హిందోళం
| ఆరోహణం | S G₂ M₁ D₁ N₂ Ṡ |
|---|---|
| అవరోహణం | Ṡ N₂ D₁ M₁ G₂ S |
| కర్ణాటక సంగీతం-రాగాలు |
|---|
| రాగం = వాగధీశ్వరి రాగం |
| మేళకర్త సంఖ్య = 34 |
| ఆరోహణ = స రి గ మ ప ధ ని స |
| అవరోహణ = స ని ధ ప మ గ రి స |
| వాగ్గేయకారులు = త్యాగరాజు, ముత్తుస్వామి దీక్షితార్, బాలమురళీకృష్ణ |
హిందోళం కర్ణాటక సంగీతంలో (దక్షిణ భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం యొక్క సంగీత స్కేల్) ఒక రాగం. ఇది ఒక ఔడవ రాగం (ఆరోహణ, అవరోహణలో 5 స్వరాలు), ఎందుకంటే దీనిలో ఏడు స్వరాలు (సంగీత స్వరాలు) పూర్తిగా లేవు. హిందోళం హిందుస్తానీ హిందోల్ తో సమానం కాదు. హిందుస్తానీ సంగీతంలో హిందోళంకు సమానమైనది మల్కౌన్స్[1] (లేదా మల్కోష్[2]).
నిర్మాణం, లక్షణం
[మార్చు]
హిందోళం ఒక సమరూప రాగం. ఇందులో రిషభం, పంచమం ఉండవు. ఇది ఒక పెంటటోనిక్ స్కేల్ (కర్ణాటక సంగీత వర్గీకరణలో ఔడవ-ఔడవ రాగం[1][2] – ఔడవ అంటే '5లో'). పెంటటోనిక్ స్కేల్లు చైనీస్ సంగీతం వంటి ఇతర ప్రపంచ సంగీతాలలో కనుగొనబడతాయి కాబట్టి, మోహనం, హిందోళం ఛాయలు కొన్నిసార్లు చైనీస్, తూర్పు ఆసియా సంగీతంలో కనుగొనబడతాయి. దీని ārohaṇa-avarohaṇa నిర్మాణం (ఆరోహణ, అవరోహణ స్కేల్) ఈ క్రింది విధంగా ఉంది (క్రింద ఉన్న నోటేషన్, పదాల వివరాల కోసం కర్ణాటక సంగీతంలో స్వరాలు చూడండి):
ఈ రాగం స్వరాలు సాధారణ గాంధారం, శుద్ధ మధ్యమం, శుద్ధ ధైవతం, కైశికి నిషాదంలను ఉపయోగిస్తుంది. హిందోళం ఒక మేళకర్త రాగం కాదు, ఎందుకంటే దీనిలో ఏడు స్వరాలు పూర్తిగా లేవు.
కర్ణాటక సంగీత నిపుణులు హిందోళంకు ఆపాదించబడాలి జనక రాగాల (మూల రాగాలు) పై అభిప్రాయ భేదాలను కలిగి ఉన్నారు. 20వ మేళకర్త నటభైరవి హిందోళం యొక్క తల్లి రాగంగా విస్తృతంగా అంగీకరించబడింది. కానీ కొందరు దీనిని 8వ మేళకర్త హనుమతోడితో అనుసంధానించాలని కోరుకుంటారు.[1][2] రిషభం, పంచమంలను తొలగించడం ద్వారా దీనిని రెండింటి నుంచి పొందవచ్చు.