హెన్రీ ఫయోల్

హెన్రీ ఫేయోల్

ఫేయోలిజం
70 సంవత్సరాల వయస్సులో ఫేయోల్
జననం	29 July 1841 (1841-07-29) ఇస్తాంబుల్, ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యం
మరణం	1925 నవంబరు 19(1925-11-19) (వయసు: 84) పారిస్, ఫ్రాన్స్ మూడవ గణతంత్రం
పూర్వ విద్యార్థి	ఎకోల్ దెస్ మైన్స్ ద సేంట్-ఎటియన్
ప్రభావం	ఫ్రెడరిక్ విన్స్లో టేలర్ హెన్రీ లూయి లె షాటెలియర్
రచనలు	ఫేయోలిజం

హెన్రీ ఫేయోల్ (29 జూలై 1841 – 19 నవంబర్ 1925) ఒక ఫ్రెంచ్ గనుల ఇంజనీరు, గనుల నిర్వాహకుడు, రచయిత, గనుల డైరెక్టర్. ఆయన వ్యాపార పరిపాలనకు సంబంధించిన ఒక సాధారణ సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు; దీనిని సాధారణంగా ఫేయోలిజం (Fayolism) అని పిలుస్తారు. ఆయన, ఆయన సహచరులు ఈ సిద్ధాంతాన్ని శాస్త్రీయ నిర్వహణ సిద్ధాంతానికి స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చేశారు. తన సమకాలీనుడు ఫ్రెడరిక్ విన్స్లో టేలర్ మాదిరిగానే, ఆధునిక నిర్వహణ పద్ధతుల స్థాపకుల్లో ఒకరిగా విస్తృతంగా గుర్తింపు పొందాడు.

జీవిత చరిత్ర

హెన్రీ ఫేయోల్ 1841లో పారిశ్రామిక విప్లవం ఉద్ధృతంగా కొనసాగుతున్న కాలంలో కాన్స్టాంటినోపుల్ (ప్రస్తుతం ఇస్తాంబుల్) నగర శివారులో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి ఒక సైనిక ఇంజనీరు. ఆయనను గోల్డెన్ హార్న్ మీదుగా నిర్మించబడిన గలాటా వంతెన నిర్మాణ పనులకు ప్రధాన పర్యవేక్షకుడిగా నియమించారు. 1847లో ఫేయోల్ కుటుంబం తిరిగి ఫ్రాన్స్‌కు చేరుకుంది. అనంతరం ఆయన 1860లో సెయింట్-ఎటియెన్లోని ఎకోల్ నాసియోనాల్ సుపీరియర్ దెస్ మైన్స్ (జాతీయ గనుల ఉన్నత పాఠశాల) నుండి పట్టభద్రుడయ్యాడు.

అదే సంవత్సరం, 19 సంవత్సరాల వయస్సులో, ఫేయోల్ ఓవెర్న్ ప్రాంతంలోని కామెంట్రీ పట్టణంలో ఉన్న "కాంపెగ్నీ డి కామెంట్రీ -ఫోర్‌చంబాల్ట్-డేకాజెవిల్లి" అనే గనుల సంస్థలో ఉద్యోగం ప్రారంభించాడు. స్టెఫాన్ మొనీ అనే నిర్వాహకుడు సెయింట్-ఎటియెన్ గనుల పాఠశాల నుండి ఉత్తమ ఇంజనీర్లను నియమించాలని నిర్ణయించగా, ఫేయోల్ ఇంజనీరు, శిక్షణలో ఉన్న నిర్వాహకుడిగా సంస్థలో చేరాడు. మొనీ, ఫేయోల్‌ను తన శిష్యుడిగా తీర్చిదిద్దాడు. 25 సంవత్సరాల వయస్సులో ఫేయోల్ కామెంట్రీ గనుల నిర్వాహకుడిగా మొనీ స్థానాన్ని భర్తీ చేశాడు. తరువాత ఆయన కామెంట్రీ -ఫోర్‌చంబాల్ట్-డేకాజెవిల్లి సంస్థకు మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా నియమితుడయ్యాడు.

గనులలో పనిచేసిన సమయంలో, భూగర్భ అగ్నిప్రమాదాల కారణాలు, వాటి నివారణ, వాటిని ఆర్పివేయడం, అగ్నికి గురైన గనుల ప్రాంతాల పునరుద్ధరణ, అలాగే గనుల ప్రాంత భౌగోళిక నిర్మాణంపై ఆయన లోతైన అధ్యయనం చేశాడు. 1888లో ఆయనను మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా పదోన్నతి చేశారు. ఈ పదవిలో ఉన్నప్పుడు, ఉద్యోగుల పనివాతావరణాన్ని మెరుగుపరచడానికి పలు మార్పులు చేశారు. ఉదాహరణకు, ఉద్యోగులను బృందాలుగా పని చేయడానికి అనుమతించడం, శ్రమ విభజనలో మార్పులు చేయడం వంటి చర్యలు చేపట్టారు. తరువాత మరిన్ని గనుల బాధ్యతలు కూడా ఆయనకు అప్పగించబడ్డాయి.

1900లో ఫేయోల్ కొమిటె సెంట్రల్ డెస్ హౌలెరిస్ డి ఫ్రాన్స్ కు సభ్యుడిగా, కమిటె డెస్ ఫోర్జెస్ బోర్డు సభ్యుడిగా, సొసైటీ డి డి కామెంట్రీ -ఫోర్‌చంబాల్ట్-డేకాజెవిల్లి సంస్థ నిర్వాహకుడిగా నియమితుడయ్యాడు. అనంతరం సంస్థ బోర్డు ఇనుము-ఉక్కు వ్యాపారం, బొగ్గు గనుల కార్యకలాపాలను పునర్వ్యవస్థీకరించాలని నిర్ణయించింది. దీనిని పర్యవేక్షించడానికి హెన్రీ ఫేయోల్‌ను కొత్త మేనేజింగ్ డైరెక్టర్‌గా నియమించారు. బాధ్యతలు స్వీకరించిన తరువాత, సంస్థ పునరుద్ధరణకు సంబంధించిన సమగ్ర ప్రణాళికను ఆయన బోర్డుకు సమర్పించాడు. బోర్డు దానిని ఆమోదించింది. అప్పటికి సంస్థ దివాళా అంచున నిలిచింది. విస్తృత పరిపాలనా అనుభవంతో ఫేయోల్ సంస్థను మళ్లీ ఆర్థికంగా బలమైన స్థితికి తీసుకువచ్చాడు. 1918లో ఆయన పదవీ విరమణ చేసే సమయానికి, ఆ సంస్థ యూరప్‌లో అతిపెద్ద పారిశ్రామిక సముదాయాలలో ఒకటిగా ఎదిగింది.

తన స్వంత నిర్వహణ అనుభవాల ఆధారంగా, పరిపాలనపై తన సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు. 1916లో Administration Industrielle et Générale అనే గ్రంథంలో తన ఆలోచనలను ప్రచురించాడు. అదే కాలంలో ఫ్రెడరిక్ విన్స్లో టేలర్ తన Principles of Scientific Management గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు. పదవీ విరమణ అనంతరం, ఆయన పారిస్‌లోని పరిపాలనా అధ్యయనాల కేంద్రానికి (Centre of Administrative Studies) డైరెక్టర్‌గా పనిచేశాడు.

రచనలు

1949లో ప్రచురితమైన General and Industrial Administration (సాధారణ, పారిశ్రామిక పరిపాలన) అనే గ్రంథం ద్వారా ఫేయోల్ రచనలు విస్తృతంగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఇది ఆయన 1916లో ప్రచురించిన Administration industrielle et générale అనే ఫ్రెంచ్ గ్రంథానికి ఆంగ్ల అనువాదం. ఈ గ్రంథంలో ఫేయోల్ తన నిర్వహణ సిద్ధాంతాన్ని వివరించాడు; దీనినే ఫేయోలిజం అని పిలుస్తారు. దీనికి ముందు, ఫేయోల్ 1870ల నుండి గనుల ఇంజినీరింగ్పై అనేక వ్యాసాలు, అలాగే పరిపాలనపై కొన్ని ప్రాథమిక పత్రాలు రచించాడు.

గనుల ఇంజినీరింగ్

హెన్రీ ఫేయోల్, సుమారు 1870–1880 (వయస్సు 30–40 సంవత్సరాలు)

1870ల నుండి ఫేయోల్ గనుల శాస్త్రానికి సంబంధించిన అనేక వ్యాసాలు రచించాడు. వాటిలో బొగ్గు స్వయంవేడి (1879), బొగ్గు పొరల ఏర్పాట్లు (1887), అవక్షేపణ (sedimentation), కామెంట్రీ ప్రాంత భూగర్భ నిర్మాణం, అలాగే వృక్ష శిలాజాలు (1890) వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఆయన తొలి వ్యాసాలు ఫ్రెంచ్ భాషలోని Bulletin de la Société de l'Industrie minérale పత్రికలో ప్రచురించబడ్డాయి. 1880ల ప్రారంభం నుండి ఫ్రెంచ్ విజ్ఞాన అకాడమీ కార్యవివరాలైన Comptes rendus de l'Académie des sciencesలో కూడా ఆయన రచనలు వెలువడ్డాయి.

ఫేయోలిజం

ఫేయోల్ రచనలు సాధారణ నిర్వహణ సిద్ధాంతంపై వెలువడిన తొలి సమగ్ర ప్రకటనలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఆయన సంస్థాగత కార్యకలాపాలను ఆరు రకాలుగా విభజించాడు. వాటిలో నిర్వహణను ఒక ప్రధాన కార్యకలాపంగా చేర్చాడు. అదనంగా నిర్వహణకు సంబంధించిన ఐదు ప్రధాన విధులు, పద్నాలుగు నిర్వహణ సూత్రాలను ప్రతిపాదించాడు.

సంస్థాగత కార్యకలాపాల రకాలు

ఫేయోల్ పారిశ్రామిక సంస్థలో జరిగే కార్యకలాపాలను క్రింది ఆరు రకాలుగా విభజించాడు:

• సాంకేతిక కార్యకలాపాలు
• వాణిజ్య కార్యకలాపాలు
• ఆర్థిక కార్యకలాపాలు
• భద్రతా కార్యకలాపాలు
• లెక్కల నిర్వహణ కార్యకలాపాలు
• నిర్వహణ కార్యకలాపాలు

నిర్వహణ విధులు

ఫేయోల్ తన అసలు గ్రంథమైన Administration industrielle et générale; prévoyance, organisation, commandement, coordination, controle లో నిర్వహణకు సంబంధించిన ఐదు ప్రధాన విధులను గుర్తించాడు:

1. ప్రణాళిక రూపొందించడం (Planning)
2. సంస్థీకరణ (Organizing)
3. ఆదేశించడం (Commanding)
4. సమన్వయం చేయడం (Co-ordinating)
5. నియంత్రించడం (Controlling)

ఫ్రెంచ్ పదమైన contrôler నుండి వచ్చిన "నియంత్రణ" (control) అనే విధి, ఒక ప్రక్రియపై అభిప్రాయాన్ని (feedback) స్వీకరించి అవసరమైన సవరణలు చేయడం, అలాగే వ్యత్యాసాలను విశ్లేషించడం అనే అర్థంలో ఉపయోగించబడింది. ఇటీవలి కాలంలో నిర్వహణ శాస్త్రవేత్తలు "ఆదేశించడం", "సమన్వయం చేయడం" అనే విధులను కలిపి "నాయకత్వం వహించడం" (leading) అనే ఒకే విధిగా పరిగణిస్తున్నారు.

నిర్వహణ సూత్రాలు

1. పని విభజన (Division of Work) – ఉద్యోగులు వివిధ రంగాల్లో నైపుణ్యం పొందడం వల్ల పనితీరు సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. ప్రత్యేకత (specialization) ఉద్యోగుల ఉత్పాదకత, ఖచ్చితత్వం, వేగాన్ని పెంచుతుంది. ఈ సూత్రం సాంకేతిక, నిర్వహణ కార్యకలాపాలకు రెండింటికీ వర్తిస్తుంది.
2. అధికారం, బాధ్యత (Authority and Responsibility) – నిర్వహణకు అప్పగించబడిన అధికారం ద్వారా కింది స్థాయి ఉద్యోగులకు ఆదేశాలు ఇచ్చే హక్కు లభిస్తుంది. అధికారం ఉన్న చోట బాధ్యత కూడా ఉండాలి.
3. క్రమశిక్షణ (Discipline) – విధేయత, సత్ప్రవర్తన, పరస్పర గౌరవం ఈ సూత్రం యొక్క మూలాంశాలు.
4. ఆదేశ ఏకత్వం (Unity of Command) – ప్రతి ఉద్యోగి ఒకే అధికారి నుండి లేదా అతని తరఫున మాత్రమే ఆదేశాలు స్వీకరించాలి.
5. దిశా ఏకత్వం (Unity of Direction) – ఒకే లక్ష్యాన్ని కలిగిన కార్యకలాపాల సమూహాన్ని ఒకే ప్రణాళికతో ఒకే నిర్వాహకుడు నడిపించాలి.
6. వ్యక్తిగత ప్రయోజనాల కంటే సాధారణ ప్రయోజనాల ప్రాధాన్యం (Subordination of Individual Interest to General Interest) – వ్యక్తిగత లేదా గుంపు ప్రయోజనాల కంటే సంస్థ ప్రయోజనాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.
7. పారితోషికం (Remuneration) – ఉద్యోగులు తమ సేవలకు న్యాయమైన వేతనం పొందాలి. అది ఉద్యోగి జీవన ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండడంతో పాటు సంస్థ చెల్లించే సామర్థ్యానికి సరిపడాలి.
8. కేంద్రీకరణ, వికేంద్రీకరణ (Centralization and Decentralization) – నిర్ణయాల ప్రక్రియలో కింది స్థాయి ఉద్యోగుల భాగస్వామ్యం ఎంతవరకు ఉండాలో ఇది సూచిస్తుంది.
9. అధికార శ్రేణి (Scalar Chain) – అత్యున్నత నిర్వహణ నుండి కనిష్ఠ స్థాయి వరకు ఉండే అధికార పరంపరను సూచిస్తుంది. సాధారణంగా సమాచార ప్రసారం ఈ శ్రేణి ద్వారా జరగాలి. అయితే అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఒకే స్థాయిలో ఉన్న ఇద్దరు ఉద్యోగులు నేరుగా పరస్పరం సమాచారాన్ని పంచుకోవడానికి ఫేయోల్ "గ్యాంగ్ ప్లాంక్" (Gang Plank) భావనను ప్రతిపాదించాడు.
10. వ్యవస్థ (Order) – మనుషులు, యంత్రాలు, సామగ్రి మొదలైనవి క్రమబద్ధంగా అమర్చబడాలి. ప్రతి వస్తువుకు, ప్రతి వ్యక్తికి తగిన స్థానం ఉండాలి.
11. న్యాయం, సమానత్వం (Equity) – సంస్థలోని అన్ని ఉద్యోగులను న్యాయంగా, దయతో సమానంగా చూడాలి.
12. ఉద్యోగ స్థిరత్వం (Stability of Tenure of Personnel) – అధిక ఉద్యోగ మార్పిడి సంస్థ సామర్థ్యాన్ని తగ్గిస్తుంది. కాబట్టి నిర్వహణ సరైన సిబ్బంది ప్రణాళికను రూపొందించి ఖాళీలకు ప్రత్యామ్నాయాలను సిద్ధంగా ఉంచాలి.
13. చొరవ (Initiative) – ప్రణాళికలను స్వయంగా రూపొందించి అమలు చేసే స్వేచ్ఛ కలిగిన ఉద్యోగులు అధిక ఉత్సాహంతో పని చేస్తారు.
14. సమూహ స్పూర్తి (Esprit de Corps) – బృంద భావనను ప్రోత్సహించడం ద్వారా సంస్థలో ఐక్యత, సామరస్యాన్ని పెంపొందించవచ్చు.

ఫేయోల్ ప్రతిపాదించిన కొన్ని సూత్రాలు నేటి సమకాలీన నిర్వహణ సిద్ధాంతాలపై కూడా గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి.

ప్రచురణలు

పుస్తకాలు (అనువాదాలు)

• 1930లో, Industrial and General Administration (పారిశ్రామిక, సాధారణ పరిపాలన). J. A. Coubrough ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. లండన్: Sir Isaac Pitman & Sons.
• Fayol, Henri (1949). General and Industrial Management. London: Sir Isaac Pitman & Sons.

వ్యాసాలు (అనువాదాలు, ఎంపిక)

• 1900. "Henri Fayol addressed his colleagues in the mineral industry 23 June 1900." J. A. Coubrough ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. Fayol (1930) Industrial and General Administration, పుటలు 79–81లో ప్రచురించబడింది. (మళ్లీ ప్రచురించబడింది: Wren, Bedeian & Breeze, (2002) "The foundations of Henri Fayol's administrative theory Archived 2016-01-17 at the Wayback Machine")
• 1909. "L'exposee des principles generaux d'administration". J. D. Breeze ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. డేనియల్ ఎ. రెన్, ఆర్థర్ జి. బెడియన్, John D. Breeze రచించిన (2002) "The foundations of Henri Fayol's administrative theory Archived 2016-01-17 at the Wayback Machine", Management Decision, సంపుటి 40, సంచిక 9, పుటలు 906–918లో ప్రచురించబడింది.
• 1923. "The administrative theory in the state". S. Greer ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు. Gulick, L., Urwick, L. (సంపాదకులు) (1937) Papers on the Science of Administration, Institute of Public Administration. న్యూయార్క్. పుటలు 99–114.

బాహ్య లింకులు

• Fiche de lecture d'Administration industrielle et générale Archived 2016-03-03 at the Wayback Machine, Claude Remila, సంస్థాగత నిర్మాణం, సమాచార వ్యవస్థలపై కోర్సు. (ఫ్రెంచ్ భాషలో)