హృదయ స్తంభన

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Cardiac Arrest
Classification and external resources
US Navy 040421-N-8090G-001 Hospital Corpsman 3rd Class Flowers administers chest compressions to a simulated cardiac arrest victim.jpg
CPR being administered during a simulation of cardiac arrest.
ICD-10 I46
ICD-9 427.5
MeSH D006323

గుండె స్తంభన (Cardiac arrest) (హృదయ ముకుళనం స్తంభించిపోవడం లేదా రక్తప్రసరణ ఆగిపోవడం అని కూడా అంటారు) అనేది హృదయం సమర్థవంతంగా, [1] ముడుచుకోకుండా స్తంభించడం ద్వారా సాధారణ రక్త ప్రసరణ ఆగిపోవడం. ఒకవేళ ఇది ఊహించకుండా వస్తే దీనిని హఠాత్తుగా గుండె స్తంభన లేదా Sudden Cardiac Arrest or SCA అని పేర్కొంటారు.

గుండె స్ధంబన అనేది హృదయ కండరానికి రక్త ప్రసరణ నిలిచిపోవడం వల్ల కలిగే గుండెపోటుకు భిన్నంగా (అయితే ఒకే కారణంతో సంభవించవచ్చు) ఉంటుంది.[2]

స్తంభించిన రక్త ప్రసరణ శరీరానికి ఆమ్లజని అందకుండా చేస్తుంది. మెదడుకు ఆమ్లజని కొరత కారణంగా స్పృహ కోల్పోవడం, తత్ఫలితంగా అసాధారణ లేదా శ్వాస ఆగిపోవడం జరుగుతుంది. గుండె ఆగిపోయినప్పుడు ఐదు నిమిషాలకు పైగా చికిత్స చేయని పక్షంలో మెదడు దెబ్బతినే ప్రమాదముంది.[3][4][5] ప్రాణాపాయ స్థితి నుంచి బయటపడటానికి మరియు నాడీవ్యవస్థ స్వస్థతకు తక్షణ మరియు నిర్థారక చికిత్స చేయడం తప్పనిసరి.[6]

గుండె స్ధంబన అనేది వైద్య సంబంధమైన అత్యవసర పరిస్థితిని తెలుపుతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, అంటే ముందుగా చికిత్స చేసినట్లయితే, పరిస్థితి తిరగబడే ప్రమాదం కూడా ఉంటుంది. ఊహించని విధంగా గుండె స్ధంబన మరణానికి దారితీస్తుంది. దానిని హఠాత్తు గుండెపోటు (SCD) గా పిలుస్తారు.[1] గుండె స్ధంబనకు చికిత్సగా ప్రసరణ వ్యవస్థకు ఊతమిచ్చే విధంగా పునరుజ్జీవనం నిర్వహించాలి. నిర్ఘాత పరిస్థితి కన్పిస్తే డీఫైబ్రిలేషన్ (తంతు వికంపనం) చేయాలి. ఒకవేళ CPR మరియు ఇతర చికిత్సలు నిర్వహించిన తర్వాత నిర్ఘాత చప్పుడు లేకుంటే మస్తిష్క మృతి అనివార్యమవుతుంది.

వర్గీకరణ[మార్చు]

ECG చప్పుడు ఆధారంగా గుండె స్ధంబనను "నిర్ఘాత" వర్సెస్ "నిర్ఘాతయేతర" అనే రెండు రకాలుగా వర్గీకరించడం జరిగింది. గుండె జఠరిక చప్పుడు మరియు నాడిహీన గుండె జఠరిక చప్పుడులను నిర్ఘాత గమనాలుగానూ హృదయ ముకుళన లేమి మరియు నాడిహీన విద్యుత్ శక్తిలను నిర్ఘాతయేతర చప్పుళ్లుగానూ పేర్కొంటారు. డీఫైబ్రిలేషన్ ద్వారా ఒక ప్రత్యేక తరగతికి చెందిన గుండె దడకు చికిత్స చేయగలమా లేదా అన్న విషయాన్ని ఇది తెలుపుతుంది.[7]

వ్యాధి సంకేతాలు మరియు లక్షణాలు[మార్చు]

గుండె స్ధంబన అంటే హృదయంలోని శ్వాసప్రక్రియ హఠాత్తుగా స్తంభించిపోవడం (నాడి కొట్టుకోవడం ఆగిపోయినట్లు గుర్తించడం ద్వారా ఇది తెలుస్తుంది). తక్షణ చికిత్స ద్వారా గుండె స్ధంబనను సాధారణంగా అధిగమించవచ్చు. అయితే ఎలాంటి చికిత్స లేకపోతే పరిస్థితి మరణానికి దారితీయొచ్చు.[1] కొన్ని సందర్భాల్లో, ఈ పరిణామం తీవ్రమైన అనారోగ్యాన్ని కలిగించవచ్చు.[8]

అయితే మెదడులో రక్తప్రసరణ తగినంత లేకుంటే రోగి అపస్మారక స్థితికిలోకి జారుకుంటాడు. అంతేకాక శ్వాస పీల్చుకోవడం కూడా ఆగిపోతుంది. ప్రసరణ లేమి ద్వారా గుండె స్ధంబించిందన్న విషయాన్ని ప్రధానంగా రోగనిర్ధారణ చేయొచ్చు (ఇదే విధమైన పలు విశిష్ట లక్షణాలు కలిగిన శ్వాస ఆగిపోవడంతో ఇది విభేదిస్తుంది). దీని నిర్ధారణకు అనేక ఇతర మార్గాలు కూడా ఉన్నాయి.

కారణాలు[మార్చు]

గుండె సంబంధిత వ్యాధులు హఠాత్ గుండె స్ధంబనకు ప్రధాన కారణమవుతాయి. పలు ఇతర గుండె సంబంధ మరియు గుండె సంబంధయేతర పరిస్థితులు కూడా ప్రమాదకరంగా మారొచ్చు.

గుండె సంబంధిత వ్యాధి[మార్చు]

సుమారు 60–70% SCD గుండె సంబంధిత వ్యాధికి సంబంధించింది.1/}[9] పెద్దల్లో, రక్తప్రసరణ హీనత వల్ల వచ్చే హృద్రోగం గుండె స్ధంబనకు[10] ప్రబల కారణం. శవపరీక్ష నిర్వహించబడిన వారిలో 30% మంది గుండె కండర ధాతు విచ్ఛిన్నత[ఆధారం కోరబడింది] వల్ల మరణించినట్లు సంకేతాలు వెలువడ్డాయి.

రక్తప్రసరణ హీనతయేతర గుండె వ్యాధి[మార్చు]

హృదయ జనిత రోగం, గుండె చప్పుడు తేడాలు, అధిక రక్తపోటు ద్వారా కలిగే హృద్రోగం[11], హృదయ చాలక లోపము సహా ఇతర గుండె సంబంధ వ్యాధులు SCD ప్రమాదాన్ని మరింత పెంచుతాయి.[12]

సైన్యంలోకి తీసుకున్న 18-35 ఏళ్ల మధ్య వయస్కుల్లో 51% SCD కేసులకు గుండె సంబంధ అసాధారణతలు కారణం కాగా, 35% కేసులకు గల కారణాలు తెలియలేదు. హృదయ ధమని అసాధారణతలు (61%), హృదయ కండరాల వాపు (20%) మరియు హృదయ కండర పెరుగుదల వ్యాధి (13%) స్వాభావిక వ్యాధి నిర్ణయ శాస్త్రం కిందకు వస్తాయి.[13] రక్త ప్రసారం స్తంభించి గుండె స్ధంబన SCD ప్రమాదాన్ని 5 రెట్లు పెంచుతుంది.[12]

గుండె సంబంధయేతర[మార్చు]

SCDలు 34% కేసుల్లో గుండె సమస్యలకు కారణం కావని తేలింది. అతి సాధారణమైన గుండె సంబంధయేతర కారణాలు: (మనసుకు గానీ లేదా శరీరానికి గానీ తగిలిన) గాయం, గాయంయేతర సంబంధ రక్తస్రావం (గ్యాస్ట్రోఇంటెస్టినల్ బ్లీడింగ్, బృహద్దమని చీలిక, కపాలం లోపల రక్తస్రావం, అతిమాత్ర, మునగడం మరియు ఊపిరితిత్తుల్లో రక్తం గడ్డకట్టుట.[14]

ప్రమాద కారకాలు[మార్చు]

SCD ప్రమాద కారకాలు గుండె సంబంధిత వ్యాధి కారణాలతో సారూప్యతను కలిగి ఉంటాయి. అవి ధూమపానం, శారీరక వ్యాయామం చేయకపోవడం, స్థూలకాయం, మధుమేహం మరియు వంశ చరిత్ర.[15]

Hs మరియు Ts[మార్చు]

Hs మరియు Ts అనేవి గుండె స్ధంబనకు గల సాధ్యపర కారణాలను గుర్తించుకునేందుకు సాయపడుతాయి.[7][16]

Hs
  • హై పోవొలీమియా - రక్తంలో ప్లాస్మాశాతం తగ్గడం
  • హై పాక్సియా - కణజాలమునకు ప్రాణవాయువు పంపిణీ తక్కువగా వుండుట
  • హై డ్రోజన్ అయాన్లు (రక్తములో ఆమ్లధర్మం) - శరీరంలో అసాధారణ pH
  • హై పర్‌కాలిమియా లేదా హై పోకాలిమియా - పొటాసియం ఎక్కువవడం లేదా తగినంత లేకపోవడం రెండూ ప్రమాదమే.
  • హై పోథర్మియా - ప్రధాన శరీర ఉష్ణోగ్రత తక్కువగా ఉండటం.
  • హై పోగ్లిసీమియా లేదా హై పర్‌గ్లిసీమియా - రక్తంలో చక్కెర శాతం తక్కువ లేదా ఎక్కువగా చేరడం
Ts
  • మా త్రలు లేదా వి ష పదార్థాలు
  • గుం డె సంబంధ ఒత్తిడి - గుండె చుట్టూ ద్రవం చేరడం
  • టె న్షన్ న్యూమోథోరక్స్ - ఊపిరితిత్తి పాడైపోవడం
  • క్తం గడ్డకట్టడం ద్వారా కలిగే వ్యాధి (గుండె కండర ధాతు విచ్ఛిన్నత) - గుండెపోటు
  • త్రోం బోఎంబోలిజం (పల్మోనరీ ఎంబోలిజం) - ఊపిరితిత్తిలో రక్తం గడ్డకట్టుట.
  • గా యం

వ్యాధి నిర్ధారణ[మార్చు]

శ్వాసక్రియను పరిశీలించు.
మెడ నరం నాడి పరిశీలించు.

గుండె స్ధంబన అనేది మస్తిష్క మృతితో సమానమైన అర్థాన్నిస్తుంది.

గుండె స్ధంబనను సాధారణంగా నాడి పనిచేయనప్పుడు రోగ నిర్ధారణ పరీక్ష ద్వారా నిర్థారించవచ్చు. పలు సందర్భాల్లో మెడ గూండా పోయే ధమని వద్ద ఉన్న నాడి గుండె స్ధంబనను నిర్థారించడానికి ఒక బంగారు ప్రమాణం మాదిరిగా పనిచేస్తుంది. అయితే నాడిలేమి (ప్రత్యేకించి, పరాధీయ నాడుల్లో) ఇతర పరిస్థితులకు కారణమవుతుంది (ఉదాహరణకు, నిర్ఘాతం లేదా వైద్యుడి వైపు ఉండే పొరపాటు). అత్యవసర పరిస్థితిలో మెడ గూండా పోయే ధమని వద్ద ఉన్న నాడిని పరిశీలిస్తున్నప్పుడు వైద్యులు తరచూ పొరపాట్లు చేయొచ్చని పలు అధ్యయనాలు పేర్కొన్నాయి. వారు ఆరోగ్య సంరక్షణ వైద్యులైనా[17] లేదా లౌకికులైనా కావొచ్చు.[18]

ఈ విధమైన వ్యాధి నిర్ధారణ విధానంలో కచ్చితత్వం కొరవడిన కారణంగా యూరోపియన్ రిసుసిటేషన్ కౌన్సిల్ (ERC) వంటి సంస్థలు దీని ప్రాముఖ్యతను తగ్గించాయి. రిసుసిటేషన్ కౌన్సిల్ (UK), ERC మరియు అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్, [16] సిఫార్సులకు అనుగుణంగా ప్రత్యేకమైన శిక్షణ మరియు అనుభవం కలిగిన హెల్త్‌కేర్ నిపుణులు మాత్రమే ఈ విధానాన్ని అనుసరించాలని, అది కూడా శ్వాస పీల్చుకోవడం కష్టంగా మారడం వంటి సంకేతాలను సంయుక్తంగా పరిగణలోకి తీసుకుని మాత్రమే చేయాలని సూచించాయి.[7]

ప్రసరణను కనిపెట్టడానికి ఇతర పలు పద్ధతులను ప్రతిపాదించడం జరిగింది. 2000 ఇంటర్నేషనల్ లైసన్ కమిటీ ఆన్ రిసుసిటేషన్ (ILCOR) సిఫార్సుల నేపథ్యంలో ప్రత్యేకించి నాడిని కాకుండా "ప్రసరణ లక్షణాలు" గమనించే విధంగా వైద్యులకు కొన్ని సూచనలను రూపొందించారు.[16] దగ్గు, శ్వాసపీల్చడం కష్టమవడం, రంగు మారడం, నరాలు ఉన్నట్లుండి లాగడం మరియు కదలిక వంటి లక్షణాలను గుర్తించాలి.[19] అయితే ఆధారం సమయంలో ఈ మార్గదర్శకాలు అసమర్థంగా తయారవుతాయి. అపస్మారకంగా మరియు శ్వాస ప్రక్రియ సాధారణంగా ఉండే వ్యాధిగ్రస్తులందిరికీ గుండె స్ధంబనను నిర్థారించాలని ILCOR యొక్క ప్రస్తుతం సిఫార్సు చేసింది.[16]

నివారణ[మార్చు]

గుండె స్ధంబన సంభవించినప్పుడు సానుకూల ఫలితాలు రాకుంటే దానిని నివారించడానికి సమర్థవంతమైన వ్యూహాలను కనిపెట్టే దిశగా ప్రయత్నించాలి. రక్తప్రసరణ హీనత వల్ల వచ్చే హృద్రోగం గుండె స్ధంబనకు ప్రధాన కారణమైతే, పౌష్టికాహారం, వ్యాయామం మరియు ధూమపానం నిలిపివేయడం వంటివి చేయడం ద్వారా సత్ఫలితాలు పొందవచ్చు. హృద్రోగం బారిన పడే ప్రమాదమున్న వారు రక్తపోటు నియంత్రణ, కొవ్వు తగ్గించుకోవడం మరియు ఇతర వైద్య చికిత్సలు చేయించుకోవాలి.[1]

సంకేత బృందాలు[మార్చు]

వైద్య పరిభాషలో గుండె స్ధంబనను ఒక "సంకేతం" (కోడ్) లేదా ఒక "వినాశం" (క్రాష్‌) గా పేర్కొంటారు. ఇది హాస్పిటల్ ఎమర్జెన్సీ కోడ్స్‌లో విలక్షణమైన రీతిలో "కోడ్ బ్లూ"తో సూచించబడుతుంది. ప్రాణాధారమైన సంకేత ప్రమాణాల్లో నాటకీయ తగ్గుదలను "కోడింగ్" లేదా "క్రాషింగ్" అని పిలుస్తారు. కోడింగ్ అనేది సాధారణంగా గుండె స్ధంబన సంభవించినప్పుడే వాడబడుతుంది. క్రాషింగ్ మాత్రం అలా కాదు. గుండె స్ధంబనకు చికిత్సను కొన్ని సందర్భాల్లో "కాలింగ్ ఎ కోడ్" అని పేర్కొంటారు.

సాధారణ వార్డుల్లోని రోగుల ఆరోగ్యం గుండె స్ధంబనకు అనేక గంటలు లేదా రోజులు తరచూ క్షీణించిపోవడం జరుగుతుందని విస్తృత పరిశోధనలు పేర్కొన్నాయి.[7][20] ఇదంతా కూడా వార్డు సిబ్బంది యొక్క అవగాహనా రాహిత్యం మరియు నైపుణ్యం లేకపోవడమే అని ఆరోపించాల్సి వస్తుంది. శ్వాస ప్రక్రియ రేటు కొలతను తీసుకోవడంలో వారి వైఫల్యాన్ని ప్రధానంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఎందుకంటే, ఇది తరచూ రోగి యొక్క క్షీణత[7]ను ముందుగానే ఊహించి చెప్పగలుగుతుంది. గుండె స్ధంబనకు ముందు సుమారు 48 గంటల వరకు ఇది తరచూ మారుతుంటుంది. దీనికి స్పందనగా, అనేక ఆసుపత్రులు ప్రస్తుతం వార్డు సిబ్బందికి శిక్షణ పెంచారు. పలు "ముందు హెచ్చరిక" వ్యవస్థలు ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్నాయి. రోగుల యొక్క ప్రధాన లక్షణాల ఆధారంగా క్షీణతకు వారు ఏ మేర సమీపిస్తున్నారన్న విషయాన్ని అంచనా వేయడం వీటి ప్రధాన లక్ష్యం. దీని ఆధారంగా సిబ్బందికి సూచన ఇస్తారు. అదనంగా, వార్డు స్థాయిలో అప్పటికే చేసిన పనిని మరింత సమర్థవంతంగా చేసే విధంగా నిపుణులైన సిబ్బందిని వినియోగిస్తారు. వాటిలో:

  • క్రాష్ బృందాలు (లేదా కోడ్ బృందాలు) - వీరు పునరుజ్జీవన ప్రక్రియలో నిష్ణాతులైన గుర్తింపు కలిగిన సిబ్బంది. వీరిని ఆసుపత్రిలోని అన్ని రకాల స్తంభన రోగాలకు వెంటనే పిలిపిస్తారు. ఇందులో సాధారణంగా ఔషధాలు మరియు ప్రత్యేకంగా తయారు చేసిన "క్రాష్ కార్ట్" అని పిలిచే బండి వంటి పరికరం (డీఫైబ్రిలేటర్ సహా) వాడబడుతుంది.
  • అత్యవసర వైద్య బృందాలు- ఈ బృందాలు అన్ని రకాల అత్యవసర పరిస్థితులకు హాజరవడం మరియు రోగుల ఆరోగ్యం క్షీణించినప్పుడు వారి గుండె స్ధంబనను నివారించే విధంగా రంగంలోకి దిగుతాయి.
  • కీలక సంరక్షణ పెంపు - ఇతర రెండు బృందాల సేవలను అందించడంతో పాటు ఈ బృందాలు నైపుణ్యం లేని సిబ్బందికి అవగాహన కల్పించే బాధ్యతను కూడా చేపడుతాయి. అదనంగా, ఇంటెన్సివ్ కేర్/హై డిపెండెన్సీ యూనిట్స్ మరియు జనరల్ హాస్పిటల్ వార్డుల మధ్య బదిలీలకు కూడా ఈ బృందాలు తమ వంతు సాయపడుతాయి. ప్రత్యేకించి ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. ముఖ్యమైన సంరక్షణా ప్రదేశాల నుంచి తొలగించిన అత్యధిక శాతం మంది రోగుల ఆరోగ్యం త్వరితగతిన క్షీణించిపోవడం మరియు వారు తిరిగి చేర్చుకోబడుతారు. అందువల్ల ఇలా జరగకుండా వార్డు సిబ్బందికి విస్తరణ బృందం సాయపడుతుంది.

ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియోవర్టర్ డిఫైబ్రిలేటర్స్[మార్చు]

ఇంప్లాంటబుల్ కార్డియోవర్టర్ డిఫైబ్రిలేటర్ (ICD) ని ఉపయోగించి తదుపరి గుండె ఆగిపోయే పరిస్థితులను నివారించే సాంకేతిక చికిత్సగా చెప్పుకోవచ్చు. ఈ పరికరం రోగిలో ఇమడ్చబడుతుంది. రక్త ప్రసరణ లోపం తలెత్తినప్పుడు ఇది ఒక తక్షణ డిఫైబ్రిలేటర్ (తంతు వికంపనం) గా పనిచేస్తుంది. స్వతంత్రంగా పనిచేసే సామర్థ్యం ఉన్న ICDలకు ఏదైనా కృత్రిమ హృదయ గతి ప్రేరక యంత్రం తరహా విధులు ఉండవని గుర్తించాలి. అయితే అవి కృత్రిమ హృదయ గతి ప్రేరక యంత్రంతో కలిసి పనిచేయగలవు. అలాగే ఆధునిక వెర్షన్లకు యాంటీ-టాచీకార్డిక్ పేసింగ్ అదే విధంగా ఏకకాలంలో పనిచేసే హృదయ వర్తనం వంటి విశిష్టతలు కూడా ఉంటాయి. అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు మరియు కెనడాల్లో ICDలను తక్కువ స్థాయిలో వినియోగిస్తున్నట్లు ఒట్టావా హార్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ యూనివర్శిటీకి చెందిన బిర్నీ మరియు ఇతర సభ్యుల బృందం ఇటీవల నిర్వహించిన అధ్యయనం వెల్లడించింది.[21] ఇందుకు కొన్ని ఆర్థిక, భౌగోళిక, సామాజిక మరియు రాజకీయ పరిస్థితులు కారణమని తర్వాత ఒక అనుబంధ సంపాదకీయంలో సింప్సన్ పేర్కొన్నాడు.[22] MADIT-II ట్రయల్ ప్రదర్శించిన దానిని బట్టి, ICD ఏర్పాటు ద్వారా ప్రయోజనం పొందే రోగులు ఎక్కువగా రక్తప్రసరణ హీనత వల్ల కలిగే హృదయ జనిత రోగం (గుండె చప్పుడు నిరోధక భాగాలు 30% కంటే తక్కువగా ఉంటాయి) ద్వారా బాధపడేవారేనని తేలింది.[23]

నిర్వహణ[మార్చు]

హఠాత్తుగా గుండె స్ధంబనకు పునరుజ్జీవన ప్రయత్నాల ద్వారా చికిత్స చేయొచ్చు. ఇది సాధారణంగా బేసిక్ లైఫ్ సపోర్ట్ (BLS) /అడ్వాన్స్‌డ్ కార్డియాక్ లైఫ్ సపోర్ట్ (ACLS) [16], పీడియాట్రిక్ లైఫ్ సపోర్ట్ (PALS) [24] లేదా నియోనటల్ రిసుసిటేషన్ ప్రోగ్రాం (NRP) మార్గదర్శకాల ఆధారంగా నిర్వహించబడుతుంది.

వరుస చర్యలు[మార్చు]

పలు సంస్థలు "వరుస చర్యల" ఆలోచనను ప్రోత్సహించాయి. అవి దిగువ పేర్కొనబడినవి.

  • ముందుగా పసిగట్టడం - సాధ్యపడిన పక్షంలో గుండె ఆగిపోయే స్థితికి రోగి చేరుకోక ముందే అనారోగ్య పరిస్థితిని గుర్తించడం మంచిది. గుండె స్ధంబన దాని ఉపస్థితిని నిరోధించే విధంగా వైద్యుడికి అవకాశం కల్పిస్తుంది. గుండె స్ధంబించిందన్న విషయాన్ని ముందుగా గుర్తించడం మనుగడకు అత్యంత కీలకం. గుండె ఆగిపోయిన స్థితిలో ఉన్న రోగి బతికే అవకాశాలు ప్రతి నిమిషానికి 10% మేర తగ్గే ప్రమాదముంది.[7]
  • ముందస్తు CPR - ఇది ముఖ్యమైన అవయవాలకు రక్తం మరియు ఆమ్లజని సరఫరాను మెరుగుపరుస్తుంది. అంతేకాక గుండె స్ధంబనకు చికిత్స చేయడానికి అతి ముఖ్యమైన భాగం. ప్రత్యేకించి, ఆమ్లజనితో కూడిన రక్తాన్ని మెదడుకు సరఫరా చేయడం ద్వారా నాడివ్యవస్థ దెబ్బతినే అవకాశాలు తగ్గుముఖం పడుతాయి.
  • ముందస్తు డిఫైబ్రిలేషన్ (తంతు వికంపనం) - ఇది గుండె జఠరిక సంకోచం మరియు నాడిహీన గుండె జఠరిక విపరీతంగా కొట్టుకోవడం[7] నిర్వహణను సమర్థవంతంగా నిర్వహిస్తుంది. ఒకవేళ తంతు వికంపనం చప్పుడును ఆలస్యం చేస్తే, పరిస్థితి తిరిగి గుండె కొట్టుకోవడం అగిపోవడం వరకు వెళ్లొచ్చు. తద్వారా ప్రతికూల ఫలితం ఎదురవ్చొచ్చు.
  • ముందస్తు ఉన్నత సంరక్షణ - ముందస్తు అడ్వాన్స్‌డ్ కార్డియాక్ లైఫ్ సపోర్ట్ అనేది వరుస చర్యల్లో ఆఖరిది.

వరుస చర్యల్లోని ఒకటి లేదా అనేక అనుసంధానాలు తప్పిపోయినా లేదా ఆలస్యమైతే బతికే అవకాశాలు చాలా వరకు తగ్గిపోయే ప్రమాదముంది.

ఆచరణాత్మకంగా, కోడ్ బ్లూ అనేది తరచూ మరణానికి దారితీసే పరిస్థితులు తక్కువగా ఉన్నట్లు పేర్కొనబడుతుంది. ఇలాంటి సందర్భంలో వైద్యుడ్ని తప్పక సంప్రదించాల్సి ఉంటుంది. అయినప్పటికీ, ఈ నిర్వహణ నియమాలు తరచూ ఒక బ్లూ కోడ్ చేత సూచించబడుతాయి. ఇది సాధారణంగా సంభావ్య లేదా గుండె స్ధంబన యొక్క ప్రారంభ దశను లేదా శ్వాసక్రియ ఆగిపోవడాన్ని తెలుపుతుంది.[ఆధారం కోరబడింది]

పునఃశ్వాసను అందించి బ్రతికించడం[మార్చు]

CPR అనేది గుండె స్ధంబన యొక్క నిర్వహణలో అతి ముఖ్యమైన భాగం. దీనిని సాధ్యమైనంత త్వరగా ప్రారంభించడం మరియు సాధ్యమైనంత తక్కువగా ఆటంకపరచడం చేయాలి. విశిష్ట మార్పును తీసుకొచ్చే CPR అంశంగా ఛాతి సంపీడనాలను (ఒక విధమైన ఒత్తిడి వైద్యం) పేర్కొనవచ్చు.

వెంటిలేషన్

గుండె స్ధంబనకు సంబంధించిన కేసుల్లో బతికించే అవకాశాలను ట్రాచియల్ ఇన్‌ట్యూబేషన్ (కృత్రిమంగా గాలిగొట్టాన్ని అమర్చడం) మెరుగుపరచలేదు.[25] నిష్క్రియాత్మక ఆమ్లజని విడుదలయ్యే విధంగా ఒక ఓరల్ ఎయిర్‌వేని ఏర్పాటు చేయడం కంటే సహాయక వాయు ప్రసరణ అనేది ఫలితాలను దెబ్బతీస్తుందని 2009లో నిర్వహించిన ఒక అధ్యయనం పేర్కొంది.[26]

తటస్థ CPR

తటస్థ CPR నిర్వహణ సక్రమంగా ఉంటే రోగి బతికే అవకాశాలు మెరుగవుతాయి. ఆసుపత్రి వెలుపల సంభవించే స్తంభనల్లో 30% కంటే తక్కువగా ఇది నిర్వహించబడుతోంది.[25]

డీఫైబ్రిలేషన్[మార్చు]

గుండె జఠరిక సంకోచం లేదా నాడిహీన గుండె జఠరిక విపరీతంగా కొట్టుకోవడం ఉనికి ఉన్నప్పుడు లేదా లేనప్పుడు పరిస్థితి ఆధారంగా గుండె స్ధంబన యొక్క కారణాలను వైద్యులు నిర్ఘాత మరియు నిర్ఘాతయేతరమైనవిగా గుర్తిస్తారు. నిర్ఘాత చప్పుళ్లకు CPR మరియు డీఫైబ్రిలేషన్ (తంతు వికంపనం) ద్వారా చికిత్స చేస్తారు.

రక్తప్రసరణ హీనత వల్ల వచ్చే హృద్రోగం (గుండెపోటు) వల్లే ఆసుపత్రి వెలుపల అవయవ స్తంభనలు ఎక్కువగా సంభవిస్తుంటాయి. అవి ప్రాథమికంగా గుండె జఠరిక సంకోచం యొక్క గుండె చప్పుడు ద్వారా గుర్తించబడుతాయి.[ఆధారం కోరబడింది] తద్వారా రోగి డీఫైబ్రిలేషన్‌కు స్పందించవచ్చు. దీని ఆధారంగానే చికిత్సలపై దృష్టి సారించడం జరుగుతుంది.

మరోవైపు డీఫైబ్రిలేషన్‌ బహిరంగ సౌలభ్యత వినియోగం ఎక్కువవుతోంది. అంటే ఆటోమేటెడ్ ఎక్స్‌టర్నల్ డీఫైబ్రిలేటర్లను బహిరంగ ప్రదేశాల్లో ఏర్పాటు చేయడం మరియు వాటిని ఎలా ఉపయోగించాలన్న దానిపై సిబ్బందికి శిక్షణ ఇవ్వడం. ఈ కారణంగా అత్యవసర సేవలకు ముందుగా డీఫైబ్రిలేషన్‌ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. అందువల్ల రోగి బతికే అవకాశాలు మరింత మెరుగుపడవచ్చు. అదనంగా, గుండె స్ధంబన[27] నేపథ్యంలో మారుమూల ప్రాంతాల్లో స్తంభనలతో బాధపడే వారు తీవ్రమైన ప్రతికూల ఫలితాలు పొందవచ్చు. ఈ ప్రాంతాల్లో తరచూ ప్రథమ స్పందనదారులు ఉంటారు. సదరు వర్గానికి చెందిన సభ్యులకు పునరుజ్జీవన ప్రక్రియలో శిక్షణ ఇవ్వడం మరియు వారికి ఒక డీఫైబ్రిలేటర్ ఇస్తారు. వారి స్థానిక ప్రాంతాల్లో ఎవరైనా కుప్పకూలిపోవడం వంటి పరిస్థితులు తలెత్తినప్పుడు అత్యవసర వైద్య సేవలకు వారిని వినియోగిస్తారు.

ఔషధప్రయోగాలు[మార్చు]

వైద్య సూచనల్లో పొందుపరిచిన ఔషధప్రయోగాలు ఆసుపత్రి నుంచి బయటకు వచ్చిన తర్వాత సంభవించే గుండె ఆగిపోవడాల నుంచి రోగులు బతికే అవకాశాలను పెద్దగా మెరుగుపర్చలేవని తేలింది. అంటే అతివృక్క గ్రంథి స్రావము, వృక్షముల నుండి తీయబడిన పదార్థము మరియు అమియోడరోన్ (రక్తప్రసరణ లోపానికి వాడే ఔషధం) వంటి ఔషధాలు.[28]

అల్పోష్ణస్థితి చికిత్సాధ్యయనం[మార్చు]

గుండె ఆగిపోయిన తర్వాత స్పృహ తిరిగి రాకుండా కంటే రిటర్న్ ఆఫ్ స్పాంటేనియస్ సర్క్యులేషన్ (ROSC) ద్వారా రోగిని ప్రశాంత పరిస్తే ఫలితాలు మెరుగవుతాయి. ఈ ప్రక్రియను అల్పోష్ణస్థితి చికిత్సాధ్యయనం అంటారు. కుప్పకూలిపోయిన 5–15 నిమిషాలకు పునరుజ్జీవనం పొందిన రోగులపై ఐరోపాలో నిర్వహించిన మొదటి అధ్యయనం దృష్టి సారించింది. ఈ అధ్యయనంలో పాలుపంచుకున్న రోగులు సగటున 105 నిమిషాల తర్వాత స్పాంటేనియస్ రిటర్న్ ఆఫ్ సర్క్యులేషన్ (ROSC) పొందారు. తర్వాత 32–34 °C (90–93 °F) లక్ష్య ఉష్ణోగ్రత ద్వారా వారు 24 గంటల సమయంలో ప్రశాంతత పొందారు. అల్పోష్ణస్థితి బృందంలోని 137 మంది రోగుల్లో 55% మంది సానుకూల ఫలితాలు పొందారు. అదే బృందంలోని 39% మంది మాత్రమే పునరుజ్జీవనం ద్వారా నిర్దిష్ట సంరక్షణ పొందారు.[29] అల్పోష్ణస్థితి బృందంలో మరణాల రేట్లు 14% తక్కువ. అంటే చికిత్స పొందిన ప్రతి ఏడుగురు రోగుల్లో ఒకరు బతికారు.[29] ప్రత్యేకించి, ఈ రెండు బృందాల మధ్య వ్యాధి పరిణామాలు చెప్పుకోదగ్గ విధంగా మారలేదు. ఏకకాలంలో ఆస్ట్రేలియాలో నిర్వహించిన మరో సారుప్య అధ్యయనం ఈ నివేదికను బలపరిచింది. ఈ అధ్యయనంలో గుండె స్ధంబన ద్వారా అల్పోష్ణస్థితికి చేరుకున్న 49% మంది రోగులకు చికిత్స చేశారు. నిర్దిష్ట సంరక్షణ పొందిన 26% మంది కంటే వీరు సత్ఫలితాలను పొందారు.[30]

వ్యాధిని అంచనా వెయ్యటం[మార్చు]

ఆసుపత్రిలో గుండె స్ధంబన సంభవించడం (డిశ్చార్జ్‌కి 15%) కంటే అవుట్ ఆఫ్ హాస్పిటల్ కార్డియాక్ అరెస్ట్ (OHCA) (ఆసుపత్రి వెలుపల గుండె స్ధంబన) సంభవిస్తే రోగి బతికే అవకాశాలు తక్కువ (అంటే డిశ్చార్జ్‌కి 2-8% మరియు చేర్చుకోవడానికి 8-22%) గా ఉంటాయి. ప్రాథమికంగా గుర్తించిన చప్పుడును ప్రధాన నిర్ధారణ అంశంగా చెప్పవచ్చు. హృదయ ముకుళన లేమి లేదా నాడిహీన విద్యుత్ శక్తి ఉన్న రోగుల కంటే గుండె జఠరిక సంకోచం లేదా నాడిహీన గుండె జఠరిక విపరీతంగా కొట్టుకోవడం వంటి లక్షణాలున్న రోగులు బతికే అవకాశాలు 10-15 రెట్లు అధికం.[ఆధారం కోరబడింది]

OHCA విషయంలో మరణాలు అధికంగా ఉన్న కారణంగా బతికే అవకాశాలను మెరుగుపరచే విధంగా అభివృద్ధి చర్యలు తీసుకుంటారు. గుండె జఠరిక సంకోచం విషయంలో మరణాల రేటు అధికంగా ఉన్నప్పటికీ, డీఫైబ్రిలేటర్‌ ద్వారా త్వరితగతిన చికిత్స చేయడం ద్వారా బతికే అవకాశాల రేటు పెరుగుతుంది.[10][31]

బతికే అవకాశాలు ఎక్కువగా స్తంభన కారణాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి (పైన చూడండి). ప్రత్యేకించి, అల్పోష్ణస్థితితో బాధపడే రోగులు బతికే అవకాశాలు ఎక్కువ. ఎందుకంటే, కణజాలమునకు ప్రాణవాయువు పంపిణీ తక్కువగా ఉండటం వల్ల కలిగే ప్రభావాల నుంచి కీలకమైన అవయవాలను చల్లదనం కాపాడుతుంది. విష పదార్థాల ద్వారా సంభవించిన స్తంభన విషయంలో బతికే అవకాశాలు ప్రధానంగా సదరు విష పదార్థ గుర్తింపు మరియు దానికి తగిన విరుగుడు మందు వాడటంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఎడమ హృదయ ధమనిలో రక్తం గడ్టకట్టడం వల్ల కలిగిన గుండె కండర ధాతు విచ్ఛిన్నతతో బాధపడే రోగులు బతికే అవకాశాలు తక్కువ.[ఆధారం కోరబడింది]

ఆసుపత్రి వెలుపల సంభవించిన గుండె ఆగిపోవడాల యొక్క బతికే అవకాశాలపై జరిపిన ఒక అధ్యయనం అంబులెన్స్ సిబ్బంది ద్వారా పునరుజ్జీవనం పొందిన 14.6% మంది రోగులు ఆసుపత్రికి చేర్చిన వెంటనే బతికారని పేర్కొంది. ఇందులో 59% మంది రోగులు చేరుస్తున్న సమయంలో మరణించారు. వీరిలో సగం మంది తొలి 24 గంటల్లో మృతి చెందగా, 46% మంది ఆసుపత్రి నుంచి డిశ్చార్జ్ అయ్యేంత వరకు బతికారు. తద్వారా గుండె స్ధంబన ద్వారా మొత్తం మీద 6.8% మంది బతికినట్లు మనకు అర్థమవుతోంది. ఇందులో 89% మందికి సాధారణ స్థాయిలో మెదడు పనిచేయడం లేదా పాక్షికంగా నాడివ్యవస్థ సంబంధిత వైకల్యాన్ని కలిగి ఉండగా, 8.5% మంది స్వల్ప బలహీనతను మరియు 2% మంది నాడివ్యవస్థ సంబంధిత వైకల్యాన్ని ఎక్కువగా కలిగి ఉన్నారు. ఆసుపత్రి నుంచి డిశ్చార్డ్ అయిన వారిలో 70% మంది నాలుగేళ్ల తర్వాత కూడా బతికున్నారు.[32]

ఆసుపత్రిలో గుండె స్ధంబన సంభవించిన నేపథ్యంలో వ్యాధిని అంచనా వేయడంపై నిర్వహించిన పరిశీలనలో వివిధ అధ్యయనాల మధ్య ఈ తేడా 0-28% మధ్య ఉన్నప్పటికీ, 14% మంది బతికి బయటపడినట్లు గుర్తించడం జరిగింది.[33]

సాంక్రమిక రోగ విజ్ఞానం[మార్చు]

మరణ ధ్రువీకరణ పత్రాల ఆధారంగా పాశ్చాత్య దేశాల్లో[11] సంభవిస్తున్న మొత్తం మరణాల్లో దాదాపు 15% హఠాత్తుగా గుండె స్ధంబన వల్లనే అని తేలింది (అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాల్లో ఏడాదికి 330,000 మరణాలు).[25] ఫ్రామింగ్‌హామ్ హార్ట్ స్టడీ విశ్లేషణ ఆధారంగా మహిళల్లో కంటే (4.2%) పురుషుల్లో (12.3%) జీవితకాల ప్రమాదం (గుండెపోటు) మూడు రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది.[34] అయితే 85 ఏళ్ల వయసు దాటిన తర్వాత ఈ లింగ భేదం వర్తించదు.[11]

నైతిక సమస్యలు[మార్చు]

మరణాంతక జబ్బు బారిన పడిన కొందరు రోగులు జీవిత చరమాంకంలో క్రియాశీలక చర్యలకు విముఖత చూపుతారు. డు నాట్ రిసుసిటేట్ (DNR) ఆదేశం ఈ కోరికకు మార్గాన్ని సుగమమం చేస్తుంది. దీనిని పురోగామి ఆరోగ్య సంరక్షణ ఆదేశం (పురోగామి నిర్ణయం) లో పొందుపరిచి ఉండవచ్చు.

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

  • మృత్యు సమీప అనుభవం

సూచికలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 1.2 Jameson, J. N. St C.; Dennis L. Kasper; Harrison, Tinsley Randolph; Braunwald, Eugene; Fauci, Anthony S.; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. (2005). Harrison's principles of internal medicine. New York: McGraw-Hill Medical Publishing Division. ISBN 0-07-140235-7. 
  2. Mallinson, T (2010). "Myocardial Infarction". Focus on First Aid (15): 15. Retrieved 2010-06-08. 
  3. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  4. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  5. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  6. Rippe, James M.; Irwin, Richard S. (2003). Irwin and Rippe's intensive care medicine. Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 0-7817-3548-3. 
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 "Resuscitation Council (UK) Guidelines 2005". 
  8. "Mount Sinai - Cardiac arrest". 
  9. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  10. 10.0 10.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  11. 11.0 11.1 11.2 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  12. 12.0 12.1 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  13. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  14. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  15. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  16. 16.0 16.1 16.2 16.3 16.4 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  17. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  18. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  19. British Red Cross; St Andrew's Ambulance Association; St John Ambulance (2006). First Aid Manual: The Authorised Manual of St. John Ambulance, St. Andrew's Ambulance Association, and the British Red Cross. Dorling Kindersley Publishers Ltd. ISBN 1-4053-1573-3. 
  20. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  21. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  22. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  23. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  24. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  25. 25.0 25.1 25.2 Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  26. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  27. లియాన్, R.M, కోబి, S.M., బ్రాడ్లీ, J.M., గ్రబ్, N.R.(2004) సర్వైవింగ్ అవుట్ అఫ్ హాస్పిటల్ కార్డియాక్ అర్రెస్ట్ ఏట్ హొమ్: అ పోస్ట్ కోడ్ లోటరి? ఎమెర్జెనసి జోర్నల్ Vol. 21 pp. 619-624
  28. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  29. 29.0 29.1 హొల్జేర్, మైఖేల్. “ మైల్డ్ హైపోధర్మియా టు ఇమ్ప్రోవ్ ద న్యూరోలోజికాల్ అవుట్కాం ఆఫ్టర్ కార్డియాక్ అర్రెస్ట్.” న్యూ ఇంగ్లాండ్ పత్రిక యొక్క ఔషధం. (2002) Vol. 346, No. 8.
  30. బెర్నార్డ్, స్టీఫెన్ et al. " ట్రీట్మెంట్ అఫ్ కోమాటోస్ సర్వైవేర్స్ అఫ్ అవుట్ - అఫ్ - హాస్పిటల్ కార్డియాక్ అర్రెస్ట్ విత్ ఇండ్యుసడ్ హైపోధర్మియా." ఇంకా న్యూ ఇంగ్లాండ్ పత్రిక యొక్క ఔషధం. (2002) Vol. 346, No. 8. http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/346/8/557
  31. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  32. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  33. Lua error in మాడ్యూల్:Citation/CS1 at line 3472: bad argument #1 to 'pairs' (table expected, got nil).
  34. "Abstract 969: Lifetime Risk for Sudden Cardiac Death at Selected Index Ages and by Risk Factor Strata and Race: Cardiovascular Lifetime Risk Pooling Project -- Lloyd-Jones et al. 120 (10018): S416 -- Circulation". 

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

{{{1}}} గురించిన మరింత సమాచారము కొరకు వికీపీడియా యొక్క సోదర ప్రాజెక్టులు:అన్వేషించండి

Wiktionary-logo-v2.svg [[wiktionary:Special:Search/{{{1}}}|నిఘంటువు నిర్వచనాలు]] విక్క్షనరీ నుండి
Wikibooks-logo.svg [[wikibooks:Special:Search/{{{1}}}|పాఠ్యపుస్తకాలు]] వికీ పుస్తకాల నుండి
Wikiquote-logo.svg [[wikiquote:Special:Search/{{{1}}}|ఉదాహరణలు]] వికికోటు నుండి
Wikisource-logo.svg [[wikisource:Special:Search/{{{1}}}|మూల పుస్తకాల నుండి]] వికి మూల పుస్తకాల నుండి
Commons-logo.svg [[commons:Special:Search/{{{1}}}|చిత్రాలు మరియు మాద్యమము]] చిత్రాలు మరియు మాద్యమము నుండి
Wikinews-logo.png [[wikinews:Special:Search/{{{1}}}|వార్తా కథనాలు]] వికీ వార్తల నుండి

మూస:Circulatory system pathology