హెర్బలిజం

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search

హెర్బలిజం (Herbalism) అనేది మొక్కలు లేదా మొక్కల నుంచి సేకరించిన పదార్ధములను వాడి చేసే ఒక సంప్రదాయ వైద్య విధానము లేదా గ్రామీణ వైద్య విధానము. హెర్బలిజాన్ని బొటానికల్ ఔషదము, మెడికల్ హెర్బలిజం, మూలికా వైద్యము, హెర్బాలజీ మరియు ఫైటోథెరపీ అని కూడా అంటారు. మూలికా వైద్యములో ఒక్కోసారి శిలీంద్ర సంబంధ పదార్దములు మరియు తేనే టీగల ఉత్పత్తులు ఇంకా ఖనిజ లవణములు, గుల్లలు మరియు కొన్ని జంతువుల ప్రత్యేక భాగములు వంటివి కూడా వాడబడతాయి.[1] ఔషధ వృక్ష శాస్త్రం అనేది సహజవనరుల నుంచి తయారు చేయబడిన ఔషధాల గురించి చేసే ఒక అధ్యయనము.

సాంప్రదాయకముగా మందులను వాడడము అనేది భవిష్యత్తులో రాబోయే శక్తివంతమైన మందుల గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది. 2001 లో, ముఖ్యమైన ఔషధములలో వాడబడిన 122 మిశ్రమ ధాతువులు "ఎథ్నోమెడికల్" మొక్కల నుంచి తీసుకోబడ్డాయి అని పరిశోధకులు కనిపెట్టారు; వీటిలో 80% వరకు మిశ్రమ ధాతువులు సంప్రదాయ ఎథ్నో మెడికల్ వాడుక లానే వాడారు లేదా దానికి సంబంధము కలిగినట్లుగా వాడారు.[2]

పురుగులు, శిలీంద్రాలు మరియు మొక్కలను తినే క్షీరదముల వలన జరిగే దాడుల నుంచి మొక్కలు తమను తాము రక్షించుకోవడానికి సహాయము చేసే రసాయనిక మిశ్రమములను తమంత తామే తయారు చేసుకోగలిగిన శక్తిని పరిణామక్రమములో వికసింప చేసుకున్నాయి. అనుహ్యముగా ఇలా మొక్కలను తినే వాటికి విషంతో సమానము అయిన ఈ రసాయన పదార్దములు, అదే సమయములో మానవుల జబ్బులను నయం చేయడానికి వాడబడినప్పుడు ఎంతో ఉపయోగకరముగా ఉన్నాయి. అలాంటి ద్వితీయ వర్గమునకు చెందిన జీవన క్రియలో పాల్గొనే పదార్దములు వాటి నిర్మాణములో ఎంతో వ్యత్యాసము కలిగి ఉంటాయి, వాటిలో చాలా వరకు పరిమళ భరిత పదార్ధములుగా ఉన్నాయి, వాటిలో కూడా చాలా వరకు క్రిమి నాశినిలుగా కానీ లేదా ఎక్కువ ప్రాణ వాయువు నింపబడిన వాటి నుండి తీసుకోబడిన పదార్ధములుగా కానీ ఉంటాయి. ఇప్పటివరకు కనీసము 12,000 వరకు వేరు వేరుగా కనిపెట్టబడ్డాయి; ఈ సంఖ్య అసలు మొత్తము ఉన్న వాటిలో 10% కంటే కూడా తక్కువ అని అంచనా వేయబడింది. మొక్కలలోని రసాయనిక మిశ్రమములు మానవ శరీరములో లోని గ్రాహక కణములను కలిపి ఉంచడము ద్వారా తమ మధ్య ప్రభావమును చూపిస్తాయి; ఇది సంప్రదాయ ఔషధములలో చక్కగా అర్ధము చేసుకోబడి ఉన్న పద్ధతి లాంటిదే మరియు పని తీరు విషయములో మూలికా వైద్యము మరియు సంప్రదాయ వైద్యముల మధ్య ఎక్కువ తేడా ఏమీ ఉండదు. దీని వలన మూలికా వైద్యము సంప్రదాయ ఔషధముల లానే చాలా ముఖ్యమైనది అవుతుంది, అలానే పనిచేస్తుంది మరియు వాటి లానే కొన్నిసార్లు అవాంఛనీయమైన దుష్పరిణామములు కలిగించగలదు కూడా. మానవుల చేత ఆహారమునకు అధిక హంగులు చేర్చడము కొరకు వాడబడే అనేక మూలికలు మరియు సుగంధ ద్రవ్యములు వంటివి కూడా చాలా ఔషధ విలువలు కలిగి ఉంటాయి.[3][4]

అలాగే డాక్టర్ చేత సూచించబడిన మందుల కంటే, పెద్ద సంఖ్యలో మూలికలు అవాంఛనీయ ఫలితములను కలిగిస్తాయి అని భావిస్తున్నారు.[5] అంతే కాకుండా, "కల్తీ చేయబడడము, సరైన పాళ్ళలో మిశ్రమములు కలపబడక పోవడము లేదా మొక్క గురించి సరైన అవగాహన లేకపోవడము మరియు ఒక ఔషధము వేరే వాటితో కలిసినప్పుడు ఏమి జరుగుతుంది అనే విషయము గురించి సరిగా తెలుసుకోకపోవడము వంటివి ఒక్కోసారి తీవ్రమైన పరిస్థితికి లేదా పూర్తిగా ప్రాణము పోయేలా చేయగలిగిన అవాంఛనీయ ఫలితములకు దారి తీయవచ్చు.[6] ఇలాంటి పరిస్థితి ఉన్నప్పటికీ, సంప్రదాయ ఔషధముల GP పరిశోధనలలో వచ్చే 20%[ఉల్లేఖన అవసరం] ADR లతో పోల్చి చూస్తే ఇవి చాలా తక్కువ.[7][8] ఇంకా ADR ల [9][10] వలన వైద్యశాలలో చేరవలసిన అవసరము 6-7% వరకు కల్పించే వాటికంటే తక్కువ. చక్కగా తయారు చేయబడిన మూలికల ఉత్పత్తులు ఇతర ఔషధముల కంటే గణనీయముగా తక్కువ ADR మరియు/లేదా అవాంఛనీయ ఫలితములు కలిగి ఉంటాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం][11][12]

హెర్బలిజం యొక్క పరిశోధనా శాస్త్రము[మార్చు]

అన్ని ఖండముల ప్రజలు వందలు మరియు వేల సంఖ్యలో తమ తమ స్వదేశీయ మొక్కలను ఎన్నో రకముల వ్యాధుల నివారణకు చరిత్రకు అందని సమయము నుంచి వాడుతూనే ఉన్నారు. 5,300 సంవత్సరముల కంటే ఎక్కువ సంవత్సరముల పాటు ఒట్జాల్ ఆల్ప్స్ లోని మంచులో కూరుకు పోయిన ఓత్జి ది ఐస్మాన్ శరీరము యొక్క స్వంత ప్రభావములో వైద్యము కొరకు వాడబడే మూలికలు కనుగొనబడ్డాయి. ఈ మూలికలు అతని ప్రేగులలో ఉన్న పరాన్న జీవుల నుండి విముక్తి కల్పించడానికి వాడినట్లుగా కనిపిస్తున్నది. మానవ జాతులపై పరిశోధన చేసేవారు జంతువులు అనారోగ్యమునకు గురి అయినప్పుడు చేదుగా ఉండే మొక్కల భాగములు తినడానికి మొగ్గు చూపుతాయి అని ప్రతిపాదించారు[ఉల్లేఖన అవసరం].

స్వదేశీ వైద్యము చేసేవారు తాము అనారోగ్యముగా ఉన్న జంతువులు అంతకు మునుపు సాధారణంగా తినడానికి ఇష్టపడని చేదు మూలికలను కొంచెం కొంచెంగా తినడము చూసి వైద్యము నేర్చుకున్నామని తరచుగా చెపుతూ ఉంటారు.[13] ఫీల్డ్ లో తిరిగి చెప్పే జీవ శాస్త్రవేత్తలు తాము చింపాంజీలు, కోళ్ళు, గొర్రెలు మరియు సీతాకోక చిలుకలు వంటి వేరు వేరు జాతుల ప్రాణులను బాగా గమనించి బలమైన ఆధారములను ఇచ్చారు. లోవ్లాండ్ గొరిల్లాలు తమ ఆహారములో 90% వరకు ఆఫ్రామోముం మేలేగ్యుట పండ్ల నుంచి తీసుకుంటాయి, ఇవి అల్లము మొక్కకు సంబంధం కలిగినవి, ఇది చాలా గొప్ప సూక్ష్మ జీవుల నాశిని మరియు చీము, రక్తము కారడము, రక్త విరోచనములు అవ్వడము వంటి వాటిని మరియు అలాంటి ఇతర సూక్ష్మ జీవుల వలన కలిగే వ్యాధులను ఎంతో దూరంగా ఉంచగలుగుతుంది.[14] ప్రస్తుతము జరుగుతున్న అధ్యనములు ఈ మొక్కలు బహుశా గొరిల్లాలకు సోకితే చాలా ప్రమాదకరము అయిన కారణము తెలియకుండా గుండె కండరముల అభివృద్ధిని ఆటంకపరిచే జబ్బు నుంచి కూడా రక్షణ కల్పించ గలుగుతున్నదా అనే విషయము పై దృష్టి సారిస్తున్నాయి.[15]

ఓహియో వెస్లియన్ విశ్వ విద్యాలయము నకు చెందిన పరిశోధకులు కొన్ని పక్షులు తమ పిల్లలకు హాని కలిగించే సూక్ష్మ జీవుల నుండి రక్షణ కల్పించడానికి గూడు అల్లేటప్పుడు పరాన్న జీవులను నాశనము చేయగలిగిన కారకములను చాలా ఎక్కువగా వాడతాయి అని కనిపెట్టారు.[16]

అనారోగ్యముతో ఉన్న జంతువులు టన్నిన్స్ మరియు ఆల్కలాయిడ్లు వంటి రెండవ తరహా జీవ క్రియకు చెందిన పదార్ధములను కలిగిన మొక్కలను మేతగా తీసుకోవడానికి మొగ్గు చూపుతాయి.[17] ఈ ఫైటో కెమికల్స్ లో సాధారణంగా యాంటీ వైరల్, యాంటీ బాక్టీరియల్, యాంటీ ఫంగల్ మరియు యాంటీ హెల్మిన్టిక్ లక్షణములు కలిగి ఉంటాయి కాబట్టి అడవిలో జంతువులు తమంత తామే వైద్యము చేసుకుంటున్నాయి అనడము హేతుబద్దము గానే ఉంది.[14]

కొన్ని జంతువులు ప్రత్యేకమైన మొక్కల విషమును సమర్ధవంతముగా ఎదుర్కొవడము కొరకే ప్రత్యేకమైన జీర్ణవ్యవస్థను కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు చాలా జంతువులకు హానికరమైన యూకలిప్టస్ యొక్క ఆకులు మరియు చిగుర్ల మీద ఆధారపడి కోయిల బ్రతకగలుగుతుంది.[18] ఒక ప్రత్యేకమైన జంతువుకు అపాయకరము కాని మొక్క, మానవులకు ఆహారముగా తీసుకోవడానికి నిరపాయము కాకపోవచ్చు.[19] దీనికి సంబంధించి అర్ధవంతమైన ఒక ప్రతిపాదన ఏమిటి అంటే, ఈ విషయములు అన్నీ స్వదేశీ తెగలకు చెందిన వ్యక్తులై ఉండి స్వదేశీ వైద్యము చేసే వారు కనిపెట్టారు మరియు తగిన జాగ్రత్తలు మరియు ఇతర సమాచారమును మిగిలిన వారికి అందించారు.

మూలికలు మరియు సుగంధ ద్రవ్యములను వంటశాలలో వాడడము అనేది ఆహారము ద్వారా వచ్చే వ్యాధుల నివారణ ప్రక్రియలో భాగముగా అభివృద్ధి చెందింది. కొన్ని అధ్యయనముల ప్రకారము సూక్ష్మజీవులు అధికముగా ఉండే ఉష్ణమండల ప్రాంతములలో వంటలు ఎక్కువ సుగంధ ద్రవ్యములు వాడి చేయబడతాయి అని చూపించబడింది. ఇంకా సరిగ్గా చెప్పాలంటే, యాంటీమైక్రోబియల్ గా బాగా సమర్ధవంతముగా పని చేయగలిగిన సుగంధ ద్రవ్యములు ఎక్కువగా తీసుకోనబడతాయి.[20] అన్ని సంప్రదాయములలోను మాంసము కంటే కూరగాయలకు తక్కువ సుగంధ ద్రవ్యములు వాడబడతాయి, బహుశా ఇవి పాడై పోవడానికి కొంచెం ఎక్కువ సమయము తీసుకోవడం కారణము అయ్యి ఉండవచ్చు.[21]

చరిత్ర[మార్చు]

దస్త్రం:Borage.png
బోరేజ్ ఫ్రం ప్రాజ్కేట్ గుటన్బర్గ్ ఈ బుక్ ఆఫ్ కలినరీ హెర్బ్స్: దైర్ కల్టివేషన్ హార్వెస్టింగ్ క్యూరింగ్ అండ్ యూజెస్, బై M. G. కైన్స్

మొక్కలను ఔషధములుగా వాడడము అనేది మానవ చరిత్ర వ్రాయడము మొదలు పెట్టక మునుపే మొదలైంది. ఉత్తర ఇరాక్ లోని 60 000-సంవత్సరముల పూర్వపు నియాన్డేర్తల్ లను పూడ్చి పెట్టె స్థలము "షానిదర్-4 "లో ఎనిమిది రకముల మొక్కల యొక్క పుప్పొడి రేణువులు పెద్ద మొత్తములో దొరికాయి, వాటిలో 7 ప్రస్తుతము మూలికా వైద్యములో ఔషధముగా వాడబడుతున్నాయి.[22]

రాత పూర్వకముగా నమోదు చేయబడిన దాని ప్రకారము, మూలికలను గురించిన అధ్యయనము అనేది 5,000 ల పూర్వము సుమేర్ఎయన్స్ చేయబడినది, వీరు పొన్న చెట్టు వంటి ఒక చెట్టు, సోపు గింజలు మరియు వాము పువ్వు ఇచ్చే చెట్టు వంటి వాటి ఔషధ గుణములను చక్కగా అర్ధమయ్యేలా తెలిపారు. 1000 B.C.కు చెందిన ప్రాచీన ఈజిప్షియన్ ఔషధములు వెల్లుల్లి, నల్ల మందు, ఆముదము నూనె, ధనియాలు, పుదీనా, నీలిమందు మరియు ఇతర మూలికలను ఔషధములుగా వాడినట్లు తెలుస్తోంది, మరియు ఒక పాత శాసనము ప్రకారము మాన్డ్రేక్ చెట్టు, వేట్చ్ చెట్టు, సోపు గింజలు, గోధుమ, బార్లీ మరియు రై వంటి వాటితో సహా చాలా మూలికల వాడకము మరియు పెంపకము వంటి వాటి గురించి తెలుస్తోంది.

భారతీయ ఆయుర్వేద ఔషధములు పసుపు వంటి చాలా మూలికలను దాదాపు 1900 B.C. నుంచే వాడుతున్నారు.[23] ఇంకా ఆయుర్వేదములో వాడబడిన వనమూలికలు మరియు ఖనిజ లవణముల గురించి ఆ తరువాతి కాలములో ప్రాచీన భారత దేశ మూలికా శాస్త్రవేత్తలైన చరకుడు మరియు సుశ్రుతుడు వంటివారు మొదటి మిలీనియం BC సమయములోనే వివరించారు . ఆరవ శతాబ్దము BC లోని సుశ్రుతునికి చెందినదిగా చెప్పబడుతున్న సుశ్రుత సంహిత పుస్తకం 700 ఔషధ మొక్కలు, ఖనిజ లవణముల నుండి తయారు చేసే 64 రకముల కషాయముల వంటి మందులు మరియు వివిధ జంతువుల ఆధారముతో చేసే 57 రకముల కషాయముల వంటి వాటిని గురించి వివరించింది.[24]

తొలి చైనావారి మూలికల పుస్తకము, ది షెనంగ్ బెంకో జింగ్, హాన్ రాజవంశము ఉన్న సమయములో వ్రాయబడినది, కానీ అంతకంటే మునుపే దాదాపు 2700 B.C. అప్పుడు వ్రాయబడినట్లు తేది ఇవ్వబడినది,[ఉల్లేఖన అవసరం], ఇందులో 365 రకముల ఔషధ మొక్కలు మరియు వాటి ఉపయోగములతో సహా ఇవ్వబడ్డాయి, వీటిలో కొత్త తరఫు వైద్యమునకు ఎఫేద్రిన్ అనే ఔషధమును పరిచయం చేసిన మా-హుంగ్ పొద కూడా ఉంది. ఆ తరువాతి తరములు ది షెనంగ్ బెంకో జింగ్ కంటే ఇంకా ఎక్కువ విస్తరించాయి, అవి యోగ్జింగ్ లున్ యొక్క (ట్రియటైజ్ ఆన్ ది నేచర్ ఆఫ్ మెడిసినల్ హెర్బ్స్ ) వంటి ఏడవ శతాబ్దపు టాంగ్ పరిపాలనా కాలములో వచ్చిన ఓషధ మూలికలను గురించిన పరిశీలనాత్మక గ్రంథము వంటివి.

ప్రాచీన గ్రీకులు మరియు రోమన్లు మొక్కలను ఔషధములుగా వాడుకున్నారు. హిప్పోక్రేట్స్ మరియు ముఖ్యముగా గాలెన్ లచే వ్రాయబడి, దాచబడి దొరుకుతున్న ఆధారములను అనుసరించి గ్రీక్ మరియు రోమన్ వైద్య పద్ధతులు ఆ తరువాతి పడమర ప్రాంత మందులకు ఒక నమునాను ఇచ్చినట్లుగా తెలుస్తోంది. హిప్పోక్రేట్స్హిప్పోక్రేట్లు /0} మంచి స్వచ్ఛమైన గాలి, విశ్రాంతి మరియు సరైన ఆహారములతో పాటుగా కొన్ని తేలికైన మూలికల మందులను తీసుకొమ్మని సలహా ఇచ్చేవారు. అదే గాలెన్, మొక్కలు, జంతువులు మరియు ఖనిజ లవణముల నుండి సేకరించబడిన వేరు వేరు పదార్దముల కలయికగా ఉన్న ఔషధములను పెద్ద మోతాదులో తీసుకొమ్మని తెలిపేవాడు. గ్రీక్ ఫిజీషియన్ ఒకరు డి మటేరియా మెడికా అనే పేరుతో తొలిసారిగా ఔషధ మొక్కల లక్షణములు మరియు వాటి ఉపయోగముల పై యూరోపియన్ల పరిశోధనాత్మక వ్యాసములను తయారు చేసాడు. మొదటి శతాబ్దము AD లో, డియోస్కోరిడ్స్ 500 మొక్కల గురించిన ఒక సంగ్రహమును రచించాడు మరియు అది 17 వ శతాబ్దము వరకు అధికారిక ప్రమాణముగా ఉంది. అలాంటిదే ఆ తరువాతి కాలములో మూలికా శాస్త్రవేత్తలకు మరియు ఔషధ శాస్త్రవేత్తలకు ముఖ్యమైన ఒక గ్రీకు గ్రంథము థియోఫ్రస్తాస్ ' హిస్టారియా ప్లాన్టరం నాల్గవ శతాబ్దము B.C లో వ్రాయబడింది.

దస్త్రం:Thyme.png
తైం ఫ్రం ప్రాజ్కేట్ గుటెన్బర్గ్ ఈ బుక్ ఆఫ్ కలినరీ హెర్బ్స్: దైర్ కల్టివేషన్ హార్వెస్టింగ్ క్యూరింగ్ అండ్ యూజెస్, బై M. G. కైన్స్

మధ్యయుగం[మార్చు]

మొక్కలను ఔషధములుగా లేదా వేరే ఇతర ఉద్దేశముల కొరకు కానీ వాడడములో చిన్న మార్పులు ఎర్లీ మెడీవల్ ఐరోపాలో చోటు చేసుకున్నాయి. ఇతర విషయములపై వ్రాయబడిన వాటి లాగానే, ఔషధముల పై గ్రీక్ మరియు రోమన్ లలో చేతితో వ్రాయబడిన ప్రతులు, మరలా వ్రాయబడి మఠాలలో దాచబడ్డాయి. అందువలన మఠాలు ఔషధ విజ్ఞానమునకు ఆ ఊరిలోనే అందుబాటులో ఉన్న కేంద్రములు అయ్యాయి మరియు వాటిలో ఉన్న మూలికల తోటలు మాములుగా వచ్చే అనారోగ్యముల నివారణకు కావాల్సిన మందులు చేయడానికి అవసరమైన ముడి సరుకు అందించేవి. అదే సమయములో, గ్రామీణ వైద్యము ఇంట్లో మరియు గ్రామములో తిరుగుతూ వైద్యము చేసే లేదా ఒక చోట ఉండి రోగులు వస్తే చూసే మూలికల ఆచార్యుల వలన నిరంతరముగా సాగిపోతూనే ఉంది. వీరి కొంతమంది "తెలివైన-స్త్రీలు" ఉండేవారు, వారు ఈ మూలికా వైద్యముతో పాటుగా కొన్ని అక్షరములను లేదా మంత్రములను కూడా చదవవలసినదిగా సూచించేవారు. మధ్య సమయము చివరిలో వరకు మూలికల గురించి బాగా జ్ఞానము ఉన్న స్త్రీలు మంత్రగత్తెల పిచ్చికి లక్ష్యము అయ్యారు. మూలికా సంప్రదాయములో ఎంతో పేరు పొందిన స్త్రీ బింగెన్ కు చెందిన హిల్డేగార్డ్ . ఈమె పన్నెండవ శతాబ్దమునకు చెందిన ఒక బెనేడిక్టిన్ సన్యాసిని, ఈమె కాజెస్ అండ్ కర్సెస్ (కారణములు మరియు శాపములు) అనే పేరు కలిగిన ఒక గ్రంథమును రచించింది.

మెడీవల్ ఐరోపా కంటే ఆ సమయములో ఎక్కువ అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతములైన పర్షియా మరియు అరబ్ వంటి మెడీవల్ ఇస్లామిక్ ప్రపంచ దేశములలో తొమ్మిదవ శతాబ్దము నుంచి బిమరిస్తాన్ అని పిలవబడిన వైద్య కళాశాలలు మొదలు అయ్యాయి. అరబ్బులు గ్రేకో-రోమన్ సంప్రదాయమును మరియు పాండిత్యమును అర్ధము చేసుకున్నారు మరియు మరింతగా అర్ధము చేసుకోవడము, అధ్యయనము చేసుకోవడము కొరకు వేల వేల సంఖ్యలో మూలగ్రంథములను అరబిక్ లోకి తర్జుమా చేసుకున్నారు.[25] వ్యాపార సంప్రదాయ పరముగా, అరబిక్ ప్రయాణీకులు చైనా మరియు భారతదేశము వంటి దూర దూర ప్రాంతముల నుండి కుడా మొక్కలకు సంబంధించిన పదార్ధములను తెచ్చుకోగలిగే అవకాశము కలిగి ఉండేవారు. మూలికలు, ఆరోగ్య మూల గ్రంథములు మరియు పురాతన కాలము నాటి గొప్ప గ్రంథముల తర్జుమాలు అన్నీ తూర్పు నుండి పడమర ప్రాంతమునకు ఎంచి తీసుకోబడుతున్నాయి.[26] ముస్లిం వృక్ష శాస్త్రవేత్తలు మరియు ముస్లిం సాధారణ వైద్యులు అంతకు పూర్వము ఉన్నమెటీరియా మెడికాలో ఉన్న విజ్ఞానము ఇంకా వీలైనంత అభివృద్ధి చేసారు. ఉదాహరణకు, అల్-డినవారి 637 ఔషధ మొక్కల గురించి 9వ శతాబ్దములో వర్ణించాడు [27] మరియు ఇబాన్ అల్-బైటర్ 1,400 కంటే ఎక్కువ మొక్కలను, 300 లకు పైగా తానే కనిపెట్టిన ఆహరములు మరియు ఔషధములు వంటి వాటిని 13వ శతాబ్దములో వర్ణించాడు.[28] ఇబాన్ అల్-బైటర్ యొక్క గురువు అయిన అందాల్యుసిన్-అరబ్ యొక్క వృక్ష శాస్త్రవేత్త అయిన అబూ అల్-అబ్బాస్ అల్-నబాటి చేత 13వ శతాబ్దములో మాటీరియా మెడికా యొక్క ఫీల్డ్ లో ది ఎక్స్పరిమెంటల్ సైంటిఫిక్ మెథడ్ అనేది ప్రవేశ పెట్టబడింది. అల్-నబాటి ప్రయోగాధారమైన నైపుణ్యములను శోధనలో, వివరణలో మరియు చాలా ఎక్కువ మెటీరియా మెడికాను గుర్తించడానికి ప్రవేశ పెట్టింది మరియు అసలైన శోధనలు మరియు గమనించిన విషయములను సమర్ధిస్తున్నవి అని తేల్చిన నివేదికలను మరియు అలాంటివి కాని నివేదికలను వేరు చేసాడు. దీని వలన మెటీరియా మెడికా ఒక మందుల అధ్యయన శాస్త్రము యొక్క విజ్ఞానముగా రూపు దిద్దుకోవడానికి వీలు కల్పించింది.[29]

అవికెన్నయొక్క ది కానన్ ఆఫ్ మెడిసిన్ (1025) శోధించబడిన 800 ల ఔషధములు, మొక్కలు మరియు ఖనిజ లవణముల వర్ణనను కలిగి ఉంది.[30] రెండవ గ్రంథము వ్యాధుల నివారణలో మూలికలు కలిగి ఉన్న శక్తికి సంబంధించిన చర్చకు అంకితము చేయబడినది, వాటిలో జాజికాయ, సునాముఖి, చందనము, రేవల్చిన్ని, పొన్న చెట్టు, దాల్చిన చెక్క మరియు గులాబీ నీరు వంటివి కూడా ఉన్నాయి.[25] అల్-అందలాస్ 800 నుండి 1400 ల మధ్య ఉన్నట్లు బాగ్దాద్ అరబ్బుల హెర్బలిజమ్ యొక్క కేంద్రముగా ఉంది. కొర్దోబకు చెందిన అబుల్కసిస్ (936-1013) ది బుక్ ఆఫ్ సిమ్పుల్స్ అనే పుస్తకము యొక్క రచయిత, ఇది ఆ తరువాతి కాలములో యూరోపియన్ మూలికలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన ఆధారము అయినది, అదే విధముగా మాలగాకు చెందిన ఇబాన్ అల్-బైటర్ (1197–1248) కార్పస్ ఆఫ్ సిమ్పుల్స్ అనే పుస్తకమును రచించాడు, ఇది 200 ల కొత్త వ్యాధి నివారక మూలికలతో పూర్తి అరబ్బుల మూలికల విషయము తెలిపేదిగా ఉన్నది మరియు ఇందులో ఉన్న క్రొత్త మూలికలలో చింత పండు, అకోనైట్ మరియు విష ముష్టి వంటివి ఉన్నాయి.[25][31] ఇతర ఔషధ ప్రబంధములలో 11వ శతాబ్దములో[ఉల్లేఖన అవసరం] అబూ-రెహాన్ బిరునీ చేత రచింపబడినవి మరియు ఇబాన్ జుహర్ (అవెంజోర్) చేత 12వ శతాబ్దములో రచింపబడిన (మరియు 1491 లో ముద్రించబడిన ) గ్రంథములు ఉన్నాయి, [32] ది ఆరిజిన్స్ ఆఫ్ క్లినికల్ ఫార్మకాలజీ కూడా మధ్య కాలమునకు చెందినదిగా భావించబడుతున్నది మరియు అవికెన్న యొక్క ది కానన్ ఆఫ్ మెడిసిన్, స్పైన్ కు చెందిన పీటర్ యొక్క కామెంటరీ ఆన్ ఐజాక్ మరియు సెయింట్ అమండ్ యొక్క జాన్ చే రచింపబడిన కామెంటరీ ఆన్ ది అంటేదోటరీ ఆఫ్ నికోలస్ వంటివి కూడా ఉన్నాయి.[33] ముఖ్యముగా, కానన్ క్లినికల్ ట్రయల్ లను పరిచయము చేసాడు, [34] రాండమైజ్డ్ క్లినికల్ ట్రయల్s, [35][36] మరియు కావాల్సిన ఫలితమును ఇవ్వడము గురించిన పరీక్షలు.[37][38]

విశ్వవిద్యాలయ పద్ధతులతో పాటుగా, గ్రామీణ వైద్యము కూడా వృద్ది పొందుతూనే ఉంది. పదిహేనవ శతాబ్దములో ముద్రణ చేయడము కనిపెట్టబడిన తరువాత మూలికల ఏంత ముఖ్యమైనవో తెలియడము అనేది శతాబ్దములు జరిగే కొద్దీ మధ్య కాలము వచ్చేవరకు పెరుగుతూ వచ్చింది, ఆ సంగతి వందల కొద్దీ మూలికల గురించి ముద్రించబడడము ద్వారా తెలిసింది. థియోప్రస్తుస్’ హిస్తారియా ప్లాన్టారం తొలి రోజులలో ముద్రించబడిన పుస్తకములలో ఒకటి, కానీ డియోస్కోరైడ్స్' డే మటేరియా మెడికా, అవిసిన్న'స్ కానన్ ఆఫ్ మెడిసిన్ మరియు అవెంజోర్'స్ ఫర్మాకోపియాలు ఆలస్యముగా ముద్రించబడినవి కాదు.

దస్త్రం:Marjoram.png
మర్జోరం ఫ్రం ప్రాజ్కేట్ గుటన్బర్గ్ ఈ బుక్ ఆఫ్ కలినరీ హెర్బ్స్: దైర్ కల్టివేషన్ హార్వెస్టింగ్ క్యూరింగ్ అండ్ యూజెస్, బై M. G. కైన్స్.

ఆధునిక యుగం[మార్చు]

పదిహేను, పదహారు మరియు పదిహేడు శతాబ్దములు ఔషధముల గురించి వ్రాసిన పుస్తకములకు చాలా గొప్ప సమయము, వాటిలో చాలా వరకు కేవలము లాటిన్ లేదా గ్రీక్ లలో మాత్రమే కాకుండా ఇంగ్లీష్ మరియు ఇతర భాషలలో కూడా వివరములు దొరికాయి. తొలిసారిగా ముద్రించబడిన ఔషధముల గురించిన పుస్తకము 1526 నాటి గ్రేట్ హెర్బల్ లానే ఉంది. ఇంగ్లీష్ లో బాగా పేరు పొందిన ఔషధములకు సంబంధించిన రెండు పుస్తకములు వచ్చేసి జాన్ గేరార్డ్ చేత ముద్రించబడిన ది హెర్బాల్ ఆర్ జెనరల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ప్లాంట్స్ (1597) మరియు నికోలస్ కల్పేపెర్చేత ప్రచురించబడుతున్న ది ఇంగ్లీష్ ఫిజీషియన్ ఎన్లార్జ్ద్ (1653) గా ఉన్నాయి. గిరార్డ్ యొక్క మూల గ్రంథ విషయము నిజమునకు బెల్జియన్ ఔషధ శాస్త్రవేత్త డోదోఎన్స్ పుస్తకము నుండి తీసుకుని తర్జుమా చేసి తీసుకున్నది మరియు అతని ఉదాహరణలు ఒక జర్మన్ బొటానికల్ పని నుండి తీసుకోబడినవి. ఈ రెండు భాగముల సరిగ్గా తీసుకుని చూడక పోవడము వలన తొలిప్రతిలో చాలా తప్పులు వచ్చాయి. కల్పెప్పేర్ యొక్క సంప్రదాయ మందులను, జ్యోతిష శాస్త్రము, ఇంద్రజాలము మరియు పల్లె కథలతో ముడిపెట్టడము అనేది అతని సమయములోని ఇతర వైద్యులచే చాలా ఎగతాళి చేయబడినది- కానీ అతని పుస్తకము-- గేరార్డ్ లా మరియు ఇతర ఔషధ పుస్తకముల లానే చాలా గొప్ప పేరు పొందాయి. అన్వేషణ యుగము మరియు కొలంబియన్ ఎక్స్చేంజ్ అనేవి ఐరోపా క్రొత్త ఔషధ మొక్కలను పరిచయము చేసింది. ది బడియానస్ చేతి ప్రతి ఆజ్టేక్ ఔషధములకు సంబంధించిన 16 వ శతాబ్దములో లాటిన్ లోకి తర్జుమా చేయబడిన ఔషధ పుస్తకము.

రెండవ మిలేనియం, మొక్కలలో చికిత్సకు సంబంధించిన ప్రభావము యొక్క ఆధారముగా ఉండడము నెమ్మదిగా తక్కువ అవ్వడము కూడా చూసింది. ఇది బ్లాక్ డెత్ తో మొదలు అయింది, అది అప్పుడు బలముగా ఉన్న ఫోర్ ఎలిమెంట్ మెడికల్ సిస్టం ఆపడములో విఫలము చెందింది. ఒక శతాబ్దము తరువాత, పారాసెల్సేస్లు చురుకుగా ఉన్న రసాయనిక ఔషధములను (ఉదాహరణకు ఆర్సెనిక్, కాపర్ సల్ఫేట్, ఐరన్, మెర్క్యురీ, మరియు సల్ఫర్ వంటివి) పరిచయము చేసాయి. వీటికి విషపూరితమైన ప్రభావములు ఉన్నప్పటికీ సిఫిలిస్కు వెంటనే వైద్యము చేయవలసిన అవసరము వలన వీటిని అంగీకరించవలసి వచ్చింది. రసాయన శాస్త్రములో వచ్చిన వేగవంతమైన అభివృద్ధి మరియు ఇతర శరీరమునకు సంబంధించిన పరిజ్ఞానము లలో వచ్చిన అభివృద్ధి కిమోథెరపీ- రసాయనిక మందులు వంటి వాటి ప్రభావమును బాగా పెంచివేసాయి, మరియు ఇది ఇరవయ్యో శతాబ్దపు సంప్రదాయపు పద్ధతిగా అయినది.

ఆధునిక మానవ సమాజములో పాత్ర[మార్చు]

బొటానిక్స్, సచ్ యాజ్ దిస్ వన్ ఇన్ జమైకా ప్లైన్, మసాచ్యుసెట్స్, కాటర్ టు ది లాటినో కమ్యునిటీ అండ్ సెల్ హెర్బల్ క్యూర్స్ అండ్ ఫాల్క్ మెడిసిన్ ఎలాంగ్ సైడ్ స్టాట్యూస్ ఆఫ్ సైంట్స్, కాండిల్స్ డెకోరేటెడ్ విత్ ప్రేయర్స్, లకీ బాంబూ అండ్ అదర్ ఐటమ్స్.

వ్యాధి నివారణకు మూలికలను వాడడము అనేది పారిశ్రామికము కాని అన్ని సమాజములలో దాదాపు సామాన్యమైనది.[39] ఇరవయ్యో శతాబ్దము చివరి వరకు చాలా రకముల సంప్రదాయ పద్ధతులు వచ్చి మూలికా వైద్యము యొక్క వాడకము పై ప్రభావము చూపించాయి:

  • ది "క్లాసికల్ " హెర్బల్ మెడిసిన్ సిస్టం, ఇది గ్రీక్ మరియు రోమన్ ల ఆధారము కలిగినది.
  • ది సిద్ధ మరియు ఆయుర్వేదిక్ మెడిసిన్ సిస్టమ్స్, ఇది వేరు వేరు దక్షిణ ఆసియా దేశములకు చెందినది.
  • చైనీస్ హెర్బల్ మెడిసిన్ (చైనీస్ హెర్బాలజీ ) 中药 (zhōngyào)
  • సంప్రదాయ ఆఫ్రికన్ ఔషధము
  • యునాని-టిబ్ మెడిసిన్
  • షామన్ic హెర్బలిజం : దక్షిణ ఆఫ్రికా మరియు హిమాలయముల నుండి అందించబడిన అన్ని పదములను అందుకొమ్మని తెలిపే ఒక సమాచారము
  • సహజ అమెరికన్ ఔషధము.

ప్రస్తుతము వైద్యులకు అందుబాటులో ఉన్న ఔషధ తయారీ సంస్థలలో చాలా వరకు మూలికలను వైద్యములో వాడిన చరిత్ర కలిగి ఉన్నవే, అలా వాడబడిన వాటిలో నల్లమందు, ఆస్ప్రిన్, హృద్రోగములో వాడే వృక్ష సార ఔషధము, మరియు క్వినిన్ వంటి మందులు ఉన్నాయి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) మొత్తము ప్రపంచములోని జనాభాలో 80 శాతము మంది ముఖ్య ఆరోగ్య పరిరక్షణ కొరకు మూలికా వైద్యముపై ఆరాధపడతారు అని అంచనా వేసింది.[40] ప్రపంచములోని ఎక్కువ జనాభాకు రసాయనిక ఔషధములు ఇప్పటికీ చాలా ఖరీదైనవిగానే ఉన్నాయి, ఎందుకు అంటే ఇప్పటికీ చాలా మంది జనాభా రోజుకు $2 U.S. కంటే తక్కువ సంపాదనతో జీవితము గుడుపుతున్నారు.[39] దీనితో పోల్చి చూస్తే, మూలికల ఔషధములు ఒక గింజ నుంచి పెంచవచ్చు లేదా ప్రకృతి నుంచి కొంచెం ఖర్చుతో లేదా ఉచితముగా అయినా సరే సేకరించవచ్చు.

అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచముతో పాటుగా, పారిశ్రామికముగా అభివృద్ధి చెందిన దేశములలో మరొక వైద్యముగా ప్రకృతి వైద్య విధానమును పాటించే వైద్యులు వాడుతున్నారు. UK లో, 1998 లో జరిగిన హెర్బలిస్ట్ ల సర్వేలో తాము వాడమని సూచిస్తున్న చాలా ఔషధములు సంప్రదాయముగా వాడబడుతున్నాయి అని, కానీ అవి క్లినికల్ ట్రయల్స్ లో కనిపెట్టబడినవి కావు అని కనిపెట్టారు.[41] ఆస్ట్రేలియాలో జరిగిన ఒక 2007 సర్వేలో పడమర ప్రాంత హెర్బలిస్ట్ లు ఒక మూలిక యొక్క టాబ్లెట్ కు బదులుగా ద్రవ రూపములో ఉన్న మూలికల సంయోగమును వాడడానికి మొగ్గు చూపుతున్నట్లుగా కనిపెట్టబడింది.[42]

మొక్కల నుంచి తయారు చేయబడిన ఆహార పదార్దముల వాడకము, వాటి కొరకు వెదకడము అనేవి ఈ మధ్య కొద్ది సంవత్సరములుగా ఎక్కువ అయింది. ఫార్మకాలజిస్ట్ లు, మైక్రోబయాలజిస్ట్ లు, బాటనిస్ట్ లు, మరియు సహజ-పదార్దముల కెమిస్ట్ లు అందరు వేరు వేరు జబ్బుల నివారణకు పనికి వచ్చే ఫైటోకెమికల్ ల కొరకు భూమి అంతా అన్వేషిస్తున్నారు. నిజానికి, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారము, దాదాపు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో వాడబడే ఈ తరపు మందులలో 25% వరకు మొక్కల నుంచి తీసుకోబడినవే.[43]

  • కొత్త తరమునకు చెందిన వైద్యములో ఎక్కువగా వాడబడుతున్న మరియు పెద్ద మొక్కల నుండి వేరు చేయబడి వాడబడుతున్న 120 చురుకైన కాంపౌండ్ లలో, వాటి అసలు మొక్కలను సంప్రదాయములో వాడడము మరియు నూతనముగా వ్యాధి నివారణకు వాడబడడముల మధ్య 80 శాతము వరకు సంబంధము ఉన్నట్లుగా చూపిస్తోంది.[2]
  • మొత్తము ప్రపంచములో మొక్కల జాతులలో మూడింట రెండు వంతుల వరకు -కనీసము 35,000 మొక్కల వరకు ఔషధ విలువలు కలిగి ఉన్నట్లుగా అంచనా వేయబడినది మరియు అవి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశముల నుండే వస్తున్నాయి.[verification needed]
  • క్రొత్త ఫార్మకోపియా లోని నూతన తరమునకు చెందిన కనీసము 7,000 ఔషధ పదార్ధములు మొక్కల నుంచి తయారు చేయబడినవే.[44]

జీవ సంబంధ నేపధ్యము[మార్చు]

ది ఎంతోసియానిన్స్ ఇన్ స్వీట్ వయోలేత్స్ ప్రొద్యూస్ దీప రెడ్, వయొలెట్ అండ్ బ్లూ షేడ్స్.
డి కర్తనాయిడ్స్ ఇన్ ప్రిం రోజ్ ప్రోడ్యుస్ బ్రైట్ రెడ్, ఎల్లో అండ్ ఆరంజ్ షేడ్స్.

అన్ని మొక్కలు వాటి జీవన పనులలో భాగముగా కొన్ని రసాయనిక పదార్ధములను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇవి ముఖ్యమైన జీవన క్రియలో పాల్గొనే పదార్ధములు, అన్ని మొక్కలో కనిపించే చక్కెరలు మరియు క్రొవ్వులు వంటి వాటిగా మరియు రెండవ స్థాయి జీవన క్రియలో పాల్గొనే పదార్ధములు, అంటే చిన్న స్థాయి మొక్కలలో కనీస పని తీరు జరగానికి ఉండి తీరవలసిన అవసరము లేనివి అని రెండు రకములుగా విభజించబడ్డాయి, వీటిలో కొన్ని అవసరమైనవి ముఖ్యముగా జీనస్ లేదా కొన్ని వర్గములలో మాత్రమే ఉన్నట్లుగా కనిపెట్టబడ్డాయి. పిగ్మెంట్ లు రంగును కలిగిస్తాయి, శరీర భాగములను రేడియేషన్ నుంచి రక్షిస్తాయి మరియు పోలినేటర్ లను ఆకర్షించడానికి రంగులను ప్రదర్శిస్తాయి. మాములుగా కనిపించే కలుపు మొక్కలు నేట్టిల్, డన్డెల్లియన్ మరియు చిక్వీడ్ లు ఔషధ విలువలు కలిగి ఉంటాయి.[45][46]

రెండవ జీవ క్రియల ధర్మములు వేరు వేరుగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, కొన్ని రెండవ జీవ క్రియలు వచ్చేసి ప్రీడేషన్ ను డీటార్ చేయడానికి వాడబడే విషములు మరియు ఇతరమైనవి పర పరాగ సంపర్కము కలిగించడము కొరకు కీటకములను ఆకర్షించడానికి విడువబడే కొన్ని విసర్జక పదార్ధములుగా ఉన్నాయి. ఫైటోలెక్సిన్ లు బాక్టీరియా మరియు శిలీంధ్రముల బారినపడకుండా కాపాడతాయి. అల్లేలోకెమికల్స్ మట్టి కొరకు మరియు కాంతి కొరకు పోటీ పడుతున్న శత్రు మొక్కలను అణిచి వేస్తాయి.

మొక్కలు ఆ ప్రాంతపు శాకాహారులను బట్టి, పర పరాగ సంపర్కమును బట్టి మరియు సూక్ష్మజీవులను బట్టి తమ బయో కెమికల్ మార్గములను పెంచుకోవడము లేదా తగ్గించుకోవడము వంటివి చేస్తుంటాయి.[47] ఒక మొక్క మారుతున్న పరిస్థితులకు తగినట్లుగా ప్రతిస్పందించే కొలదీ దాని యొక్క రసాయనిక వైఖరిలో మార్పులు వస్తుంటాయి. మానవులలో వ్యాధి నివారణకు పనికి వచ్చేవి రెండవ స్థాయి జీవ అంశములు మరియు వర్ణములు, ఇవి ఔషధములు తయారు చేయడము కొరకు మార్పులు చేయబడతాయి.

మొక్కలు చికాకు పరిచే రక రకముల ఫైటో కెమికల్స్ ను కలిగి ఉంటాయి, కానీ వీటిలో ఎక్కువ వచ్చేసి కొన్ని బయోకెమికల్ ల నుంచి మరల మరల వచ్చినవే ఉంటాయి.

  • ఆల్కలాయిడ్లు నైట్రోజెన్ ను కలిగి ఉన్న ఒక వయలమును కలిగి ఉంటాయి. చాలా అల్కలాయిడ్లు కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థపై నాటకీయమైన ప్రభావమును కలిగి ఉంటాయి. కెఫీన్ అనేది కొంచెం ఉత్తెజమును ఇచ్చే ఆల్కలాయిడ్ కానీ ఉమ్మెత్త వంటి ఆల్కలాయిడ్లు చాలా విషపూరితము అయినవి మరియు మరణమునకు కూడా దారితీస్తాయి.
  • పాలీఫినాల్ ను పినాలిక్స్ అని కూడా అంటారు, ఇది ఫినాల్ వలయములను కలిగి ఉంటుంది. ద్రాక్షకు ఊదారంగును ఇచ్చే యాంతోసైనిన్లు, సోయా లోని ఐసోఫ్లవోన్లు, సోయా నుండి వచ్చే ఫైటో ఈస్త్రోజెన్లు మరియు టీకు ఆ వగరును ఇచ్చే టన్నిన్ లు అన్నీ ఫిలోనిక్స్ గా ఉన్నాయి.
  • టెర్పినాయిడ్ లు అనేవి టెర్పీన్ యొక్క భాగముల నుంచి తయారు చేయబడతాయి. ప్రతి టెర్పీన్ రెండు జతల ఐసోప్రీన్ లను కలిగి ఉంటుంది. మోనోటెర్పీన్ /0}లు, సెస్కవిటెర్పీన్లు, డిటెర్పీన్లు మరియు త్రిటెర్పీన్లు అనే పేర్లు ఎన్ని ఐసోప్రీన్ యూనిట్లు ఉన్నాయి అనే దాని మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. గులాబీ మరియు లావెండర్ ల సువాసనకు మోనోటెర్పీన్ లు కారణము. కెరోటినాయిడ్ లు ఎరుపు, పసుపు మరియు నారింజ పండు రంగులలో గుమ్మడికాయలు, మొక్క జొన్నలు మరియు టమాటా లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
  • గ్లైకోసైడ్ లు సగము గగ్లూకోజ్ భాగముతో కలిసి ఉన్న అగ్లైకోన్ ను కలిగి ఉంటాయి. అగ్లైకోన్ అనేది తన ఫ్రీ ఫామ్ లో బయోయాక్టివ్ గా ఉంటుంది కానీ నీరు లేదా మరో ఎంజైమ్ వలన గ్లైకోసైడ్ బంధము విడదీయబడే వరకు చలించకుండా ఉంటుంది. ఈ మంత్రాంగము వలన సరైన సమయములో ఆ కణమును వాడుకునేలా మొక్కకు వీలు కల్పిస్తూ, ఒక తుపాకీ పైన ఉన్న రక్షణ తాళములా పనిచేస్తుంది. చెర్రీ పిట్స్ లోని సైనోగ్లికోసైడ్స్ దీనికి ఒక ఉదాహరణ, ఇవి ఒక శాకాహారి చేత కోరుకోబడినప్పుడు మాత్రమే విషమును బయటకు వదులుతాయి.

డ్రగ్ అనే పదము డచ్ పదము అయిన "డ్రుగ్" (ఇది ఫ్రెంచ్ పదము డ్రోగ్ ద్వారా వచ్చింది) నుంచి వచ్చింది, దీని అర్ధము 'ఎండిన మొక్క'. మరికొన్ని ఉదాహరణలు వచ్చేసి దాహ్లియా ల వేళ్ళ నుంచి వచ్చే ఇనులిన్, సిన్చోనా నుండి వచ్చే క్వినైన్, నల్ల మందు /6} నుంచి వచ్చే మార్ఫిన్ మరియు కోడీన్/5లు మరియు ఫాక్స్గ్లోవ్ నుంచి వచ్చే డైగోక్సిన్]]గా ఉన్నాయి.

విల్లో బార్క్ లో చురుకుగా ఉండే పదార్ధము సలిసిన్ అనేది ఒకసారి హిప్పోక్రేట్స్ చేత సూచించబడినది, ఇది శరీరములోకి వెళ్ళిన తరువాత సలిసైక్లిక్ ఆమ్లముగా మారుతుంది. సలిసైక్లిక్ ఆమ్లము కనిపెట్టబడడము అనేది ఆ తరువాత దాని అసిలటేడ్ ఫాం అయిన ఎసిటిల్ సలిసైక్లిక్ యాసిడ్ తయారీకు దారి తీసింది, ఇదే మీడోస్వీట్ అనే మొక్క నుండి తీయబడినప్పుడు దీనినే ఆస్ప్రిన్ అని కూడా అంటారు. యాస్ప్రిన్ అనే పదము మీడోస్వీట్ యొక్క సంక్షిప్తము లాటిన్ గీనస్ స్పిరయియా నుండి వచ్చింది, మొదటిలో ఎసిటిలేషన్ కు సూచికగా ఒక అదనపు "A" మరియు "in" అనేది చివరకు పలకడానికి తేలికగా ఉండడము కొరకు కలుపబడింది.[48] "యాస్ప్రిన్" అనేది అసలు ఒక వ్యాపార గుర్తు పేరు మరియు ఇప్పటికీ కొన్ని దేశములలో ఒక సంరక్షించబడిన ట్రేడ్ మార్క్ గా ఉంది. ఈ ఔషధము యొక్క సర్వాధికారములను బేయర్ AG కలిగి ఉంది.

మూలికల తత్వము[మార్చు]

రోజ్ మేరీ

మొక్కలను ఔషదములుగా వాడుకునే నాలుగు మార్గములు వీటిని కలిగి ఉన్నాయి:

1. ది మాజికల్/షమనిక్

దాదాపు అన్ని పాత సంఘములు ఈ రకమైన వాడుకను గుర్తించాయి. ఈ వైద్యము చేసే వ్యక్తి ఆమె/అతను మాములు మనిషి నుంచి దాచబడిన ఈ మూలికల వినియోగ పద్ధతి అనేది ఒక బహుమానముగా లేదా ఒక శక్తిగా ఇవ్వబడినది అని మరియు ఈ మూలికలు మానవుని ఆత్మ లేదా మనస్సును ప్రభావితం చేస్తాయి అని చెప్పబడింది.

2. శక్తి వంతమైన

ఈ పద్ధతిలో పెద్దవైన TCM, ఆయుర్వేద మరియు యునానీ వంటి వైద్య పద్ధతులు ఉన్నాయి. మూలికలు వాటి శక్త్యానుసరముగా మరియు అవి శరీరము పై ఎలాంటి ప్రభావము చూపిస్తాయి అనే దానిని బట్టి చూడబడతాయి. ఈ వైద్య విధానమును అవలంబించేవారు పెద్ద స్థాయిలో శిక్షణ పొందాలి మరియు శక్తి కలిగిన వారు అయి ఉండాలి, కానీ అతీంద్రియ శక్తులు కలిగి ఉండవలసిన అవసరము లేదు.

3. ప్రయోజనాత్మకమైన పరిణామశీలము

ఈ పద్ధతి తొలి రోజులలో ఫిజియో మెడికల్ వైద్యులచే వాడబడినది, ఇదే పద్ధతి UK లో వారి సమకాలీన వైద్య పద్ధతికి ఆధారమును ఇచ్చింది. మూలికలు తరచుగా ఫిజియోలాజికల్ మిశ్రమమునకు సంబంధము కలిగిన మరియు ఒక శారీరిక పదార్ధముతో సంబంధము లేకున్న ఒక ప్రయోజనాత్మకమైన క్రియను కలిగి ఉంటాయి, కానీ శక్తి ఇందులో ఉంది అని ప్రత్యేకముగా తెలిపేలా ఏమీ ఆధారములు లేవు.

4. రసాయనములు

ఫిజియోథెరపిస్ట్ అని పిలవబడుతున్న ఈ తరపు వైద్యులు మూలికల పనితీరును తమ రసాయనిక నిర్ణయముల ద్వారా తెలియ చెప్పేప్రయత్నము చేసారు. మొక్కల లోని రెండవ స్థాయి జీవక్రియల కొన్ని ప్రత్యేక కలగలుపులు సినర్జీ అని పిలవబడుతున్న, వివరించబడుతున్న కొన్ని పనులకు కారణము అని సాధారణంగా అనుకుంటుంటారు.

నవీన్ హెర్బలిస్ట్ లలో చాలామందిమూస:Weasel-inline సమయము అత్యంత ముఖ్యమైన అత్యవసర సందర్భములలో, సమయము చాల ముఖ్యమైనది అయినప్పుడు రసాయనిక మందులు ఎక్కువ ప్రభావవంతము అనే విషయము సత్యమే అని ఒప్పుకున్నారు. ఉదాహరణకు, ఒక రోగికి బాగా గుండె నొప్పి వచ్చి అత్యంత ప్రమాద స్థితిలో ఉన్నాడు. అప్పుడు మూలికలు ఆ రోగికి ఆ వ్యాధికి నిరోధక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేస్తాయి మరియు దానికి తోడుగా రసాయనిక మందులలో లేని విధముగా అవి మంచి పోషణను, వ్యాధి నిరోధక శక్తిని అందిస్తాయని చెపుతారు. వారు తమ లక్షములో వ్యాధి రాకుండా కాపాడడము మరియు వచ్చిన దానిని తగ్గించడము కూడా కలిగి ఉంటారు.

మూలికా శాస్త్ర వేత్తలు మొక్కల నుంచి వేరులు లేదా ఆకులు వంటి భాగములను సేకరిస్తారు, కానీ ప్రత్యేకముగా కేవలము ఫైటో కెమికల్స్ ను మాత్రమే తీసుకోరు.[49] రసాయనిక మందులు భూమి మీది ఒకే పదార్ధమును వాడతాయి, దాని వలన మందు యొక్క మోతాదు తేలికగా తెలుసుకోవడానికి వీలు కలుగుతుంది. ఒక్కో మిశ్రమము పై కూడా సర్వాధికారములు కలిగి ఉండే వీలు ఉంది మరియు దానివలన డబ్బు ఆర్జించడానికి వీలు కలుగుతుంది. మూలికా శాస్త్రవేత్తలు తరచుగా ఒక్క చురుకుగా ఉండే పదార్ధము యొక్క వాడకమును తప్పు పడతారు, వేరు వేరు మూలికలలో ఉన్న వేరు వేరు ఫైటోకెమికల్ లు ఒక దానితో ఒకటి కలిసి పనిచేసి మందు మరింత బాగా పనిచేస్తుంది అని మరియు విష ప్రభావములను తగ్గించి వేస్తుంది అని వాదిస్తారు.[50] ఇంకా, వారు ఒక పదార్ధము చాలా ప్రభావములను కలిగిస్తుంది అని వాదిస్తారు. మూలికల సినెర్జిజం అనేది కల్పిత రసాయనముల ద్వారా కూడా సాధించవచ్చు అనే మాటను మూలికా శాస్త్రవేత్తలు ఖండిస్తారు. వారు ఫైటోకెమికల్ల సంకర్షణలు మరియు మిగిలిపోయిన పదార్ధములు ఔషధము ప్రతిస్పందించే విధానమును మార్చవచ్చును, అది ప్రస్తుతము కొన్నివీలైన చురుకైన పదార్ధములను కలిపి పెట్టడం ద్వారా ప్రస్తుతము తిరిగి రాకుండా చూడవచ్చును.[51][52] రసాయన ఔషధములపై పరిశోధన చేసేవారు డ్రగ్ సినెర్జిజం అనే విషయమును గుర్తిస్తారు కానీ ఒక ప్రత్యేక మూలికల ఔషధము యొక్క సామర్ధ్యమును తెలుసుకోవడానికి క్లినికల్ ట్రయల్ లు అవసరము పడవచ్చును, దీనికి ఆ మూలిక యొక్క ఫార్ములేషన్ అవసరమైనంత ఉండి తీరాలి.[53]

థాయు చిలి పెప్పర్లు కప్సైసిన్ ను కలిగి ఉంటాయి.

కొన్ని ప్రత్యేకమైన వాటి విషయములో సినేర్జీ[54] మరియు చాలా రకములుగా పని చేస్తాయి[55] అనే విషయములు కూడా విజ్ఞాన శాస్త్రము సమర్ధించింది. జవాబు అన్వేషించ బడుతున్న ఒక ప్రశ్న ఈ రెంటినీ ఎలా క్రమ పరచాలి అనేది. సినేర్జీకు సంబంధించిన విషయములను వాటి పరిణామ క్రమమునకు సంబంధించిన చరిత్ర యొక్క వివరణ ఆధారముగా, అది రసాయన మందుల సంఘము చేత పంచుకోబడనప్పటికీ పెద్ద స్థాయిలో క్రమ పరచడానికి వీలు కుదురుతుంది అని మూలికా శాస్త్రవేత్తలు వాదిస్తున్నారు. మనుష్యుల లానే మొక్కలకు కూడా చాలా రకముల ఒత్తిళ్ళు ఉంటాయి కాబట్టి అవి రేడియేషన్, ప్రాణ వాయువు పీల్చుకుని ప్రతిచర్య చేసే జాతులు మరియు సూక్ష్మజీవుల దాడి నుంచి తమను తాము కాపాడుకునేలా కావలసిన నిరోధమును అభివృద్ధి పరచుకోవలసిన అవసరము ఉంది.[56] చాలా మంచి రసాయనిక రక్షణ వ్యవస్థ ఎంచుకోబడుతుంది మరియు మిలియన్ల సంవత్సరముల తరబడి అభివృద్ధి చెందుతూ వస్తోంది.[57] మానవులకు వచ్చే జబ్బులకు చాలా రకములైన కారణములు ఉంటాయి మరియు మూలికలలోని వేరు వేరు రసాయనిక రక్షణలను తీసుకోవడము ద్వారా వ్యాధి నుంచి ముక్తి దొరుకుతుంది అని భావించబడుతున్నది. బాక్టీరియా, సోధకము, ఆహారము మరియు ROS (రియాక్టివ్ ఆక్సిజన్ స్పీసీస్) వంటివి ధమని సంబంధిత జబ్బులు రావడమునకు పాత్ర పోషిస్తాయి.[58] మూలికా శాస్త్ర వేత్తలు ఒక మూలిక ఇలాంటి చాలా కారణములకు ఒకేసారి సమాధానము చెప్పగలుగుతుంది అని ప్రస్తావిస్తూ ఉంటారు. అలాంటిదే అయిన ROS వంటి వాటికి చాలా కారణములు ఉండవచ్చు.[59] ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే మూలికా శాస్త్ర వేత్తలు జబ్బుకు సంబంధించిన తమ అధ్యయనము ఒక కారణము, ఒక పరిస్థితికి ఒక నివారణలా కాకుండా చాలా కారణముల కూడలిగా, చాలా సంబంధము కలిగిన దానిగా చూస్తారు.

మూలికల ద్వారా వైద్యము చేయడానికి మూలికా శాస్త్ర వేత్తలు సేకరించే రక రకముల సమాచారము రసాయన ఔషధ వైద్యులకు ఏ మాత్రము అవసరము అని అనిపించక పోవచ్చును. కూరగాయలు, టీలు మరియు సుగంధ ద్రవ్యముల వలెనే మూలికలు కూడా చాలా మందిచే వాడబడుతున్నాయి కాబట్టి పెద్ద స్థాయిలో సంక్రమిక రోగ విజ్ఞాన అధ్యయనములు చేసే వీలు కలుగుతుంది. ఎథ్నో బొటనికల్ అధ్యయనములు సమాచారము తెలుసుకోవడానికి ఉన్న మరొక ఆధారము.[60] ఉదాహరణకు, భూమి మీద ఉన్న వేరు వేరు ప్రాంతముల నుండి వచ్చి ఒక ప్రాంతములో స్థిరపడ్డ ప్రజలు దగ్గర దగ్గరగా ఉన్న మూలికలను ఒకటే ఉద్దేశము కొరకు వాడుతూ ఉంటే దానిని ఆ మూలికల యొక్క సామర్ధ్యమునకు సాక్షముగా తీసుకోవచ్చు.[ఉల్లేఖన అవసరం] మూలికా శాస్త్రవేత్తలు చారిత్రాత్మక ఆరోగ్య సమాచారములు మరియు మూలికలు తక్కువగా వాడబడిన ఆధారములు అని అంటే గట్టిగా వాదిస్తారు.[61] వారు మొక్కల యొక్క ఔషధ విలువల గురించి తెలుసు కోవడానికి కూడబెట్టిన సమాచారము యొక్క వాడకమును ఇష్టపడతారు. ఉదాహరణకు, పరీక్ష నాళములలో జరిగే పనులు సంప్రదాయ వాడకమునకు కూడా సరిపోతాయి.

ప్రజాదరణ[మార్చు]

మే 2004 లో నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ కాంప్లిమెంటరీ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ మెడిసిన్ ద్వారా విడుదల చేయబడిన సర్వే ఎవరు కాంప్లిమెంటరీ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ మెడిసిన్స్ (CAM) ను వాడుతున్నారు, ఏమి వాడుతున్నారు మరియు ఎందుకు వాడుతున్నారు అనే విషయము పై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టింది. ఈ సర్వే యునైటెడ్ స్టేట్స్లో జీవిస్తున్న పెద్దవారు, అంటే 2002 వరకు 18 అంత కంటే ఎక్కువ వయసు ఉన్న పెద్దవారికే పరిమితము అయినది.

ఈ సర్వే ప్రకారము, మూలికల వైద్యము లేదా విటమిన్లు మరియు మినరల్ లు కాకుండా సహజ పదార్ధములను వాడడము అనేది ఎక్కువగా వాడబడే CAM చికిత్స (18.9%), ఇది ప్రార్థన లను పూర్తిగా ప్రక్కన పెట్టినప్పుడు వచ్చిన సంఖ్య.[62][63]

మూలికా వైద్యము అనేది ఐరోపాలో చాలా మాములు. జర్మనీలో మూలికల ఔషధములు వాటిని తయారు చేయడానికి అధికారిక గుర్తింపు పొందిన వారు మాత్రమే తయారు చేస్తారు. (ఉదాహరణకు., అపోతేకే). వైద్యునిచే సూచించబడిన మందులతో పాటుగా ముఖ్యమైన నూనెలు, మూలికల నుంచి సేకరించిన పదార్దములు లేదా మూలికల టీ వంటివి కూడా అమ్మబడుతున్నాయి. మూలికా వైద్యము అనేది కొంతమంది పారిశ్రామకముగా తయారు చేయబడిన స్వచ్ఛమైన మందులకు బదులుగా కూడా ఇష్టపడే వైద్యముగా ఉంది.[64]

యునైటెడ్ కింగ్డంలో, రాష్ట్రము చేత ధనము పెట్టబడిన విశ్వ విద్యాలయముల ద్వారా మూలికా వైద్యులకు శిక్షణ ఇవ్వబడుతుంది. ఉదాహరణకు, మూలికా వైద్యములో బాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ అనేది యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఈస్ట్ లండన్, మిడిల్సెక్స్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ సెంట్రల్ లంకాషైర్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ వెస్ట్ మినిస్టర్, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లండన్ మరియు ఎడిన్బుర్గ్ లో ఉన్న నేపియర్ యూనివర్సిటీలు అందిస్తున్నాయి. UK లో అధికముగా ప్రజలకు హెర్బలిజమ్ పై ఆసక్తి పెరగడము అనేది ఈ విషయమును గురించి ముఖ్యమైన మీడియాలో వస్తున్న పేరు ద్వారా నిర్ధారించబడినది, ముఖ్య సమయములో వచ్చే TV లో సీరియల్ గా BBC లో గ్రో యువర్ ఓన్ డ్రగ్స్ ప్రోగ్రాం వచ్చింది, ఇది ఇంటిలో ఎలా మూలికల ఔషధములను పెంచాలో మరియు తయారు చేసుకోవాలో తెలుపుతుంది.

యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఒక బాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ ఇన్ హెర్బల్ సైన్స్ ను బస్తియార్ విశ్వ విద్యాలయము అందిస్తోంది మరియు ఏ మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ ఇన్ హెర్బల్ మెడిసిన్ ను తాయ్ సోఫియా ఇన్స్టిట్యూట్ అందిస్తుంది. చాలా చిన్న సంస్థలు మరియు అధ్యాపకులు సర్టిఫికేషన్ ను అందిస్తున్నారు.

ఒక 2004 కోచ్రెన్ కొలాబరేషన్ రివ్యూ మూలికా వైద్యములు గట్టి ఆధారముల ద్వారా సమర్ధించబడుతున్నాయి కానీ క్లినికల్ సెట్టింగ్ లలో ఎక్కువగా వాడబడడము లేదు.[65]

మూలికా ఔషధముల వ్యవస్థలలో రకములు[మార్చు]

దిఒస్కొరిదెస్' మటేరియా మెడికా, c. 1334 కాపీ ఇన్ అరబిక్, డిస్క్రైబ్స్ మెడిసినల్ ఫీచర్స్ ఆఫ్ క్యుమిన్ అండ్ డిల్.

ఔషధ మొక్కల వినియోగము అనేది క్రమ పద్ధతి లేనిది అవ్వవచ్చును, ఉదాహరణకు, పాకశాస్త్రములో వాడడము లేదా మూలికల టీను త్రాగడము లేదా అనుబంధముగా తీసుకోవడము వంటివి, కొన్ని మూలికలు హానికరము అయినవి అని నిర్ధారించబడిన తరువాత వాటిని మామూలు ప్రజలకు అందుబాటులో లేకుండా చేస్తున్నారు. కొన్నిసార్లు అలాంటి మూలికలు కొంతమంది వృత్తిపరముగా మూలికల శాస్త్ర వేత్తలు అయిన వారికి ప్రత్యేక సంస్థల ద్వారా ఇప్పించబడతాయి. చాలా మంది మూలికల శాస్త్రవేత్తలు, వృత్తి పరముగా తీసుకున్న వారు కానీ లేదా ఇష్టముతో చేసే వారు కానీ, తరచుగా తమ స్వంత మూలికలను పెంచడము లేదా "వైల్డ్ క్రాఫ్ట్" చేయడము కానీ చేస్తారు.

పడమర ప్రాంత వైద్యము మరియు సంప్రదాయ చైనీయుల వైద్యములు రెండింటిలో శిక్షణ పొందిన కొంతమంది పరిశోధకులు రచించిన వైద్య గ్రంథములు, ఇప్పటి కాలపు పరిజ్ఞానముతో పోల్చితే చాలా తక్కువ స్థాయివి అని చెప్పటానికి చూసారు. ఒక ఆలోచన ప్రకారము ఇన్-యాంగ్ బాలెన్స్, కనీసము మూలికలకు సంబంధించినంత వరకు ప్రో-ఆక్సిడెంట్ మరియు యాంటీ-ఆక్సిడెంట్ బాలెన్స్ కు సరిపోయేలా ఉంటుంది. ఈ వివరణము అనేది ORACరేటింగ్ లు చేసిన చాలా పరిశోధనల తరువాత వేరు వేరు ఇన్ మరియు యాంగ్ మూలికల ద్వారా సమర్ధించబడింది.[66][67]

అమెరికాలో, ముందుగా స్థిర నివాసము ఏర్పరచుకున్నవారు ఐరోపా నుంచి తెప్పించబడిన మొక్కల మీదా మరియు అక్కడి భారతీయ జ్ఞానము మీద నమ్మకము కలిగి ఉండేవారు. ప్రత్యేకముగా బాగా పేరు పొందిన ఒక వైద్య సాధకుడు అయిన సామ్యుల్ థామ్సన్ బాగా పేరు పొందిన ఒక వైద్య విధానమును అభివృద్ధి పరచాడు. ఈ పద్ధతి ఆ తరువాత మరింత విస్తృత పరచబడి ఈ కాలపు ఫిజియాలజీ లోని విషయమును కూడా తనలోకి తీసుకుని మరియు ఒక క్రొత్త డిసిప్లిన్ ఫిజియోమెడికలిజాన్ని ప్రారంభించింది. మరొక జట్టు, ది ఎకేలేక్తిక్స్ లు సంప్రదాయ వైద్య ఉద్యోగములో ఒక క్రొత్త శాఖను కనిపెట్టారు మరియు వారు అప్పుడు పాదరసము మరియు రక్తము కారిపోతూ ఉండడము వంటి వాటితో కూడిన ప్రస్తుత వైద్య విధానమును ప్రక్కన పెట్టారు మరియు తమ వైద్యములో మూలికా వైద్యమును ప్రవేశ పెట్టారు. ఈ ఉద్దేశముతో ఆకృతి దాల్చిన అమెరికన్ మెడికల్ అస్సోసియేషన్ యొక్క క్రియలను ఈ రెండు జట్లు చివరకు దాటి వచ్చాయి. చెరుకీ వైద్యము మూలికలను ఆహారము, ఔషధములు మరియు విషములుగా విభజించింది మరియు రోగమును నయము చేయడానికి ఏడు మొక్కలను వైద్యములో వాడాలని తెలిపింది, చెరుకీ యొక్క మూలికా శాస్త్రవేత్త అయిన డేవిడ్ విన్స్టన్ ప్రకారము ఇది అధ్యాత్మికముగా మరియు మానసిక విషయములుగా కూడా నిర్వచించబడింది.[68]

భారతదేశములో, ఆయుర్వేద ఔషధము అనేది 30 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పదార్దముల కలయికగా ఉండడము వలన మరింత క్లిష్టమైనది, వాటిలో కూడా చెప్పుకోతగ్గ సంఖ్యలో పదార్దములు "రస విజ్ఞాన సంబంధ పద్ధతి"కి గురి అవుతాయి, మరియు ఇవి "వాత", "పిత్త" లేదా "కఫ ములు సంతులితముగా ఉండేలా చూడవలసి ఉంటుంది."[69]

తమిళనాడులో తమిళియన్లు వారి స్వంత వైద్య పద్ధతి కలిగి ఉన్నారు, ఇప్పడు అది బాగా పేరు పొందిన సిద్ధ మెడిసినల్ సిస్టంగా ఉంది. సిద్ద పద్ధతి పూర్తిగా తమిళ భాషలోనే ఉంది. ఇందులో శరీర నిర్మాణ శాస్త్రము నుంచి, రతి ("కోకోకం" అనేది రతిని గురించి విస్తారముగా వ్రాయబడిన పరిశీలనాత్మక గ్రంథము), మూలికల, ఖనిజ లవణముల మరియు ధాతు మిశ్రమముల వంటి వాటివరకు అన్నిటికి సంబంధించి 300,000 శ్లోకములు ఉన్నాయి, ఇవి ఈ రోజులలో వచ్చే జబ్బులకు కూడా నివారణ చూపించగలుగుతాయి. ఆయుర్వేదము సంస్కృతములో ఉన్నది, కానీ సంస్కృతము మాతృభాషగా నిజమునకు లేదు, అందువలన దీనిలోని ఔషధములు ఎక్కువగా సిద్ధ మరియు ఇతర ప్రాంత సంప్రదాయముల నుండి తీసుకోబడినవి.[70]

వీటితో పాటుగా మూలికల సంయోగమునకు సంబంధించి విలియం లేసస్సైర్ యొక్క ట్రియున్ ఫార్ములా వంటి క్రొత్త వాదములు ఉన్నాయి, ఇది పైథాగోరియన్ ఇమేజరీను చైనీయుల వైద్య ఆలోచనలతో కలిపి చేయబడినది మరియు తొమ్మిది మూలికల ఫార్ములాలను అనుబంధముగా కలిగి ఉంది, ఎండ పెట్టబడి లేదా సరిగ్గా పోషించబడి మూడు ముఖ్య శరీర భాగములపై మరియు మూడు కలిసి ఉన్న శరీర భాగములపై[ఉల్లేఖన అవసరం] ప్రభావము కలిగి ఉంటుంది. ఈ పద్ధతి పలుకుబడి కలిగిన వేలమంది అమెరికన్ మూలికా శాస్త్ర వేత్తలకు అతనే తన జీవిత కాలములో ది విలియం లే సస్సార్ ఆర్కైవ్[71] మరియు ది డేవిడ్ విన్స్టన్ సెంటర్ ఫర్ హెర్బల్ స్టడీస్ [72] వంటి వాటి ద్వారా శిక్షణ ఇచ్చాడు. వేరు వేరు రసాయనములు మూలికలలో ఒక ఔషధములో కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి. మూలికల లోని కొన్ని రసాయనములు పెరుగుదలను నిర్దేశించే హార్మోన్లుగా లేదా యాంటీ భయాటిక్స్ గా, పోషక విలువలు కలిగినవిగా మరియు విష ప్రభావమును విరిచేసేవిగా కూడా పని చేయవచ్చు.

చాలా సంప్రదాయ ఆఫ్రికన్ వైద్యములు ముందుగా పరిశోధనశాలలో చక్కగా పనిచేసాయి ఆ తరువాత జంతువులపై జరిపిన పరీక్షల లోను అవి విష పూరితము కావు అని నిర్దారించబడ్డాయి. గావో అని పిలవబడే ఒక మూలిక సాంప్రదాయ వైద్యములో వాడబడుతున్నది, ఇది నైజీరియా విశ్వవిద్యాలయము నకు చెందిన జోస్ అండ్ ది నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఫార్మాస్యూటికల్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్మెంట్ యొక్క పరిశోధకులు ఎలుకలపై ప్రయోగము చేసారు. ఆఫ్రికన్ జర్నల్ ఆఫ్ బయోటెక్నాలజీలో చేసిన పరిశోధన ప్రకారము, గావో విషము నకు సంబంధించిన పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించింది మరియు ప్రేరేపించబడిన జ్వరములు, డయేరియా మరియు శోధము వంటి వాటికి చక్కని ఔషధముగా ఉంది.[73]

తీసుకునే విధానములు[మార్చు]

ఒక మూలిక ఉత్పత్తి ఎంత తీసుకోవాలి అనే దానిపై కచ్చితముగా ఎలా తీసుకుంటున్నారు అనే విషయము యొక్క ప్రభావము ఉంటుంది. ఒక టిసనే అనేది ధ్రువ ప్రాంత భాగములను బాగా కలిగి ఉండవచ్చు, ఎందుకు అంటేనీరు అనేది ధ్రువములలో కరిగి పోయేది. అదే నూనె అనేది ధ్రువములు కాని వాటిలో కరిగేది మరియు అది ధ్రువములు కాని పదార్ధములను గ్రహిస్తుంది. ఆల్కహాల్ ఈ రెంటి మధ్య ఎక్కడో ఉంటుంది. మూలికలు తీసుకోవడానికి చాలా విధానములు ఉన్నాయి, వాటిలో:

  • టిన్క్చర్లు - ఎహినాసియా సారము వంటి ఆల్కహాలిక్ మూలికల సారములు. సాధారణంగా 100% స్వచ్ఛమైన ఇథనాల్ ను (లేదా 100% స్వచ్ఛమైన ఇథనాల్ ను నీటితో కలపడము) మూలికతో కలపడము వలన వస్తుంది. ఒక పూర్తి టింక్చర్ లో కనీసము 25% ఇథనాల్ ఉంటుంది (ఒక్కోసారి 90% వరకు ఉంటుంది.) [74] టింక్చర్ అనే పదము ఒక్కోసారి ఇథనాల్ కాకుండా వేరే ద్రావకములను వాడి చేసిన వాటికి కూడా వాడతారు.
  • మూలికల సారాయి మరియు ఎలిక్సర్లు - ఇవి మూలికల యొక్క ఆల్కహాలిక్ సారములు; సాధారణంగా ఇవి 12-38% శాతము ఇథనాల్[74]ను కలిగి ఉంటాయి, మూలికల సారాయి అనేది మూలికలను సారాయిలో నాన పెట్టడము ద్వారా వస్తుంది, అదే ఎలిక్సర్ అనేది మూలికలను స్పిరిట్ లలో (ఉదాహరణకు ., వోడ్కా, గ్రప్ప, వంటివి .) నాన పెట్టడము ద్వారా వస్తుంది.
  • టిసేన్లు - మూలికలను వేడి నీటిలో పెట్టడం ద్వారా వచ్చిన సీమ చేమంతి వంటి సంగ్రహములు.
  • డికాక్షన్లు - సాధారణంగా వ్రేళ్ళు లేదా బెరడును బాగా కాచడము వలన వచ్చిన సారము
  • మాసిరాటేలు - సుగంధ ఆకుపత్రి, వాము పువ్వు మొదలైన ఎక్కువ జిగురు పదార్ధము కలిగిన మొక్కలను చల్లటి ప్రాంతములో ఉంచడము. మొక్కలు చిన్న ముక్కలుగా చేయబడి చల్లటి నీటిలో పెట్టబడతాయి. ఆ తరువాత అవి అలాగే 7 నుంచి 12 గంటల పాటు వదిలి వేయబడతాయి (ఏ మూలిక వాడారు అనే దాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది). చాలా వాటికి కనీసము పది గంటలు ఉంచబడుతుంది.[74]
  • వెనిగర్ లు[[- టింక్చర్ల లానే తయారు చేయ బడతాయి, కేవలము ఒక్కటే తేడా, అది ఏమిటి అంటే ద్రావకముగా ఎసిటిక్ యాసిడ్]]ను వాడతారు.
  • దేహములో ఒక భాగమునకు సంబంధించినట్టి విషయములు:
    • సారవంతమైన నూనెలు - సారవంతమైన నూనె ల అనువర్తనము, సాధారణంగా ఒక సరుకు వాహనములో కరగ గలదు (చాలా సారవంతమైన నూనెలు చర్మమును మండించగలవు లేదా సూటిగా చర్మముపై వాడడానికి ఎక్కువ మోతాదు కలిగినవి అవుతున్నాయి-వేటిని ఆలివ్ నూనెలో కలిపి వాడుకోవడము లేదా ఇతర ఆహార సంబంధిత నూనే అయిన ఆల్మండ్ నూనేతో కలిపి వాడుకోవడము వంటివి దీనిని మంచి పై పుటగా చేస్తాయి.) [75]
    • లేపనములు, నూనెలు, విలేపములు, సారములు మరియు అంగ లేపనములు - ఎక్కువగా వాడబడే పై పూత మందులు వంటివి మూలికల నుంచి తీసుకోబడిన నూనెల యొక్క సారముగా ఉన్నాయి. మంచి ఆహారము స్థాయి నూనేను తీసుకుని అందులో కొన్ని వారముల నుండి కొన్ని నెలల పాటు ములికలను నాన వేసి ఉంచడము అనేది కొన్ని ఫైటో రసాయనములు ఆ నూనే లోకి సేకరించబడడానికి కారణము అవుతుంది. కాబట్టి నూనే లేపనములు, సారములు, అంగ లేపనములు లేదా అలాగే నూనే రూపములో కానీ పై పుటగా చక్కగా ఉపయోగపడుతుంది. మర్దనా చేయడానికి వాడే నూనెలు, యాంటీ బాక్టీరియల్ లేపనములు మరియు గాయాలు తగ్గేల చేసే లేపనములు ఇదే పద్ధతిలో తయారు చేయబడతాయి.
    • పిండి కట్లు మరియు గాయము పై కట్టే గాజు గుడ్డ కట్టు - ఎవరైనా ఒక పిండి కట్టు లేదా గాయము పై కట్టే గాజు గుడ్డ కట్టు వంటివి పూర్తిగా మూలికలను వాడుకుని కట్టు కావచ్చును (లేదా మొక్కలో సరైన భాగము కానీ) సాధారణంగా కొంచెం దంచి లేదా ఎండబెట్టిన లేదా కొంచెము నీటిలో ఉడక పెట్టిన ములికను సూటిగా కట్టు కొరకు బాండేజ్ లో కానీ లేదా బట్టలో కానీ వేసి లేదా అలానే కానీ కట్టుకోవచ్చు.
  • మొత్తము మూలికను తీసుకోవడము- ఇది ఎండి పోయిన వాటిని మూలికల పొడిగా తీసుకోవడము లేదా తాజా రసము (తాజా ఆకులు మరియు మొక్క యొక్క ఇతర భాగముల యొక్క రసము) ను తీసుకోవడము వలన కానీ సాధ్యము అవుతుంది.
  • షర్బత్లు - మూలిక నుంచి తీసుకోబడిన వాటిని షర్బత్ గా కానీ లేదా తేనెతో కలిపి కానీ తీసుకోవచ్చు. పంచదార అరవై ఐదు పాళ్ళు, 35 పాళ్ళ నీటితో మరియు మూలికలతో కలపబడుతుంది. అది మొత్తము అప్పుడు ఉడికించబడుతుంది మరియు మూడు వారముల పాటు నాన పెట్టబడుతుంది.[74]
  • సారములు - వీటిలో ద్రవ సారములు, ఎండు సారములుమరియు నెబులైజెట్ చేయబడినవి ఉంటాయి. ద్రవ సారములు అంటే టిన్క్చర్ కంటే తక్కువ ఇథనాల్ శాతము కలిగి ఉన్న ద్రవములు. ఇవి (సాధారణముగా) శూన్యములో డిస్టిలింగ్ చేయడము ద్వారా లభించిన టింక్చర్లు. పొడి సారములు అనేవి మొక్కల యొక్క పదార్ధములను ఆవిరి ద్వారా పొడి పదార్ధముగా మార్చబడినవి. అవి ఆ తరువాత మరింత కల్మషరహితముగా చేయబడి ఒక బిళ్ళ లేదా గుళిక ఆకారము లోకి తేబడతాయి.[74] ఒక నేబులిసెట్ అనేది ఒక గడ్డ కట్టించి ఎండ పెట్టబడిన సారము.
  • తైల మర్దనము క్రింద లోపలకు సువాసనలను పీల్చుకోవడము అనేది మానసికావస్థను మార్చే[76][77] ఒక పద్ధతిగా వాడుకోవచ్చు, సైన్స్ ఇబ్బందితో పోరాడడానికి వాడుకోవచ్చు లేదా దగ్గు తగ్గించుకోవడానికి[78][ఉల్లేఖన అవసరం] వాడుకోవచ్చు లేదా చర్మమును లోపలి దాకా శుభ్రము చేయడానికి (ఇలాంటి అప్పుడు పీల్చుకోవడము కాకుండా ఆవిరి పట్టండి)[ఉల్లేఖన అవసరం].
  • చర్మముపై తాజా మూలికల ముద్దను చక్కగా వ్రాయండి.
  • మూలికలను నూరండి మరియు నీటిలో వేసి కాచి మూలికల టీగా చేయండి.

ఔషధములుగా వాడబడుతున్న మొక్కల ఉదాహరణలు[మార్చు]

కొన్ని మూలికల వైద్యములు సరైన పరీక్ష లేని కారణముగా కావచ్చును, సరైన మంచి ప్రభావమును మానవులపై చూపలేవు.[79] చాలా అధ్యయనములు జంతువులలో కానీ లేదా పరీక్ష నాళములలో కానీ జరుపబడినవి, కాబట్టి బలమైన ఆధారముగా సమర్ధన చేయలేవు.

  • కలబంద సంప్రదాయముగా కాలిన గాయములు మరియు పుండ్లు తగ్గడానికి వాడబడుతున్నది.[80] ఒక క్రమానుసారముగా చేసిన రివ్యూ (1999 నుండి) పుండును తగ్గించడములో కలబంద యొక్క సామర్ధ్యం స్పస్టముగా తెలియడము లేదు అని తెలిపింది, ఆ తరువాతి రివ్యూలో (2007 లో) మొదటి మరియు రెండవ స్థాయిలో ఉన్న కాలిన గాయాలు తగ్గడానికి కలబంద సహకరిస్తుంది అని తెలపడానికి చాలా ఆధారములు ఉన్నట్లుగా తెలిపింది.[80][81]
  • పరీక్ష నాళికలో [82] మరియు చిన్న క్లినికల్ అధ్యయనములో కనిపెట్టబడిన దాని ప్రకారము ఆర్టిచొక్[[(సినారా కర్డున్క్యులస్ ) లు క్రొవ్వు తయారు అవ్వడమును తగ్గిస్తుంది అని తెలుస్తోంది.[83]]]
  • బ్లాక్ బెర్రీ (రుబుస్ ఫ్రూటికోసస్ ) ఆకు సౌందర్య ఉత్పత్తులు చేసేవారి దృష్టిని ఆకర్షించింది, ఎందుకు అంటే ఈ ఆకు చర్మము ముడుత పడేలా చేసే మెటల్లోప్రోటీన్స్ లో జోక్యము చేసుకుంటుంది.[84]
  • బ్లాక్ రాప్స్బెరీ (రుబుస్ ఒసిడేన్టలిస్) నోటి రాచ పుండు రాకుండా నివారించగలదు.[85][86][87]
  • బుఫోన్ (బుఫోన్ దిస్తిచ ) ఈ అత్యంత విష పూరిత మొక్క దక్షిణ ఆఫ్రికా సంప్రదాయ వైద్యములో మానసిక అనారోగ్యమును నయము చేయడానికి వాడబడుతుంది.[88] పరీక్ష నాళములలో మరియు బయట చేసిన పరిశోధనలలో అది మానసిక కుంగుబాటుకు వ్యతిరేకముగా ప్రభావము కలిగి ఉంది అని వివరముగా తెలిసింది.[89][90][91]
  • బుట్టార్బుర్ (పెటసైట్స్ హైబ్రిడాస్)
  • కలేన్ద్యుల (కలేన్ద్యులా అఫిసినాలిస్) అనేది సంప్రదాయముగా ఉదర సంబంధ వ్యాధులు మరియు మల బద్దకము వంటి వాటి నివారణకు వాడబడుతున్నది.[92] జంతువుల పై చేసిన పరిశోధనలలో కలేన్ద్యులా అఫిసినాలిస్ పూవుల నుంచి సేకరించబడిన ఆక్వియస్-ఈథనాల్ స్పస్మోలిటిక్ మరియు స్పస్మోజేనిక్ రెంటిపై ప్రభావము కలిగి ఉంది అని తెలుస్తోంది, కాబట్టి దీని యొక్క సంప్రదాయ ఉపయోగమునకు ఒక సాంకేతిక అన్వయమును ఇచ్చింది. రేడియేషన్ ద్వారా వచ్చిన చర్మ సంబంధ ఇబ్బందులపై ప్రభావము చూపించే విషయములో కలేన్ద్యులా సారము లేదా అంజనము పనిచేస్తుంది అని అనడానికి "కొంచెం సాక్షము" మాత్రమే ఉంది.[93][94]
  • కానబిస్, మెడికల్ కానబిస్ కూడా చూడండి.
  • క్రన్బెర్రీ (వాసినియం ఆక్సికోకోస్) తరచుగా కనిపిస్తున్న లక్షణములతో స్త్రీలలో వచ్చే మూత్ర నాళ సమస్యల నివారణకు బహుశా ప్రభావవంతముగా ఉండవచ్చు.[95]
  • ఎచినాసియా (ఎచినాసియా ఆన్గస్తిఫోలియా, ఎచినాసియా పల్లిడా, ఎచినాసియా పుర్పురియా ) ల నుంచి తీసుకోబడినవి రైనోవైరస్ జలుబుల తీవ్రత మరియు వచ్చే సమయమును నియంత్రించగలుగుతాయి; ఏది ఏమైనప్పటికీ, మందుల దుకాణములో వైద్యుని సలహా లేకున్నా ఇచ్చే మందుల కంటే సరైన మోతాదు తెలియాలంటే ఇంకా పరిశోధన అవసరము ఉంది.[96][97]
  • ఎల్దర్బెర్రీ (సంబుకాస్ నిగ్రా ), ఇది టైప్ A మరియు B ఇన్ఫ్లూయంజా నుంచి త్వరగా కోలుకోవడానికి ఉపయోగపడవచ్చు.[98] కానీ అది బహుశా అవియన్ ఇన్ఫ్లూయంజా విషయములో ప్రమాదకరము కావచ్చును, ఎందుకు అంటే వ్యాధినిరోధక వ్యవస్థ అతిగా ప్రేరేపించబడడము వలన వచ్చిన ప్రభావములు సైకోటిన్ కాస్కాడ్ చాలా ఎక్కువ ప్రేరేపించబడడానికి కారణము కావచ్చును.[99]
  • ఫీవర్ ఫ్యూ (చ్రిసన్థేమమ్ పార్తేనియం ) అనేది కొన్నిసార్లు పార్శ్వపు /2} తల నొప్పుల నివారణకు కొన్ని సార్లు వాడబడుతున్నది.[100] ఫీవర్ వ్యూ యొక్క చాలా అధ్యయనముల చాలా రివ్యూలు దాని యొక్క పనితీరు యొక్క గొప్పతనమునకు సరిపోయేంత ఆధారమును చూపించలేదు, కానీ ఈ మధ్య చేయబడిన RTC దానికి సరిపోయే ఫలితములను చూపింది [101][102][103]. ఫీవర్ వ్యూ పిండమునకు హానికరము కాబట్టి గర్భవతులకు ఇవ్వకూడదు.[104][105]
  • గావో (ఫైడ్హెర్బియా అల్బిడా ), పడమర ఆఫ్రికాకు చెందిన ఒక సంప్రదాయ మూలికా ఔషధము, ఇది అన్ని జంతువుల పరీక్షలలో చక్కగా నిలచింది.[106]
  • ఉల్లిగడ్డ (అల్లియం సటివం ) ఇది క్రొవ్వు యొక్క స్థాయిలను పూర్తిగా తగ్గించగలుగుతుంది.[107]
  • జర్మన్ చమోమైల్ (మాత్రికారియా చమోమిల్ల ) యాంటిస్పాస్మాడిక్, వ్యాకులతను అరికట్టేది, అతిగా వేడి రాకుండా అరికట్టేది మరియు కొన్ని యాంటీమ్యూటజెనిక్ మరియు క్రొవ్వుల స్థాయిలను తగ్గించినట్లుగా జంతువులపై చేసిన పరిశోధనలో తెలుస్తోంది.[108] పరీక్ష నాళికలలో జరిగిన పరిశోధనలలో చమామైల్ కొంచెం యాంటీ మైక్రోబయల్ మరియు యాంటీ ఆక్సిడెంట్ లక్షణములను మరియు ఎక్కువగా యాంటీ ప్లేట్లేట్ క్రియను మరియు కాన్సర్ కు వ్యతిరేకముగా తొలి స్థాయిలో ఫలితములను చూపింది.[109][110] పరీక్ష నాళికలలో చర్మైల్ యొక్క సార నూనే ఒక చక్కని యాంటీ వైరల్ ఏజెంట్ గా కనిపించింది, ఇది హెర్ప్స్ సింప్లెక్స్ వైరస్ టైప్ 2 (HSV-2) కు వ్యతిరేకముగా చక్కగా పనిచేసింది.[111]
  • అల్లము (జిన్గిబెర్ అఫ్ఫిసినేల్ ), ఇది నాలుగు రోజుల పాటు 250 mg గుళికలుగా తీసుకోవాలి, ఇది మానవుల పై చేసిన క్లినికల్ ట్రయల్ లో అలసటను మరియు గర్భావస్తలో వంతులను చెప్పుకో తగ్గ స్థాయిలో తగ్గించింది.[112]
  • గ్రేప్ఫ్రూట్ (నరింగేనిన్) దీనిలోని పదార్దములు ఊబకాయమును రాకుండా నిరోధించవచ్చు.
  • గ్రీన్ టీ (కమేలియా సైనెన్సిస్ ) లోని పదార్దములు వక్షోజ కాన్సర్ కణములు అతిగా పెరగకుండా చూస్తుంది[113] మరియు మచ్చలు త్వరగా తగ్గేలా చూస్తుంది.[114]
  • హిబిస్కాస్ సబ్దరిఫ్ఫా యొక్క గింజల నుంచి శుద్ధము చేసి సేకరించబడిన పదార్దములు కొంత యాంటీహైపర్టెన్సివ్, యాంటీ ఫంగల్ మరియు యాంటీబాక్టీరియల్ ప్రభావములను కలిగి ఉంటాయి. ఎలుకలలో చాలా కాలము ఈ మందును అతిగా తీసుకున్న తర్వాత జరిగిన నష్టము చూడడానికి తప్ప దీని విష ప్రభావమునకు సంబంధించి పరీక్షలు తక్కువగానే చేయబడ్డాయి.[115]
  • తేనె క్రొవ్వును తగ్గించగలుగుతుంది.[116] ఇది గాయములు మానడానికి కూడా ఉపయోగపడుతుంది.[117]
  • లెమన్ గ్రాస్ (సిమ్బోపోగోన్ సిట్రటస్ ), రోజు తాజా ఆకు రసము తీసుకుంటే, క్రొవ్వును తగ్గించింది మరియు ఆహారము తీసుకోని సమయములో ఎలుకలలో ప్లాస్మా లోని గ్లూకోజ్ స్థాయిని తగ్గించింది మరియు HDL క్రొవ్వుల యొక్క స్థాయిని పెంచింది. నిమ్మ గడ్డిని తీసుకోవడము అనేది ట్రైగ్లైసిరైడ్ స్థాయిలపై ఎలాంటి ప్రభావము కలిగి లేదు.[118]
  • మాగ్నోలియా
  • మీడోస్వీట్ (ఫిలిపెండ్యుల అల్మేరియా, స్పిరేయా అల్మేరియా ) ఇది చాలా రకముల యాంటీ-ఇన్ఫ్లమేటరీ మరియు యాంటీమైక్రోబియాల్ లక్షముల కొరకు సలిసైక్లిక్ ఆమ్లము ఉంది కాబట్టి వాడుకోవచ్చు. ఇది జ్వరములు మరియు వాపులు, నొప్పి నివారణకు, వ్రణములకు మరియు బాక్టీరియా పెరుగుదలను కట్టడి చేయడానికి ప్రభావశీలమైనది. ఇది 1652 లో నికోలస్ కల్పెపెర్ చేత వ్యాధి నిరోధక శాస్త్ర జాబితాలో పెట్టబడింది. 1838 లో, సలిసైలిక్ అమ్మ్లము ఈ మొక్క నుంచి వేరు చేయడానికి వీలు అయింది. ఆస్ప్రిన్ అనే పదము స్పిరిన్ నుండి వచ్చింది, ఇది మేడోస్వీట్ యొక్క అలాంటి పేరు స్పైరియా అల్మేరియా మీద ఆధారపడి వచ్చింది.[119]
  • మిల్క్ తిస్టిల్ (సిలిబం మరియనం ) నుంచి సేకరించబడినవి చాలా శతాబ్దముల వరకు "కాలేయమునకు సంబంధించిన మందు" గానే భావించారు.[120] ఈ మిల్క్ తిస్టిల్ నుంచి సేకరించిన వాటితో చేయబడిన మందు విషపూరితమైన రసాయనముల నుండి మరియు ఇతర మందుల ప్రభావము నుండి కాలేయమును రక్షిస్తుంది మరియు జబ్బున పడకుండా కాపాడుతుంది కూడా అని పరిశోధనలో వెల్లడి అయినది.[121]
  • మొరిండా సిత్రిఫోలియా (నాని) అనేది పసిఫిక్ మరియు కరేబియన్ దీవులలో నొప్పులు మరియు వాపులకు నివారణ కొరకు వాడుతున్నారు.[122] మానవుల పై చేసిన పరిశోధనలో అది కాన్సర్ రాకుండా చక్కగా నిరోధిస్తోంది అని తెలిసింది.[123]
  • నిగేల్ల సటివ (నల్ల జీలకర్ర) ఎలుకలలో నొప్పి నివారిణిగా పనిచేస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. ఈ ప్రభావమునకు కారణము అయిన మంత్రాంగము సరిగ్గా తెలియదు. పరీక్ష నాళికలలో జరిగే అధ్యయనములు యాంటీబాక్టీరియల్, యాంటీఫంగల్, యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ మరియు వ్యాధి నిరోధక వ్యవస్థ యొక్క పని తీరు యొక్క ప్రభావమును కూడా సమర్దిస్తాయి.[124][125][126][127][128][129][130][131][132][133][134][135] అయినప్పటికీ, కొన్ని రాన్దమైజ్ద్ డబుల్ బ్లైండ్ అధ్యయనములు ప్రచురింప బడ్డాయి.
  • ఒసియం గ్రాటిససిమం[136][137] మరియు టీ ట్రీ ఆయిల్ వంటివి నలుపు తగ్గించడానికి వాడబడతాయి.
  • ఒరేగనో (ఒరిగనం వల్గేర్ ) అనేది చాలా రకములైన మందులకు లొంగని బాక్టీరియా పై ప్రభావము చూపడానికి వాడబడుతుంది.[138]
  • పవ్పవ్ క్రిమి సంహారిణిగా (పేలు, పురుగులు వంటి వాటికి) వాడబడుతున్నది ., [139][140]
  • మిరియాల నూనె కష్ట పెడుతున్న పొట్ట కలిగిన వ్యక్తులకు చాలా ఉపయోగకరముగా ఉంది.[141][142]
  • ఫైటోలక్క లేదా పోక్వీడ్ లు పైకి పూతలాగా వాడుకోవచ్చును లేదా లోపలి తీసుకోవచ్చును. నలుపుదనమునకు మరియు ఇతర చిన్న ఇబ్బందులకు పై పూతల నివారణ అనేది వాడబడుతున్నది. ఇది టాన్సిల్ కండరములు వాయడము వంటి వాటికి, మింగడానికి సహాయపడే గ్రంథులకు సంబంధిన ఇబ్బందులకు మరియు బరువు తగ్గిపోవడము వంటి వాటికి వాడుకోవచ్చును.[ఉల్లేఖన అవసరం]
  • దానిమ్మ పండులో మరే ఇతర పండు రసములో కన్నా చాలా ఎక్కువగా ఎల్లగిటన్నిస్ ఉంటుంది. పునికల్జిన్, ఇది కేవలము దానిమ్మ పండులో మాత్రమే ఉండే ఒక ఎల్లగిటన్నిస్, ఇది ఇప్పటివరకు తెలిసి ఉన్నవాటిలో అత్యధిక కణముల బరువు కలిగి ఉంది.[143] ఎల్లగిటన్నిస్ లు గట్ ఫ్లోరా ద్వారా యురోలితిన్స్ గా మార్చబడతాయి, మరియు అవి ఎలికలలో కాన్సర్ కణములను నిరోధిస్తున్నట్లుగా తెలిసింది.[143][144]
  • రువోల్ఫియా సేర్పెంటైనా /0}, ఇది సరిగా వడ బడక పొతే చాలా ప్రమాదమునకు దారి తీస్తుంది[ఉల్లేఖన అవసరం], భారతదేశములో నిద్రలేమి నివారణకు, ఆత్రుత నివారణకు మరియు అధిక రక్తపోటు నివారణకు చాలా ఎక్కువగా వాడబడుతున్నది.[145]
  • రూఇబోస్ (అస్పలతాస్ లినేరిస్ ), దీనిలో పెద్ద సంఖ్యలో ఫినోలిక్ పదార్దములు ఉంటాయి, వాటిలో ఫ్లేవనాల్స్, ఫ్లేవోన్స్ మరియు డీహైడ్రోచలోకోన్స్ వంటివి ఉంటాయి.[146] రూఇబోస్ సంప్రదాయములో చర్మ సంబంధ ఇబ్బందులకు, ఎలర్జీలకు, ఆయసమునకు మరియు పిల్లలో మరల మరల వచ్చే పొట్టి కడుపు నొప్పికీ వాడతారు.[147] చక్కర వ్యాధి ఉన్న ఎలుకలలో చేయబడిన ఒక జంతు అధ్యయనములో, ఒక రూఇబోస్ యొక్క పదార్ధము అయిన అస్పలతిన్ క్లోమ బీత సేల్స్ లో ఇన్సులిన్ స్రావమును ఆపివేసి మరియు కందరముల టిష్యు లలో గ్లూకోజ్ ను పెంచి గ్లూకోజ్ యొక్క సమస్థితి వచ్చేలా చేసింది.[148]
  • రోజ్ హిప్స్ – చిన్న స్థాయిలో చేసిన అధ్యయనములలో రోసా కానినా యొక్క హిప్ లు ఆస్టియో ఆర్తరైటిస్ కు చేసే వైద్యములో మంచి లాభం చేకూర్చగలవు అని సూచిస్తున్నాయి.[149][150][151] రోజ్ హిప్ లు యాంటీ COX క్రియను చూపిస్తున్నాయి.[152]
  • సాల్వియా లవండుల్ఏఫోలియా ఇది జ్ఞాపక శక్తిని వృద్ది పరుస్తుంది.[153]
  • [154] సా ప్లమేట్టో BPH కొరకు వాడబడుతున్నది. ఈ విషయము కొన్ని అధ్యయనములలో సమర్ధించబడినది మరియు కొన్నిటిలో లేదు.[155]
  • శైటెక్ పుట్టగొడుగులు (లేన్తినాస్ ఎడోడ్స్ ) వచ్చేసి తినడానికి పనికి వచ్చేవి, వీటికి ఆరోగ్య పరమైన లాభములు ఉన్నట్లుగా తెలియ వచ్చింది, వాటిలో కాన్సర్ నిరోధక గుణములు కూడా ఉన్నాయి.[156] ప్రయోగ శాలలో జరిగిన అధ్యయనముల ప్రకారము శైటెక్ నుంచి సేకరించబడినవి కాన్సర్ వ్రణములను అపోప్ట్సిస్ ను అందించడము ద్వారా నిరోధిస్తున్నట్లు తెలిసింది. apoptosis.[156] నీటితో తీసుకున్నప్పుడు మరియు తాజా రసముగా శైటెక్ లను తీసుకున్నప్పుడు అవి పాథాగోనిక్ బాక్టీరియా మరియు శిలీన్ధ్రములకు వ్యతిరేకముగా యాంటీమైక్రోబయల్ క్రియను చూపిస్తున్నట్లుగా పరీక్ష నాళము లలో చూపిస్తున్నది.[157][158]
  • ఫైటోఈస్త్రోజేన్ను కలిగి ఉన్న సోయా మరియు ఇతర మొక్కలు (ఈస్త్రోజేన్ క్రియను కలిగి ఉన్న మొక్కల కణములు) (బ్లాక్ కోహోష్ వంటివి బహుశా సిరోటిన్ క్రియ) ను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి ఋతుక్రమము ఆగి పోయే దశలో చూపించబడే లక్షణముల విషయములో సహాయకారిగా ఉంటాయి.[159]
  • సెయింట్ జాన్ యొక్క వోర్ట్, చక్కటి ఫలితములను పొందింది, దీనివలన కొంచెం మరియు కొద్ది ఎక్కువ మానసికముగా దిగులు పడడం వంటి వాటిలో ప్లేసిబో కంటే ఎక్కువ ప్రభావవంతము అయినది అని కొన్ని క్లినికల్ ట్రయల్[160] లలో తెలుస్తోంది, కానీ సెయింట్ జాన్ యొక్క వోర్ట్ ప్లేసిబో కంటే మానసిక కుంగుబాటు[161] విషయములో చాలా ఎక్కువ ప్రభావము ఏమీ కలిగి లేదు అని కొన్నిటిలో తెలిసింది . కానీ, ఈ మధ్య జరిగిన క్లినికల్ ట్రయల్ లో మంచి ఫలితములు [162][163][164] వచ్చాయి కానీ అవి అంతగా విలువైనవి కావు.[165] 2004 లో జరిగిన మెటా-ఎనాలిసిస్ ఈ మంచి ఫలితములు అనేవి ప్రచురణ ద్వారా[166] వచ్చాయి అని కానీ ఆ తరువాత వచ్చిన వివరణలు ఇంకా ఎక్కువ మంచిగా ఉన్నాయి.[167][168] డి కోచ్రెన్ డేటాబేస్ సెయింట్ జాన్ వోర్ట్ అధ్యయనము యొక్క మానసిక సమాచారము అర్ధము కాకుండా మరియు వ్యతిరేకముగా ఉన్నది అని హెచ్చరిక చేసింది.[169]
  • దురద గొండి కొన్ని ప్రత్యేక సందర్భములలో బెనిఫ్న్ ప్రోస్టటిక్ హైపర్ప్లాసియా[170] మరియు ఆస్టియో ఆర్తరైటిస్ వలన వచ్చే నొప్పులకు వాడవచ్చు అని కొన్ని క్లినికల్ ట్రయల్ లు తెలిపాయి.[171] పరీక్ష నాళములలో చేసిన పరీక్షలు వాపులు రాకుండా ఉండే క్రియలను చూపాయి.[172] ఎలుకల పై చేసిన ఒక అధ్యయనములో, వేలాడే దురద గొండి LDL కొలెస్ట్రాల్ ను మరియు మొత్తము కొలెస్ట్రాల్ ను బాగా తగ్గించి నట్లు కనుగొన్నారు.[173] మరొక అధ్యయనము ప్లేట్లేట్ లు ఒకే చోట కూడడమును తగ్గించి వేసింది.[174]
  • ఉమ్చ్కలోఅబో (ప్పెలర్గోనియం సైడోఇడ్స్ ) : ఒక కంట్రోల్డ్ ట్రయల్[175]లో చాలా ఎక్కువ శ్వాస నాళముల వాపు వచ్చిన సందర్భములలో బాగా పనిచేసినట్లు తెలియ వచ్చింది మరియు జర్మనీలో[176] దీని యొక్క వాడకమునకు అనుమతి లభించింది.
  • వలెరియన్ యొక్క వేరు నిద్రలేమి నివారణకు వాడుకోవచ్చును. క్లినికల్ ట్రయల్ లలో మంచి, చెడు రెండు ఫలితములు కలిసి వచ్చాయి మరియు పరిశోధకులు చాలా క్లినికల్ ట్రయల్ లు సరిగా చేయబడలేదు అని తెలిపారు.[177][178][179]
  • వనిల్లా
  • విల్లో బార్క్ (సలిక్స్ ఆల్బా ) లలో సలిసైలిక్ ఆమ్లము మరియు టన్నిన్ లు ఉన్నందుకు అవి చాలా రకముల వాపులకు మరియు యాంటీ మైక్రోబియల్ ల కొరకు వాడబడుతున్నది. ఇది దాదాపు 6000 సంవత్సరములుగా ఉపయోగించబడుతున్నది మరియు దిస్కోరైడ్స్ చేత తొలి శతాబ్దము AD లో వివరించబడింది.[119]

భద్రత[మార్చు]

పెద్ద సంఖ్యలో మూలికలు ప్రతికూల ప్రభావమును కలిగిస్తాయి అని భావించబడుతున్నది.[5] ఇంకా, "కలిసి పాడు చేయడము,సరిగ్గా పాళ్ళు తీసుకోకపోవడము లేదా ఆ మొక్కను గురించి లేదా మందు ఎలా పని చేస్తుంది అనే దానిని గురించి సరైన అవగాహన లేక పోవడము వంటివి ప్రతికూల ప్రాభవములకు దారి తీస్తాయి, కొన్నిసార్లు అవి ప్రమాదములకు, మరణములకు కూడా కారణమూ అవ్వవచ్చు[6]". ఒక మొక్కను ఔషధముగా వాడదానికి ముందు దాని యొక్క భద్రత మరియు సామర్ధ్యములను నిరూపించడానికి సరైన డబుల్ బ్లైండ్ క్లినికల్ ట్రయల్స్ చేయవలసి ఉంటుంది.[180] చాలా మంది వాడకందారులు మూలికల ఔషధములు "సహజము" అయినవి కాబట్టి అవి సురక్షితము అని నమ్ముతున్నప్పటికీ, మూలికల ఔషధములు మరియు రసాయనిక మందులు కలిసి రోగికి విషము అవ్వవచ్చు. మూలికల ఔషధములు చాలా పెద్ద స్థాయిలో కల్తీకు గురి అవ్వవచ్చు మరియు వాటి సామర్ధ్యము ఇంకా తెలియబడని మందులచే తెలిసిన వాటి స్థానము తెలిసో తెలియకో కూడా భర్తీ చేయబడవచ్చు.[79]

ప్రమాణములను పాటించడము మరియు మోతాదు యొక్క స్వచ్ఛత కూడా యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో తప్పనిసరి కాదు, కానీ ఒకేలా ఉండడము కొరకు చేసిన ఉత్పత్తులు కూడా ఒక మొక్కలోనే ఉన్న బయో కెమికల్ తేడాల వలన మారుతుంది.[181] మొక్కలు తమను తాము పరాన్న జీవుల నుండి రక్షించుకోవడము కొరకు బయటకు పంపించే రసాయనములు కూడా ఒక్కోసారి మానవులకు విషప్రాయము కావచ్చును. ఉదాహరణకు చాలా విషప్రాయము అయిన మూలికలలో కొన్ని హెమ్లాక్ మరియు నైట్ షేడ్ వంటివి ఉన్నాయి.[182] అవి మామూలు ప్రజలకు మూలికలుగా అందుబాటులో ఉంచారు, ఎందుకు అంటే వాటి వలన వచ్చే అనర్ధములు బాగా తెలుసు కాబట్టి, కొంత వరకు చాలా పెద్దది మరియు వర్ణ భరితము అయిన ఐరోపా యొక్క చరిత్ర, దానితో సంబంధము ఉన్న "శూన్యము", " ఇంద్రజాలము" మరియు "కుట్ర" ల వలన కూడా బయటకు రానివ్వరు.[183] తరచుగా కానప్పటికీ, మూలికా వైద్యము బాగా ఎక్కువగా వాడబడినప్పుడు అప్పుడప్పుడు ప్రతికూల ఫలితములు నమోదు చేయబడ్డాయి.[184] కొన్ని అసహ్యమైన సందర్భములలో కూడా జరిగిన పనులను మూలికలు తినడము వలన జరిగింది అని కలుపుతారు. ఒక పెద్ద పొటాషియం దిప్లీషన్ కేస్ కూడా బాగా అతి మధురము తీసుకోవడము ద్వారా వచ్చింది అని అన్నారు [185] మరియు మూలికా శాస్త్రవేత్తలు దీని యొక్క వాడకము మంచిది కాదు అని భావించి మానివేశారు. కాలేయం పాడై పోయిన సందర్హము బ్లాక్ కోహోష్ వలన వచ్చింది అని ఒకసారి అన్నారు.[186] కొన్ని అధ్యయనములు గర్భిణీ స్త్రీల భద్రత పై ఉన్నాయి, [187][188] మరియు ఒక అధ్యయనములో దానికి తోడుగా లేదా మరొక మందు తీసుకోవడము అనేది 30% గర్భము కొనసాగే అవకాశము తగ్గిపోతుంది అని మరియు సంతానము కొరకు తీసుకునే వైద్యములో బ్రేక్ అవకాశము తగ్గిపోతోంది.[189] కారణము-ప్రభావముల మధ్య సంబంధము కలిగిన చెడు ఫలితములు చూపే మూలికా వైద్యములలో యేకొనైట్ ఉన్నది, ఇది న్యాయపరముగా నియంత్రణ ఉన్న ఔషధము, ఆయుర్వేదిక నివారణ ఉపాయాలు, చీపురు, చపర్రాల్, చైనీయుల మూలికల కలగలుపులు, కంఫ్రీ, కొన్ని ప్రత్యేకమైన రుచులు కలిగియన్ మూలికలు, జేర్మందర్, గుయర్ గమ్, అతి మధురము యొక్క వేళ్ళు మరియు పెన్నీ రాయల్ లో ఉన్నాయి.[190] ఎక్కువ స్థాయిలో హాని కలిగి ఉండి, ఎక్కువ కాలము తీసుకుంటే ప్రతికూల ఫలితములు చూపించే మూలికలలో, కేవలము మూలికా శాస్త్రవేత్తలకు తప్ప మిగతావారికి అంతగా తెలియని జిన్సింగ్ తో సహా ఉన్నాయి, ప్రమాదకరమైన వాటిలో గోల్దేన్సీల్, మిల్క్ థస్టిల్, సునాముఖి ఆకు వంటివి ఉన్నాయి, వీటికి బదులుగా వైద్యులు కలబంద రసము, కస్కరా సగ్రద బార్క్, సా పల్మేత్తో, వలెరియన్, యూరోపియన్ యూనియన్ లో నిషేధించబడిన కవా, సెయింట్ జాన్ యొక్క వోర్ట్, ఖాట్, బుక్తారన్ యొక్క బారక్ మరియు బెర్రీ, తమలపాకులు, నిషేధించబడిన ఎఫేద్రా మరియు గుయారానా వంటివి ఉన్నాయి.[6]

మూలికలు మరియు ఇతర మందుల మధ్య చాలా రకములుగా ఉంటాయని తెలపబడుతున్న కలిసి పని చేయడము గురించి కూడా చాలా ప్రశ్నలు తలెత్తుతున్నాయి.[6] వైద్యునితో సంప్రదించి మూలికల మందుల వాడకము గురించి సరిగ్గా తెలుసుకోవాలి, ఎందుకు అంటే కొన్ని మూలికల మందులు ఇతర రసాయనిక మందుల దుకాణములో మాములుగా దొరికే మందులతో పాటుగా వాడినప్పుడు చాలా పెద్ద ప్రతికూల ప్రభావమును చూపే అవకాశము ఉన్నది, కాబట్టి రోగి తాను వాడుతున్న అన్ని మందుల పూర్వాపరాలు వైద్యునికి తెలిపి తీరాలి.

ఉదాహరణకు, ఒక రసాయనిక మందు రక్త పోటు తగ్గించడానికి తీసుకుంటూ, అదే ఫలితము కొరకు మూలిక మందు తీసుకుంటే రక్తపోటు దారుణముగా పడి పోయే అవకాశము ఉంది. కొన్ని మూలికలు రక్తము గడ్డ కట్టడము తగ్గించడానికి వాడే పదార్ధముల పని తీరును విపరీతముగా కూడా పెంచగలవు.[191] కొన్ని మూలికలు మరియు కొన్ని సాధారణంగా వాడబడే పండ్లు కలిసి మందుల జీవ క్రియకు అత్యంత అవసరమైన ఎంజైమ్ అయిన సైటోక్రోం యొక్క పనితీరు పై ప్రభావము చూపిస్తాయి.[192]

పేరు గురించి అస్పష్టత[మార్చు]

మూలికలకు ఉన్న ఒకేలాంటి పేర్లు (పల్లెటూరి వర్గీకరణ) అనేది శాస్త్రీయ వర్గీకరణ లోని తేడాలకు సరిపోయేలా ఉండక పోవచ్చును, మరియు ఒకే (లేదా ఒకేలాంటి) పేరు వేరు వేరు ప్రభావములు కలిగిన వేరు వేరు జాతుల మొక్కలను ఒక తాటికి కట్టి వేయవచ్చు.

ఉదాహరణకు, 1993 లో బెల్జియంలో, వైద్యులు ట్రెడిషినల్ చైనీస్ మెడిసిన్ (TCM) మూలికలను వాడి బరువు తగ్గడానికి మందు తయారు చేసారు. ఒక మూలిక (స్టెఫానియా టేత్రఆంధ్ర ) స్థానములోకి మరొక మూలిక (అరిస్తోలాచియా ఫన్గ్చి), దీని పేరు చైనీస్ లో కూడా మొదటి దాని లానే ఉంటుంది, అది వచ్చింది. కానీ ఇందులో మూత్ర పిండములను అధికముగా ఇబ్బంది పెట్టగల విషములు అరిస్టోలోచిక్ ఆమ్లములు ఎక్కువగా ఉంటాయి; దీని వలన 105 మూత్ర పిండముల పని తీరు పాడు అయింది.[193][194]

గమనించవలసిన విషయము ఏమిటి అంటే TCM లో వాడబడిన మందు బరువు తగ్గించడానికి వాడేది కాదు మరియు ఎక్కువ సమయము ఇవ్వకూడదు. చైనీస్ వైద్యములో ఈ మూలికలు బాగా కీళ్ళ నొప్పులు మరియు నీరు చేరటం వంటివి ఉన్నప్పుడు వాడబడతాయి.[195][196][197]

ఈ కారణముగా, పడమర ప్రాంత మూలికా శాస్త్ర వేత్తలు వారి వృత్తిలో బైనామియల్ పరిభాషనువాడుతున్నారు.

ప్రభావవంతము[మార్చు]

రన్నింగ్ టోటల్ ఆఫ్ ది నంబర్ ఆఫ్ రీసెర్చ్ పేపర్స్ లిస్టెడ్ ఆన్ పబ్ మేడ్ ఫ్రం 1990-2007 కంటైనింగ్ ది వర్డ్ "ఫిటోథెరపీ".

ఔషధములను పరీక్షించే గొప్ప ప్రమాణములతో తిరిగి పరీక్షించబడ్డాయి, చిన్న స్థాయి, రాన్డమైజ్ద్, డబుల్ బ్లైండ్ పరీక్షలు జరుపబడ్డాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం] 2002 లో ది U.S. నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ కాంప్లిమెంటరీ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ మెడిసిన్ ఆఫ్ ది నేషనల్ ఇన్స్తిట్యూట్స్ ఆఫ్ హెల్త్ క్లినికల్ ట్రయల్స్కు నిధులు సమకూర్చి పెట్టి ఔషధ మూలికల ప్రభావమును పరీక్ష చేయమని కోరింది.[198] 2010 లో జరిగిన 1000 మొక్కల సర్వే లో, 356 మొక్కలు వాటి "ఫార్మకోలాజికల్ క్రియలు మరియు వైద్య అప్లికేషన్" లకు సంబంధించిన వివరము క్లినికల్ ట్రయల్ పూర్తి అయిన తరువాత ప్రచురింపబడి ఉన్నాయి మరియు 12% మొక్కలు పడమర ప్రాంత మార్కెట్ లో అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ వాటి ధర్మముల గురించి "గొప్ప అధ్యయనములు ఏమీ లేకుండా ఉన్నాయి".[199]

పరీక్ష నాళములలో, జంతువుల పై మరియు చిన్న స్థాయి క్లినికల్ టెస్ట్ లలో చాలా మూలికలు మంచి ఫలితములను చూపాయి, [200] కానీ మూలికా వైద్యము పై చేసిన చాలా అధ్యయనములు మంచి ఫలితములను చూపలేదు.[201] మూలికా వైద్యము పై చేస్తున్న ట్రయల్ ల నాణ్యతలో చాలా లోపాలు ఉన్నాయి మరియు నాణ్యత మారుతూ ఉన్నది, చాలా ప్రయత్నాలలో అసలు విషయమునకు సంబంధించిన వైద్యము చేయాలన్న ఆలోచన లేకుండా ఉన్నది అని లేదా బ్లైన్దింగ్ అనేది సరిగ్గా అయినదా లేదా అనే విషయము పై ప్రశ్న ఉదయిస్తోంది.[202] కొన్ని రాన్డమైజ్ద్, డబుల్-బ్లైండ్ చేసి చేసిన పరీక్షలు వైద్య ప్రచురణల దృష్టిలో పడ్డాయి మరియు ఏ పద్ధతి ఆధారముగా వారు వీటిని చేసారు లేదా వాటి వివరణ గురించి ప్రశ్నలు లేవనెత్తబడ్డాయి. అలాగే, తోటి వారిచే చక్కగా సరిచూడబడే జర్నల్ ఆఫ్ డి అమెరికన్ మెడికల్ అసోసియేషన్ వంటి వాటిలో వచ్చిన అధ్యాయముల వివరములు కేవలము మూలికలకు సంబంధించిన వాటిలో వచ్చిన వాటికంటే ఎక్కువ విలువను పొందాయి.

ఒక అధ్యయనము వేరొక వైద్య విధానమును తెలిపే ప్రచురణలు ఎక్కువగా మంచి ఫలితములతో ఉన్నవాటిని ప్రచురించాయనీ మరియు వాటిని చేసిన విధానము అంతగా మంచి ఫలితములు రాని వాటికంటే చక్కగా చేయలేదని తెలిపే నాన్-ఇంపాక్ట్ ఫాక్టర్ ను కనిపెట్టింది. మంచి ప్రభావము కలిగిన ముఖ్య వైద్య పత్రికలు ఒకే సంఖ్యలో మంచి లేదా చెడు ఫలితములను కలిగి ఉన్న వాటి వివరములను ఇస్తున్నాయి. ఎక్కువ ప్రభావము కలిగిన పత్రికలలో కూడా, మంచి ఫలితములు వచ్చిన ట్రయల్ లు కూడా, చెడ్డ ఫలితములు వచ్చిన వాటి కంటే కూడా సరిగా నిర్వహించనివి ఉన్నాయి.[201] మరొక అధ్యయనము మూలికా వైద్యము కొరకు చేసే క్లినికల్ ట్రయల్ లు అలాంటి ఇతర ట్రయల్స్ కు ఏమాత్రము తీసిపోవు అని తెలిపింది.[203] కానీ, ఈ ట్రయల్ మాచ్ద్ పైర్ డిజైన్ ను వాడింది మరియు నియంత్రణలో లేని అన్ని మూలికల ట్రయల్ లను తీసివేసింది, ఒక ప్లేసిబో కానీ లేదా రాండమ్ చేయడము కానీ లేదా పరోక్షముగా రాండంగా తీసుకోవడం కానీ చేయలేదు.

మూలికా శాస్త్ర వేత్తలు ముఖ్యమైన అధ్యయనములు చారిత్రాత్మక సమాచారమును తగినంతగా వాడుకోవడము లేదు అనే భూమిక పై విమర్శిస్తారు, ఆ సమాచారము అంతకు పూర్వము మరియు ప్రస్తుతము [2] కూడా ఔషధములను కనిపెట్టడములో మరియు అభివృద్ధి పరచడములో కూడా ఉపయిక్తముగా ఉండేది. వారు ఆ సంప్రదాయమును కలిగి ఉండి తద్వారా సరైన మోతాదు, జాతులు, ఏ సమయములో ఇవ్వాలి మరియు ఎవరికి ఇవ్వాలి అనే విషయములలో మార్గదర్శనం చేస్తుంటారు.[204]

ఎంత మోతాదులో ఇవ్వాలి అనేది మాములుగా మూలికా ఔషధములలో కనిపించే ఒక సమస్య; వేరే మందులు చాలా ఎక్కువగా మోతాదు, పనితీరు మరియు సురక్షతల పై పరీక్షించబడగా (ముఖ్యముగా శరీరము బరువు, మందులు ఒక దానితో ఒకటి కలిసి పని చేసే తీరు వంటి విషయములలో .), చాలా మూలికల మందులకు కేవలము కొన్ని మోతాదులు మాత్రమే మార్కెట్ లో అందుబాటులో ఉన్నాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం] ఇంకా, ఒక సంప్రదాయ ఫార్మకోలాజికల్ దృష్టితో చూస్తే, చాలా రకములైన మూలికలు ఒకేసారి తీసుకోవడం వలన సరైన మోతాదు అనేది మరియు మందు యొక్క నాణ్యత కూడా మాములుగా చెప్పడము వీలు కాదు, ఎందుకు అంటే కొన్ని శాంపుల్ లు కొద్దిగా ఎక్కువ లేకా తక్కువ చురుకుగా ఉండే పదార్ధమును కలిగి ఉండవచ్చు.

చాలా రకముల ప్రమాణముల పద్దతలను మూలికల కొరకు వాడవచ్చు. ఒకటి అసలు ద్రావణము లోకి తీసుకున్న మూల పదార్దముల శాతము. కానీ, ఒకే మొక్క నుంచి తీసుకున్న వేరు వేరు శాంపుల్ లు కలిగి ఉండే రసాయనిక పదార్ధము యొక్క నిష్పత్తి కూడా వేరుగా ఉంటుంది. ఈ కారణము వలన, థిన్ లేయర్ క్రొమటోగ్రఫీ అనేది కొన్నిసార్లు వాటిని పెంచేవారు దానిని వాడే ముందుగా విషయము ఎంత ఉన్నదో తెలుసుకోవడానికి వాడతారు. మరొక పద్ధతి ఒక గుర్తుగా పని చేసే రసాయనము పై ప్రమాణము పెట్టడము.[205]

ప్రమాణములు మరియు నాణ్యత యొక్క నియంత్రణ[మార్చు]

మూస:Sources ఒక ప్రాంతములో ప్రమాణములు పాటించేలా చేయడము అనేది EU మరియు USA లో ఎప్పుడూ గొడవలు అయ్యే విషయముగానే ఉంది. వర్ణమాల పూర్తి అయ్యేవరకు, కొంతమంది మూలికా శాస్త్రవేత్తలు సంప్రదాయ వైద్యములు చాలా చరిత్ర కలిగి ఉన్నాయి అని వాదిస్తారు మరియు మిగతా వాటిలా అంత స్థాయిలో వాటి సురక్షత పై జీనోబయటిక్ వంటి పరీక్షలు ఒక పదార్ధముగా కానీ లేదా వేరు వేరు వాటిని ప్రత్యేకముగా కలిపినప్పుడు కానీ అవసరము లేదు అని అంటారు.[ఉల్లేఖన అవసరం] వేరే వాళ్ళు కొంతమంది, న్యాయ శాస్త్రము తెలిపిన విధము నాణ్యతా ప్రమాణములకు సంబంధించిన పరీక్షలు, అర్హత కలిగిన వైద్యుని చే మందులు సూచించబడడము వంటివాటిని సమర్ధిస్తారు.[ఉల్లేఖన అవసరం] కొంతమంది వృత్తి రీత్యా మూలికా వైద్యులు అయిన వారు మూలికల ఉత్పత్తులకు ఒక విభాగముగా రెగ్యులేషన్ ఉండాలి అని తెలుపుతున్నారు.[206] ఇంకా కొంతమంది సరైన స్థాయిలో పరీక్షలు జరపబడడము అనేది అవసరమే కానీ, వాటిని తామే జరుపుకోగలమనీ ప్రభుత్వము యొక్క జోక్యము అనవసరము అనీ నమ్ముతున్నారు.[207] మూలికల పదార్దముల యొక్క న్యాయపరమైన విషయములు ఒక్కో దేశములో ఒక్కోలా ఉంటాయి.

EU లో, మూలికల మందులు ఇప్పుడు ది యురోపియన్ డైరెక్టివ్ ఆన్ ట్రెదిషినల్ హెర్బల్ మెడిసినల్ ప్రొడక్ట్స్ రెగ్యులేషన్ లో ఉన్నాయి.

యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో, చాలా మూలికల వైద్యములు ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ ఎడ్మినిస్ట్రేషన్ వారి డయటరీ సప్లిమెంట్స్ యొక్క రెగ్యులేషన్ లో నడుస్తున్నాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం] దీని పరిధిలో పడే ఈ ఉత్పత్తుల తయారీదారులు వాటియొక్క సురక్షత మరియు పని తీరు గురించి రుజువు చేసుకోవలసిన అవసరము లేదు, అయినప్పటికీ అది కనుక హానికరము అని తెలిస్తే FDA వెనుకకు తీసుకోగలదు.[208][209]

ది నేషనల్ న్యూట్రీషినల్ ఫుడ్స్ అసోసియేషన్, ఈ పరిశ్రమ యొక్క పెద్ద వ్యాపార సంస్థ, 2002 నుంచి ఆ ఉత్పత్తులను పరీక్ష చేయడము మరియు అందులోని సభ్యుల ఫాక్టరీ యొక్క పరిస్థితులు, వారికీ GMP ([68] గుడ్ మానుఫాక్చరింగ్ ప్రాక్టీసెస్[68]) ను ఉంచగలిగే అధికారము ఇవ్వడము. వారి ఉత్పత్తులపై సరైనవే అని తెలిపే సీల్ వేయడం వంటివి చూసుకుంటుంది.

UK లో, ఓవర్ ది కౌంటర్ తీసుకోబడిన మూలికల మందులను అనుబంధములు అని US లో లాగానే అంటారు.[ఉల్లేఖన అవసరం]. ఒక అర్హత కలిగిన "మూలికల వైద్యుని" వద్దకు వెళ్ళిన తరువాత, అతను చూసి సూచించిన మూలికల మందులను ఔషదములు అని అంటారు.

ఒక మూలికా వైద్యుడు మదుల దుకాణాలలో దొరకని కొన్ని మందులను వ్రాయవచ్చు, అవి షెడ్యుల్ III ఆఫ్ ది మెడిసిన్స్ యాక్ట్ /0}[ఉల్లేఖన అవసరం] క్రిందకు వస్తాయి. ఇక ముందు UK లో మూలికల ఉత్పత్తుల గురించి రాబోయే న్యాయములు వచ్చేసి ఆ మూలికల ఉత్పత్తులు నాణ్యతా ప్రమాణములను అనుసరించి ఉన్నాయి అని తెలిపేలా ఉంటాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం]

కన్నబిస్ వంటి కొన్ని మూలికలు చాలా దేశములలో నిర్ద్వందముగా నిషేధించబడ్డాయి. 2004 నుంచి, ఒక ఆహార పదార్ధముగా ఎఫేద్ర యొక్క అమ్మకములు యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ ఎడ్మినిస్ట్రెషన్ చేత నిషేధించబడినది మరియు యునైటెడ్ కింగ్డంలో షెడ్యుల్ III యొక్క నియంత్రణలో ఉంటుంది.[210]

నాశనము అయ్యే ప్రమాదము[మార్చు]

"50% కంటే ఎక్కువ మందులు మొదటగా మొక్కలలో కనిపెట్టబడిన రసాయనముల ద్వారా తయారు చేయబడినవి కాబట్టి,"[211] బొటానిక్ గార్డెన్స్ కన్జర్వేషన్ ఇంటర్నేషనల్ (ఇది 120 దేశములలోని బొటానిక్ గార్డెన్ లకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది ) ల నుంచి వస్తున్న ఒక 2008 నివేదిక ఇలా హెచ్చరించింది "కాన్సర్ మరియు HIV వంటి వాటికీ వైద్యము చేయడము అనేది అవి కనిపెట్టడానికి ముందుగానే ప్రమాదకరము'." వారు 400 ల ఔషధ మొక్కలు అతిగా సేకరించబడడము వలన లేదా అడవులను కొట్టి వేయడము వలనా అంతరించి పోయే పరిస్థితిలో ఉన్నాయి అని కనిపెట్టారు, దీనివలన భవిష్యత్తులో వైద్యము ప్రశ్నార్ధకముగా మరియు భయపెట్టేదిగా తయారు అయ్యింది. వాటిలో యెవ్ ట్రీలు (కాండము కాన్సర్ మందులో వాడబడుతుంది) పస్లితక్సెల్) ; హూడియా (నమీబియా నుంచి, బరువు తగ్గించే మందులకు అత్యంత అవసరము అయినది) ; సగము కంటే ఎక్కువ మంగోలియన్లు (చైనా మందును దాదాపు 5,000 సంవత్సరములు కాన్సర్ తో యుద్ధము చేయడానికి, మతిమరుపుకు మరియు గుండె జబ్బులకు వాడారు) ; మరియు ఆటం క్రోకస్ ( గౌట్ కొరకు ). వారి నివేదిక ఇలా చెప్పింది " ఐదు బిలియన్ల ప్రజలు ఇప్పటికీ సాంప్రదాయ మొక్కలపై ఆధారపడిన మందులను తమ ఆరోగ్యము యొక్క రక్షణ కు మొదటి రూపముగా నమ్మకము కలిగి ఉన్నారు.[211]

ఇవి కూడా చుడండి[మార్చు]

సూచికలు[మార్చు]

  1. ఆచార్య, దీపక్ అండ్ శ్రీవాస్తవ అన్షు (2008): ఇండిజీనియాస్ హెర్బల్ మెడిసిన్స్ : ట్రైబల్ ఫార్ములేషన్స్ అండ్ ట్రెడిషినల్ హెర్బల్ ప్రాక్టీసెస్, ఆవిష్కార్ పబ్లిషర్స్ డిస్ట్రిబ్యూటర్, జైపూర్-ఇండియా. ISBN 978-81-7910-252-7. pp 440.
  2. 2.0 2.1 2.2 Fabricant DS, Farnsworth NR (2001). "The value of plants used in traditional medicine for drug discovery". Environ. Health Perspect. 109 Suppl 1: 69–75. PMC 1240543. PMID 11250806. Unknown parameter |month= ignored (help)
  3. Lai PK, Roy J (2004). "Antimicrobial and chemopreventive properties of herbs and spices". Curr. Med. Chem. 11 (11): 1451–60. PMID 15180577. Unknown parameter |month= ignored (help)
  4. Tapsell LC, Hemphill I, Cobiac L; et al. (2006). "Health benefits of herbs and spices: the past, the present, the future". Med. J. Aust. 185 (4 Suppl): S4–24. PMID 17022438. Unknown parameter |month= ignored (help); Explicit use of et al. in: |author= (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  5. 5.0 5.1 Talalay, P; Talalay, P (2001). "The importance of using scientific principles in the development of medicinal agents from plants". Academic medicine : journal of the Association of American Medical Colleges. 76 (3): 238–47. PMID 11242573.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 Elvin-Lewis, M. (2001). "Should we be concerned about herbal remedies". Journal of Ethnopharmacology. 75 (2–3): 141–164. doi:10.1016/S0378-8741(00)00394-9. PMID 11297844. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  7. Greener, Mark (2005). "Drug safety on trial". EMBO reports. 6 (3): 202–4. doi:10.1038/sj.embor.7400353. PMC 1299263. PMID 15741969.
  8. "Adverse Drug Event (ADE) related Medical Emergency Department visits and hospital admissions: a prospective study from a North Indian Referral Hospital". Journal of Clinical and Dianostic Research. 2 (1): 600–604. 2008. ISSN 0973-709X. Unknown parameter |month= ignored (help)
  9. Blockman, Marc (2009). "Adverse drug reactions – an update". Continuing Medical Education. 27 (2).
  10. Rodríguez-Monguió, R; Otero, MJ; Rovira, J (2003). "Assessing the economic impact of adverse drug effects". PharmacoEconomics. 21 (9): 623–50. doi:10.2165/00019053-200321090-00002. PMID 12807365.
  11. Friedman, M. A. (1999). "The Safety of Newly Approved Medicines: Do Recent Market Removals Mean There Is a Problem?". JAMA: the Journal of the American Medical Association. 281: 1728. doi:10.1001/jama.281.18.1728.
  12. Preskorn, SH (2002). "Drug approvals and withdrawals over the last 60 years". Journal of psychiatric practice. 8 (1): 41–50. doi:10.1097/00131746-200201000-00006. PMID 15985853.
  13. Huffman MA (2003). "Animal self-medication and ethno-medicine: exploration and exploitation of the medicinal properties of plants". Proc Nutr Soc (hindi లో). 62 (2): 371–81. doi:10.1079/PNS2003257. PMID 14506884. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: unrecognized language (link)
  14. 14.0 14.1 Engel, Cindy (2002). Wild Health: How Animals Keep Themselves Well and What We Can Learn From Them. Houghton Mifflin. ISBN 0618071784.
  15. అవుట్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా: ఏ టేల్ ఆఫ్ గోరిల్లాస్, హార్ట్ డిసీజ్ ... అండ్ ఏ స్వామ్ప్ ప్లాంట్; Dybas, రస్కిన్; బయోసైన్స్ 2007 57:5, 392-397 ఫుల్ టెక్స్ట్
  16. జాన్ ఇచిడా, ప్రొసీడింగ్స్ ఆఫ్ ది 104 త్ జెనరల్ మీటింగ్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ మైక్రోబయాలజీ, రిపోర్టేడ్ ఇన్ బర్డ్స్ యూజ్ హెర్బ్స్ టు ప్రొటెక్ట్ దైర్ నెస్ట్స్ , BJS, సైన్స్ బ్లాగ్, Wed, 2004-05-26
  17. Hutchings MR, Athanasiadou S, Kyriazakis I, Gordon IJ (2003). "Can animals use foraging behavior to combat parasites?". Proc Nutr Soc. 62 (2): 361–70. doi:10.1079/PNS2003243. PMID 14506883. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  18. "Phascolarctos cinereus". Cite web requires |website= (help)
  19. "Take Time to Identify Toxic Plants to Keep Your Family and Pets Safe". Cite web requires |website= (help)
  20. Billing, Jennifer; Sherman, PW (1998). "Antimicrobial functions of spices: why some like it hot". Q Rev Biol. 73 (1): 3–49. doi:10.1086/420058. PMID 9586227. Unknown parameter |month= ignored (help)
  21. Sherman, P; Hash, GA (2001). "Why vegetable recipes are not very spicy". Evol Hum Behav. 22 (3): 147–163. doi:10.1016/S1090-5138(00)00068-4. PMID 11384883 : 11384883 Check |pmid= value (help). Unknown parameter |month= ignored (help)
  22. . Bibcode:1975Sci...190..880S. doi:10.1126/science.190.4217.880. Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)
  23. Aggarwal BB, Sundaram C, Malani N, Ichikawa H (2007). "Curcumin: the Indian solid gold". Adv. Exp. Med. Biol. 595: 1–75. doi:10.1007/978-0-387-46401-5_1. PMID 17569205.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  24. Girish Dwivedi, Shridhar Dwivedi (2007). History of Medicine: Sushruta – the Clinician – Teacher par Excellence (PDF). National Informatics Centre. Retrieved 2008-10-08.
  25. 25.0 25.1 25.2 Castleman, Michael (2001). The New Healing Herbs: The Classic Guide to Nature's Best Medicines Featuring the Top 100 Time-Tested Herbs. Rodale. p. 15. ISBN 1579543049, 97815795430 Check |isbn= value: invalid character (help).
  26. "Pharmaceutics and Alchemy". Cite web requires |website= (help)
  27. Fahd, Toufic. : 815. Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help); |contribution= ignored (help), ఇన్ (Morelon & Rashed 1996, pp. 813–52)
  28. దినే బౌలంగర్ (2002), "ది ఇస్లామిక్ కంట్రిబ్యూషన్ టు సైన్స్, మాథమేటిక్స్ అండ్ టెక్నాలజీ", OISE పేపర్స్ , ఇన్ STSE ఎడ్యుకేషన్ , Vol. 3.
  29. Huff, Toby (2003). The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West. Cambridge University Press. p. 218. ISBN 0521529948.
  30. Jacquart, Danielle (2008). "Islamic Pharmacology in the Middle Ages: Theories and Substances". European Review. 16 (2): 219–227 [223]. doi:10.1017/S1062798708000215.
  31. డాక్టర్.కాసెం అజ్రం (1992), మిరకిల్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ సైన్స్ , అపెండిక్స్ B, నాలెడ్జ్ హౌస్ పబ్లిషర్స్. ISBN 0-231-12232-2.
  32. Krek, M. (1979). "The Enigma of the First Arabic Book Printed from Movable Type". Journal of Near Eastern Studies. 38 (3): 203–212. doi:10.1086/372742. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  33. Brater, D. Craig; Daly, Walter J. (2000). "Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century". Clinical Pharmacology & Therapeutics. 67 (5): 447–450 [448–449]. doi:10.1067/mcp.2000.106465.
  34. Tschanz, David W.; MSPH (2003). "Arab Roots of European Medicine" (PDF). Heart Views. 4: 2.
  35. Eldredge, Jonathan D. (2003). "The Randomised Controlled Trial design: unrecognized opportunities for health sciences librarianship". Health Information and Libraries Journal. 20: 34–44 [36]. doi:10.1046/j.1365-2532.20.s1.7.x. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  36. Bloom, Bernard S.; Retbi, Aurelia; Dahan, Sandrine; Jonsson, Egon (2000). "Evaluation Of Randomized Controlled Trials On Complementary And Alternative Medicine". International Journal of Technology Assessment in Health Care. 16 (1): 13–21. doi:10.1017/S0266462300016123. PMID 10815350. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  37. Brater, D. Craig; Daly, Walter J. (2000). "Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century". Clinical Pharmacology & Therapeutics. 67 (5): 447–450 [449]. doi:10.1067/mcp.2000.106465.
  38. Daly, Walter J.; Brater, D. Craig (2000). "Medieval contributions to the search for truth in clinical medicine". Perspectives in Biology and Medicine. 43 (4): 530–540. PMID 11058989.
  39. 39.0 39.1 Edgar J. DaSilva, Elias Baydoun, Adnan Badran (2002). "Biotechnology and the developing world". Electronic Journal of Biotechnology. 5 (1). doi:10.2225/vol5-issue1-fulltext-1. ISSN 0717-3458.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  40. "Traditional medicine". Cite web requires |website= (help)
  41. Barnes, Joanne; Ernst, Edzard (1998). "Traditional herbalists' prescriptions for common clinical conditions: A survey of members of the UK National Institute of Medical Herbalists". Phytotherapy research. 12: 369. doi:10.1002/(SICI)1099-1573(199808)12:5<369::AID-PTR304>3.0.CO;2-8.
  42. Casey MG, Adams J, Sibbritt D (2007). "An examination of the prescription and dispensing of medicines by Western herbal therapists: a national survey in Australia". Complement Ther Med. 15 (1): 13–20. doi:10.1016/j.ctim.2005.10.008. PMID 17352967. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  43. "Traditional medicine". Cite web requires |website= (help)
  44. Interactive European Network for Industrial Crops and their Applications (2000–2005). "Summary Report for the European Union". QLK5-CT-2000-00111. Cite web requires |website= (help)CS1 maint: date format (link) [www.ienica.net/reports/ienicafinalsummaryreport2000-2005.pdf Free full-text].
  45. Stepp, J (2004). "The role of weeds as sources of pharmaceuticals". Journal of Ethnopharmacology. 92 (2–3): 163–166. doi:10.1016/j.jep.2004.03.002. PMID 15137997. Unknown parameter |month= ignored (help)
  46. Stepp, J; Moerman, DE (2001). "The importance of weeds in ethnopharmacology". Journal of Ethnopharmacology. 75 (1): 19–23. doi:10.1016/S0378-8741(00)00385-8. PMID 11282438. Unknown parameter |month= ignored (help)
  47. "Unraveling the Function of Secondary Metabolites". Cite web requires |website= (help)
  48. Lichterman, B. L (2004). "The Story of a Wonder Drug". BMJ. 329: 1408. doi:10.1136/bmj.329.7479.1408.
  49. Vickers, A; Zollman, C (October 16, 1999). "ABC of complementary medicine: Herbal medicine". British Medical Journal. 319 (7216): 1050–3. PMC 1116847. PMID 10521203.
  50. "What is Herb Standardization?". Cite web requires |website= (help)
  51. Challem, Jack (1999). "The Problem With Herbs". Natural Health. Retrieved 2010-12-23. Unknown parameter |month= ignored (help)
  52. Williamson, E (2001). "Synergy and other interactions in phytomedicines". Phytomedicine. 8 (5): 401–409. doi:10.1078/0944-7113-00060. PMID 11695885.
  53. Goldman, Peter (2001). "Herbal Medicines Today and the Roots of Modern Pharmacology" (PDF). Annals of internal medicine. 135 (8 Pt 1): 594–600. PMID 11601931.
  54. Williamson, E (2001). "Synergy and other interactions in phytomedicines". Phytomedicine. 8 (5): 401–409. doi:10.1078/0944-7113-00060. PMID 11695885.
  55. Izhaki, Ido (2002). "Emodin – a secondary metabolite with multiple ecological functions in higher plants". New Phytologist. 155 (2): 205–217. doi:10.1046/j.1469-8137.2002.00459.x.
  56. Grassmann, J (June–August 2002). "Plant's defence and its benefits for animals and medicine: role of phenolics and terpenoids in avoiding oxygen stress". Plant Physiology and Biochemistry. 40 (6–8): 471–478. doi:10.1016/S0981-9428(02)01395-5.
  57. Briskin, D. P. (2000). "Medicinal Plants and Phytomedicines. Linking Plant Biochemistry and Physiology to Human Health". Plant Physiol,. 124 (2): 507–514. doi:10.1104/pp.124.2.507. PMC 1539282. PMID 11027701. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: extra punctuation (link)
  58. Mallika, V.; Goswami, B; Rajappa, M (2007 October–November). "Atherosclerosis pathophysiology and the role of novel risk factors: a clinicobiochemical perspective". Angiology. 58 (5): 513–22. doi:10.1177/0003319707303443. PMID 18024933. Check date values in: |date= (help)
  59. Govindarajan, R; Vijayakumar, M; Pushpangadan, P (2005). "Antioxidant approach to disease management and the role of 'Rasayana' herbs of Ayurveda". J Ethnopharmacol. 99 (2): 165–78. doi:10.1016/j.jep.2005.02.035. PMID 15894123.
  60. Slikkerveer, L.J. (2006). The Challenge Of Non-experimental Validation Of Mac Plants. Medicinal and Aromatic Plants. Springer.
  61. Riddle, JM (2002). "History as a tool in identifying "new" old drugs". Adv Exp Med Biol. 505 (505): 89–94. PMID 12083469.
  62. Barnes, P M (2004-05-27). "Complementary and Alternative Medicine Use Among Adults: United States, 2002" (PDF). Advance data from vital and health statistics; no 343. National Center for Health Statistics. 2004. p. 20. Retrieved September 16, 2006. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help) (సీ టేబుల్ 1 ఆన్ పేజ్ 8).
  63. మోర్ దాన్ వన్-థర్డ్ ఆఫ్ U.S. ఎడల్ట్స్ యూజ్ కామ్ప్లిమెన్టరీ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ మెడిసిన్ ప్రెస్ రిలీజ్, మే 27, 2004. [5] ^ పరస్పర మరియు ప్రత్యామ్నాయ వైధ్యమునకు కేంద్రీయ సంస్థ
  64. James A. Duke (2000). "Returning to our Medicinal Roots". Mother Earth News: 26–33. మూలం నుండి 2013-01-03 న ఆర్కైవు చేసారు. Unknown parameter |month= ignored (help)
  65. కోచ్రనే రివ్యూస్ ఆఫ్ కామ్ప్లిమెంటరీ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ థెరపీస్: ఎవాల్యుయేటింగ్ ది స్త్రెంగ్థ్ ఆఫ్ ది ఎవిడెన్స్ కోచ్రనే కొలాబరేషన్. ప్రచురణ 1999. సేకరణ తేదీ జనవరి 13, 2010.
  66. Liao, Hui; Banbury, Linda K.; Leach, David N. (2008). "Antioxidant activity of 45 Chinese herbs and the relationship with their TCM characteristics". Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine. 5 (4): 429–34. doi:10.1093/ecam/nem054. PMC 2586310. PMID 18955214.
  67. Boxin Ou, Dejian Huang1, Maureen Hampsch-Woodill and Judith A. Flanagan (2003). "When east meets west: the relationship between yin-yang and antioxidation-oxidation". The FASEB Journal. 17 (2): 127–129. doi:10.1096/fj.02-0527hyp. PMID 12554690.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  68. 68.0 68.1 68.2 సేఫ్టీ & రెగ్యులేషన్--హు'జ్ వాచింగ్ డి హెర్బల్ స్టోర్? , టిల్లోత్సన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ నాచురల్ హెల్త్
  69. తిల్లోత్సన్ ఇన్స్టి ట్యూట్ ఆఫ్ నాచురల్ హెల్త్-- డి లాంగ్వేజ్ ఆఫ్ హెర్బ్స్
  70. తీవత్తిన్ కురాల్, చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతి శంకరాచార్య, Vol.3,pp737
  71. విలియం లేసస్సియర్ ఆర్కైవ్ వెబ్సైట్
  72. డేవిడ్ విన్స్టన్ సెంటర్ ఫర్ హెర్బల్ స్టడీస్ వెబ్సైట్
  73. [1] వెబ్సైట్
  74. 74.0 74.1 74.2 74.3 74.4 గృట్ హ్యాండ్ బోఎక్ గేనీస్క్రచిగే ప్లంతేన్ బై గీర్ట్ వేర్హేల్స్ట్
  75. "Essential Oil Safety Information". Cite web requires |website= (help)
  76. "Aromatherapy". Cite web requires |website= (help)
  77. Herz, RS. (2009). "Aroma therapy facts and fiction: a scientific analysis". Int J Neurosci. 119 (2): 263–290. doi:10.1080/00207450802333953. PMID 19125379. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  78. Gilani, AH; Shah, AJ; Zubair, A.; Khalid, S; Kiani, J; Ahmed, A; Rasheed, M; Ahmad, V (2009). "Chemical composition and mechanisms underlying the spasmolytic and bronchodilatory properties of the essential oil of Nepeta cataria L.". J of Ethnopharmacol. 121: 405–411. doi:10.1016/j.jep.2008.11.004. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  79. 79.0 79.1 Ernst E (2007). "Herbal medicines: balancing benefits and risks". Novartis Found. Symp. 282: 154–67, discussion 167–72, 212–8. doi:10.1002/9780470319444.ch11. PMID 17913230.
  80. 80.0 80.1 Maenthaisong, R; Chaiyakunapruk, N; Niruntraporn, S; Kongkaew, C (2007). "The efficacy of aloe vera for burn wound healing: a systematic review". Burns. 33 (6): 713–718. doi:10.1016/j.burns.2006.10.384. PMID 17499928. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  81. Vogler, BK; Ernst, E. (1999). "Aloe vera: a systematic review of its clinical effectiveness". Br J GGen Prac. 49 (447): 823–828. PMC 1313538. PMID 10885091. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  82. Gebhardt, R (1998). "Inhibition of Cholesterol Biosynthesis in Primary Cultured Rat Hepatocytes by Artichoke (Cynara scolymus L.) Extracts". J Pharmacol Exp Ther. 286 (3): 1122–1128. PMID 9732368.
  83. Bundy, R; Walker, AF; Middleton, RW; Wallis, C; Simpson, HC (2008). "Artichoke leaf extract (Cynara scolymus) reduces plasma cholesterol in otherwise healthy hypercholesterolemic adults: a randomised double-blind placebo controlled trial". Phytomedicine. 15 (9): 668–75. doi:10.1016/j.phymed.2008.03.001. PMID 18424099. Unknown parameter |month= ignored (help)
  84. Herrmann, Martina; Grether-Beck, Susanne; Meyer, Imke; Franke, Helge; Joppe, Holger; Krutmann, Jean; Vielhaber, Gabriele (2007). "Blackberry leaf extract: a multifunctional anti-aging active". Int J Cosmet Sci. 29 (5): 411. doi:10.1111/j.1468-2494.2007.00389_5.x. PMID 18489379. Unknown parameter |month= ignored (help)
  85. Han, ChunHua; Ding, H; Casto, B; Stoner, GD; D'ambrosio, SM (2005). "Inhibition of the growth of premalignant and malignant human oral cell lines by extracts and components of black raspberries". Nutr Cancer. 51 (2): 207–17. doi:10.1207/s15327914nc5102_11. PMID 15860443.
  86. Mallery, S. R.; Zwick, JC; Pei, P; Tong, M; Larsen, PE; Shumway, BS; Lu, B; Fields, HW; Mumper, RJ (2008-06-15). "Topical application of a bioadhesive black raspberry gel modulates gene expression and reduces cyclooxygenase 2 protein in human premalignant oral lesions". Cancer Res. 68 (12): 4945–57. doi:10.1158/0008-5472.CAN-08-0568. PMC 2892791. PMID 18559542.
  87. Rodrigo, Kapila; Rawal, Y; Renner, RJ; Schwartz, SJ; Tian, Q; Larsen, PE; Mallery, SR (2006). "Suppression of the tumorigenic phenotype in human oral squamous cell carcinoma cells by an ethanol extract derived from freeze-dried black raspberries". Nutr Cancer. 54 (1): 58–68. doi:10.1207/s15327914nc5401_7. PMC 2392889. PMID 16800773.
  88. Stafford GI, Pedersen ME, van Staden J, Jäger AK (2008). "Review on plants with CNS-effects used in traditional South African medicine against mental diseases". J Ethnopharmacol. 119 (3): 513–37. doi:10.1016/j.jep.2008.08.010. PMID 18775771.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  89. Pedersen ME, Szewczyk B, Stachowicz K, Wieronska J, Andersen J, Stafford GI, van Staden J, Pilc A, Jäger AK (2008). "Effects of South African traditional medicine in animal models for depression". J Ethnopharmacol. 119 (3): 542–8. doi:10.1016/j.jep.2008.08.030. PMID 18809486.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  90. Sandager M, Nielsen ND, Stafford GI, van Staden J, Jäger AK (2005). "Alkaloids from Boophane disticha with affinity to the serotonin transporter in rat brain". J Ethnopharmacol. 98 (3): 367–70. doi:10.1016/j.jep.2005.01.037. PMID 15814274.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  91. Neergaard J, Andersen J, Pedersen ME, Stafford GI, van Staden J, Jäger AK (2009). "Alkaloids from Boophone disticha with affinity to the serotonin transporter". S Afr J Botany. 72 (2): 371–4. doi:10.1016/j.sajb.2009.02.173.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  92. Bashir, S; Janbaz, KH; Jabeen, Q; Gilani, AH (2006). "Studies on spasmogenic and spasmolytic activities of Calendula officinalis flowers". Phytother Res. 20 (10): 906–910. doi:10.1002/ptr.1980. PMID 16906636. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  93. McQuestion, M. (2006). "Evidence-based skin care management in radiation therapy". Semin Oncol Nurs". 22: 163–173. doi:10.1016/j.soncn.2006.04.004. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  94. Bolderston, A; LLoyd, NS; Wong, RK; Holden, L; Robb-Blenderman, L; Supportive Care Guidelines Group of Cancer Care Ontario Program in Evidence-Based Care (2006). "The prevention and management of acute skin reactions related to radiation therapy: a systematic review and practice guideline". Support Care Cancer. 14 (8): 802–817. doi:10.1007/s00520-006-0063-4. PMID 16758176. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  95. Jepson R, Craig J (2008). "Cranberries for preventing urinary tract infections". Cochrane Database Syst Rev (1): CD001321. doi:10.1002/14651858.CD001321.pub4. PMID 18253990.
  96. Shah SA, Sander S, White CM, Rinaldi M, & Coleman CI (2007). "Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis". Lancet Infect Dis. 7 (7): 473–80. doi:10.1016/S1473-3099(07)70160-3. PMID 17597571. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  97. Schoop, R, Klein, P, Suter, A, & Johnston, SL (2006). "Echinacea in the prevention of induced rhinovirus colds: a meta-analysis". Clinical Therapeutics. 28 (2): 174–83. doi:10.1016/j.clinthera.2006.02.001. PMID 16678640.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  98. Zakay-Rones, Z; Thom, E; Wollan, T; Wadstein, J (2004 March–April). "Randomized study of the efficacy and safety of oral elderberry extract in the treatment of influenza A and B virus infections". J Int Med Res. 32 (2): 132–40. PMID 15080016. Check date values in: |date= (help)
  99. Barak, V; Halperin, T; Kalickman, I (2001). "The effect of Sambucol, a black elderberry-based, natural product, on the production of human cytokines: I. Inflammatory cytokines". Eur Cytokine Netw. 12 (2): 290–6. PMID 11399518.
  100. Shrivastava R, Pechadre JC, & John GW (2007). "Tanacetum parthenium and Salix alba (Mig-RL) combination in migraine prophylaxis: a prospective, open-label study". Clinical Drug Investigation. 26 (5): 287–296. doi:10.2165/00044011-200626050-00006. PMID 17163262.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  101. Silberstein, SD (2005). "Preventive treatment of headaches". Current Opinion in Neurology. 18 (3): 289–292. doi:10.1097/01.wco.0000169747.67653.f3. PMID 15891414.
  102. Pittler, MH; Ernst, E; Pittler, Max H (2004). "Feverfew for preventing migraine". Cochrane database of systematic reviews (Online) (1): CD002286. doi:10.1002/14651858.CD002286.pub2. PMID 14973986.
  103. Diener, HC; Pfaffenrath, V; Schnitker, J; Friede, M; Henneicke-Von Zepelin, HH (2005). "Efficacy and safety of 6.25 mg t.i.d. feverfew CO2-extract (MIG-99) in migraine prevention--a randomized, double-blind, multicentre, placebo-controlled study". Cephalalgia. 25 (11): 1031–41. doi:10.1111/j.1468-2982.2005.00950.x. PMID 16232154. Unknown parameter |month= ignored (help)
  104. Yao M, Ritchie HE, & Brown-Woodman PD (2006). "A reproductive screening test of feverfew: is a full reproductive study warranted?". Reproductive Toxicology. 22 (4): 688–693. doi:10.1016/j.reprotox.2006.04.014. PMID 16781113.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  105. Modi S & Lowder DM (2006). "Medications for migraine prophylaxis". American Family Physician. 73 (1): 72–78. PMID 16417067.
  106. Tijani1, AY, Uguru, MO, & Salawu, OA (2008). "Anti-pyretic, anti-inflammatory and anti-diarrhoeal properties of Faidherbia albida in rats" (PDF). African Journal of Biotechnology. 7 (6): 696–700. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  107. Ackerman, RT, Mulrow, CD, Ramirez, G, Gardner CD, Morbidoni, L & Lawrence, VA (2001). "Garlic shows promise for improve some cardiovascular risk factors". Archives of Internal Medicine. 7 (6): 696–700. PMID 11268223.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  108. Mckay, Diane L.; Blumberg, JB (2006). "A review of the bioactivity and potential health benefits of chamomile tea (Matricaria recutita L.)". Phytother Res. 20 (7): 519–30. doi:10.1002/ptr.1900. PMID 16628544. Unknown parameter |month= ignored (help)
  109. McKay, DL; Blumberg, JB. (2006). "A review of the bioactivity and potential health benefits of chamomile tea (Matricaria recutita L.". Phytother Res. 20 (7): 519–530. doi:10.1002/ptr.1900. PMID 16628544. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  110. Janmejai K. Srivastava; Sanjay Gupta (2007-11-14). "Antiproliferative and apoptotic effects of chamomile extract in various human cancer cells". J Agric Food Chem. 55 (23): 9470–8. doi:10.1021/jf071953k. PMID 17939735.
  111. Koch, C; Reichling, J; Schneele, J; Schnitzler, P (2008). "Inhibitory effect of essential oils against herpes simplex virus type 2". Phytomedicine. 15 (1–2): 71–78. doi:10.1016/j.phymed.2007.09.003. PMID 17976968. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  112. Ozgoli, G; Goli, M; Simbar, M (2009). "Effects of ginger capsules on pregnancy, nausea, and vomiting". Journal of alternative and complementary medicine. 15 (3): 243–6. doi:10.1089/acm.2008.0406. PMID 19250006. Unknown parameter |month= ignored (help)
  113. Belguise, K.; Guo, S; Sonenshein, GE (2007). "Activation of FOXO3a by the Green Tea Polyphenol Epigallocatechin-3-Gallate Induces Estrogen Receptor Expression Reversing Invasive Phenotype of Breast Cancer Cells". Cancer Research. 67 (12): 5763–5770. doi:10.1158/0008-5472.CAN-06-4327. PMID 17575143.
  114. Zhang Q, Kelly AP, Wang L, French SW, Tang X, Duong HS, Messadi DV, & Le AD (2006). "Green tea extract and (-)-epigallocatechin-3-gallate inhibit mast cell-stimulated type I collagen expression in keloid fibroblasts via blocking PI-3K/AkT signaling pathways". J Invest Dermatol. 126 (12): 2607–2613. doi:10.1038/sj.jid.5700472. PMID 16841034.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  115. Ali BH, Al Wabel N, & Blunden G (2005). "Phytochemical, pharmacological and toxicological aspects of Hibiscus sabdariffa L.: a review". Phytotherapy Research. 19 (5): 369–75. doi:10.1002/ptr.1628. PMID 16106391.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  116. Al-Waili, NS (2004 Spring;). "Natural honey lowers plasma glucose, C-reactive protein, homocysteine, and blood lipids in healthy, diabetic, and hyperlipidemic subjects: comparison with dextrose and sucrose". J Med Food. 7 (1): 100–7. doi:10.1089/109662004322984789. PMID 15117561 : 15117561 Check |pmid= value (help). Check date values in: |date= (help)CS1 maint: extra punctuation (link)
  117. "Healing Honey: The Sweet Evidence Revealed". Cite web requires |website= (help)
  118. Adeneye, AA; Agbaje, EO (2007). "Hypoglycemic and hypolipidemic effects of fresh leaf aqueous extract of Cymbopogon citratus Stapf. in rats". Journal of ethnopharmacology. 112 (3): 440–4. doi:10.1016/j.jep.2007.03.034. PMID 17513076. Unknown parameter |month= ignored (help)
  119. 119.0 119.1 Mahdi, JG; Mahdi, AJ; Mahdi, AJ; Bowen, ID (2006). "The historical analysis of aspirin discovery, its relation to the willow tree and antiproliferative and anticancer potential". Cell proliferation. 39 (2): 147–55. doi:10.1111/j.1365-2184.2006.00377.x. PMID 16542349. Unknown parameter |month= ignored (help)
  120. Kroll, DJ; Shaw, HS; Oberlies, NH. (2007). "Milk thistle nomenclature: why it matters in cancer research and pharmacokinetic studies". Integrative Cancer Therapies. 6 (2): 110–119. doi:10.1177/1534735407301825. PMID 17548790. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  121. Szilard, S; Szentgyorgyi, G; Dhanalakshmi, S; et al. (1988). "Protective effect of Legalon in workers exposed to organic solvents". Acta Med Hung. 45 (2): 249–256. PMID 3073356. Unknown parameter |author-separator= ignored (help); Explicit use of et al. in: |first3= (help)
  122. Pande, M; Naiker, M; Mills, G; Singh, N; Voro, T. (2005). "The Kura files: qualitative social survey". Pac Health Dialog. 12 (2): 85–93. PMID 18181498. Unknown parameter |month= ignored (help); Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  123. Wang, MY; Lutfiyya, MN; Weidenbacher-Hoper, V; Anderson, G; Su, CX; West, BJ. (2009). "Antioxidant activity of noni juice in heavy smokers". Chemistry Central Journal. 3: 13. doi:10.1186/1752-153X-3-13. PMC 2765950. PMID 19807926. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  124. Hajhashemi V, Ghannadi A, & Jafarabadi H (2004). "Black cumin seed essential oil, as a potent analgesic and antiinflammatory drug". Phytother Res. 18 (3): 195–9. doi:10.1002/ptr.1390. PMID 15103664.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  125. Salem (2005). "Immunomodulatory and therapeutic properties of the Nigella sativa L. seed". International Immunopharmacology. 5 (13–14): 1749–1770. doi:10.1016/j.intimp.2005.06.008. PMID 16275613.
  126. Ali BH & Blunden, G (2003). "Pharmacological and toxicological properties of Nigella sativa". Phytother Res. 17 (4): 299–305. doi:10.1002/ptr.1309. PMID 12722128.
  127. Morsi, NM (2000). "Antimicrobial effect of crude extracts of Nigella sativa on multiple antibiotics-resistant bacteria". Acta Microbiol Pol. 49 (1): 63–74. PMID 10997492.
  128. Salim, Elsayed; Fukushima, S (2003). "Chemopreventive potential of volatile oil from black cumin (Nigella sativa L.) seeds against rat colon carcinogenesis". Nutr Cancer. 45 (2): 195–202. doi:10.1207/S15327914NC4502_09. PMID 12881014.
  129. Nazrul Islam, SK.; Begum, P; Ahsan, T; Huque, S; Ahsan, M (2004). "Immunosuppressive and cytotoxic properties of Nigella sativa". Phytother Res. 18 (5): 395–8. doi:10.1002/ptr.1449. PMID 15174000. Unknown parameter |month= ignored (help)
  130. Khan, M. A. U. (2003). "The in vivo antifungal activity of the aqueous extract from Nigella sativa seeds". Phytother Res.;():. 17 (2): 183–6. doi:10.1002/ptr.1146. PMID 12601685. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: extra punctuation (link)
  131. Ait Mbarek, L; Ait Mouse, H; Elabbadi, N; Bensalah, M; Gamouh, A; Aboufatima, R; Benharref, A; Chait, A; Kamal, M (2007). "Anti-tumor properties of blackseed (Nigella sativa L.) extracts". Braz J Med Biol Res. 40 (6): 839–47. PMID 17581684. Unknown parameter |month= ignored (help)
  132. Kaleem, M; Kirmani, D; Asif, M; Ahmed, Q; Bano, B (2006). "Biochemical effects of Nigella sativa L seeds in diabetic rats". Indian J Exp Biol. 44 (9): 745–8. PMID 16999030. Unknown parameter |month= ignored (help)
  133. Ali, B. H.; Blunden, G (2003). "Pharmacological and toxicological properties of Nigella sativa". Phytother Res. 17 (4): 299–305. doi:10.1002/ptr.1309. PMID 12722128. Unknown parameter |month= ignored (help)
  134. Empty citation (help)
  135. Al-Ghamdi, M (2001). "The anti-inflammatory, analgesic and antipyretic activity of Nigella sativa". J Ethnopharmacol. 76 (1): 45–8. doi:10.1016/S0378-8741(01)00216-1. PMID 11378280. Unknown parameter |month= ignored (help)
  136. Shahla, E; Abolfazl, J; Hossein, S A; Fariba, I (2007). "The efficacy of 5% topical tea tree oil gel in mild to moderate acne vulgaris: A randomized, double-blind placebo-controlled study". Ind J dermatolog Venereol Leprol. 73 (1): 22–5. doi:10.4103/0378-6323.30646. PMID 17314442. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  137. Martin, KW; Ernst, E (2003). "Herbal medicines for treatment of bacterial infections: a review of controlled clinical trials". Journal of Antimicrobial Chemotherapy. 51 (2): 241–246. doi:10.1093/jac/dkg087. PMID 12562687.
  138. "Oregano Oil May Protect Against Drug-Resistant Bacteria, Georgetown Researcher Finds". Cite web requires |website= (help)
  139. కారికా పపయా
  140. రిజ్ఞాల్ట్ రోజర్ C, ఫిలోజేనే B Jr, & విన్సెంట్ C. 2004. బయో పెస్టిసిడస్ డే ఒరిగేన్ వేజిటాల్, ముండి ప్రేన్సా
  141. Cappello G, Spezzaferro M, Grossi L, Manzoli L, & Marzio L (2007). "Peppermint oil (Mintoil((R))) in the treatment of irritable bowel syndrome: A prospective double blind placebo-controlled randomized trial". Digestive and Liver Disease. 39 (6): 530–536. doi:10.1016/j.dld.2007.02.006. PMID 17420159.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  142. Liu JH, Chen GH, Yeh HZ, Huang CK, Poon SK (1997). "Enteric-coated peppermint-oil capsules in the treatment of irritable bowel syndrome: a prospective, randomized trial". J Gastroenterol. 32 (6): 765–8. doi:10.1007/BF02936952. PMID 9430014. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  143. 143.0 143.1 Heber, D. (2008). "Multitargeted therapy of cancer by ellagitannins". Cancer Lett. 289 (2): 262–268. doi:10.1016/j.canlet.2008.03.043. PMID 18468784. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  144. Seeram, NP; Aronson, WJ; Zhang, Y; Henning, SM; Moro, A; Lee, RP; Sartippour, M; Harris, DM; Rettig, M (2007). "Pomegranate ellatitannin-derived metabolites inhibit prostate cancer growth and localize to the mouse prostate gland". J Agric Food Chem. 55 (19): 7732–7737. doi:10.1021/jf071303g. PMID 17722872. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  145. Dev, Sukh (1999). "Ancient-modern concordance in Ayurvedic plants: some examples". Environ Health Perspect.;():. 107 (10): 783–9. doi:10.2307/3454574. PMC 1566595. PMID 10504143. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: extra punctuation (link)
  146. Krafczyk, N; Woyand, F; Glomb, MA (2009). "Structure-antioxidant relationship of flavonoids from fermented rooibos". Molecular nutrition & food research. 53 (5): 635–42. doi:10.1002/mnfr.200800117. PMID 19156714.
  147. Joubert, E; Gelderblom, WC; Louw, A; De Beer, D (2008). "South African herbal teas: Aspalathus linearis, Cyclopia spp., Athrixia phylicoides - a review". J Ethnopharmacol. 119 (3): 376–412. doi:10.1016/j.jep.2008.06.014. PMID 18621121. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  148. Kawano, A; Nakamura, H; Hata, S; Minakawa, M; Miura, Y; Yagasaki, K (2009). "Hypoglycemic effect of aspalathin, a rooibos tea component from Aspalathus linearis, in type 2 diabetic model db/db mice". Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology. 16 (5): 437–43. doi:10.1016/j.phymed.2008.11.009. PMID 19188054.
  149. Christensen, R.; Bartels, EM; Altman, RD; Astrup, A; Bliddal, H (2008). "Does the hip powder of Rosa canina (rosehip) reduce pain in osteoarthritis patients? - a meta-analysis of randomized controlled trials". Osteoarthritis Cartilage.fs. 16 (9): 965–72. doi:10.1016/j.joca.2008.03.001. PMID 18407528. Unknown parameter |month= ignored (help)
  150. Chrubasik, C; Duke, RK; Chrubasik, S (2006). "Phytother Res". The evidence for clinical efficacy of rose hip and seed: a systematic review. 20 (1): 1–3. doi:10.1002/ptr.1729. PMID 16395741. Unknown parameter |month= ignored (help)
  151. Winther, K.; Apel, K; Thamsborg, G (2005 July–August). "A powder made from seeds and shells of a rose-hip subspecies (Rosa canina) reduces symptoms of knee and hip osteoarthritis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial". Scand J Rheumatol. 34 (4): 302–8. doi:10.1080/03009740510018624. PMID 16195164. Check date values in: |date= (help)
  152. Jäger, A. K.; Eldeen, IM; Van Staden, J (2007). "COX-1 and -2 activity of rose hip". Phytother Res. 21 (12): 1251–2. doi:10.1002/ptr.2236. PMID 17639563. Unknown parameter |month= ignored (help)
  153. "Sage Improves Memory, Study Shows". Cite web requires |website= (help)
  154. Marks LS, Partin AW, Epstein JI, Tyler VE, Simon I, Macairan ML, Chan TL, Dorey FJ, Garris JB, Veltri RW, Santos PB, Stonebrook KA, & deKernion JB (2000). "Effects of a saw palmetto herbal blend in men with symptomatic benign prostatic hyperplasia". J. Urol. 163 (5): 1451–1456. doi:10.1016/S0022-5347(05)67641-0. PMID 10751856.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  155. Bent S, Kane C, Shinohara K, Neuhaus J, Hudes ES, Goldberg H, & Avins AL. (2006). "Saw palmetto for benign prostatic hyperplasia". New England Journal of Medicine. 354 (6): 557–566. doi:10.1056/NEJMoa053085. PMID 16467543.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  156. 156.0 156.1 Fang, N; Li, Q; Yu, S; Zhang, J; He, L; Ronis, MJ; Badger, TM (2006). "Inhibition of growth and induction of apoptosis in human cancer cell lines by an ethyl acetate fraction from shiitake mushrooms". J Altern Complement Med. 12 (2): 125–132. doi:10.1089/acm.2006.12.125. PMID 16566671. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  157. Hearst, R; Nelson, D; McCollum, G; Millar, BC; Maeda, Y; Goldsmith, CE; Rooney, PJ; Loughrey, A; Rao, JR (2009). "An examination of antibacterial and antifungal properties of constituents of Shiitake (Lentinus edodes) and oyster (Pleurotus ostreatus) mushrooms". Complement Ther Clin Pract. 15 (1): 5–7. doi:10.1016/j.ctcp.2008.10.002. PMID 19161947. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  158. Kuznetsov, OIu; Mil'kova, EV; Sosnina, AE; Sotnikova, NIu (2005). "Antimicrobial action of Lentinus edodes juice on human microflora". Zhurnal mikrobiologii, epidemiologii, i immunobiologii (1): 80–82. PMID 15773410.
  159. Bai W; Henneicke-Von Zepelin, HH; Wang, S; Zheng, S; Liu, J; Zhang, Z; Geng, L; Hu, L; Jiao, C (2007). "Efficacy and tolerability of a medicinal product containing an isopropanolic black cohosh extract in Chinese women with menopausal symptoms: A randomized, double blind, parallel-controlled study versus tibolone". Maturitas. In print (1): 31–41. doi:10.1016/j.maturitas.2007.04.009. PMID 17587516.
  160. Gaster, B & Holroyd, J (2000). "St John's wort for depression: a systematic review". Archives of Internal Medicine. 160 (2): 152–6. doi:10.1001/archinte.160.2.152. PMID 10647752.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  161. Davidson, J; et al. (2002). "Effect of Hypericum perforatum (St John's Wort) in Major Depressive Disorder". Journa of the American Medical Association. 287 (14): 1807–1814. doi:10.1001/jama.287.14.1807. PMID 11939866. Explicit use of et al. in: |author= (help)
  162. Lecrubier, Y.; Clerc, G; Didi, R; Kieser, M (2002). "Efficacy of St. John's wort extract WS 5570 in major depression: a double-blind, placebo-controlled trial". Am J Psychiatry. 159 (8): 1361–6. doi:10.1176/appi.ajp.159.8.1361. PMID 12153829. Unknown parameter |month= ignored (help)
  163. Gastpar, M.; Singer, A; Zeller, K (2006). "Comparative efficacy and safety of a once-daily dosage of hypericum extract STW3-VI and citalopram in patients with moderate depression: a double-blind, randomised, multicentre, placebo-controlled study". Pharmacopsychiatry. 39 (2): 66–75. doi:10.1055/s-2006-931544. PMID 16555167. Unknown parameter |month= ignored (help)
  164. Kasper, S; Anghelescu, IG; Szegedi, A; Dienel, A; Kieser, M (2006-06-23). "Superior efficacy of St John's wort extract WS 5570 compared to placebo in patients with major depression: a randomized, double-blind, placebo-controlled, multi-center trial". BMC Med. 4 (14): 14. doi:10.1186/1741-7015-4-14. PMC 1538611. PMID 16796730.
  165. Fava, Maurizio; Alpert, J; Nierenberg, AA; Mischoulon, D; Otto, MW; Zajecka, J; Murck, H; Rosenbaum, JF (2005). "A Double-blind, randomized trial of St John's wort, fluoxetine, and placebo in major depressive disorder". J Clin Psychopharmacol. 25 (5): 441–7. doi:10.1097/01.jcp.0000178416.60426.29. PMID 16160619. Unknown parameter |month= ignored (help)
  166. Werneke, U; Horn, O; Taylor, DM (2004). "How effective is St John's wort? The evidence revisited". J Clin Psychiatry. 65 (5): 611–7. PMID 15163246. Unknown parameter |month= ignored (help)
  167. Röder, C; Schaefer, M; Leucht, S (2004). "Meta-analysis of effectiveness and tolerability of treatment of mild to moderate depression with St. John's Wort". Fortschr Neurol Psychiatr. 72 (6): 330–43. doi:10.1055/s-2003-812513. PMID 15211398. Unknown parameter |month= ignored (help)
  168. Linde, K.; Berner, M; Egger, M; Mulrow, C (2005). "St John's wort for depression: meta-analysis of randomised controlled trials". Br J Psychiatry. 186: 99–107. doi:10.1192/bjp.186.2.99. PMID 15684231. Unknown parameter |month= ignored (help)
  169. Linde, K; Mulrow, CD; Berner, M; Egger, M; Linde, Klaus (2005). "St John's wort for depression". Cochrane Database Syst Rev. 18 (2): CD000448. doi:10.1002/14651858.CD000448.pub2. PMID 15846605. Unknown parameter |month= ignored (help)
  170. Safarinejad, MR (2005). "Urtica dioica for treatment of benign prostatic hyperplasia: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study". J Herb Pharmacother. 5 (4): 1–11. PMID 16635963.
  171. Randall, C; Randall, H; Dobbs, F; Hutton, C; Sanders, H (2000). "Randomized controlled trial of nettle sting for treatment of base-of-thumb pain". J R Soc Med. 93 (6): 305–9. PMC 1298033. PMID 10911825. Unknown parameter |month= ignored (help)
  172. Riehemann, K; Behnke, B; Schulze-Osthoff, K (1999-01-08). "Plant extracts from stinging nettle (Urtica dioica), an antirheumatic remedy, inhibit the proinflammatory transcription factor NF-kappaB". FEBS Lett. 442 (1): 89–94. doi:10.1016/S0014-5793(98)01622-6. PMID 9923611.
  173. Daher, CF; Baroody, KG; Baroody, GM (2006). "Effect of Urtica dioica extract intake upon blood lipid profile in the rats". Fitoterapia. 77 (3): 183–8. doi:10.1016/j.fitote.2006.01.010. PMID 16540261. Unknown parameter |month= ignored (help)
  174. El Haouari, Mohammed; Bnouham, M; Bendahou, M; Aziz, M; Ziyyat, A; Legssyer, A; Mekhfi, H (2006). "Inhibition of rat platelet aggregation by Urtica dioica leaves extracts". Phytother Res. 20 (7): 568–72. doi:10.1002/ptr.1906. PMID 16619332. Unknown parameter |month= ignored (help)
  175. ఎఫికసీ అండ్ టాలరబిలిటీ ఆఫ్ EPs 7630 ఇన్ చిల్ద్రెన్ అండ్ ఎడాలసెంట్స్ విత్ ఎక్యుట్ బ్రాన్చిటిస్: ఏ రాన్దమైజ్డ్, డబుల్- బ్లైండ్, ప్లేసిబో-కంట్రోల్డ్ మల్టీసెంటర్ ట్రయల్ విత్ ఏ హెర్బల్ డ్రగ్ ప్రిపరేషన్ ఫ్రం పెలర్గోనియం సిడోయిడెస్ ఋతస్ కామిన్ W., మేడనిక్ V., మలేక్ F.A., కీసర్ M. ఇంటర్నేషనల్ జర్నల్ ఆఫ్ క్లినికల్ ఫార్మకాలజీ అండ్ థెరప్యుటిక్స్ 2010 48:3 (184-191).
  176. ఇన్వెస్టిగేషన్ ఆఫ్ డి ఇన్ఫ్ల్యూయన్స్ ఆఫ్ EPs® 7630, ఏ హెర్బల్ డ్రగ్ ప్రిపరేషన్ ఫ్రం పెలర్గోనియం సిడోయిడెస్, ఆన్ రెప్లికేషన్ ఆఫ్ ఏ బ్రాడ్ పానెల్ ఆఫ్ రెస్పిరేటరీ వైరసేస్ మైకెలిస్ M., దోఏర్ర్ H.W., సినాట్ల్ Jr. J. [ఆర్టికిల్ ఇన్ ప్రెస్] ఫిటోమెడిసిన్ 2010.
  177. Morin, CM; Koetter, U; Bastien, C; Ware, JC; Wooten, V (November 1, 2005). "Valerian-hops combination and diphenhydramine for treating insomnia: a randomized placebo-controlled clinical trial". Sleep. 28 (11): 1465–71. PMID 16335333.
  178. Bent S, Padula A, Moore D, Patterson M, & Mehling W. (2006). "Valerian for sleep: a systematic review and meta-analysis". Am J Med. 119 (12): 1005–1012. doi:10.1016/j.amjmed.2006.02.026. PMID 17145239.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  179. Taibi DM, Landis CA, Petry H, & Vitiello MV (2007). "A systematic review of valerian as a sleep aid: safe but not effective". Sleep Med Rev. 11 (3): 209–230. doi:10.1016/j.smrv.2007.03.002. PMID 17517355.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  180. Vickers AJ (2007). "Which botanicals or other unconventional anticancer agents should we take to clinical trial?". J Soc Integr Oncol. 5 (3): 125–9. doi:10.2310/7200.2007.011. PMC 2590766. PMID 17761132.
  181. "Botanical Products". Cite web requires |website= (help)
  182. Müller, JL (1998). "Love potions and the ointment of witches: historical aspects of the nightshade alkaloids". J Toxicol Clin Toxicol. 36 (6): 617–27. PMID 9776969.
  183. Lee, MR (2006). "Solanaceae III: henbane, hags and Hawley Harvey Crippen". J R Coll Physicians Edinb. 36 (4): 366–73. PMID 17526134. Unknown parameter |month= ignored (help)
  184. Pinn, G (2001). "Adverse effects associated with herbal medicine". Aust Fam Physician. 30 (11): 1070–5. PMID 11759460. Unknown parameter |month= ignored (help)
  185. Lin, Shih-Hua; Yang, SS; Chau, T; Halperin, ML (2003). "An unusual cause of hypokalemic paralysis: chronic licorice ingestion". Am J Med Sci. 325 (3): 153–6. doi:10.1097/00000441-200303000-00008. PMID 12640291. Unknown parameter |month= ignored (help)
  186. Lynch, Christopher R.; Folkers, ME; Hutson, WR (2006). "Fulminant hepatic failure associated with the use of black cohosh: a case report". Liver Transpl. 12 (6): 989–92. doi:10.1002/lt.20778. PMID 16721764. Unknown parameter |month= ignored (help)
  187. Born, D; Barron, ML (May 2005-June). "Herb use in pregnancy: what nurses should know". MCN Am J Matern Child Nurs. 30 (3): 201–6. PMID 15867682. Check date values in: |date= (help)
  188. హెర్బ్స్ టు ఎవాయిడ్ డ్యురింగ్ ప్రెగ్నెన్సీ , గియా గార్డెన్ వెబ్సైట్.
  189. Boivin, J.; Schmidt, L. (2009). "Use of complementary and alternative medicines associated with a 30% lower onging pregnancy/live birth rate during 12 months of fertility treatment". Human Reproduction. 21 (7): 1626–1631. doi:10.1093/humrep/dep077. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  190. Ernst, E (1998). "Harmless Herbs? A Review of the Recent Literature" (PDF). The American Journal of Medicine. 141 (2): 170–8. PMID 9528737. Retrieved 27 December 2010. Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  191. Spolarich, AE; Andrews, L (2007 Summer). "An examination of the bleeding complications associated with herbal supplements, antiplatelet and anticoagulant medications". J Dent Hyg. 81 (3): 67. PMID 17908423. Unknown parameter |author-separator= ignored (help); Check date values in: |date= (help)
  192. Nekvindová, J; Anzenbacher, P (2007). "Interactions of food and dietary supplements with drug metabolising cytochrome P450 enzymes". Ceska Slov Farm. 56 (4): 165–73. PMID 17969314. Unknown parameter |author-separator= ignored (help); Unknown parameter |month= ignored (help)
  193. Vanherweghem, Jean-Louis (1998 Spring). "Misuse of herbal remedies: the case of an outbreak of terminal renal failure in Belgium (Chinese herbs nephropathy)". J Altern Complement Med. 4 (1): 9–13. doi:10.1089/acm.1998.4.1-9. PMID 9553830. Check date values in: |date= (help)
  194. Wu, KM; Farrelly, JG; Upton, R; Chen, J (2007). "Complexities of the herbal nomenclature system in traditional Chinese medicine (TCM): lessons learned from the misuse of Aristolochia-related species and the importance of the pharmaceutical name during botanical drug product development". Phytomedicine.;():. Epub 2006 Jul 24. 14 (4): 273–9. doi:10.1016/j.phymed.2006.05.009. PMID 16863692. Unknown parameter |month= ignored (help)
  195. డాన్ బెంస్కి, స్టీవెన్ క్లావీ, ఎరిచ్ స్తోగర్ అండ్ ఆండ్రూ గామబిల్. చైనీస్ హెర్బల్ మెడిసిన్:మాటేరియా మెడికా, థర్డ్ ఎడిషన్. 2004: 1054-1055
  196. Vanherweghem, JL; Depierreux, M; Tielemans, C; et al. (1993). "Rapidly progressive interstitial renal fibrosis in young women: association with slimming regimen including Chinese herbs". Lancet. 341 (8842): 387–91. doi:10.1016/0140-6736(93)92984-2. Unknown parameter |month= ignored (help); Unknown parameter |author-separator= ignored (help); Explicit use of et al. in: |first3= (help)
  197. Vanhaelen, M; Vanhaelen-Fastre, R; But, P; Vanherweghem, JL. (1994). "Identification of aristolochic acid in Chinese herbs". Lancet. 343 (8890): 174. PMID 7904018. Unknown parameter |month= ignored (help); Unknown parameter |author-separator= ignored (help)
  198. హెర్బల్ మెడిసిన్, NIH ఇన్స్టిట్యుట్ అండ్ సెంటర్ రీసోర్సెస్, నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ కాంప్లిమెంటరీ అండ్ ఆల్టర్నేటివ్ మెడిసిన్, నేషనల్ ఇన్స్టిట్యుట్ ఆఫ్ హెల్త్ .
  199. Cravotto G, Boffa L, Genzini L, Garella D (2010). "Phytotherapeutics: an evaluation of the potential of 1000 plants". J Clin Pharm Ther. 35 (1): 11–48. doi:10.1111/j.1365-2710.2009.01096.x. PMID 20175810. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  200. Srinivasan K (2005). "Spices as influencers of body metabolism: an overview of three decades of research". Food Research International. 38 (1): 77–86. doi:10.1016/j.foodres.2004.09.001.
  201. 201.0 201.1 Pittler, M; Abbot, NC; Harkness, EF; Ernst, E (2000). "Location bias in controlled clinical trials of complementary/alternative therapies". International Journal of Epidemiology. 53 (5): 485–489. doi:10.1016/S0895-4356(99)00220-6. PMID 10812320.
  202. Linde, K.; Jonas, WB; Melchart, D; Willich, S (2005). "The methodological quality of randomized controlled trials of homeopathy, herbal medicines and acupuncture". International Journal of Epidemiology. 30 (3): 526–531. doi:10.1093/ije/30.3.526. PMID 11416076.
  203. Nartey L, Huwiler-Müntener K, Shang A, Liewald K, Jüni P, Egger M (2007). "Matched-pair study showed higher quality of placebo-controlled trials in Western phytotherapy than conventional medicine". J Clin Epidemiol. 60 (8): 787–94. doi:10.1016/j.jclinepi.2006.11.018. PMID 17606174. Unknown parameter |month= ignored (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  204. Eric Yarnell, N.D., R.H., and Kathy Abascal, J.D (2002). "Dilemmas of Traditional Botanical Research". HerbalGram. 55: 46–54.CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  205. "What is Herb Standardization?". HerbalGram. (52): 25. 2001.
  206. "Wrangling an Herbal Legen" (PDF). Cite web requires |website= (help)
  207. "Some Arguments against the Standardization of Herbalists". Cite web requires |website= (help)
  208. US డయటరీ సప్లిమెంట్ హెల్త్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ యాక్ట్ ఆఫ్ 1994
  209. Goldman P (2001). "Herbal medicines today and the roots of modern pharmacology". Ann. Intern. Med. 135 (8 Pt 1): 594–600. PMID 11601931.
  210. FDA ఇష్యూస్ రెగ్యులేషన్ ప్రోహిబిటింగ్ సేల్ ఆఫ్ డయటరీ సప్లిమెంట్స్ కంటైనింగ్ ఎఫేడ్రిన్ ఆల్కలాయిడ్స్ అండ్ రీఇటరేట్స్ ఇత్స్ ఎడ్వైజ్ దట్ కన్స్యుమర్స్ స్టాప్ యూజింగ్ దీజ్ ప్రొడక్ట్స్
  211. 211.0 211.1 BBC NEWS, మెడికల్ ప్లాంట్స్ ' ఫేస్ ఎక్స్టిన్క్షన్'

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • Lindequist, U. (2005). "The pharmacological potential of mushrooms". Evid Based Complement Alternat Med. 2 (3): 285–99. doi:10.1093/ecam/neh107. PMC 1193547. PMID 16136207. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)
  • లెస్లీ బ్రాన్ అండ్ మార్క్ కోహెన్. (2007). హెర్బ్స్ అండ్ నాచురల్ సప్లిమేన్త్స్: ఆన్ ఎవిడెన్స్-బేస్డ్ గైడ్ . ఎల్సివియర్ ఆస్ట్రేలియా. ISBN 0-7295-3796-X 9780729537964.