హుబల్
| హుబల్ هبل (Arabic) | |
|---|---|
 | |
| జ్యోతిష్య నిర్ణయం, వర్షం, యుద్ధానికి సంబంధించిన దేవుడు | |
| Major cult center | మక్కా |
| గుర్తు | బంగారు చేయి కలిగిన విగ్రహం, బాణాలు |
| భర్త / భార్య | మనాత్[4] |
| మతం | అరేబియా |
అరేబియా పురాణాలలో, హుబల్ (Arabic: هُبَل) ఇస్లాం పూర్వ అరేబియాలో ఆరాధించబడిన ఒక దేవుడు. ముఖ్యంగా ఖురైష్ తెగ వారు మక్కాలోని కాబా వద్ద హుబల్ను పూజించేవారు. ఈ దేవుని విగ్రహం మానవ ఆకారంలో ఉండేదని, అది దైవజ్ఞానం (divination)ను నియంత్రిస్తుందని నమ్మేవారు. విగ్రహం ముందు బాణాలను వేయడం ద్వారా దైవజ్ఞానం పొందేవారు. బాణాలు చూపిన దిశను బట్టి హుబల్ను అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు లభించేవని విశ్వసించేవారు.
శబ్దవ్యుత్పత్తి
[మార్చు]హుబల్ అనే పేరు చివరకు కనానీయుల దేవతా సమూహంలోని బాల్ (Baal) అనే పేరునుంచి ఉద్భవించి ఉండవచ్చని భావిస్తారు. ముఖ్యంగా, ఈ పేరు అరామిక్ భాషలోని హు బేల్ (hu bel) అనే పదబంధం నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు; దీని అర్థం "అతడే బాల్" అని.[5] హుబల్, బాల్ మధ్య సంబంధాన్ని సమర్థించే మరొక అంశం ఏమిటంటే, ఈ ఇద్దరినీ కుడిచేయి విరిగిపోయిన లేదా లేని రూపంలో చిత్రీకరించినట్లు కొన్ని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.[6]
హిషామ్ ఇబ్న్ అల్-కల్బీ రచించిన కితాబ్ అల్-అస్నామ్ (విగ్రహాల గ్రంథం) ప్రకారం, హుబల్ విగ్రహం మానవాకారంలో ఉండేది. దాని కుడి చేయి విరిగిపోవడంతో, దాని స్థానంలో బంగారంతో చేసిన చేయిని అమర్చారు.[7] ఇబ్న్ అల్-కల్బీ ప్రకారం ఈ విగ్రహం ఎర్రని అగేట్ రాయితో తయారైంది. అయితే ప్రారంభ ఇస్లామీయ వ్యాఖ్యాత అల్-అజ్రాఖీ దానిని "కార్నేలియన్ ముత్యం"తో తయారైనదిగా వర్ణించాడు. అల్-అజ్రాఖీ ప్రకారం ఈ విగ్రహానికి బలులు సమర్పించడానికి ప్రత్యేక స్థలం ఉండేది; అక్కడ నూరుమంది ఒంటెలను బలిగా సమర్పించేవారు. ఇద్దరు రచయితలూ విగ్రహం ముందు ఏడు బాణాలు ఉంచేవారని, మరణం, కన్యత్వం, వివాహం వంటి విషయాలపై దైవజ్ఞానం కోసం వాటిని ఉపయోగించేవారని పేర్కొన్నారు.[7]
ఇబ్న్ అల్-కల్బీ ప్రకారం ఈ విగ్రహాన్ని మొదటగా ఖుజైమా ఇబ్న్ ముద్రికా ప్రతిష్ఠించాడు. అయితే ఇబ్న్ ఇషాక్ నమోదు చేసిన మరో సంప్రదాయం ప్రకారం, అమ్ర్ ఇబ్న్ లుహయ్య్ అనే బను ఖుజాఆ (ఖుజాఆ) తెగ నాయకుడు హుబల్ విగ్రహాన్ని కాబాలో ప్రతిష్ఠించాడు. ఆ తరువాత అది ఆ తెగ ప్రధాన దేవతలలో ఒకటిగా ఆరాధించబడింది.[8] అమ్ర్ జీవించిన కాలంపై విభిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, క్రీస్తుశకం నాల్గవ శతాబ్దం చివరి వరకు తేదీలు సూచించబడ్డాయి. తరువాత ఖురైష్ తెగ ఈ ప్రాచీన పవిత్ర స్థలానికి సంరక్షకులుగా మారి, ఖుజాఆ తెగ స్థానాన్ని ఆక్రమించింది.
ఇబ్న్ అల్-కల్బీ నమోదు చేసిన ఒక కథనం ప్రకారం, అబ్దుల్ ముత్తలిబ్ (ప్రవక్త ముహమ్మదు తాత) తన పది మంది పిల్లలలో ఒకరిని బలి ఇవ్వాలని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు. ఏ కుమారుడిని ఎన్నుకోవాలో తెలుసుకోవడానికి హుబల్ బాణాలను సంప్రదించాడు. బాణాలు అతని కుమారుడు అబ్దుల్లా వైపు చూపించాయి; అతడే తరువాత ముహమ్మదు తండ్రిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అయితే అతని స్థానంలో నూరుమంది ఒంటెలను బలిగా సమర్పించడంతో అతడు రక్షించబడ్డాడు. తబరీ ప్రకారం, అనంతరం అబ్దుల్ ముత్తలిబ్ శిశువైన ముహమ్మదును కూడా హుబల్ విగ్రహం ముందు తీసుకెళ్లాడు.[9]
బద్ర్ యుద్ధంలో ముహమ్మదు సైన్యాల చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత, ఖురైష్ సైన్య నాయకుడు అబూ సుఫ్యాన్ ఇబ్న్ హర్బ్ తదుపరి యుద్ధంలో విజయాన్ని సాధించేందుకు హుబల్ను ప్రార్థించినట్లు చెబుతారు. "హుబల్, నీ మహిమను చూపించు!" అని అతడు పిలిచాడని వర్ణించబడింది.[10]
క్రీ.శ. 630లో ముహమ్మదు మక్కాను స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, హుబల్ విగ్రహాన్ని సహా కాబాలో ఉన్న ఇతర 360 విగ్రహాలను ధ్వంసం చేసి, ఆ నిర్మాణాన్ని అల్లాహ్కు అంకితం చేశాడు.[11]
హుబల్ యొక్క మూలాలు
[మార్చు]అమ్ర్ సిరియాకు ప్రయాణించి అక్కడి నుండి ఉజ్జా, మనాత్ దేవతల ఆరాధనలను తీసుకువచ్చి, వాటిని ఖుజాఆ తెగకు చెందిన విగ్రహదేవుడైన హుబల్ ఆరాధనతో కలిపాడనే కథలో కొంతవరకు చారిత్రక సత్యం ఉండవచ్చని భావిస్తారు.[12] అల్-అజ్రాఖీ ప్రకారం, ఈ విగ్రహాన్ని మెసపొటేమియాలోని "హిత్ దేశం" (హీత్, ప్రస్తుత ఇరాక్) నుండి మక్కాకు తీసుకువచ్చారు. ఫిలిప్ కె. హిట్టి హుబల్ అనే పేరును ఆత్మకు సంబంధించిన ఒక అరామిక్ పదంతో అనుసంధానిస్తూ, హుబల్ ఆరాధన ఉత్తర అరేబియా నుండి, బహుశా మోయాబు లేదా మెసపొటేమియా ప్రాంతాల నుండి మక్కాకు వచ్చినదని సూచించాడు.[13] హుబల్ అనే పేరు హు (అర్థం "ఆత్మ" లేదా "దేవుడు"), మోయాబీయుల దేవుడైన బాల్ (అర్థం "ప్రభువు" లేదా "స్వామి") అనే పదాల సమ్మేళనంగా ఉండవచ్చు. మరో అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది సిరియక్ habbǝlā లేదా హెబ్రూ heḇel ("నిరర్థకత", "శూన్యత") అనే పదాల రూపాంతరంగా ఉండవచ్చు.[14] దక్షిణ అరేబియా వెలుపల హుబల్ పేరు ఒక్కసారి మాత్రమే ఒక నబటేయన్ శాసనంలో కనిపిస్తుంది.[15] ఆ శాసనంలో హుబల్తో పాటు దుశరా (ذو الشراة), మనావతు దేవతల పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. వీరిలో మనావతు, మనాత్ పేరుతో మక్కాలో కూడా విస్తృతంగా ఆరాధించబడేది. ఈ పరిమిత ఆధారాల ఆధారంగా, హుబల్ "వాస్తవానికి ఒక నబటేయన్ దేవుడు అయి ఉండవచ్చు" అని కొందరు పండితులు సూచించారు.[16] అదనంగా, హుబల్ అనే పదం వ్యక్తి పేర్లలో భాగంగా కనిపించే కొన్ని శాసనాలు కూడా ఉన్నాయి; వాటిని "హుబల్ కుమారుడు" లేదా "హుబల్ చేత నిర్మించబడినది" అని అనువదించవచ్చు.[17]
పురాణపరమైన పాత్ర
[మార్చు]హుబల్ గురించి లభ్యమయ్యే ఆధారాలు చాలా తక్కువగా ఉండటంతో, అరేబియా బహుదేవతా పురాణాలలో అతని పాత్ర లేదా స్వరూపాన్ని ఖచ్చితంగా నిర్వచించడం కష్టం. 19వ శతాబ్దపు పండితుడు జూలియస్ వెల్హౌసెన్ హుబల్ను అల్-లాత్ దేవత కుమారుడిగా, వద్ద్ దేవుని సోదరుడిగా భావించాడు.[18] 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో హ్యూగో వింక్లర్ హుబల్ ఒక చంద్ర దేవుడు అని ఊహించాడు; ఈ అభిప్రాయాన్ని ఇతర పండితులు కూడా పునరావృతం చేశారు.[19] ఈ సిద్ధాంతం దిట్లెఫ్ నీల్సన్ ప్రతిపాదించిన దక్షిణ అరేబియా పురాణాల త్రిమూర్తి సిద్ధాంతంపై ఆధారపడింది. ఆ సిద్ధాంతం ప్రకారం చంద్రుడు తండ్రి, సూర్యుడు తల్లి, శుక్రగ్రహం (సాయంత్ర నక్షత్రం) వారి కుమారుడు. అయితే ఇటీవలి పరిశోధకులు ఈ అభిప్రాయాన్ని ఊహాపరమైనదిగా, అలాగే హుబల్కు నబటేయన్ మూలం ఉండే అవకాశాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని, దక్షిణ అరేబియా విశ్వాసాలతో దాని సంబంధాన్ని బలహీనంగా పరిగణించి తిరస్కరించారు.[20]
మిర్చియా ఎలియాడే, చార్ల్స్ జె. అడమ్స్ హుబల్ను "వర్ష దేవుడు, యోధ దేవుడు"గా వర్ణించారు. వారి ప్రకారం, ఇస్లాం పూర్వ యుగం చివర్లో హుబల్ ఖురైష్, కినానా, తిహామా ప్రాంతాల మిత్ర తెగలు ఆరాధించిన అంతర్-తెగ యోధ దేవుడిగా ఎదిగాడు.[21] ఈ అభిప్రాయాన్ని డేవిడ్ ఆడమ్స్ లీమింగ్ కూడా సమర్థించాడు.[22] జాన్ ఎఫ్. హీలీ తన The Religion of the Nabataeans (2001) గ్రంథంలో హుబల్కు నబటేయన్ మూలం ఉండవచ్చని అంగీకరించినప్పటికీ, అతని పురాణపరమైన పాత్ర గురించి స్పష్టమైన ఆధారాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు. అయితే హుబల్కు దుశరాతో ఏదో సన్నిహిత సంబంధం ఉండి ఉండవచ్చని సూచించాడు. ప్రస్తుతం లభ్యమయ్యే ఏకైక శాసనం ప్రకారం, ఒక సమాధిని అవమానించినందుకు హుబల్, ఇతర దేవతలను ప్రసన్నం చేయాలనే ధార్మిక ఆజ్ఞ అందులో నమోదు చేయబడింది.[17]
ఆధునిక వినియోగం
[మార్చు]ముస్లింలలో
[మార్చు]శీతయుద్ధానంతర కాలంలో జరిగిన సిద్ధాంతపరమైన పోరాటాలలో ముస్లింలు హుబల్ ప్రతీకను ఉపయోగించారు. ఇస్లామీయ సందర్భంలో హుబల్ను ఆధునిక "విగ్రహారాధన" రూపాలకు ప్రతీకగా చూపించారు. అద్నాన్ ఎ. ముసల్లమ్ ప్రకారం, ఈ భావనకు మూలం తీవ్ర ఇస్లామిజం స్థాపకుల్లో ఒకరైన సయ్యద్ కుత్బ్ వద్ద కనిపిస్తుంది. ఆయన నాసర్ వంటి లౌకిక పాలకులను విమర్శించడానికి "హుబల్" అనే ఉపమానాన్ని ఉపయోగించాడు. పాశ్చాత్య, మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతాల ఆధారంగా ఇస్లామేతర "విగ్రహాలను" వారు నిర్మిస్తున్నారని ఆయన వాదించాడు.
2001లో ఒసామా బిన్ లాడెన్ అమెరికాను "ఆధునిక యుగపు హుబల్"గా అభివర్ణించాడు. అమెరికా మిత్రదేశాలను "వేషధారులు" అని పిలుస్తూ, వారు "ప్రపంచ అవిశ్వాసానికి నాయకుడైన ఆధునిక హుబల్ — అమెరికా, దాని అనుచరుల వెనుక నిలబడ్డారు" అని పేర్కొన్నాడు.[23][24]
అల్ ఖైదా సంస్థలో రెండవ నాయకుడిగా ఉన్న అయ్మన్ అల్-జవాహిరి కూడా 2008 నవంబరులో బరాక్ ఒబామా అమెరికా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికైన అనంతరం విడుదల చేసిన సందేశంలో అమెరికాను సూచిస్తూ హుబల్ అల్-అస్ర్ ("ఈ యుగపు హుబల్") అనే పదబంధాన్ని ఉపయోగించాడు.[25] ఈ ఉపమానాన్ని బిన్ లాడెన్కు అతని గురువులలో ఒకరైన అబ్దుల్లా అజ్జామ్ ద్వారా పరిచయం చేసి ఉండవచ్చని భావిస్తారు.[26]
క్రైస్తవ ఇవాంజెలికల్ వర్గాలలో
[మార్చు]ఇస్లాం విమర్శకులైన అనేక ఇవాంజెలికల్ క్రైస్తవులు ముహమ్మదు ప్రకటించిన అల్లాహ్ ఆరాధన అబ్రహామీయ ఏకదైవారాధన పునరుద్ధరణ కాదని, హుబల్ ఆరాధనకు అనుకరణ మాత్రమేనని వాదించారు. రాబర్ట్ మోరీ 1994లో ప్రచురించిన Moon-god in the Archeology of the Middle East అనే పుస్తకంలో హ్యూగో వింక్లర్ ప్రతిపాదించిన హుబల్ చంద్రదేవుడు అనే సిద్ధాంతాన్ని పునరుద్ధరించాడు. ఆయన ప్రకారం అల్లాహ్ ఆరాధన హుబల్ ఆరాధన నుండి అభివృద్ధి చెందింది; అందువల్ల అల్లాహ్ ఒక "చంద్రదేవుడు" అని పేర్కొన్నాడు.[27]
ఈ అభిప్రాయం చిక్ ట్రాక్ట్స్లోని Allah Had No Son, The Little Bride వంటి పుస్తికల ద్వారా, అలాగే అమెరికాలోని ఇవాంజెలికల్, ఇస్లాం వ్యతిరేక సాహిత్యంలో విస్తృతంగా ప్రచారం పొందింది. 1996లో జానెట్ పార్షల్ తన రేడియో ప్రసారాలలో ముస్లింలు చంద్రదేవుని ఆరాధిస్తారని ప్రకటించింది.[28] 2003లో ప్యాట్ రాబర్ట్సన్ "మక్కా చంద్రదేవుడైన హుబల్, అంటే అల్లాహ్, సర్వోన్నతుడా? లేక బైబిలులోని యూద-క్రైస్తవ యెహోవా దేవుడా?" అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తాడు.[29]
ఫర్జానా హసన్ ఈ వాదనలను, ఇస్లాం "బహుదేవతా మతం" అని, ముహమ్మదు ఒక మోసగాడు అని చెప్పే పాత క్రైస్తవ ఇవాంజెలికల్ అభిప్రాయాల విస్తరణగా విశ్లేషించింది.[30][31]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Yadin, Yigael (1976). "Hazor". In Avi-Yonah, M. (ed.). Encyclopedia of Archaeological Excavations in the Holy Land (in ఇంగ్లీష్). Vol. 2. London: Oxford University Press. p. 476.
- ↑ Ben-Torr, A. (1993). "Hazor". In Stern, E. (ed.). The New Encyclopedia of Archaeological Excavations in the Holy Land (in ఇంగ్లీష్). Vol. 2. Simon & Schuster. p. 596.
- ↑ Keller, W. (1964). The Bible as History in Pictures (in ఇంగ్లీష్). Hodder and Stoughton. p. 128.
- ↑ Hommel, First Encyclopaedia of Islam, Vol. 1. p. 380
- ↑ El-Badawi, Emran (2024). Female Divinity in the Qur'an In Conversation with the Bible and the Ancient Near East. Palgrave Macmillan. pp. 21–22.
- ↑ El-Badawi, Emran (2024). Female Divinity in the Qur'an In Conversation with the Bible and the Ancient Near East. Palgrave Macmillan. pp. 21–22.
- 1 2 Francis E. Peters, Muhammad and the origins of Islam, SUNY Press, 1994, p. 109.
- ↑ Hafiz Ghulam Sarwar, Muhammad The Holy Prophet (1969).
- ↑ ముహమ్మద్ ఇబ్న్ జరీర్ అల్-తబరీ, The History of the Prophets and Kings, 1:157.
- ↑ A. Guillaume, The Life Of Muhammad: A Translation Of Ibn Ishaq's Sirat Rasul Allah, 2004 (18th Impression), p. 386.
- ↑ Armstrong, p. 23
- ↑ Maxime Rodinson, 1961.
- ↑ Hitti, History of the Arabs 1937, pp. 96–101.
- ↑ R.M. Kerr, Koranisches Göttermanagement III: Hubal – „alles eitel und ein Haschen nach Wind“?, imprimatur, 2018, pp. 293–297.
- ↑ Corpus Inscriptiones Semit., vol. II: 198; Jaussen and Savignac, Mission Archéologique en Arabie, I (1907) p. 169f.
- ↑ Maxime Rodinson, Mohammed, translated by Anne Carter, 1971, pp. 38–49.
- 1 2 John F. Healey, The Religion of the Nabataeans: A Conspectus, BRILL, 2001, pp. 127–132.
- ↑ Wellhausen, 1926, p. 717.
- ↑ Hugo Winckler, Arabisch, Semitisch, Orientalisch, 1901, p. 83.
- ↑ T. Fahd, Le Panthéon De L'Arabie Centrale A La Veille De L'Hégire, 1968, pp. 102–103.
- ↑ Eliade, Adams, The Encyclopedia of Religion, Volume 1, Macmillan, 1987, p. 365.
- ↑ David Adams Leeming, Jealous Gods and Chosen People, Oxford University Press, 2004, p. 121.
- ↑ Bruce Lawrence (ed), Messages to the World: The Statements of Osama Bin Laden, Verso, 2005, p. 105.
- ↑ Michael Burleigh (November 7, 2005). "A murderous message". Evening Standard (London).
- ↑ "Transcript: English translation of Zawahiri message". Fox News. November 19, 2008.
- ↑ Adnan A. Musallam, From Secularism to Jihad: Sayyid Qutb and the Foundations of Radical Islamism, Praeger, 2005.
- ↑ The Moon-God Allah in the Archeology of the Middle East, Research and Education Foundation, 1994.
- ↑ Jack G. Shaheen, Arab and Muslim Stereotyping in American Popular Culture, Georgetown University, p. 8.
- ↑ Donald E. Schmidt, The Folly of War: American Foreign Policy, 1898–2005, Algora, 2005, p. 347.
- ↑ "Arab and Muslim Stereotyping in American Popular Culture" (PDF).
- ↑ Lori Peek, Behind the Backlash: Muslim Americans After 9/11, Temple University Press, 2010, p. 46.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]- Mohd Elfie Nieshaem Juferi (29 December 2006). "Hubal in the Worship of Pre-Islamic Arab Consciousness" (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 21 February 2024.