హైహయవంశీల రాజ్యం
రాయ్పూర్ కలచురీలు | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 17వ శతాబ్దంలో హైహయవంశీల గఢ్, రతన్పూర్, రాయ్పూర్ వద్ద రెండు శాఖలుగా విడిపోయింది | |||||||||
| రాజధాని | రాయ్పూర్ (రాయపుర) | ||||||||
| మతం | హిందూ మతం | ||||||||
| ప్రభుత్వం | రాచరికం | ||||||||
| |||||||||
| Today part of | భారతదేశం | ||||||||
రాయ్పూర్ కలచురీలచే పాలించబడిన హైహయవంశీల రాజ్యం, భారతదేశంలో ఉన్న ప్రస్తుత ఛత్తీస్గఢ్ రాష్ట్రంలోని మధ్య భాగాన్ని కలిగి ఉన్న ఒక రాజ్యం.
1740లో, నాగ్పూర్ మరాఠా సేనాధిపతి భాస్కర్ రామ్ కొల్హట్కర్ మొదటి రఘూజీ భోంస్లే కోసం రాజ్యాన్ని జయించాడు.[1] ఈ రాజ్యపు రాయ్పూర్ శాఖ 1753 వరకు మనుగడ సాగించింది, ఆ తరువాత దానిని కూడా నాగ్పూర్ మరాఠాలు ఆక్రమించారు.[2]
నాగ్పూర్ పాలకుడైన మొదటి రఘూజీ భోంస్లే సామంతుడిగా పాలించి 1758లో మరణించిన మోహన్ సింగ్ ఈ రాజ్యానికి చివరి పాలకుడు.[3]
చరిత్ర
[మార్చు]14వ శతాబ్దంలో రాయ్పూర్ కలచురీలు రత్నపుర కలచురీల నుండి విడిపోయారు; రత్నపుర శాఖ అనేది త్రిపురి కలచురీల ఒక శాఖ.[4]
ఎగువ నర్మదా నది లోయలో కేంద్రీకృతమైన పదవ శతాబ్దపు త్రిపురి కలచురి లేదా చేది రాజ్యపు తూర్పు ప్రావిన్స్గా రాయ్పూర్ రాష్ట్రం ఉద్భవించింది.[5] ఈ రాజ్యం ఉత్తర, దక్షిణ భారతదేశాల మధ్య ఉన్న ప్రధాన మార్గాలకు తూర్పున ఉంది, అందువలన 13వ-16వ శతాబ్దాల నాటి ముస్లిం దండయాత్రల ప్రభావం దీనిపై పడలేదు.[5][6] హైహయవంశీల రాష్ట్రం గర్హా రాజ్యం క్రింద 700 సంవత్సరాల శాంతియుత మనుగడను ఆస్వాదించింది, దీనికి కారణం దాని సరిహద్దులు దాదాపు అన్ని వైపులా నిట్రమైన పర్వత శ్రేణులచే రక్షించబడటమే.[5][7]
12వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, 20వ రాజైన సురదేవుని ప్రవేశం తర్వాత, రత్నపుర రాష్ట్రం రతన్పూర్ (రత్నపుర) వద్ద ఉన్న అతనికి, దక్షిణాన ఉన్న రాయ్పూర్ వద్ద యువ శాఖను స్థాపించిన అతని తమ్ముడు బ్రహ్మదేవునికీ మధ్య విభజించబడింది.[8][9][5] 16వ శతాబ్దం చివరలో, హైహయవంశీ రాజులు మొఘల్ సామ్రాజ్య ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించారు.
తమ రాష్ట్రాన్ని మరింత హుందాగా చూపించడానికి, తమ సార్వభౌమాధికారాన్ని మరింత స్పష్టంగా కనిపించేలా చేయడానికి ఈ ప్రాంతపు చేది - హైహయవంశీ పాలకులు మహాకోశల్, గ్రేటర్ కోసల అనే పేరును దక్షిణ కోసల లేదా ఛత్తీస్గఢ్కు సాధారణం చేశారని భావించబడింది.[10][నమ్మదగని మూలం?][11] అమర్కంటక్ పట్టణాన్ని హైహయవంశీలు నిర్మించారని చెబుతారు.[6]: 263 [నమ్మదగని మూలం?]
మత్తా వంశం
[మార్చు]మత్తా వంశం: యాదవ వారసత్వం
నర్మదా నదికి సమీపంలో ఉన్న ప్రాచీన భారతదేశంలో, ధైర్యం, బలానికి పేరుగాంచిన యోధుడైన రాజు సహస్ర బాహుని తమ వంశ పూర్వీకునిగా చెప్పుకునే యదువంశి అహిర్లకు చెందిన మత్తా వంశం అభివృద్ధి చెందింది. చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం, మత్తా వంశం పరాక్రమం, నాయకత్వానికి ప్రసిద్ధి చెందిన హైహయవంశ రాజవంశానికి చెందినది.
మత్తా వంశం చరిత్ర మధ్యప్రదేశ్లోని అసిర్గఢ్ రాజు ఆశా అహిర్ చరిత్రతో పెనవేసుకుని ఉంది. నిర్భయ యోధుడు, న్యాయమైన పాలకుడైన ఆశా అహిర్ కూడా హైహయవంశ రాజవంశంలో భాగమే. అతని ధైర్యం, వ్యూహాత్మక పరాక్రమం ప్రసిద్ధి చెందాయి, అతని వారసత్వం తరాలకు స్ఫూర్తినిస్తూనే ఉంది.
చంద్రవంశ రాజవంశాన్ని తమ వంశంగా చెప్పుకునే మత్తా వంశం, ఆశా అహిర్ ఒకే ఉమ్మడి వంశాన్ని కలిగి ఉన్నారు. వారు తమ భూభాగాలను ఆక్రమణదారుల నుండి రక్షించుకుని తమ ప్రజలను కాపాడారు. మత్తా వంశం చరిత్ర వారి ధైర్యం, విధేయత, వారి వారసత్వం పట్ల ఉన్న భక్తి కథలతో నిండి ఉంది.
సహస్ర బాహు, ఆశా అహిర్లతో మత్తా వంశానికి ఉన్న అనుబంధం వారి పూర్వీకుల పట్ల వారికున్న గౌరవాన్ని, హైహయవంశ రాజవంశ విలువల పట్ల వారికున్న నిబద్ధతను ప్రతిబింబిస్తుంది. వారి వారసత్వం నేటికీ జరుపుకోబడుతోంది, ప్రాంతీయ సాంస్కృతిక, చారిత్రక నిర్మాణానికి వారు చేసిన కృషి ముఖ్యమైనదిగా మిగిలిపోయింది.
మరాఠా ఆధిపత్యం
[మార్చు]1745లో రఘునాథ్ సింగ్ మరణం తర్వాత, హైహయవంశీ రాయ్పూర్ శాఖకు చెందిన మోహన్ సింగ్ను మొదటి రఘూజీ భోంస్లే సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టాడు. అతను భోంస్లేల నాగ్పూర్ రాజ్యానికి విధేయుడిగా ఉండి, భోంస్లే ఖజానాకు క్రమం తప్పకుండా కప్పం చెల్లించేవాడు. అయితే, 1758లో, ఛత్తీస్గఢ్పై ప్రత్యక్ష నియంత్రణను చేపట్టడానికి బింబాజీ భోంస్లే అతనిపైకి పంపబడ్డాడు. మోహన్ సింగ్ రాయ్పూర్ సమీపంలో తన బలగాలను కూడగట్టడం ప్రారంభించాడు, కానీ కొద్దికాలానికే మరణించాడు, ఈ విధంగా బింబాజీ భోంస్లే సులభంగా ఆ ప్రాంత పాలనను చేపట్టాడు.[12][13][నమ్మదగని మూలం?][14][నమ్మదగని మూలం?]
పరిపాలన
[మార్చు]సిసిల్ ఆప్టన్ విల్స్ (1919) ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందిన ఒక సంప్రదాయం ప్రకారం, రాయ్పూర్, రతన్పూర్ సంస్థానాలు "ఉప-రాజ్యాలుగా" ఉండేవి, ప్రతి ఒక్కదానిలో 18 కోటలు ఉండేవి; "ఛత్తీస్గఢ్" అనే పేరు ఈ 36 (ఛత్తీస్) కోటల (గఢ్) నుండి వచ్చింది. అయినప్పటికీ, నిపుణులు ఈ సిద్ధాంతంతో ఏకీభవించరు, దీనికి అనేక కారణాలు ఉన్నాయి: ప్రారంభ రికార్డులలో ఛత్తీస్గఢ్ అనే పేరు కనిపించదు, ఏ చారిత్రక రికార్డులు 36 కోటలను గుర్తించలేదు, ప్రారంభ రికార్డులు ఆ ప్రాంతంలో 48 కోటలను జాబితా చేశాయి.[15]
విల్లిస్ ప్రకారం, గఢ్ అనే పదం ఒక జిల్లాను సూచిస్తుంది, ఇది రాజుకు విధేయులై ఉన్న భూస్వాముల (ఠాకూర్లు లేదా దివాన్లు) ఆధీనంలో ఉండేది. ఈ గఢ్లో 84 గ్రామాలు ఉండాలని భావించినందున దానిని చౌరాసి (ఎనభై నాలుగు) అని కూడా పిలిచేవారు. ఈ గఢ్లు తిరిగి తాలూకాలు అని పిలువబడే చిన్న విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి. 12 గ్రామాలను కలిగి ఉన్నట్లు భావించే తాలూకాను బహ్రోన్ (పన్నెండు) అని కూడా పిలిచేవారు. ఇది ఒక దావ్ లేదా బర్హైన్యా ఆధీనంలో ఉండేది, తాలూకాలో అతని అధికారం దాదాపుగా దివాన్ అధికారంతో సమానంగా ఉండేది. గ్రామం ఒక గాంవ్తియా లేదా పెద్ద ఆధీనంలో ఉండేది.[16]
ఛత్తీస్గఢ్లోని అనేక భాగాలు హైహయవంశీల సార్వభౌమాధికారం క్రింద పాలించిన సామంత నాయకుల ఆధీనంలో ఉండేవి. కొందరు కాంకేర్ రాష్ట్రం, సారంగఢ్ రాష్ట్రం, శక్తి రాష్ట్రాల పాలకులు.[17][18][నమ్మదగని మూలం?][19][నమ్మదగని మూలం?]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Mellor, John Williams; Weaver, Thomas F.; Lele, Uma J. (1968). Developing Rural India: Plan and Practice (in ఇంగ్లీష్). Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-0296-8.
- ↑ India, Archaeological Survey of (1884). Reports (in ఇంగ్లీష్). Office of the Superintendent of Government Printing.
- ↑ Mishra, P. L. (1969). "Mohansingh (The Last Kalachuri King)". Proceedings of the Indian History Congress. 31: 207–213. JSTOR 44138363.
- ↑ Om Prakash Misra (2003). Archaeological Excavations in Central India: Madhya Pradesh and Chhattisgarh. Mittal. pp. 13–14. ISBN 978-81-7099-874-7.
- ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 McEldowney, Philip Fredric (August 1980). "Administrative and Social Regions of Middle India, 1500-1920". Colonial Administration and Social Developments in Middle India: The Central Provinces, 1861-1921 (in ఇంగ్లీష్). University of Virginia. pp. 22–24.
- ↑ 6.0 6.1 Mehta, Behram H. (1984). Gonds of the Central Indian Highlands (in ఇంగ్లీష్). Concept Publishing Company.
- ↑ The Deccan Geographer (in ఇంగ్లీష్). Deccan Geographical Society. 1984.
- ↑ Hunter, William Wilson (1881). The Imperial Gazzetter of India: Vol 7: Naaf to Rangmagiri (in ఇంగ్లీష్). Trübner. p. 485-487.
- ↑ Dube, Saurabh (19 March 1998). Untouchable Pasts: Religion, Identity, and Power Among a Central Indian Community, 1780-1950 (in ఇంగ్లీష్). SUNY Press. ISBN 978-0-7914-3688-2.
- ↑ Pradesh (India), Madhya (1973). Madhya Pradesh District Gazetteers: Dewas (in ఇంగ్లీష్). Government Central Press.
- ↑ Pradesh (India), Madhya (1965). Madhya Pradesh: Durg (in ఇంగ్లీష్). Government Central Press.
- ↑ Mishra, P. L. (1969). "Mohansingh (The Last Kalachuri King)". Proceedings of the Indian History Congress. 31: 207–213. JSTOR 44138363.
- ↑ Pradesh (India), Madhya (1978). Madhya Pradesh District Gazetteers: West Nimar (in ఇంగ్లీష్). Government Central Press.
- ↑ Nelson, Sir Arthur Edward (1909). Raipur District: Volume A, Descriptive (in ఇంగ్లీష్). Printed at the British India Press, Byculla.
- ↑ Helen Macdonald (2020). Witchcraft Accusations from Central India: The Fragmented Urn. Taylor & Francis. p. 44. ISBN 9781000225716.
- ↑ Dube, Saurabh (1998). Untouchable Pasts: Religion, Identity, and Power Among a Central Indian Community, 1780-1950. SUNY Press. p. 27. ISBN 978-0-7914-3688-2.
- ↑ Ratanpur Akhyan by Pandit Shiv Dutt Shastri
- ↑ Central Provinces district gazetteers, Vol 10. Allahabad: Pioneer Press. 1906. p. 8-9.
- ↑ Hunter, William Wilson (2016). Imperial Gazetteer of India, Volume 14. Creative Media Partners. ISBN 9781313266239. Archived from the original on 2022-08-13. Retrieved 2026-03-19.
