హుమ్లా జిల్లా
హుమ్లా జిల్లా
हुम्ला | |
|---|---|
 హుమ్లాలోని సాత్పోఖరి సరస్సు | |
 కర్ణాలి ప్రావిన్స్లో హుమ్లా జిల్లా స్థానం (ముదురు పసుపు రంగులో) | |
| దేశం |  Nepal |
| ప్రావిన్స్ | కర్ణాలి ప్రావిన్స్ |
| పరిపాలనా కేంద్రం | సిమికోట్ |
| Area | |
• Total | 5,655 కి.మీ2 (2,183 చ. మై) |
| • Rank | 2వది |
| Population (2011) | |
• Total | 50,858 |
| • Density | 9.0/కి.మీ2 (23/చ. మై.) |
| Time zone | UTC+05:45 (NPT) |
హుమ్లా జిల్లా (నేపాలీ: हुम्ला जिल्ला) కర్ణాలి ప్రావిన్స్లోని నేపాల్లోని డెబ్బై ఏడు జిల్లాలలో ఒకటి.[1] ఈ జిల్లాకు పరిపాలనా కేంద్రం సిమికోట్. జిల్లా వైశాల్యం 5655 చదరపు కిలోమీటర్లు. కాగా, 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభా 50,858 మంది.[2] హుమ్లాలోని అతిపెద్ద గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ నమ్ఖా. వైశాల్య పరంగా హుమ్లా నేపాల్లో రెండవ అతిపెద్ద జిల్లా.
హుమ్లా జిల్లా దక్షిణ, మధ్య భాగాల్లో ప్రధానంగా ఖస్ సముదాయాలు నివసిస్తారు. వీరి మూలాలు సింజా లోయ ప్రాంతానికి చెందినవి. జిల్లా ఉత్తర, ఎత్తైన ప్రాంతాలలో మాత్రం టిబెటన్ సంస్కృతికి చెందిన సముదాయాలు అధికంగా నివసిస్తారు.
| వాతావరణ మండలం[3] | ఎత్తు పరిధి | వైశాల్యంలో శాతం |
|---|---|---|
| ఉపఉష్ణమండల | 1,000 నుండి 2,000 మీటర్లు 3,300 నుండి 6,600 అడుగులు |
2.3% |
| సమశీతోష్ణ | 2,000 నుండి 3,000 మీటర్లు 6,400 నుండి 9,800 అడుగులు |
8.9% |
| ఉప-ఆల్పైన్ | 3,000 నుండి 4,000 మీటర్లు 9,800 నుండి 13,100 అడుగులు |
19.4% |
| ఆల్పైన్ | 4,000 నుండి 5,000 మీటర్లు 13,100 నుండి 16,400 అడుగులు |
58.7% |
| నివాల్ (శాశ్వత మంచు మండలం) | 5,000 మీటర్లకు పైగా | 10.7% |
ప్రకృతి
[మార్చు]అడవి యాక్లు ఒకప్పుడు నేపాల్లో ప్రాంతీయంగా అంతరించిపోయాయని భావించేవారు. అయితే 2014లో హుమ్లా జిల్లాలో అవి మళ్లీ గుర్తించబడ్డాయి.[4]
జనాభా గణాంకాలు
[మార్చు]| చారిత్రికంగా జనాభా | ||
|---|---|---|
| జనాభా లెక్కల సంవత్సరం | జనాభా | ±% p.a. |
| 1981 | 20,303 | — |
| 1991 | 34,383 | +5.41% |
| 2001 | 40,595 | +1.67% |
| 2011 | 50,858 | +2.28% |
| 2021 | 55,496 | +0.88% |
| Source: Citypopulation[5] | ||
2021 నేపాల్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, హుమ్లా జిల్లాలో జనాభా 55,394 మంది. మొత్తం జనాభాలో 10.96% మంది ఐదు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు గలవారు. అక్షరాస్యత రేటు 75.74% కాగా, ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 986 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. జిల్లా మొత్తం జనాభా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోనే నివసిస్తోంది.[6]
ఖస్ ప్రజలు జిల్లా జనాభాలో 78% మంది ఉండి మెజారిటీగా ఉన్నారు. ఛేత్రీలు, అందులో ఖస్ దళితులు కలిపి, జనాభాలో 17% ఉన్నారు. జనజాతి సమూహాలు జనాభాలో 21% ఉండగా, ఉత్తర ప్రాంతంలో ప్రధానంగా భోటియాలు నివసిస్తారు. బ్యాన్సిలు జనాభాలో 6% ఉన్నారు.[7]
2021 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లాలో 81.82% మంది నేపాలీ, 9.14% మంది భోటే, 5.73% మంది ఖాష్, 1.35% మంది మగర్ ఖామ్ భాషను తమ మాతృభాషగా మాట్లాడుతున్నారు.[8] 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 87.3% మంది నేపాలీ భాషను తమ మొదటి భాషగా పేర్కొన్నారు.[9]
పరిపాలన
[మార్చు]ఈ జిల్లా 7 స్థానిక సంస్థలుగా విభజించబడింది. ఇవన్నీ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీలు. అవి క్రింది విధంగా ఉన్నాయి:[11]
- సిమికోట్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- నమ్ఖా గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- ఖర్పునాథ్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- సర్కేగాడ్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- చంఖేలీ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- అదాంచులీ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
- తాజాకోట్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీ
పూర్వ గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీలు (Village Development Committees)
[మార్చు]జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు, హుమ్లా జిల్లా క్రింది మునిసిపాలిటీలు, గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీలను (VDCs) కలిగి ఉండేది:
ఆరోగ్య సంరక్షణ
[మార్చు]- కేంద్ర/ప్రాంతీయ/జోనల్ ఆసుపత్రులు: 0
- జిల్లా ఆసుపత్రులు: 1
- ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు: 0
- ఆరోగ్య పోస్టులు: 10
- ఉప-ఆరోగ్య పోస్టులు: 16
- వైద్యుల సంఖ్య: 6
- నర్సుల సంఖ్య: 35
జిల్లాలో ఒక జిల్లా ఆసుపత్రి, కొన్ని ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవా కేంద్రాలు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రజలకు తగిన ఆరోగ్య సేవలను అందించడానికి సరిపోవు. అనేక VDCలలో ఉన్న చిన్న ఆరోగ్య కేంద్రాలలో తరచుగా సహాయక ఆరోగ్య కార్యకర్తలు (AHWs), సహాయక నర్సు-మిడ్వైఫ్లు (ANMs),, కమ్యూనిటీ ఆరోగ్య కార్యకర్తలు (CHWs) ఉండరు.
అనేక మంది ఇప్పటికీ ధామిలు, ఝాక్రిలపై విశ్వాసం ఉంచి, ఆధునిక వైద్య చికిత్స పొందే ముందు స్థానిక సంప్రదాయ చికిత్సా పద్ధతులను ఆశ్రయిస్తారు.
1996 నుండి హుమ్లాలో పనిచేస్తున్న నేపాల్ ట్రస్ట్[12], జిల్లా స్థాయిలో అభివృద్ధి (ముఖ్యంగా ఆరోగ్య సంరక్షణ) సమస్యలను గ్రామీణ స్థాయిలో పరిష్కరించేందుకు కృషి చేసిన తొలి స్వచ్ఛంద సంస్థలలో ఒకటి. PHASE Nepal అనే లాభాపేక్షలేని సంస్థ, సిమికోట్లోని జిల్లా ఆరోగ్య కార్యాలయంతో సమన్వయం చేసుకుని, జిల్లాలో అత్యంత దూర ప్రాంతాలైన మైలా, మెల్ఛామ్ గ్రామాలకు, అలాగే సమీప గ్రామాలకు సమగ్ర ప్రాథమిక ఆరోగ్య సేవలను అందిస్తోంది.[13]
నేపాల్ మావోయిస్టు తిరుగుబాటు కాలంలో కూడా అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను కొనసాగించడానికి అనుమతి పొందిన ఏకైక సంస్థ నేపాల్ ట్రస్ట్. తక్షణ ఆరోగ్య సేవల అవసరాన్ని తీర్చేందుకు ట్రస్ట్ దాదాపు 15 సంవత్సరాల క్రితం టోర్పా క్లినిక్ను నిర్మించింది. అనంతరం జిల్లా ఆసుపత్రి అభివృద్ధితో పాటు జిల్లావ్యాప్తంగా ఆరోగ్య సేవలను విస్తరించింది.
ప్రస్తుతం ట్రస్ట్ కార్యక్రమాలు గర్భధారణకు ముందు, తరువాతి సంరక్షణ (Ante/Post Natal Care), శిశు మరణాలు తగ్గించే కార్యక్రమాలపై దృష్టి సారిస్తున్నాయి. కాఠ్మాండులో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన నేపాల్ ట్రస్ట్, సిమికోట్లో ఉపకార్యాలయం, అతిథి గృహాన్ని నిర్వహిస్తోంది. ఇది పశ్చిమ నేపాల్లో తొలి సామాజిక వ్యాపార (Social Enterprise) నమూనాగా గుర్తించబడింది. ఆరోగ్య సేవలతో పాటు విద్య, పునరుత్పాదక శక్తి, వారసత్వ సంరక్షణ, WASH (నీరు, పారిశుద్ధ్యం, పరిశుభ్రత), ఆహార భద్రత, వ్యవసాయం, సుస్థిర పర్యాటకం అభివృద్ధి, ఆదాయ సృష్టి రంగాలలో కూడా పనిచేస్తోంది. 2008 నుండి నేపాల్ ట్రస్ట్ గ్రేట్ హిమాలయ ట్రెయిల్ అభివృద్ధి కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తోంది.
పర్యాటకం
[మార్చు]
హుమ్లా నేపాల్ యొక్క దూర పశ్చిమ ప్రాంతంలో, నేపాల్–చైనా సరిహద్దులో ఉంది. ఇది ట్రెక్కింగ్, పర్వతారోహణ కార్యక్రమాలకు ప్రారంభ కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సిమికోట్ విమానాశ్రయం ద్వారా ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. టిబెట్కు వెళ్లే ట్రెక్కింగ్ మార్గం కూడా సిమికోట్ నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.
ట్రెక్కింగ్
[మార్చు]
గ్రేట్ హిమాలయ ట్రెయిల్ (The Great Himalaya Trail) యొక్క నేపాల్ విభాగం టిబెట్ సరిహద్దులోని హిల్సా వద్ద హుమ్లా జిల్లాలో ముగుస్తుంది.
హుమ్లా జిల్లా టిబెటన్ బౌద్ధ మత సంప్రదాయంలో చారిత్రక ప్రాధాన్యం కలిగిన ప్రాంతం. బౌద్ధుల జీవన విధానం, సంస్కృతి, చరిత్రను ప్రతిబింబించే అనేక ప్రదేశాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. టిబెటన్ మూలాలు కలిగిన పదకొండు చిన్న గ్రామాలు హుమ్లాలో ఉన్నాయి. న్యిన్ (Nyin) సమాజం, లిమి లోయ (Limi Valley) ప్రధానంగా బౌద్ధ సముదాయాల నివాస ప్రాంతాలు.[14]
కైలాస పర్వత యాత్ర
[మార్చు]ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో హుమ్లా, టిబెట్లోని కైలాస పర్వతం యాత్రకు ప్రముఖ మార్గంగా అభివృద్ధి చెందింది. చారిత్రకంగా ఈ యాత్ర సిమికోట్ నుండి హిల్సా వరకు నడక మార్గం ద్వారా సాగేది. ఈ పురాతన కాలిబాట హుమ్లా కర్ణాలి నది ఎడమ ఒడ్డున పర్వత వాలువుల వెంట సాగుతుంది.
ఈ మార్గాన్ని స్థానికులు సమీపంలోని టిబెట్లోని తక్లాకోట్ (Taklakot) వ్యాపార కేంద్రానికి వెళ్లడానికి, అలాగే మానసరోవర సరస్సు, కైలాస పర్వతం వంటి పవిత్ర క్షేత్రాలకు యాత్ర చేయడానికి ఉపయోగించేవారు.
సిమికోట్ నుండి హిల్సా వరకు ఈ మార్గంలో నడక ప్రయాణానికి సాధారణంగా 4–5 రోజులు పడుతుంది. మార్గమధ్యంలోని గ్రామాల్లో రాత్రి బస చేయవచ్చు. ఈ ప్రయాణంలో 4,530 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న నారా లా (Nara La) కనుమను దాటవలసి ఉంటుంది.
కైలాస యాత్రకు ఈ మార్గం ప్రాచుర్యం పొందడంతో ప్రస్తుతం పర్యాటక సంస్థలు సిమికోట్ నుండి హిల్సా వరకు హెలికాప్టర్ సేవలను అందిస్తున్నాయి. ఈ ప్రయాణానికి సుమారు 20 నిమిషాల సమయం మాత్రమే పడుతుంది. అదనంగా హిల్సా నుండి సిమికోట్ వరకు మోటారు వాహన రహదారి నిర్మాణం కొనసాగుతోంది.
అయితే పర్వత యాత్ర యొక్క శారీరక, ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని పూర్తిగా ఆస్వాదించాలనుకునేవారికి కాలినడకన ప్రయాణించడం ఉత్తమ మార్గంగా భావించబడుతుంది.
మరింత లోతైన పర్వత సంస్కృతి, ప్రకృతి అనుభవం కోసం హుమ్లా కర్ణాలి, సల్లి ఖోలా నదుల సంగమ ప్రాంతం నుండి న్యాలు లా కనుమ (Nyalu La Pass), లిమి లోయ మార్గంగా హిల్సాకు చేరవచ్చు. ఈ మార్గంలో చైనా సరిహద్దుకు సమీపంలోని లప్చా లా (Lapcha La) కనుమను కూడా సందర్శించవచ్చు. వాతావరణం అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు అక్కడి నుండి మానసరోవర సరస్సు, కైలాస పర్వతం యొక్క అద్భుత దృశ్యాలను వీక్షించవచ్చు.[15]
ప్రస్తుతం హుమ్లా జిల్లాకు విమాన మార్గం లేదా కాలినడక మార్గం ద్వారానే చేరుకోవచ్చు. రహదారి నిర్మాణ పనులు ఇంకా కొనసాగుతున్నందున పూర్తి స్థాయి రోడ్డు రవాణా అందుబాటులోకి రావడానికి మరికొన్ని సంవత్సరాలు పట్టవచ్చు.
సర్కి దేవాలయం
[మార్చు]సర్కిగాడ్ గ్రామీణ మునిసిపాలిటీలో ఉన్న **సర్కి దేవాలయం** సర్కి సమాజానికి చెందిన కులదైవానికి అంకితం చేయబడింది. ఈ దేవాలయానికి సంబంధించిన స్థానిక విశ్వాసం ప్రకారం, ఎవరికైనా అన్యాయం జరిగితే లేదా ఎవరో నేరం చేసి న్యాయం కోరితే, ఈ దేవాలయాన్ని సందర్శించడం ద్వారా వారికి నిష్పాక్షికమైన, కఠినమైన తీర్పు లభిస్తుందని నమ్ముతారు. గాలి దేవత (వాయుదేవత) వలెనే, సర్కి దేవతను కూడా ఇతర దేవతలపై ఆధిపత్యం చెలాయించగల శక్తివంతమైన దేవుడిగా భావిస్తారు.[16]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]- కర్ణాలి ప్రావిన్స్
- నేపాల్ ప్రాంతాలు
- హుమ్లా జిల్లా Archived 2025-01-23 at the Wayback Machine
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ karnaliExpress. "Humla receives large number of international tourists". Karnaliexpress. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 15 October 2025.
- ↑ "National Population and Housing Census 2011 (National Report)" (PDF). Central Bureau of Statistics. Government of Nepal. November 2012. the original (PDF) నుండి April 18, 2013 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 3 April 2017.
- ↑ The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system (PDF), Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series, No. 110, 2005, ISBN 87-7903-210-9, ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: Nov 22, 2013
- ↑ Extinct Wild Yak found in Nepal
- ↑ "NEPAL: Administrative Division". www.citypopulation.de (in ఇంగ్లీష్).
- ↑ "Provincial/District/Local reports: Karnali Province" (PDF). Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics.
- 1 2 "Table 1: Caste/Ethnicity and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-16.
- 1 2 "Table 5: Mother tongue and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics.
- ↑ NepalMap Language Archived 2023-03-08 at the Wayback Machine
- ↑ "Table 5: Religion and sex". Census Nepal 2021. Central Bureau of Statistics. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2024-03-16.
- ↑ "स्थानिय तह" (in నేపాలీ). Ministry of Federal Affairs and General Administration. the original నుండి 31 August 2018 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 1 September 2018.
- ↑ "Home". nepaltrust.org. the original నుండి 2026-01-01 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-31.
- ↑ "Humla". the original నుండి 2014-07-16 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2014-08-13.
- ↑ "Humla - Great Himalaya Trail: Trekking, hiking and walking in Nepal". ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2023-05-12.
{{cite web}}: CS1 maint: deprecated archival service (link) - ↑ Bubriski, Kevin; Pandey, Abhimanyu (2018). Kailash Yatra: a Long Walk to Mt Kailash through Humla. New Delhi: Penguin Random House.
- ↑ "The Majestic Sarki Temple". the original నుండి 2025-02-14 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2026-05-31.
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]- "నేపాల్ జిల్లాలు". Statoids.
- పౌధుర్
- ఆసియా దేశాలు
ప్రక్కనే ఉన్న పరిసర ప్రాంతాలు | |
|---|---|
29°58′N 81°50′E / 29.967°N 81.833°E
