a system of iniquity and oppression and fraud. This is not the case. Gautama was born, and brought up, and lived, and died a Hindu."[54] The Oxford professor and later President of India, Sarvepalli Radhakrishnan states that "as a matter of fact, nowhere did Buddha repudiate the Upanishad conception of Brahman, the absolute"; that Buddha, if anything, "accepted the Upanishad's position".[55][56]
    7. ↑ For example, Indologist Richard Gombrich wrote that the Buddha was a radical religious reformer, making religious practice and salvation a more personal matter than it was before the arising of Buddhism.[57] Buddhologists like K.R. Norman and Richard Gombrich argue that the Buddha's anatta theory does indeed extend to the Brahmanical belief expounded in the Brihadaranyaka Upanishad that the Self (Atman) is the Universal Self, or Brahman.[58] They point to the Pali Alagaddūpama-sutta, where the Buddha argues that an individual cannot experience the suffering of the entire world.[59] Buddhism, like Hinduism and other major Indian religions, asserts that everything is impermanent (anicca), but, unlike them, also asserts that there is no permanent self or soul in living beings (anattā).[60][61][subnote 1] The ignorance or misperception (avijjā) that anything is permanent or that there is self in any being is considered a wrong understanding in Buddhism, and the primary source of clinging and suffering (dukkha).<ref>Brian Morris (2006). Religion and Anthropology: A Critical Introduction. Cambridge University Press. p. 51. ISBN 978-0-521-85241-8., Quote: "(...) anatta is the doctrine of non-self, and is an extreme empiricist doctrine that holds that the notion of an unchanging permanent self is a fiction and has no reality. According to Buddhist doctrine, the individual person consists of five skandhas or heaps – the body, feelings, perceptions, impulses and consciousness. The belief in a self or soul, over these five skandhas,
    ఉల్లేఖన లోపం: "note" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="note"/> ట్యాగు కనబడలేదు
    1. ↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; "anatta" అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
    ఉల్లేఖన లోపం: "subnote" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="subnote"/> ట్యాగు కనబడలేదు
    "https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=హిందూ_మతంలో_బుద్ధుడు&oldid=4900669" నుండి వెలికితీశారు