హిప్పోకాంపస్
| హిప్పోకాంపస్ | |
|---|---|
 మానవులకు రెండు మెదడు అర్ధ భాగాల్లో రెండు హిప్పోకాంపస్ ఉంటాయి. H | |
 హిప్పోకాంపస్ (కిందన ఉండే గులాబీరంగు భాగం) లింబిక్ సిస్టం లో ఒక భాగం | |
| Details | |
| Part of | Temporal lobe |
| Identifiers | |
| Latin | hippocampus |
| MeSH | D006624 |
| NeuroNames | 3157 |
| NeuroLex ID | birnlex_721 |
| TA98 | A14.1.09.321 |
| TA2 | 5518 |
| FMA | 275020 |
| Anatomical terms of neuroanatomy | |
హిప్పోకాంపస్ మానవులతో ఇతర సకశేరుకాల మెదడులో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. మెదడులో స్వల్పకాలిక జ్ఞాపకాలు, దీర్ఘకాలిక జ్ఞాపకాల నుంచి సమాచారాన్ని క్రోడీకరించడం, సంచరించడానికి కావల్సిన స్పేషియల్ మెమరీ లాంటి వాటిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.[1] ఇది మెదడు రెండు అర్ధభాగాల్లోనూ ఉంటుంది.
అల్జీమర్స్ లోనూ, ఇంకా డెమెన్షియా ఇతర రూపాల్లో దెబ్బతినే భాగాల్లో హిప్పోకాంపస్ మొదటి వరసలో ఉంటుంది.
పరిశోధన
[మార్చు]1587లో శస్త్రవైద్యుడు జూలియస్ సీజర్ అరంటియస్ (Julius Caesar Arantius) మొదట హిప్పోకాంపస్ను వర్ణించారు. దీని ఆకారం సముద్రపు గుర్రం (seahorse) లాగా ఉండటం వలన, గ్రీకు పదమైన "హిప్పోకాంపస్" (hippokampos) నుండి ఈ పేరు పెట్టారు. అప్పటి నుండి, హిప్పోకాంపస్ మెదడులోని ఒక భాగమని తెలిసినా, దాని ఖచ్చితమైన విధుల గురించి చాలా కాలం వరకు స్పష్టత లేదు. హిప్పోకాంపస్ జ్ఞాపకశక్తికి ఎంత ముఖ్యమైనదో తెలుసుకోవడంలో హెన్రీ మొలైసన్ (Henry Molaison), లేదా H.M. అనే ఒక రోగి కేసు చరిత్ర కీలకమైంది. తీవ్రమైన మూర్ఛ (epilepsy) నుండి ఉపశమనం పొందడానికి, 1953లో H.M. మెదడులోని హిప్పోకాంపస్ను శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించారు. ఈ శస్త్రచికిత్స తర్వాత, H.M. కు కొత్త దీర్ఘకాలిక జ్ఞాపకశక్తిని ఏర్పరచుకునే సామర్థ్యం పూర్తిగా పోయింది. అయితే, పాత జ్ఞాపకాలు, నైపుణ్యాలను నేర్చుకునే సామర్థ్యం చెక్కుచెదరలేదు. ఈ కేసు హిప్పోకాంపస్ దీర్ఘకాలిక జ్ఞాపకశక్తి ఏర్పడటంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని స్పష్టంగా నిరూపించింది. ఆ తర్వాత, హిప్పోకాంపస్, దాని పరిసర ప్రాంతాలైన ఎంటోర్హినల్ కార్టెక్స్లోని (entorhinal cortex) కణాలపై విస్తృతమైన పరిశోధనలు జరిగాయి. జాన్ ఓ'కీఫ్ (John O'Keefe) హిప్పోకాంపస్లోని "ప్లేస్ సెల్స్" (place cells) ను కనుగొన్నారు, ఇవి మనం ఒక నిర్దిష్ట ప్రదేశంలో ఉన్నప్పుడు చురుకుగా పనిచేస్తాయి. ఎడ్వర్డ్ ఐ. మోజర్ (Edvard I. Moser), మే-బ్రిట్ మోసర్ (May-Britt Moser) ఎంటోర్హినల్ కార్టెక్స్లోని "గ్రిడ్ సెల్స్" (grid cells) ను కనుగొన్నారు. ఈ గ్రిడ్ సెల్స్ మనం పరిసరాలను నావిగేట్ చేయడానికి ఉపయోగపడే "కోఆర్డినేట్ సిస్టమ్" (coordinate system) లాగా పనిచేస్తాయి. ఈ ఆవిష్కరణలకు గాను, జాన్ ఓ'కీఫ్, ఎడ్వర్డ్ ఐ. మోసర్, మే-బ్రిట్ మోసర్ కు 2014లో వైద్యరంగంలో నోబెల్ బహుమతి లభించింది.[2]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Huang CC, Rolls ET, Hsu CH, Feng J, Lin CP (August 2021). "Extensive Cortical Connectivity of the Human Hippocampal Memory System: Beyond the "What" and "Where" Dual Stream Model". Cereb Cortex. 31 (10): 4652–4669. doi:10.1093/cercor/bhab113. PMC 8866812. PMID 34013342.
- ↑ Moser MB (7 December 2014). "Grid cells, place cells and memory" (PDF). Nobel Lecture. Stockholm, Sweden: The Nobel Foundation.