హ్యూగో చావెజ్

హ్యూగో చావేజ్ తొలి అధ్యక్ష ప్రమాణ స్వీకారం
	2 ఫిబ్రవరి 1999న ప్రమాణ స్వీకారం చేస్తున్న చావేజ్
తేదీ	2 ఫిబ్రవరి 1999; 27 సంవత్సరాల క్రితం
ఘటనా స్థలం	పాలాసియో ఫెడరల్ లెజిస్లేటివో
ప్రదేశం	కారాకాస్, వెనిజులా
ఇలా కూడా పిలుస్తారు	1999 అధ్యక్ష ప్రమాణ స్వీకారం; బొలివేరియన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వెనిజులా స్థాపన; ఐదవ గణరాజ్యం స్థాపన; నాల్గవ గణరాజ్యం విఘటన
పాల్గొనేవారు	హ్యూగో చావేజ్; వెనిజులా 52వ అధ్యక్షుడు
ఫలితం	వెనిజులా గణరాజ్యం విఘటన; బొలివేరియన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వెనిజులా స్థాపన;
	← 1994 2001 →

ది మోస్ట్ ఎక్సలెంట్
కమాండాంటే
హ్యూగో చావెజ్
ది మోస్ట్ ఎక్సలెంట్; కమాండాంటే హ్యూగో చావెజ్
	2011లో హ్యూగో చావెజ్
వెనిజులా అధ్యక్షుడు
	In office; 14 ఏప్రిల్ 2002 – 5 మార్చి 2013
ఉపాధ్యక్షుడు	జాబితా చూడండి Diosdado Cabello (ఏప్రిల్ 2002); José Vicente Rangel (2002–2007); జోర్జ్ రోడ్రిగెజ్ (2007–2008); Ramón Carrizales (2008–2010); Elías Jaua (2010–2012); Nicolás Maduro (2012–2013); ;
అంతకు ముందు వారు	Diosdado Cabello (తాత్కాలిక)
తరువాత వారు	Nicolás Maduro
	In office; 2 ఫిబ్రవరి 1999 – 11 ఏప్రిల్ 2002
అంతకు ముందు వారు	Rafael Caldera
తరువాత వారు	Pedro Carmona (తాత్కాలిక)
వ్యక్తిగత వివరాలు
జననం	హ్యూగో రాఫెల్ చావెజ్ ఫ్రియాస్; 1954 జూలై 28; Sabaneta, Barinas, వెనిజులా
మరణం	2013 మార్చి 5 (వయసు: 58); Caracas, వెనిజులా
రాజకీయ పార్టీ	యునైటెడ్ సోషలిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ వెనిజులా

హ్యూగో రాఫెల్ చావెజ్ ఫ్రియాస్ (28 జూలై 1954 – 5 మార్చి 2013) వెనిజులాకు చెందిన ప్రముఖ రాజకీయ నాయకుడు, విప్లవవాది మరియు సైనికాధికారి. ఆయన 1999 నుండి 2013లో మరణించే వరకు వెనిజులా అధ్యక్షుడుగా పనిచేశారు.^[a]

చావెజ్ వెనిజులాలోని Sabaneta, Barinas ప్రాంతంలో మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించారు. సైనికాధికారిగా కెరీర్ ప్రారంభించిన ఆయన, వెనిజులాలో అమలులో ఉన్న రాజకీయ వ్యవస్థపై అసంతృప్తితో Revolutionary Bolivarian Movement-200ను స్థాపించారు.^[1]

1992లో అధ్యక్షుడు Carlos Andrés Pérez ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు ప్రయత్నం చేయడంతో జైలుకు వెళ్లారు. రెండేళ్ల తర్వాత క్షమాభిక్ష పొందిన అనంతరం Fifth Republic Movement అనే రాజకీయ పార్టీని స్థాపించారు. 1998 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో 56.2% ఓట్లతో గెలిచి వెనిజులా అధ్యక్షుడయ్యారు.

ఆయన 2000, 2006 మరియు 2012 ఎన్నికల్లో తిరిగి ఎన్నికయ్యారు.^[2] అయితే క్యాన్సర్ చికిత్స కారణంగా 2013లో ప్రమాణస్వీకారం జరగకముందే ఆయన మరణించారు.^[3]

1999లో కొత్త వెనిజులా రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత, చావెజ్ బొలివేరియన్ విప్లవంలో భాగంగా విస్తృతమైన సామాజిక సంస్కరణలను చేపట్టారు. చమురు ఆదాయాన్ని ఉపయోగించి కీలక పరిశ్రమలను జాతీయీకరించారు. అలాగే ఆహారం, గృహం, ఆరోగ్యం, విద్య రంగాల్లో Bolivarian missions అనే పథకాలను ప్రారంభించారు.^[4]

అయితే చమురు ధరలు పడిపోవడంతో ఈ విధానాలు ఆర్థికంగా నిలకడలేనివిగా మారాయి.^[5] ద్రవ్యోల్బణం, పేదరికం, సరుకుల కొరత పెరిగాయి.

చావెజ్ పాలనలో ప్రజాస్వామ్య హక్కులు తగ్గిపోయాయని విమర్శలు ఉన్నాయి. మీడియాపై ఆంక్షలు, ప్రభుత్వ వ్యతిరేకులను అరెస్టు చేయడం వంటి చర్యలు వివాదాస్పదమయ్యాయి.^[6]

అంతర్జాతీయంగా, చావెజ్ క్యూబా నేతలు Fidel Castro, Raúl Castroలతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉండేవారు. అలాగే Evo Morales, Rafael Correa, Daniel Ortega వంటి లాటిన్ అమెరికా సోషలిస్టు నేతలకు మద్దతిచ్చారు. ఆయన సిద్ధాంతాలు Chavismoగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

వెనిజులా మరియు లాటిన్ అమెరికా ఆధునిక చరిత్రలో చావెజ్ అత్యంత ప్రభావశీలమైన మరియు వివాదాస్పద నాయకుల్లో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందారు.

ప్రారంభ జీవితం

హ్యూగో చావెజ్ 28 జూలై 1954న, వెనిజులాలోని బారినాస్ రాష్ట్రంలో ఉన్న గ్రామీణ ప్రాంతమైన సబనేటాలో, తన తండ్రి వైపు అమ్మమ్మ రోజా ఇనెస్ చావెజ్ నివసించే సాధారణ మూడు గదుల ఇంట్లో జన్మించారు. చావెజ్ కుటుంబానికి అమెరికన్ ఆదివాసీ, ఆఫ్రో-వెనిజులన్, స్పానిష్ మరియు ఇటాలియన్ వంశపారంపర్య నేపథ్యం ఉంది.^[7]

ఆయన తల్లిదండ్రులు హ్యూగో డి లోస్ రేయెస్ చావెజ్ — గర్వంగా COPEI పార్టీ సభ్యుడిగా పేర్కొనబడిన వ్యక్తి^[8] — మరియు ఎలెనా ఫ్రియాస్ డి చావెజ్ పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు. వారు లాస్ రాస్ట్రోజోస్ అనే చిన్న గ్రామంలో నివసించేవారు.^[8]

హ్యూగో ఏడు మంది సంతానంలో రెండవవాడు.^[9] చావెజ్ తన బాల్యం తీవ్రమైన పేదరికంలో గడిచిందని చెప్పినప్పటికీ, రాజకీయ కారణాల వల్ల తన నేపథ్య కథనాన్ని మార్చి చెప్పి ఉండవచ్చని కొందరు చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.^[8]

చావెజ్ జులియన్ పినో ప్రాథమిక పాఠశాలలో చదువుకున్నారు. ఆ కాలంలో ఆయన 19వ శతాబ్దానికి చెందిన సమాఖ్యవాద సైనిక నాయకుడు ఎజికియేల్ జమోరా పట్ల ప్రత్యేక ఆసక్తి చూపారు. జమోరా సైన్యంలో చావెజ్ యొక్క పరమపితామహుడు సేవలందించాడు.^[10]

తమ ప్రాంతంలో ఉన్నత పాఠశాలలు లేకపోవడంతో, హ్యూగో తల్లిదండ్రులు ఆయనను మరియు ఆయన అన్నయ్య ఆదాన్ చావెజ్ను, అమ్మమ్మ రోజా నివసించే ప్రభుత్వ సబ్సిడీతో అందించిన తక్కువ మధ్యతరగతి నివాసానికి పంపించారు. అక్కడ వారు 1960ల మధ్యకాలంలో డానియెల్ ఓ’లియరీ ఉన్నత పాఠశాలలో చదువుకున్నారు.^[11]^[12]^[13]

ఉపాధ్యాయుడిగా పరిమిత ఆదాయం ఉన్నప్పటికీ, చావెజ్ తండ్రి హ్యూగో మరియు అతని సోదరులకు ఉన్నత విద్య కోసం ఆర్థిక సహాయం చేశారు.^[8]

సైనిక జీవితం

సైనిక అకాడమీ

17 ఏళ్ల వయసులో హ్యూగో చావెజ్ కారాకాస్‌లోని వెనిజులా సైనిక శాస్త్రాల అకాడమీలో చదువుకున్నారు. అక్కడ ఆయన ఆండ్రేస్ బెల్లో ప్రణాళికగా పిలువబడే పాఠ్యక్రమాన్ని అనుసరించారు. ఈ పాఠ్యక్రమాన్ని ప్రగతిశీల, జాతీయవాద భావాలు కలిగిన సైనిక అధికారులు రూపొందించారు. ఇందులో సైనిక శిక్షణతో పాటు విస్తృతమైన ఇతర అంశాలను కూడా విద్యార్థులు అభ్యసించేలా రూపొందించారు. ఇందుకోసం పౌర విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి అధ్యాపకులను తీసుకొచ్చి సైనిక కేడెట్లకు ఉపన్యాసాలు ఇప్పించేవారు.^[14]

కారాకాస్‌లో నివసిస్తున్న సమయంలో, చావెజ్ సైనిక పాఠశాల వెలుపల జరిగే కార్యకలాపాల్లో కూడా చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఆయన క్రియోలియటోస్ డి వెనిజులా జట్టుతో కలిసి బేస్‌బాల్, సాఫ్ట్‌బాల్ ఆడుతూ, వెనిజులా జాతీయ బేస్‌బాల్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ల వరకు ఎదిగారు. అదేవిధంగా కవిత్వం, కథలు, నాటకాలు రచించడమే కాకుండా చిత్రలేఖనం కూడా చేశారు.^[15]

చే గువేరా (1928–1967) రాసిన ది డైరీ ఆఫ్ చే గువేరా చదివిన తర్వాత ఆయన మార్క్సిస్టు విప్లవ భావజాలం పట్ల ఆసక్తి పెంచుకున్నారు.^[16]

1974లో, పెరూలో జరిగిన అయాకుచో యుద్ధంకు 150వ వార్షికోత్సవ కార్యక్రమాల్లో వెనిజులా తరఫున ప్రతినిధిగా ఎంపికయ్యారు. ఈ యుద్ధంలో సిమోన్ బొలివర్ సహాయకుడు అంటోనియో జోసే డి సుక్రే రాజవంశ సైన్యాలను ఓడించారు. ఆ సందర్భంగా చావెజ్ పెరూ అధ్యక్షుడు, ఎడమపక్ష నేత అయిన జనరల్ జువాన్ వెలాస్కో అల్వరాడో (1910–1977) ప్రసంగాన్ని వినారు. పాలక వర్గాలు అవినీతిపరులైనప్పుడు, సైన్యం కార్మిక వర్గాల ప్రయోజనాల కోసం పనిచేయాలనే ఆయన ఆలోచనల వల్ల చావెజ్ తీవ్రంగా ప్రభావితులయ్యారు.^[17]

పనామా ఎడమపక్ష నేత ఒమర్ టోర్రిహోస్ కుమారునితో స్నేహం ఏర్పడిన తరువాత, చావెజ్ పనామా వెళ్లి టోర్రిహోస్‌ను కలిశారు. రైతుల మేలు కోసం రూపొందించిన భూ సంస్కరణ కార్యక్రమం ఆయనపై గట్టి ప్రభావం చూపింది. టోర్రిహోస్, వెలాస్కో ప్రభావంతో, ధనిక వర్గాల ప్రయోజనాలకే పౌర ప్రభుత్వాలు పని చేస్తున్నప్పుడు సైనికాధికారులు ప్రభుత్వ నియంత్రణ చేపట్టే అవకాశం ఉందని చావెజ్ విశ్వసించారు.^[17]

తరువాత చావెజ్ ఇలా వ్యాఖ్యానించారు: “టోర్రిహోస్‌తో నేను టోర్రిహిస్టునయ్యాను. వెలాస్కోతో నేను వెలాస్కిస్టునయ్యాను. పినోచెట్‌తో నేను పినోచెట్‌ వ్యతిరేకిగా మారాను.”^[18]

1975లో చావెజ్ సైనిక అకాడమీ నుంచి ఆ సంవత్సరంలో అత్యుత్తమ విద్యార్థుల్లో ఒకరిగా పట్టభద్రులయ్యారు.^[19]^[20]

ప్రారంభ సైనిక జీవితం

పట్టభద్రులైన తరువాత, చావెజ్‌ను బారినాస్లోని ఒక ప్రతిఆక్రమణ (counterinsurgency) యూనిట్‌లో సమాచార అధికారిగా నియమించారు.^[21]

1977లో ఆయన యూనిట్‌ను అన్సోయటేగీ రాష్ట్రానికి బదిలీ చేశారు. అక్కడ వారు మార్క్సిస్టు–హోక్సాయిట్ భావజాలానికి చెందిన రెడ్ ఫ్లాగ్ పార్టీ తిరుగుబాటు గ్రూపుతో పోరాటాల్లో పాల్గొన్నారు.^[22] ఒక అనుమానిత తిరుగుబాటుదారుడిని ఇతర సైనికులు కొట్టకుండా చావెజ్ అడ్డుకోవడంతో,^[23] ఆయనకు సైన్యం పట్ల అనుమానాలు మొదలయ్యాయి.^[24]

అదే సంవత్సరంలో, వెనిజులాలో ఎడమపక్ష ప్రభుత్వాన్ని స్థాపించాలనే ఆశతో, సైన్యంలోనే ఒక విప్లవ ఉద్యమాన్ని స్థాపించారు. దీనికి వెనిజులా ప్రజల విముక్తి సైన్యం (Ejército de Liberación del Pueblo de Venezuela, ELPV) అనే పేరు పెట్టారు. ఇది ఆయనతో పాటు కొద్దిమంది సైనికులతో కూడిన రహస్య సంఘం.^[23]

బొలివేరియన్ విప్లవ సైన్యం–200

ELPV స్థాపనకు ఐదేళ్ల తరువాత, చావెజ్ సైన్యంలో మరో రహస్య సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అదే బొలివేరియన్ విప్లవ సైన్యం–200 (EBR-200). తరువాత దీనినే విప్లవ బొలివేరియన్ ఉద్యమం–200 (MBR-200)గా పునర్నామకరణ చేశారు.^[25]

ఈ ఉద్యమానికి సిమోన్ బొలివర్, సిమోన్ రోడ్రిగెజ్, ఎజికియేల్ జమోరాల ఆలోచనలు ప్రేరణగా నిలిచాయి. వీరిని MBR-200 యొక్క “మూడు మూలాలు”గా పిలిచేవారు.^[26]

1984లో చావెజ్ చరిత్ర ఉపాధ్యాయురాలు హెర్మా మార్క్స్‌మన్ను కలిశారు. ఆమెతో ఆయనకు కొన్ని సంవత్సరాల పాటు సంబంధం కొనసాగింది.^[27] ఈ సమయంలో విముక్తి ధర్మశాస్త్రంపై ఆసక్తి ఉన్న సైనికుడు ఫ్రాన్సిస్కో ఆరియాస్ కార్డెనాస్ కూడా MBR-200లో చేరారు.^[28]

తరువాత చావెజ్‌పై ఉన్నతాధికారులకు అనుమానం కలగడంతో, ఆయనను అపురే రాష్ట్రంలోని ఎలోర్జా అనే దూరమైన సైనిక శిబిరానికి బదిలీ చేశారు.^[29]

1992 తిరుగుబాటు ప్రయత్నం

1989లో కార్లోస్ ఆండ్రేస్ పెరెజ్ వెనిజులా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (IMF) విధానాలను వ్యతిరేకిస్తానని హామీ ఇచ్చినప్పటికీ, అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత IMF మద్దతు ఉన్న ఆర్థిక విధానాలను అమలు చేశాడు. దీనివల్ల ప్రజల్లో తీవ్ర అసంతృప్తి చెలరేగింది.^[30]

ప్రభుత్వ ఖర్చుల కోతల తరువాత చోటుచేసుకున్న విస్తృత దోపిడీలు, నిరసనలను అరికట్టేందుకు — ఇవి ఎల్ కారకాసోగా ప్రసిద్ధి చెందాయి — పెరెజ్ ప్లాన్ ఆవిలా అనే సైనిక అత్యవసర ప్రణాళికను అమలు చేశాడు. ఈ ప్రణాళికను వెనిజులా సైన్యం ప్రజా శాంతి భద్రతల పరిరక్షణ కోసం ఉపయోగించగా, తీవ్రమైన హింసాత్మక అణచివేత జరిగింది.^[31]^[32]

చావేజ్‌కు చెందిన MBR-200 ఉద్యమానికి చెందిన కొందరు సభ్యులు ఈ అణచివేతలో పాల్గొన్నారని ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ,^[33] ఆ సమయంలో చావేజ్ చికెన్‌పాక్స్ కారణంగా ఆసుపత్రిలో ఉండటంతో పాల్గొనలేదు. అనంతరం ఆయన ఈ ఘటనను “జెనోసైడ్”గా ఖండించాడు.^[34]

చావేజ్ ‘‘ఆపరేషన్ జమోరా’’ అనే సైనిక తిరుగుబాటు ప్రణాళికను సిద్ధం చేయడం ప్రారంభించాడు.^[35] ఈ ప్రణాళికలో భాగంగా, సైనిక స్థావరాలు మరియు సమాచార కేంద్రాలను స్వాధీనం చేసుకుని, పెరెజ్‌ను పట్టుకుని హత్య చేసిన అనంతరం రాఫెల్ కాల్డెరాను అధికారంలోకి తీసుకురావాలని ఉద్దేశించారు.^[36]

డిసెంబరులో జరగాల్సిన ఈ తిరుగుబాటును చావేజ్ 1992 ఫిబ్రవరి 4వ తేదీ తెల్లవారుజామునకు వాయిదా వేశాడు.^[36]

ఆ రోజున చావేజ్ ఆధ్వర్యంలోని ఐదు సైనిక యూనిట్లు కరాకాస్ నగరంలోకి ప్రవేశించాయి. అయితే సంవత్సరాల ప్రణాళిక ఉన్నప్పటికీ, వెనిజులా సైన్యంలో కేవలం 10 శాతం మద్దతు మాత్రమే ఉండటంతో తిరుగుబాటు త్వరగా విఫలమైంది. అనేక ద్రోహాలు, విడిపోవడాలు, తప్పిదాలు మరియు అనుకోని పరిస్థితుల కారణంగా చావేజ్ మరియు అతని అనుచరులు సైనిక మ్యూజియంలో దాక్కోవాల్సి వచ్చింది. అదే సమయంలో పెరెజ్ మిరాఫ్లోరెస్ ప్యాలెస్ నుంచి తప్పించుకున్నాడు.

అధికారికంగా 32 మంది పౌరులు, పోలీసులు మరియు సైనికులు మరణించగా,^[37] 50 మంది సైనికులు మరియు సుమారు 80 మంది పౌరులు గాయపడ్డారు.^[38]

చావేజ్ స్వచ్ఛందంగా లొంగిపోయి, సైనిక దుస్తుల్లో టెలివిజన్‌లో ప్రసంగిస్తూ మిగిలిన తిరుగుబాటు సైనికులు ఆయుధాలు 내려 పెట్టాలని కోరాడు. ఆ ప్రసంగంలో ‘‘మన ప్రయత్నం ఇప్పటికీ మాత్రమే విఫలమైంది — *por ahora*’’ అని వ్యాఖ్యానించాడు.^[39]^[40]

ప్రత్యేకించి పేద ప్రజలు, ప్రభుత్వ అవినీతి మరియు క్లెప్టోక్రసీకు వ్యతిరేకంగా నిలిచిన వ్యక్తిగా చావేజ్‌ను చూడడం ప్రారంభించారు.^[41] ‘‘సైనికంగా తిరుగుబాటు విఫలమైంది — అనేక మంది మరణించారు — కానీ చావేజ్‌ను మీడియా స్టార్‌గా మార్చింది’’ అని ది గార్డియన్ పత్రికకు చెందిన రోరీ క్యారెల్ వ్యాఖ్యానించాడు.^[42]

చావేజ్‌ను అరెస్టు చేసి సాన్ కార్లోస్ సైనిక జైలులో నిర్బంధించారు. తిరుగుబాటు విఫలమైన బాధ్యత తనదేనని భావిస్తూ తీవ్ర మనస్తాపానికి గురయ్యాడు.^[43]^[44]

సాన్ కార్లోస్ వెలుపల చావేజ్‌కు మద్దతుగా జరిగిన నిరసనల నేపథ్యంలో అతడిని యారే జైలుకు తరలించారు.^[45]

1992 నవంబరులో మరో విఫలమైన తిరుగుబాటు జరిగింది,^[46] ఈ తిరుగుబాట్లలో కనీసం 143 మంది, కావొచ్చు అనేక వందల మంది వరకు మరణించారు.^[47]

ఒక సంవత్సరం తరువాత పెరెజ్‌పై అవినీతి మరియు నిధుల దుర్వినియోగం ఆరోపణలతో అభిశంసన జరిగింది.^[48]

రాజకీయ ఎదుగుదల

చావేజ్ మరియు MBR-200కు చెందిన ఇతర సీనియర్ సభ్యులు జైలులో ఉన్న సమయంలో, 1993 జూలైలో ఆయనకు హెర్మా మార్క్స్‌మన్తో ఉన్న సంబంధం ముగిసింది.^[49]

1994లో, తిరుగుబాటు విషయంపై అవగాహన ఉన్నట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొన్న^[36] మధ్యస్థ భావజాలానికి చెందిన నేషనల్ కన్వర్జెన్స్ పార్టీ నాయకుడు రాఫెల్ కాల్డెరా (1916–2009) వెనిజులా అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. పదవిలోకి వచ్చిన కొద్దికాలంలోనే ఆయన చావేజ్‌తో పాటు జైలులో ఉన్న MBR-200 సభ్యులను విడుదల చేశాడు. అయితే, తిరిగి సైన్యంలో చేరడాన్ని కాల్డెరా నిషేధించాడు.^[50]

విడుదల అనంతరం, 1994 డిసెంబర్ 14న, చావేజ్ ప్రత్యేక కాలం సమయంలో క్యూబాను సందర్శించాడు. అక్కడ ఆయనకు ఫిడెల్ కాస్ట్రో దేశాధినేత స్థాయి గౌరవాలతో స్వాగతం పలికాడు. హవానా విశ్వవిద్యాలయ (హవానా విశ్వవిద్యాలయం) ఆలా మాగ్నాలో ఫిడెల్ కాస్ట్రోతో పాటు క్యూబా ఉన్నత నాయకత్వం సమక్షంలో చావేజ్ ప్రసంగిస్తూ, “క్యూబన్లు కీలకంగా సహకరించగల దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక ప్రాజెక్టు మనకు ఉంది” మరియు “ఇది ఇరవై నుంచి నలభై సంవత్సరాల దృక్పథంతో రూపొందిన సార్వభౌమ ఆర్థిక నమూనా” అని పేర్కొన్నాడు.^[51]^[52]

బొలివేరియన్ ఉద్యమానికి విదేశీ మద్దతు సంపాదించేందుకు లాటిన్ అమెరికా అంతటా ప్రయాణించిన చావేజ్, ఆర్జెంటీనా, ఉరుగ్వే, చిలీ, కొలంబియా, మరియు క్యూబాలను సందర్శించాడు. క్యూబాలో ఆయన ఫిడెల్ కాస్ట్రోను కలుసుకొని అతనితో స్నేహబంధం ఏర్పరుచుకున్నాడు.^[53]

పత్రికా రచయిత పాట్రిషియా పోలియో ప్రకారం, కొలంబియాలో ఉన్న సమయంలో చావేజ్ ఆరు నెలల పాటు గెరిల్లా శిక్షణ పొందుతూ, FARC మరియు జాతీయ విమోచన సైన్యం వంటి మార్క్సిస్టు గెరిల్లా సంస్థలతో సంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్నాడు. ఈ సమయంలో ఆయన ‘‘కమాండాంటే సెంటెనో’’ అనే యుద్ధ నామాన్ని (నామ్ దె గేర్) కూడా స్వీకరించినట్లు పేర్కొనబడింది.^[54]

ఈ దశలో చావేజ్ సైనిక చర్యలే మార్గమని విశ్వసించాడు. ఒలిగార్కీ శక్తులు తనను మరియు తన అనుచరులను ఎన్నికల ద్వారా అధికారంలోకి రానివ్వరని అతని అభిప్రాయం.^[55]

తరువాత చావేజ్ మరియు అతని అనుచరులు 1997 జూలైలో ఫిఫ్త్ రిపబ్లిక్ మూవ్‌మెంట్ (MVR – మోవిమియెంటో క్వింటా రిపబ్లికా) అనే రాజకీయ పార్టీని స్థాపించారు. ఇది 1998 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో చావేజ్ అభ్యర్థిత్వానికి మద్దతుగా ఏర్పడింది.^[38]^[56]

చావేజ్ దేశవ్యాప్తంగా పర్యటిస్తూ ప్రచారం నిర్వహించాడు. ఈ పర్యటనల్లో ఆయన మారిసబెల్ రోడ్రిగెజ్ను కలుసుకున్నాడు. ఆమె 1997లో చావేజ్ రెండో భార్యగా మారే కొద్ది కాలం ముందు ఆయన కుమార్తెకు జన్మనిచ్చింది.^[57]

1998 ఎన్నిక

ఎన్నికల ప్రచారం ప్రారంభంలో, ప్రధాన అభ్యర్థిగా ఉన్న ఐరీన్ సాయెజ్కు వెనిజులాలోని రెండు ప్రధాన రాజకీయ పార్టీలలో ఒకటైన కోపే మద్దతు లభించింది. చావేజ్ విప్లవాత్మక వాగ్ధానం వల్ల పాత్రియా పారా టోడోస్ (అందరికీ స్వదేశం), వెనిజులా కమ్యూనిస్టు పార్టీ, మరియు సామ్యవాద ఉద్యమం వంటి పార్టీల మద్దతు అతనికి లభించింది.

చావేజ్‌కు వివిధ వర్గాల నుంచి మద్దతు లభించింది: పేద ప్రజలు — తమ అవసరాలను చావేజ్ అర్థం చేసుకుని పరిష్కారం చూపుతాడని నమ్మారు; మధ్యతరగతి — అవినీతితో విసిగిపోయి బలమైన నాయకత్వాన్ని కోరింది; పాత వామపక్ష వర్గాలు కూడా చావేజ్‌కు మద్దతు ఇచ్చాయి,^[58] అలాగే, సైనికవాద కుడిపక్షానికి చెందిన కొంతమంది, మార్కోస్ పెరెజ్ జిమెనెజ్ నియంతృత్వ కాలాన్ని తలచుకునే వారు కూడా అతనికి మద్దతు ఇచ్చారు.^[58]^[59]

1998 మే నాటికి చావేజ్‌కు సర్వేలలో 30% మద్దతు లభించగా, ఆగస్టు నాటికి అది 39%కి పెరిగింది.^[58] ఓటింగ్ శాతం 63%గా నమోదైంది, మరియు చావేజ్ 56.2% ఓట్లతో అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో విజయం సాధించాడు.^[58]^[60]^[61]

అధ్యక్షుడు

తొలి అధ్యక్ష పదవీకాలం: 2 ఫిబ్రవరి 1999 – 10 జనవరి 2001

హ్యూగో చావేజ్ 1999 ఫిబ్రవరి 2న అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు. ప్రమాణ స్వీకారం సమయంలో ఆయన సాంప్రదాయ వాక్యాలకు భిన్నంగా ఇలా ప్రకటించాడు: “దేవుని ముందు, నా ప్రజల ముందు ప్రమాణం చేస్తున్నాను — ఈ ‘మరణావస్థలో ఉన్న’ రాజ్యాంగంపై ఆధారపడి, ఈ కొత్త కాలానికి తగిన మ్యాగ్నా కార్టా కలిగిన కొత్త గణరాజ్యాన్ని నిర్మించేందుకు అవసరమైన ప్రజాస్వామ్య మార్పులను నేను అమలు చేస్తాను”.^[62]

1999లో అధ్యక్షుడు హ్యూగో చావేజ్ తీసుకున్న నిర్ణయాల వల్ల వెనిజులాలో స్వేచ్ఛలు దెబ్బతిన్నాయని పేర్కొనబడింది. జాతీయ రిఫరెండం ద్వారా కాంగ్రెస్ మరియు న్యాయవ్యవస్థను రద్దు చేయడం, సైనిక సహచరులతో సమాంతర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడం ఇందుకు కారణమని ఫ్రీడమ్ హౌస్ నివేదిక పేర్కొంది.^[63]

పదవిలోకి వచ్చిన వెంటనే చావేజ్ వెనిజులాలో ఉన్న తనిఖీలు మరియు సమతుల్యతలు (checks and balances) వ్యవస్థను రద్దు చేయడంపై ఎక్కువ సమయం కేటాయించాడు.^[63] ఆయన ప్రభుత్వంలోని కీలక స్థానాలకు వామపక్ష మిత్రులను నియమించాడు. అలాగే, “దేశ పరిపాలనలో సైనిక సహచరులకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు” అని నివేదికలు పేర్కొన్నాయి.^[63]

ఉదాహరణకు, బొలివేరియన్ విప్లవ ఉద్యమం-200 స్థాపకుల్లో ఒకరైన జీసస్ ఉర్దానేటా [es]ను జాతీయ గూఢచార మరియు నివారణ సేవలు విభాగాధిపతిగా నియమించాడు. అలాగే 1992 తిరుగుబాటు నాయకుల్లో ఒకరైన హెర్నాన్ గ్రూబర్ ఒడ్రెమాన్ [es]ను కారాకాస్ ఫెడరల్ డిస్ట్రిక్ట్ గవర్నర్‌గా నియమించాడు.^{[మూలం అవసరం]} చావేజ్ విమర్శకులు ఈ ప్రభుత్వాధికారులను “[బొలిబుర్గేసియా]]” లేదా “బొలివేరియన్ బూర్జువా వర్గం”గా పిలిచారు.^[64]^[65] వీరిలో చాలామందికి ప్రజాపరిపాలనలో అనుభవం లేదని కూడా విమర్శించారు.^[62]

వెనిజులా రాజకీయాల్లో చావేజ్ కుటుంబ సభ్యుల సంఖ్య పెరగడం వల్ల బంధుప్రీతి ఆరోపణలు కూడా వచ్చాయి.^[66] చావేజ్ ప్రభుత్వరంగ చమురు సంస్థ పెట్రోలియోస్ డి వెనిజులా అధ్యక్షుడిగా వ్యాపారవేత్త రోబెర్టో మండినిని నియమించాడు.^[67]

చావేజ్ 1998లో మాట్లాడుతూ, “పాశ్చాత్య పూజివాద, బూర్జువా ప్రజాస్వామ్య నమూనాను నేను నమ్మను” అని పేర్కొన్నాడు.^[68] అయినప్పటికీ, ప్రారంభ దశలో వెనిజులాకు పూజివాదమే అనుకూలమని, కానీ అది నియోలిబరలిజం కాకుండా రైనిష్ పూజివాదం కావాలని ఆయన భావించాడు.^[69] చమురు ధరలు తక్కువగా ఉండటంతో, ప్రారంభ నెలల్లో చావేజ్ ప్రభుత్వం అంతర్జాతీయ మార్కెట్లపై ఆధారపడింది.^[70]^[71]

1999లో అమెరికా పర్యటన సందర్భంగా, చావేజ్ న్యూయార్క్ స్టాక్ ఎక్స్చేంజ్లో ముగింపు గంట మోగించాడు. చమురు ధరలు పెరిగే వరకు ఆయన ప్రభుత్వం అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధి సంస్థతో అధికారిక చర్చలు కూడా జరిపింది.^[71]

1999 ఫిబ్రవరి 27న, కారకాజో పదవ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా, చావేజ్ ప్లాన్ బొలివార్ 2000 అనే సామాజిక సంక్షేమ పథకాన్ని ప్రారంభించాడు. ఈ పథకానికి 20.8 మిలియన్ డాలర్లు కేటాయించినట్లు ప్రకటించాడు. సుమారు 70,000 మంది సైనికులు రహదారులు, ఆసుపత్రుల మరమ్మతులు, వైద్య సేవలు, టీకాలు, తక్కువ ధరలకు ఆహార విక్రయాలు వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టారు.^[72]^[73] తరువాత ఈ పథకంలో అవినీతి ఆరోపణలు వెల్లువెత్తాయి.^[74]

రాజ్యాంగ సంస్కరణ

చావేజ్ వెనిజులా రాజ్యాంగాన్ని తిరిగి రాయడానికి రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు చేయాలని కోరుతూ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ నిర్వహించాడు.^[75] ఆయన మాటల్లో, “వెనిజులా సామ్యవాద విప్లవం ఒక పూర్తికాని చిత్రంలాంటిది, దాన్ని పూర్తి చేయాల్సిన కళాకారుడు నేనే”.^[42]

ఈ రిఫరెండంలో పోలింగ్ శాతం 37.65% మాత్రమే ఉండగా, ఓటు వేసిన వారిలో 88% మంది చావేజ్ ప్రతిపాదనకు మద్దతు ఇచ్చారు.^[75]^[76]

1999 డిసెంబర్‌లో జరిగిన రిఫరెండంలో కొత్త 1999 వెనిజులా రాజ్యాంగం ఆమోదం పొందింది. ఈ రాజ్యాంగం అధ్యక్షుడికి అధిక అధికారాలు కల్పించడమే కాకుండా, దేశాన్ని అధికారికంగా “బొలివేరియన్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ వెనిజులా”గా పునఃనామకరణం చేసింది.^[77]

2000 మేలో చావేజ్ తన వారపు రేడియో కార్యక్రమం ఆలో ప్రెసిడెంటేను ప్రారంభించాడు. టెలివిజన్, రేడియో కార్యక్రమాల్లో ప్రజల ఫోన్ కాల్స్ స్వీకరించడం, పాటలు పాడటం, జోకులు చెప్పడం ద్వారా ప్రజలతో నేరుగా మమేకమయ్యాడు.^[78]

2000 జూన్‌లో ఆయన భార్య మారిసబెల్తో విడిపోయాడు. వారి విడాకులు 2004 జనవరిలో పూర్తయ్యాయి.^[79]

రెండవ అధ్యక్ష పదవీకాలం: 10 జనవరి 2001 – 10 జనవరి 2007

కొత్త రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రభుత్వానికి మరియు అధ్యక్షుడికి తిరిగి చట్టబద్ధత (re-legitimize) కల్పించేందుకు కొత్త ఎన్నికలు నిర్వహించడం తప్పనిసరిగా మారింది. అందులో భాగంగానే జూలై 2000లో జరిగిన 2000 వెనిజువేలా అధ్యక్ష ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఈ ఎన్నికలు దేశ చరిత్రలో తొలిసారిగా జరిగిన “మెగా ఎన్నికలు” (megaelection) గా గుర్తించబడ్డాయి. అదే రోజున అధ్యక్షుడు, గవర్నర్లు, జాతీయ మరియు ప్రాంతీయ శాసనసభ సభ్యులు, మేయర్లు, కౌన్సిలర్లు ఎన్నికయ్యారు.^[80]

ఎన్నికల సమయానికి చావెజ్ ప్రభుత్వంలోని మూడు శాఖలపై (కార్యనిర్వాహక, శాసన, న్యాయ) పూర్తి నియంత్రణ కలిగి ఉన్నాడు.^[81] అధ్యక్ష పదవికి ఆయనకు ప్రధాన ప్రత్యర్థిగా 1992 తిరుగుబాటులో సహచరుడైన ఫ్రాన్సిస్కో అరియాస్ కార్డెనాస్ నిలిచాడు. జూలియా రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా ఉన్న సమయంలో అరియాస్ కార్డెనాస్ రాజకీయంగా మధ్యమార్గానికి మళ్లి, చావెజ్‌ను独裁క (autocratic) నాయకుడిగా విమర్శించడం ప్రారంభించాడు.

చావెజ్ తన వల్ల మధ్యతరగతి ప్రజలు మరియు రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చి మద్దతు కోల్పోతున్నాడని ఆయన అనుచరులు ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. అయినప్పటికీ చావెజ్ 60% ఓట్లతో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు, ఇది 1998 ఎన్నికల కంటే ఎక్కువ మెజారిటీ.^[82]^[83]

ఆ సంవత్సరంలో చావెజ్ క్యూబా నాయకుడు ఫిడెల్ కాస్ట్రో ప్రభుత్వంతో సిద్ధాంతపరమైన సంబంధాలను బలపరిచాడు. ఒప్పందం ప్రకారం వెనిజువేలా రోజుకు 53,000 బ్యారెళ్ల చమురును తక్కువ ధరకు క్యూబాకు సరఫరా చేయగా, ప్రతిఫలంగా 20,000 మంది క్యూబన్ వైద్యులు మరియు విద్యావేత్తలను పొందింది. తరువాతి దశాబ్దంలో ఇది రోజుకు 90,000 బ్యారెళ్లకు పెరిగింది.^[84]

క్యూబాతో సంబంధాలు బలపడుతుండగా, అదే సమయంలో అమెరికాతో సంబంధాలు క్షీణించాయి. 2001 సెప్టెంబర్ 11 దాడుల అనంతరం అమెరికా చేపట్టిన అఫ్ఘానిస్తాన్ యుద్ధంను చావెజ్ తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. తన టీవీ కార్యక్రమంలో యుద్ధంలో మరణించిన పిల్లల చిత్రాలను చూపించి, దీనిని “ఉగ్రవాదానికి ఉగ్రవాదంతో సమాధానం ఇవ్వడం”గా విమర్శించాడు.^[85]

2000 ఎన్నికల అనంతరం చావెజ్ అనుచరులు జాతీయ అసెంబ్లీలో 165 సీట్లలో 101 సీట్లు గెలుచుకున్నారు. దాంతో 2001 నవంబరులో ఆయనకు 49 సామాజిక-ఆర్థిక ఉత్తర్వులు జారీ చేసే అధికారం ఇచ్చారు. ఇది ప్రతిపక్షాన్ని తీవ్రంగా ఆగ్రహానికి గురిచేసింది.^[86]

ఈ సమయంలో వెనిజువేలా ప్రపంచంలో ఐదవ అతిపెద్ద చమురు ఎగుమతి దేశంగా ఉండేది. దేశ ఎగుమతుల్లో 85% చమురుపైనే ఆధారపడి ఉండేది. చావెజ్ అధికారంలోకి రాగానే పెట్రోలియోస్ డి వెనిజువేలా (PDVSA) పై ప్రభుత్వ నియంత్రణ పెంచి, దాని లాభాలను సామాజిక సంక్షేమ పథకాల కోసం వినియోగించాడు. ఈ విధంగానే బొలివేరియన్ మిషన్లు ప్రారంభమయ్యాయి.^[87]

ప్రతిపక్షం మరియు కోఆర్డినడోరా డెమోక్రాటికా

చావెజ్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకత ఎక్కువగా వెనిజువేలా “క్యూబాకరణ” (Cubanization) అవుతోందనే భావన నుంచి ఉద్భవించింది.^[81] ప్రతిపక్షం చావెజ్‌ను దేశాన్ని独裁 పాలన వైపు నడిపిస్తున్నాడని ఆరోపించింది. ఈ పరిణామాల ఫలితంగా కోఆర్డినడోరా డెమోక్రాటికా అనే విస్తృత ప్రతిపక్ష కూటమి ఏర్పడింది.^[88]

తిరుగుబాటు, సమ్మెలు మరియు రీకాల్ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ

2002 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు తిరుగుబాటు ప్రయత్నానికి దారి తీశాయి. పెడ్రో కార్మోనా తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా ప్రకటించుకున్నాడు. అయితే చావెజ్‌కు మద్దతుగా ప్రజల నిరసనలు వెల్లువెత్తడంతో, రెండు రోజుల్లోనే చావెజ్ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చాడు.^[89]

తర్వాత చావెజ్ కొంత మృదువైన వైఖరి అవలంబించినప్పటికీ, PDVSA సమ్మె సమయంలో సుమారు 18,000 మంది ఉద్యోగులను తొలగించాడు. దీని వల్ల వెనిజువేలా చమురు పరిశ్రమకు దీర్ఘకాల నష్టం వాటిల్లిందని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడ్డారు.^[90]

2004లో జరిగిన 2004 వెనిజువేలా రీకాల్ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో 59% మంది ఓటర్లు చావెజ్‌కు మద్దతు తెలుపగా, ఆయన పదవిలో కొనసాగాడు.^[83]

“21వ శతాబ్దపు సోషలిజం”

హ్యూగో చావెజ్ మరియు బ్రెజిల్ అధ్యక్షుడు లులా డా సిల్వా, 2005

2005 జనవరిలో చావెజ్ “21వ శతాబ్దపు సోషలిజం” అనే సిద్ధాంతాన్ని బహిరంగంగా ప్రకటించాడు. ఇది సోవియట్ తరహా మార్క్సిస్టు-లెనినిస్టు సోషలిజానికి భిన్నమని, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యాన్ని ప్రధానంగా ఉంచిన విధానమని ఆయన వివరించాడు.

2006 మేలో యూరప్ పర్యటన సందర్భంగా పేద కార్మిక వర్గానికి తక్కువ ధరల చమురు సరఫరా చేస్తానని ప్రకటించాడు. లండన్ మేయర్ కెన్ లివింగ్‌స్టోన్ ఆయనను “లాటిన్ అమెరికా నుంచి వచ్చిన అత్యంత సానుకూల వార్త”గా అభివర్ణించాడు.^[91]

మూడవ అధ్యక్ష పదవీకాలం: 10 జనవరి 2007 – 10 జనవరి 2013

డిసెంబర్ 2006లో జరిగిన 2006 వెనిజువేలా అధ్యక్ష ఎన్నికలులో 77% ఓటరు హాజరుతో చావెజ్ మరోసారి ఘన విజయం సాధించాడు. ఈ ఎన్నికల్లో ఆయన 63% ఓట్లు సాధించి, తన ప్రధాన ప్రత్యర్థి మనుయేల్ రోసాలెస్ను ఓడించాడు. ఈ ఎన్నికలు స్వేచ్ఛాయుతంగా, న్యాయంగా జరిగాయని అమెరికన్ స్టేట్స్ సంస్థ (OAS) మరియు కార్టర్ సెంటర్ స్పష్టం చేశాయి.^[92]^[93]^[94] ఈ విజయానంతరం చావెజ్ “విప్లవ విస్తరణ” (expansion of the revolution) జరుగుతుందని ప్రకటించాడు.^[95]

యునైటెడ్ సోషలిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ వెనిజువేలా మరియు దేశీయ విధానాలు

2006 డిసెంబర్ 15న చావెజ్ తనను మద్దతు ఇస్తున్న ఎడమపక్ష రాజకీయ పార్టీలన్నీ కలిసి ఒకే పెద్ద పార్టీగా మారాలని ప్రకటించాడు. ఆ పార్టీ పేరు **యునైటెడ్ సోషలిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ వెనిజువేలా** (పార్టిడో సోషలిస్ట్ యునిడో డి వెనిజువేలా – PSUV). ఈ సందర్భంగా చావెజ్ మాట్లాడుతూ, “పాత పార్టీ నిర్మాణాలు, జెండాలు, నినాదాలను మర్చిపోవాలి; దేశమే ముఖ్యము” అని పేర్కొన్నాడు.^[97]

దస్త్రం:United Socialist Party of Venezuela logo.gif

2007లో స్థాపితమైన చావెజ్ రాజకీయ పార్టీ PSUV లోగో

PSUVలో విలీనం కావడానికి నిరాకరించిన ఎడమపక్ష పార్టీలను ప్రభుత్వం నుంచి తొలగిస్తామని చావెజ్ ప్రకటించాడు. 2007 నాటికి పార్టీ సభ్యత్వం 5.7 మిలియన్లకు చేరింది.^[98] అయితే కొంతమంది ఓటర్లపై పార్టీ చేరేందుకు ఒత్తిడి తెస్తున్నారని అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ILO) ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది.^[99]

2006 డిసెంబర్ 28న చావెజ్ ప్రభుత్వం RCTV టీవీ ఛానల్ ప్రసార అనుమతిని పునరుద్ధరించబోమని ప్రకటించింది. ఫలితంగా 2007 మే 27న ఆ ఛానల్ ప్రసారం నిలిచిపోయింది.^[100]

ఈ నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా కారాకస్, మరకైబో మరియు వాలెన్సియా నగరాల్లో వేలాది మంది నిరసనలకు దిగారు. వందలాది జర్నలిస్టులు, విద్యార్థులు “S.O.S. భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ” అనే బ్యానర్లతో ర్యాలీలు నిర్వహించారు.^[101]

ఈ ఘటనపై అమెరికన్ స్టేట్స్ సంస్థ (OAS), హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్, కమిటీ టు ప్రొటెక్ట్ జర్నలిస్ట్స్ తదితర అంతర్జాతీయ సంస్థలు పత్రికా స్వేచ్ఛపై ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.^[102] అయితే OAS కార్యదర్శి జోసే మిగెల్ ఇన్సుల్జా ఈ విషయం వెనిజువేలా కోర్టుల పరిధిలో ఉందని వ్యాఖ్యానించాడు.^[103]

2007లో ప్రభుత్వం 1999 రాజ్యాంగాన్ని సవరించేందుకు కమిషన్ ఏర్పాటు చేసింది. లూయిస్ బ్రిట్టో గార్సియా నేతృత్వంలో ఈ కమిషన్ అధ్యక్ష పదవీకాలాన్ని ఏడేళ్లకు పెంచడం, నిరంతర పునర్నిర్వచనానికి అవకాశం ఇవ్వడం వంటి ప్రతిపాదనలు చేసింది. వీటిని డిసెంబర్ 2007లో 2007 వెనిజువేలా రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణకు పెట్టారు.^[104]

అయితే 44% మంది ఓటర్లు ఓటింగ్‌కు హాజరు కాకపోవడంతో పాటు, 51% ఓట్లతో ఈ సవరణలు తిరస్కరించబడ్డాయి.^[105] ఇది చావెజ్‌కు అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఎదురైన తొలి ఎన్నికల పరాజయంగా నిలిచింది.

2010లో ప్రభుత్వ సంస్థ PDVAL ద్వారా దిగుమతి చేసిన భారీ మొత్తంలో ఆహార సరఫరాలు పాడైపోయినట్లు వెలుగులోకి వచ్చింది. ఈ స్కాండల్ దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం రేపింది.^[106] ప్రతిపక్షం దీనిని తీవ్రమైన అవినీతిగా ఆరోపించింది.^[107]

2011లో తన పుట్టినరోజు సందర్భంగా చేసిన ప్రసంగంలో, మధ్యతరగతి మరియు ప్రైవేట్ రంగం బొలివేరియన్ విప్లవంలో చురుకుగా పాల్గొనాలని చావెజ్ పిలుపునిచ్చాడు.^[108]

ఆగస్టు 2011లో వెనిజువేలా బంగారు పరిశ్రమను జాతీయీకరిస్తున్నట్లు, అలాగే విదేశీ బ్యాంకుల్లో ఉన్న బంగారు నిల్వలను రష్యా, చైనా, బ్రెజిల్ వంటి మిత్రదేశాలకు తరలిస్తున్నట్లు చావెజ్ ప్రకటించాడు.^[109]

తన బొలివేరియన్ విప్లవంను శాశ్వతంగా స్థిరపరచేందుకు 2030 తరువాత కూడా అధికారంలో ఉండాలనే ఆకాంక్షను చావెజ్ వ్యక్తం చేశాడు.^[110] దీని కోసం 2009 ఫిబ్రవరి 15న జరిగిన 2009 వెనిజువేలా రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా అన్ని ప్రజాప్రతినిధుల పదవీకాల పరిమితిని తొలగించారు. 70% ఓటరు హాజరుతో జరిగిన ఈ ఓటింగ్‌లో 54% మంది అనుకూలంగా ఓటు వేశారు.^[111]

నాలుగో అధ్యక్ష పదవీకాలం: 10 జనవరి 2013 – 5 మార్చి 2013

2012 అక్టోబర్ 7న జరిగిన అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో హ్యూగో ఛావేజ్ నాలుగోసారి అధ్యక్షుడిగా గెలిచాడు. ఇది ఆయన మూడో ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలం. ఈ ఎన్నికల్లో ఆయన ప్రత్యర్థి హెన్రిక్ కాప్రిలెస్ను ఓడించి 54% ఓట్లు సాధించగా, కాప్రిలెస్‌కు 45% ఓట్లు లభించాయి. గత అధ్యక్ష ఎన్నికలతో పోలిస్తే ఇది తక్కువ గెలుపు తేడాగా నమోదైంది.^[2]^[112]

ఈ ఎన్నికల్లో ఓటింగ్ శాతం 80%గా నమోదైంది. ఇద్దరు ప్రధాన అభ్యర్థుల మధ్య తీవ్రమైన పోటీ నెలకొంది.^[113]

వెనిజులా దిగువ తరగతుల్లో ఛావేజ్‌కు బలమైన మద్దతు లభించింది. అయితే ఎన్నికలకు ముందు ప్రభుత్వ నిధులను ఉపయోగించి పేద వర్గాలకు లబ్ధులు పంచి, తన ప్రధాన ఓటు బ్యాంకును బలోపేతం చేశాడని ఆయన ప్రత్యర్థులు ఆరోపించారు.^[112]

ఛావేజ్ నాలుగో పదవీకాలం ప్రారంభోత్సవం 10 జనవరి 2013కు నిర్ణయించబడింది. అయితే, ఆ సమయంలో ఆయన క్యూబాలో వైద్య చికిత్స పొందుతున్నందున వెనిజులాకు తిరిగి రావడం సాధ్యపడలేదు. దీంతో జాతీయ అసెంబ్లీ అధ్యక్షుడు డియోస్డాడో కబెల్లో ప్రమాణ స్వీకారాన్ని వాయిదా వేయాలని ప్రతిపాదించారు. సుప్రీంకోర్టు కూడా ఇది కొత్త అధ్యక్షుడి ప్రమాణ స్వీకారం కాదని, ఇప్పటికే పదవిలో ఉన్న అధ్యక్షుడి కొనసాగింపే కావడంతో ఈ ప్రక్రియను మినహాయించవచ్చని తీర్పు చెప్పింది.

అయితే వెనిజులా బిషప్స్ కాన్ఫరెన్స్ ఈ తీర్పును వ్యతిరేకించింది. రాజ్యాంగాన్ని తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిందేనని, ఛావేజ్ ఆరోగ్య పరిస్థితిపై ప్రభుత్వం స్పష్టత ఇవ్వలేదని పేర్కొంది.^[114]

ఈ సమయంలో ఛావేజ్ సంతకంతో ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు వెలువడ్డాయి. అయితే, ఆయన తీవ్ర అస్వస్థత కారణంగా నిర్ణయాలు తీసుకునే స్థితిలో లేరని, ఈ సంతకాలు నకిలీవై ఉండవచ్చని ప్రతిపక్ష నాయకులు ఆరోపించారు. గిలెర్మో కోచెజ్ అనే మాజీ పనామా రాయబారి అయితే, ఛావేజ్ 2012 డిసెంబర్ 31 నుంచే మెదడు మరణం చెందారని కూడా సంచలన వ్యాఖ్యలు చేశాడు.^[115]^[116]

ఛావేజ్ మరణం తరువాత, ఉపాధ్యక్షుడు నికోలాస్ మదురో తాత్కాలికంగా అధ్యక్ష అధికారాలు స్వీకరించాడు. రాజ్యాంగం ప్రకారం, అధ్యక్షుడు ప్రమాణ స్వీకారం చేయలేని పరిస్థితిలో జాతీయ అసెంబ్లీ అధ్యక్షుడు డియోస్డాడో కబెల్లో తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు చేపట్టాలి.^[117]

అయితే మదురోనే అధ్యక్షుడిగా కొనసాగి, 2026లో అధికారంలో నుంచి తొలగించబడే వరకు పదవిలో ఉన్నాడు.

రాజకీయ సిద్ధాంతం

హ్యూగో ఛావేజ్‌ను సాధారణంగా ఒక ఎడమపక్ష నేతగా వర్ణిస్తారు. ఒక జర్నల్ ఆయనను “క్యూబా నాయకుడు ఫిడెల్ కాస్ట్రో తర్వాత పశ్చిమ అర్ధగోళంలో రెండో ప్రముఖ ఎడమపక్ష నాయకుడు”గా పేర్కొంది.^[118]

1996లో ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఛావేజ్ ఇలా అన్నాడు: “నేను మార్క్సిస్టును కాను, కానీ మార్క్సిజానికి వ్యతిరేకుడిని కూడా కాను. నేను కమ్యూనిస్టును కాను, కానీ కమ్యూనిజానికి వ్యతిరేకుడిని కూడా కాను.”

1999లో న్యూయార్క్ టైమ్స్తో మాట్లాడుతూ ఆయన ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు: “ఛావేజ్ ఎడమవాదியா, కుడివాదియా, మధ్యమవాదియా? అతను సామ్యవాదియా, కమ్యూనిస్టా, పెట్టుబడిదారుడా? అని నిర్ణయించాలనుకుంటే—నేను అవన్నీ కాదు, కానీ వాటన్నింటిలో కొంత కొంత నాలో ఉంది.”^[119]

1998లో మరో ఇంటర్వ్యూలో ఆయన ఇలా అన్నాడు: “నేను సామ్యవాది కాదు. నేటి ప్రపంచం, లాటిన్ అమెరికా—మరియు రాబోయే ప్రపంచం—ఒక ముందడుగు అవసరం. మనం సామ్యవాదాన్ని కూడా, క్రూరమైన పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని కూడా దాటి ముందుకు వెళ్తున్నాం.”^[120]

పెట్టుబడిదారితనానికి, నయా-ఉదారవాదానికి వ్యతిరేకత

పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో ప్రజాస్వామ్యం అసాధ్యం. పెట్టుబడిదారితనం అన్యాయానికి కేంద్రం; అది ధనికుల ఆధిపత్యం, పేదలపై ఒక నియంతృత్వం. రూసో అన్నట్టు—‘బలవంతుడి మధ్య, బలహీనుడి మధ్య స్వేచ్ఛ నలిగిపోతుంది. చట్ట పాలన మాత్రమే నిజమైన స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది.’ అందుకే ప్రపంచాన్ని రక్షించాలంటే సామ్యవాదమే మార్గం—అది ప్రజాస్వామ్య సామ్యవాదం కావాలి… ప్రజాస్వామ్యం అంటే నాలుగైదేళ్లకోసారి ఓటేయడమే కాదు; అది జీవన విధానం, ప్రజలకు అధికారాన్ని ఇవ్వడం.

—హ్యూగో ఛావేజ్, జూన్ 2010^[69]

అధ్యక్షుడిగా మారకముందు నుంచీ, తన పాలన సమయంలో కూడా ఛావేజ్ “క్రూరమైన పెట్టుబడిదారితనం”, “నయా-ఉదారవాద పెట్టుబడిదారితనం”పై తీవ్ర విమర్శలు చేశాడు. తన మొదటి ఎన్నికల ప్రచారంలోనే ఆయన పోప్ జాన్ పాల్ II మాటలను ఉదహరిస్తూ “క్రూర పెట్టుబడిదారితనం”ను తిరస్కరించాడు.

అయితే ఆయన ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రభుత్వ జోక్యాన్ని పెంచాలనుకున్నప్పటికీ, దేశీయ పరిశ్రమ అభివృద్ధి కోసం ప్రైవేటు రంగంతో “వంతెనలు నిర్మించాడు”. రాజకీయ శాస్త్రవేత్త ఎడువార్డో సెమ్టే అభిప్రాయం ప్రకారం, “సాంప్రదాయ పెట్టుబడిదారీ నమూనా సమాజ అభివృద్ధికి విరుద్ధమని ఆయన మొదటి నుంచే భావించాడు.”^[121]

1999లో ఛావేజ్, తన అనుచరులతో కూడిన రాజ్యాంగ సభ రూపొందించిన కొత్త రాజ్యాంగం వెనిజులాను “క్రూర పెట్టుబడిదారితనం” నుంచి దూరం చేస్తుందని పేర్కొన్నాడు.^[122]

2001 సెప్టెంబర్ 28న కూడా ఆయన నయా-ఉదారవాద విధానాలను తీవ్రంగా విమర్శించాడు. ఇవే కారకాజో అల్లర్లకు కారణమని అభిప్రాయపడ్డాడు.^[123]

2002లో ఇచ్చిన అనేక ఇంటర్వ్యూలలో, బొలివేరియన్ విప్లవం నయా-ఉదారవాదానికి ప్రత్యామ్నాయమని, అది మరింత మానవీయమని ఛావేజ్ స్పష్టం చేశాడు.^[124] ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం ఇది “అమానుష పెట్టుబడిదారితనానికి ప్రత్యామ్నాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ”.

2005 నాటికి ఛావేజ్ స్పష్టంగా ఇలా ప్రకటించాడు: “ఒకప్పుడు నేను ‘మూడో మార్గం’ గురించి ఆలోచించాను. కానీ ఇప్పుడు నాకు నిశ్చయమైంది—సామ్యవాదమే మార్గం.”^[120]

2006 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో పునఃఎన్నిక అనంతరం, 2006 డిసెంబర్ 3న చేసిన ప్రసంగంలోనే ఆయన స్పష్టంగా 21వ శతాబ్దపు సామ్యవాదం గురించి బహిరంగంగా ప్రకటించాడు.^[125]

మార్క్సిజం మరియు సామ్యవాదం

ఛావేజ్‌కు మార్క్సిజంతో ఉన్న సంబంధం సంక్లిష్టమైనది. కొన్ని సందర్భాల్లో తాను మార్క్సిస్టునని ప్రకటించాడు.^[126]

2009లో జాతీయ అసెంబ్లీలో ఆయన ఇలా అన్నాడు: “నేను యేసు క్రీస్తు, సిమోన్ బొలివర్ ఆలోచనలను అనుసరించినంత మాత్రాన మార్క్సిస్టునే.”

2010లో ఆయన లియోన్ ట్రాట్స్కీ ఆలోచనలను కూడా సమర్థించాడు. “నేను కూడా ట్రాట్స్కీయిస్టునే. శాశ్వత విప్లవం సిద్ధాంతాన్ని అనుసరిస్తాను” అని ప్రకటించాడు.^[127]

తన పాలన చివరి దశలో, ఛావేజ్ 21వ శతాబ్దపు సామ్యవాదంను బహిరంగంగా ప్రోత్సహించాడు. ఈ ఆలోచనపై ఆయనను ప్రభావితం చేసినవారు ఇస్త్వాన్ మెజారోస్, మైకేల్ లెబోవిట్జ్, మార్టా హార్నేకర్ తదితరులు.

బొలివేరియన్ సిద్ధాంతం

హ్యూగో ఛావేజ్ తన రాజకీయ సిద్ధాంతాన్ని బొలివేరియనిజంగా నిర్వచించాడు. ఇది ప్రధానంగా సిమోన్ బొలివర్ ఆలోచనలపై ఆధారపడి ఉంది. ఆయనతో పాటు తత్వవేత్త సిమోన్ రోడ్రిగెస్, విప్లవ నాయకుడు ఎజిక్వియెల్ జమోరా కూడా ఈ సిద్ధాంతానికి ప్రభావకారులు.^[128]

ఇతర ప్రభావాలు

ఛావేజ్‌ను ప్రభావితం చేసినవారిలో చే గువేరా, ఫిడెల్ కాస్ట్రో, మహాత్మా గాంధీ, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ, జీసస్ క్రీస్తు వంటి ప్రముఖులు ఉన్నారు. ఆయన గాంధీని “పెట్టుబడిదారితన వ్యతిరేకి, వలస వ్యతిరేకి”గా ప్రశంసించాడు.^[129]

కుట్ర సిద్ధాంతాల ప్రోత్సాహం

2006 సెప్టెంబర్‌లో ఛావేజ్, సెప్టెంబర్ 11 కుట్ర సిద్ధాంతాలు “అసంభవం కావు” అని వ్యాఖ్యానించాడు.^[130] అలాగే అపోలో 11 చంద్రయానం నిజమని తాను నమ్మనని కూడా పేర్కొన్నాడు.^[131]

పాలసీ

ఆర్థిక మరియు సామాజిక విధానాలు

1998లో ఎన్నికైనప్పటి నుండి 2013 మార్చిలో ఆయన మరణం వరకు, హ్యూగో చావెజ్ ప్రభుత్వం ప్రజావాద ఆర్థిక విధానాలను ప్రతిపాదించి అమలు చేసింది. ఈ సామాజిక కార్యక్రమాలు మొదట్లో తాత్కాలికంగా రూపొందించబడినప్పటికీ, రాజకీయ విజయాన్ని తెచ్చిన కారణంగా చావెజ్ వాటిని తన పాలనలో కేంద్రబిందువుగా మార్చారు. ఈ ప్రక్రియలో వెనిజువేలా బడ్జెట్‌కు మించి ఖర్చులు జరిగాయి.^[132]

2000ల ప్రారంభంలో చమురు ధరలు పెరగడం వల్ల అపూర్వమైన ఆదాయం లభించడంతో, చావెజ్ బొలివేరియన్ మిషన్లు అనే కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం ప్రజలకు ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, సామాజిక సేవలు అందించడం.^[133] ఈ ప్రజావాద విధానాల ద్వారా రాజకీయ ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగించారని విమర్శలు ఉన్నాయి.^[134]

చావెజ్ ప్రత్యక్ష పర్యవేక్షణలో నడిచిన ఈ మిషన్లలో పేదల కోసం ఉచిత వైద్య కేంద్రాలు, ఆహార సబ్సిడీలు, గృహ పథకాలు ఉన్నాయి.^[133]^[135]^[136] ఐక్యరాజ్యసమితి సూచికల ప్రకారం కొంతకాలం జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడ్డాయి.^[137] అయితే ఎన్నికల అనంతరం ఈ పథకాల ప్రభావం తగ్గిందని అధ్యయనాలు సూచించాయి.^[132]

జినీ సహగుణకం (ఆదాయ అసమానత కొలమానం) 1998లో 0.495 నుండి 2011లో 0.39కి తగ్గింది.^[138] 15 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో 95% మంది చదవడం, వ్రాయడం వచ్చిందని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి,^[139] అయితే ఈ పురోగతి ప్రభుత్వ విధానాల వల్లే జరిగిందా అనే విషయంపై విభేదాలు ఉన్నాయి.^[140]

పేదరికం రేటు 1999లో 48.6% నుండి 2013లో 32.1%కి తగ్గింది.^[141] అయితే చావెజ్ మరణం తర్వాత రెండేళ్లలో పేదరికం మళ్లీ పెరిగింది.^[142]

చావెజ్ ప్రజావాద విధానాల వల్ల వెనిజువేలా తీవ్ర సామాజిక-ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొందని విమర్శకులు అంటున్నారు.^[134] చమురుపై అధిక ఆధారపడటం వల్ల డచ్ డిసీజ్ ప్రభావం ఏర్పడింది.^[143]

2012లో ప్రపంచ బ్యాంకు వెనిజువేలా ఆర్థిక వ్యవస్థ చమురు ధరల మార్పులకు అత్యంత సున్నితంగా ఉందని తెలిపింది.^[144]

ఆహారం మరియు వినియోగ వస్తువులు

1980–90 దశకాలలో వెనిజువేలా పోషకాహార స్థితి బలహీనంగా ఉండేది.^[145] చావెజ్ ఆహార సమానత్వం, ఆహార సార్వభౌమాధికారం సాధించడమే లక్ష్యంగా ప్రకటించారు.^[146]

2003లో ప్రాథమిక ఆహార వస్తువులకు ధర నియంత్రణలు విధించారు.^[147] దీని వల్ల మొదట ఆకలి మరణాలు తగ్గినా,^[148] తరువాత సరఫరా కొరతలు ఏర్పడ్డాయి.

ధర నియంత్రణల కారణంగా దిగుమతులు తగ్గి, సరుకుల కొరత ఏర్పడిందని ఆర్థికవేత్తలు అభిప్రాయపడ్డారు.^[149] దీనికి ప్రతిగా చావెజ్ దేశీయ ఉత్పత్తి పెంచేందుకు ఆహార రంగంలో జాతీయీకరణ చేపట్టారు, కానీ ఉత్పత్తి తగ్గిందన్న విమర్శలు ఉన్నాయి.^[150]

కమ్యూన్లు

1998 తరువాత ప్రభుత్వ సహకారంతో 1.5 మిలియన్ల మందిని ప్రతినిధ్యం వహిస్తున్న 100,000కు పైగా సహకార సంఘాలు ఏర్పడ్డాయి.^[151]

కరెన్సీ నియంత్రణలు

2003లో ప్రభుత్వం CADIVIని ఏర్పాటు చేసి విదేశీ కరెన్సీపై నియంత్రణలు విధించింది.^[152] దీని వల్ల బ్లాక్ మార్కెట్ పెరిగి, బోలివర్ విలువ క్షీణించింది.^[153]

వ్యాపారాలు తక్కువ లాభాలతో పని చేయాల్సి రావడంతో కొరతలు పెరిగాయి.^[154] ఈ మారకం రేటు విధానం ప్రజలకన్నా ప్రత్యేక వర్గాలకు లాభం చేకూర్చిందని పరిశోధకులు అభిప్రాయపడ్డారు.^[155]

నేరాలు మరియు శిక్షలు

1980లు మరియు 1990ల కాలంలో లాటిన్ అమెరికా వ్యాప్తంగా నేరాలు క్రమంగా పెరిగాయి. కొలంబియా, ఎల్ సాల్వడార్, వెనిజువేలా, బ్రెజిల్ వంటి దేశాల్లో హత్య రేట్లు ప్రాంతీయ సగటు కంటే ఎక్కువగా నమోదయ్యాయి.^[164]

చావెజ్ అధ్యక్ష పదవిలో ఉన్న కాలంలో దేశంలో చోటుచేసుకున్న హింసాత్మక నేరాల కారణంగా లక్షలాది వెనిజువేలన్లు హత్యకు గురయ్యారు.^[165]

గారెత్ ఎ. జోన్స్ మరియు డెనిస్ రాడ్జర్స్ తమ పుస్తకం Youth violence in Latin America లో, 1999లో రాజకీయ వ్యవస్థ మారిన తర్వాత హింసాత్మక మరణాలు గణనీయంగా పెరిగాయని తెలిపారు. నాలుగు సంవత్సరాల్లోనే హత్య రేటు ప్రతి లక్ష మందికి 44కి చేరిందని వారు పేర్కొన్నారు.^[166]

చావెజ్ పాలనలో అపహరణలు తీవ్రంగా పెరిగాయి. 2011 నాటికి అపహరణల సంఖ్య, ఆయన అధికారంలోకి వచ్చినప్పుడు ఉన్న సంఖ్యతో పోలిస్తే 20 రెట్లు ఎక్కువగా నమోదైంది.^[161]^[162]^[163]

డాక్యుమెంటరీ దర్శకుడు జేమ్స్ బ్రాబజోన్ ప్రకారం, వివాదాస్పద క్రిమినల్ న్యాయ సంస్కరణలలో భాగంగా వేలాది హింసాత్మక ఖైదీలను విడుదల చేయడంతో అపహరణలు మరియు హత్యలు భారీగా పెరిగాయి.^[167]^[168]

2007 నాటికి నేరాల తీవ్రత కారణంగా వెనిజువేలా ప్రభుత్వం నేర గణాంకాలను ప్రకటించడం నిలిపివేసింది.^[169]

ఒక ఎన్‌జీఓ నివేదిక ప్రకారం, 1999లో 6,000గా ఉన్న హత్యల సంఖ్య 2013 నాటికి 24,763కి చేరింది.^[170]

2010లో కారాకాస్ ప్రపంచంలోనే అత్యధిక హత్య రేటు ఉన్న నగరంగా గుర్తించబడింది,^[171] ఇది ఇరాక్ యుద్ధం సమయంలోని బాగ్దాద్ కంటే కూడా ఎక్కువగా ఉండటం గమనార్హం.

2012లో ఐక్యరాజ్యసమితి గణాంకాల ప్రకారం వెనిజువేలా లో 13,080 హత్యలు నమోదయ్యాయి.^[172]

కారాగారాలు

చావెజ్ పాలనలో వెనిజువేలా జైళ్లలో ఖైదీలకు తుపాకులు, మత్తు పదార్థాలు, మద్యం సులభంగా లభిస్తున్నాయని నివేదికలు వెల్లడించాయి. ఖైదీలు ఇంటర్నెట్, మొబైల్ ఫోన్లు ఉపయోగిస్తూ జైలు నుంచే నేర కార్యకలాపాలు నిర్వహించేవారని పేర్కొన్నారు.^[173]

సామాజిక శాస్త్రవేత్త ఎడ్గార్డో లాండర్ ప్రకారం, వెనిజువేలా కారాగారాలు "నేరగాళ్లకు శిక్షణా కేంద్రాలుగా" మారాయని, జైళ్లపై గ్యాంగ్‌ల ఆధిపత్యం కొనసాగుతుందని తెలిపారు.^[174]

చావెజ్ పాలనలో ఎన్నికలు

చావెజ్ పాలనలో వెనిజువేలా ప్రజాస్వామ్యానికి సంబంధించిన ఎన్నికల ప్రక్రియలు తరచుగా వివాదాస్పదంగా పరిశీలించబడ్డాయి. బ్లూమ్‌బర్గ్ ప్రకారం, ఆయన వెనిజువేలను ఒక ప్రజాస్వామ్య దేశం నుంచి "ముఖ్యంగా అధికారం కేంద్రీకృతమైన పాలనా వ్యవస్థగా" మార్చారని పేర్కొంది.^[175]

అయితే, ఆయన అధికారం కేంద్రీకరణకు కూడా కొన్ని పరిమితులు ఉన్నాయని, ఎన్నికల వ్యవస్థను తన నాయకత్వాన్ని మరింత ప్రభావవంతంగా చేయడానికి కీలక మార్గంగా భావించాడని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.^[176]

న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన చరిత్రకారుడు గ్రెగ్ గ్రాండిన్ పేర్కొన్నట్లు, చావెజ్ తన పాలనకాలంలో తనను మరియు తన రాజకీయ అజెండాను మొత్తం 14 జాతీయ ఓట్లకు లోబర్చగా, వాటిలో 13 ఎన్నికల్లో భారీ మెజారిటీతో విజయం సాధించాడు. ఈ ఎన్నికలను మాజీ అమెరికా అధ్యక్షుడు జిమ్మీ కార్టర్ "ప్రపంచంలోనే ఉత్తమమైన ఎన్నికల వ్యవస్థ"గా అభివర్ణించారు.^[176]^[177]

విపక్ష అనుకూల వార్తా, విశ్లేషణ వెబ్‌సైట్ అయిన కారాకాస్ క్రానికల్స్ సంపాదకుడు ఫ్రాన్సిస్కో టోరో ప్రకారం, "చావెజ్ ఎల్లప్పుడూ ఎన్నికల చట్టబద్ధతను కాపాడేందుకు జాగ్రత్తగా వ్యవహరించేవాడు".^[176] టోరో చెప్పినట్లుగా, ప్రభుత్వ అనుకూల మీడియా మద్దతు మరియు ప్రచారంలో ప్రభుత్వ నిధుల వినియోగం వంటి ప్రయోజనాలు చావెజ్‌కు ఉన్నప్పటికీ, ఆయన "బహిరంగంగా ఎన్నికలను దోచుకోవడం లేదా రద్దు చేయడం చేయలేదు".^[176]

2002లో జరిగిన కూప్ ప్రయత్నం నుంచి బయటపడిన రెండు సంవత్సరాలకే, 2004లో తనపై రెకాల్ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ నిర్వహించేందుకు కూడా ఆయన విపక్షానికి అవకాశం ఇచ్చాడు. ఆ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఆయన భారీ మెజారిటీతో విజయం సాధించాడు.^[176]^[178]

1998 నుండి వెనిజువేలా లో ఎన్నికలు టచ్‌స్క్రీన్ ఆధారిత డీఆర్‌ఈ ఓటింగ్ యంత్రాలు ద్వారా నిర్వహించబడుతున్నాయి. ఈ వ్యవస్థలో ఓటరు ధృవీకరించిన పేపర్ రసీదు అందించబడుతుంది. ఎన్నికల నిర్వహణ బాధ్యతను జాతీయ ఎన్నికల మండలి నిర్వర్తిస్తుంది.^[177]

వెనిజువేలా లో ఓటర్లు కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌ను తాకి తమ ఓటు నమోదు చేస్తారు. అనంతరం వారికి ఒక పేపర్ రసీదు అందించబడుతుంది; దానిని వారు పరిశీలించి బ్యాలెట్ బాక్స్‌లో వేస్తారు.^[177] ఎక్కువ శాతం పేపర్ బ్యాలెట్లను ఎలక్ట్రానిక్ లెక్కింపుతో సరిపోల్చి పరిశీలిస్తారు. ఈ విధానం ఓట్ల మోసాన్ని దాదాపు అసాధ్యంగా మారుస్తుందని విశ్లేషకులు పేర్కొన్నారు. ఓట్లను దోచుకోవాలంటే కంప్యూటర్లను హ్యాక్ చేయడమే కాకుండా, వాటికి సరిపోలేలా బ్యాలెట్ బాక్స్‌లను కూడా నింపాల్సి వస్తుందని వారు వివరించారు.^[177]

2012 నుండి వెనిజువేలా ఎన్నికల్లో ఓటింగ్ యంత్రాలను ప్రారంభించేందుకు బయోమెట్రిక్ ధృవీకరణను ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.^[179]

అవినీతి

1998 డిసెంబర్‌లో హ్యూగో చావెజ్ కొత్త ప్రభుత్వానికి మూడు ప్రధాన లక్ష్యాలను ప్రకటించారు;

కొత్త రాజ్యాంగం రచించేందుకు రాజ్యాంగ సభను ఏర్పాటు చేయడం,
ప్రభుత్వ అవినీతిని నిర్మూలించడం,
సామాజిక విరహం మరియు పేదరికంతో పోరాడడం.

అయితే లిబర్టేరియన్ ఆలోచనా సంస్థ అయిన కాటో ఇన్‌స్టిట్యూట్ ప్రకారం, హ్యూగో చావెజ్ అధికార కాలంలో ప్రభుత్వ వ్యవస్థ అంతటా అవినీతి విస్తృతంగా వ్యాపించిందని పేర్కొంది. ఇందుకు కారణాలుగా ప్రభుత్వ సభ్యులపై శిక్షల లేమి, లంచాలు, పారదర్శకత లోపాన్ని పేర్కొంది.^[180]

2004లో హ్యూగో చావెజ్ మరియు అతని మిత్రులు సుప్రీం కోర్టును తమ నియంత్రణలోకి తీసుకుని, చావెజ్ అనుకూలులతో నింపారు. అంతేకాకుండా, న్యాయమూర్తులను తొలగించే అధికారం ప్రభుత్వానికి కల్పించే కొత్త చర్యలను అమలు చేశారు.^[181]

కాటో ఇన్‌స్టిట్యూట్ ప్రకారం, వెనిజువెలా జాతీయ ఎన్నికల మండలి కూడా చావెజ్ నియంత్రణలోనే ఉండేది. ఆయన పరిమితుల్లేని పునఃఎన్నికలకు అవకాశం కల్పించే రాజ్యాంగ సవరణను ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నించారు.^[182]

బెర్లిన్ కేంద్రంగా పనిచేసే స్వచ్ఛంద సంస్థ ట్రాన్స్‌పరెన్సీ ఇంటర్నేషనల్ ప్రతి సంవత్సరం విడుదల చేసే అవినీతి భావన సూచిక ప్రకారం, చావెజ్ పాలన చివరి సంవత్సరాల్లో అవినీతి మరింత పెరిగింది. 2008లో వెనిజువెలా 180 దేశాల్లో 158వ స్థానంలో, 176 దేశాల్లో 165వ స్థానంలో ( బురుండి, చాద్, హైటితో కలిసి ) నిలిచింది.^[183]

చాలా మంది వెనిజువెలా పౌరులు ప్రభుత్వ అవినీతి వ్యతిరేక చర్యలు ప్రభావవంతంగా లేవని, అవినీతి పెరిగిందని భావించారు. ముఖ్యంగా న్యాయవ్యవస్థ, పార్లమెంట్, శాసనసభ, పోలీసు వ్యవస్థలు అత్యంత అవినీతిగ్రస్త సంస్థలుగా గుర్తించబడ్డాయి.^[184]

గ్యాలప్ సర్వే 2006 అవినీతి సూచికలో, ప్రభుత్వ మరియు వ్యాపార రంగాలలో అవినీతి విస్తృతి ప్రజలు ఎలా భావిస్తున్నారనే అంశంలో వెనిజువెలా 101 దేశాల్లో 31వ స్థానంలో నిలిచింది. లాటిన్ అమెరికాలో చిలీ తరువాత రెండవ తక్కువ అవినీతిగల దేశంగా గ్యాలప్ పేర్కొంది.^[185]

చావెజ్‌కు మద్దతు ఇచ్చిన వర్గాల నుంచే విమర్శలు వచ్చాయి. ఆయన రాజకీయ పార్టీ అయిన ఫిఫ్త్ రిపబ్లిక్ మూవ్‌మెంట్ (MVR) కూడా, పాత "నాల్గవ రిపబ్లిక్" పార్టీల మాదిరిగానే బంధుప్రీతి, రాజకీయ పరిరక్షణ, అవినీతితో నిండిపోయిందని విమర్శలు ఎదుర్కొంది.

వెనిజువెలా కార్మిక సంఘాలు మరియు ఆదివాసీ సముదాయాలు శాంతియుత నిరసనల్లో పాల్గొని, కార్మిక మరియు భూసంస్కరణలను వేగవంతం చేయాలని ప్రభుత్వాన్ని కోరాయి. చావెజ్‌కు మద్దతు తెలుపుతూనే, తమ ప్రయోజనాలను రక్షించడంలో ప్రభుత్వం నెమ్మదిగా వ్యవహరిస్తోందని వారు విమర్శించారు.^[186]^[187]

FARC కు సహకారం

అంతర్జాతీయ వ్యూహాత్మక అధ్యయనాల సంస్థ (IISS) ప్రకారం, "చావెజ్ ప్రభుత్వం కారాకాస్‌లోని FARC కార్యాలయానికి నిధులు సమకూర్చి, వెనిజువెలా గూఢచార సేవలకు ప్రాప్యత కల్పించింది". 2002 తిరుగుబాటు ప్రయత్న సమయంలో, లక్ష్యహత్యలు మరియు పేలుడు పదార్థాల వినియోగంపై పట్టణ ఉగ్రవాద శిక్షణ ఇవ్వమని వెనిజువెలా గూఢచార విభాగం అభ్యర్థనలకు FARC స్పందించిందని పేర్కొంది. అయితే ఈ ఆరోపణలు నిరూపించబడలేదని IISS తెలిపింది. వెనిజువెలా దౌత్యవేత్తలు ఈ నివేదికలో మౌలిక లోపాలు ఉన్నాయని ఖండించారు.^[188]

2007లో, కొలంబియా అధికారులు రౌల్ రేయెస్‌పై దాడిలో స్వాధీనం చేసుకున్న ల్యాప్‌టాప్‌లలో, చావెజ్ FARC‌కు 300 మిలియన్ డాలర్ల వరకు చెల్లింపులు చేయడానికి సిద్ధమయ్యాడని, సంవత్సరాలుగా ఆర్థిక మరియు రాజకీయ సంబంధాలు కొనసాగాయని పత్రాలు వెల్లడించాయి. కొన్ని పత్రాల్లో FARC యురేనియాన్ని కొనుగోలు చేసి విక్రయించినట్లు కూడా పేర్కొన్నారు.^[189]^[190]

2015లో, చావెజ్ మాజీ బాడీగార్డ్ లీమ్సీ సలాజార్ బుమెరాంగ్ చావెజ్ అనే పుస్తకంలో, 2007లో చావెజ్ వెనిజువెలా గ్రామీణ ప్రాంతంలో FARC ఉన్నత నేతలను కలిసినట్లు వెల్లడించాడు. డ్రగ్స్‌ను పశువుల ద్వారా తరలించి, దానికి బదులుగా డబ్బు మరియు ఆయుధాలు అందించే వ్యవస్థను చావెజ్ ఏర్పాటు చేశాడని అతను ఆరోపించాడు. ఇది కొలంబియా అధ్యక్షుడు ఆల్వారో ఉరిబేను బలహీనపర్చే ఉద్దేశంతో జరిగిందని పేర్కొన్నాడు.^[191]

2019లో, న్యూయార్క్ దక్షిణ జిల్లా ఫెడరల్ అభియోగకర్తలు, 2005లో చావెజ్ FARC సహాయంతో అమెరికాకు కోకైన్ రవాణా చేయాలనే ప్రణాళికలపై చర్చించమని తన అనుచరులను ఆదేశించాడని తెలిపే పత్రాలను సమర్పించారు. ఇది అమెరికాకు వ్యతిరేకంగా చేపట్టిన విధానంలో భాగమని పేర్కొన్నారు.^[192]

మానవ హక్కులు

వెనిజువెలాలో మానవ హక్కులు అనేది దీర్ఘకాలంగా కొనసాగుతున్న సమస్యగా ఉంది. హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్, అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ వంటి మానవ హక్కుల సంస్థలు వెనిజువెలాలో పరిస్థితులను తీవ్రంగా విమర్శించాయి.

వీరి ఆందోళనల్లో జైళ్లలో దయనీయ పరిస్థితులు, హింస, జర్నలిస్టులపై దాడులు, రాజకీయ వేధింపులు, డెత్ స్క్వాడ్ల ద్వారా న్యాయస్థాన వెలుపల హత్యలు, బలవంతపు అదృశ్యాలు మరియు మానవ హక్కుల కార్యకర్తలపై వేధింపులు ఉన్నాయి.^[193]^[194]^[195]

విమర్శలు

హ్యూగో చావెజ్ ఎన్నికైన కొద్దికాలానికే, రాజకీయ మరియు మానవ హక్కుల సంస్థ అయిన ఫ్రీడమ్ హౌస్ ప్రకారం వెనిజువెలాలో స్వేచ్ఛ రేటింగులు పడిపోయాయి. దేశాన్ని "పాక్షికంగా స్వేచ్ఛ ఉన్న దేశం"గా వర్గీకరించారు.^[196]

2004లో, 2002 తిరుగుబాటు ప్రయత్నాన్ని సరైన విధంగా నిర్వహించలేదని అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్ చావెజ్ ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించింది. హింసాత్మక ఘటనలు సమర్థవంతంగా విచారించబడలేదని, దోషులు శిక్షలు తప్పించుకున్నారని పేర్కొంది. దీని వల్ల రాజకీయంగా అస్థిర వాతావరణంలో మరిన్ని మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు జరుగుతున్నాయని హెచ్చరించింది.^[197]

అదే విధంగా, వెనిజువెలా నేషనల్ గార్డ్ మరియు డైరెసియోన్ డి ఇంటెలిజెన్సియా సెక్యూరిడాద్ య్ ప్రెవెన్సియోన్ (DISIP)లు నిరసనల సమయంలో అధిక బలాన్ని ఉపయోగించాయని అమ్నెస్టీ ఆరోపించింది. అదేవిధంగా అరెస్టు చేయబడిన చాలా మంది నిరసనకారులను చట్టపరమైన గడువు లోపు న్యాయమూర్తి ఎదుట హాజరు పరచలేదని పేర్కొంది.^[197]

2008లో హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ చావెజ్ తొలి పదేళ్ల పాలనలో మానవ హక్కుల పరిస్థితిపై నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదికలో 1999 రాజ్యాంగ సవరణలు మానవ హక్కులకు విస్తృత హామీలను కల్పించాయని ప్రశంసించబడింది. అలాగే మహిళల హక్కులు మరియు ఆదివాసీ హక్కులు మెరుగుపడ్డాయని పేర్కొంది. అయితే ప్రభుత్వ విధానాలు రాజ్యాంగం కల్పించిన మానవ హక్కుల రక్షణను బలహీనపరిచాయని కూడా నివేదిక పేర్కొంది.^[198]

రాజకీయ కారణాల ఆధారంగా వివక్ష, న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతను దెబ్బతీయడం, జర్నలిస్టుల అభివ్యక్తి స్వేచ్ఛను, కార్మిక సంఘ స్వేచ్ఛను మరియు పౌర సమాజం మానవ హక్కులను ప్రోత్సహించే సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేసే విధానాలను చావెజ్ ప్రభుత్వం అనుసరించిందని నివేదిక ఆరోపించింది.^[199]

ఈ నివేదికకు ప్రతిస్పందనగా, వెనిజువెలా ప్రభుత్వం హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ సభ్యులను దేశం నుంచి వెలివేసింది.^[200]

తదుపరి, వామపక్ష స్వచ్ఛంద సంస్థ అయిన కౌన్సిల్ ఆన్ హెమిస్ఫెరిక్ అఫైర్స్తో కలిసి, వందకు పైగా లాటిన్ అమెరికా పండితులు హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ నివేదిక వాస్తవాలకు విరుద్ధంగా, అతిశయోక్తిగా, సందర్భ రాహిత్యంగా ఉందని విమర్శిస్తూ సంయుక్త లేఖపై సంతకం చేశారు.^[201]

2009లో, వ్యాపారవేత్త ఎలిజియో సెదెనోకు షరతులతో కూడిన బెయిల్ మంజూరు చేసినందుకు న్యాయమూర్తి మరియా లౌర్డెస్ అఫియునిను అవినీతి ఆరోపణలపై అరెస్టు చేశారు. అనంతరం ఆమెను గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు.^[202]

మానవ హక్కుల సంఘాలు, ఈ కేసు ద్వారా చావెజ్ ప్రభుత్వం న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతను భయపెట్టే వాతావరణాన్ని సృష్టించిందని ఆరోపించాయి. రాయిటర్స్ ప్రకారం, అఫియుని వెనిజువెలాలో అత్యంత ప్రతీకాత్మక రాజకీయ ఖైదీలలో ఒకరిగా పరిగణించబడింది.^[203]

2014 నవంబరులో, 2002–2014 మధ్య జరిగిన హింసా ఘటనలపై వెనిజువెలా ఐక్యరాజ్యసమితి హింస నిరోధక కమిటీ ఎదుట హాజరైంది. గత దశాబ్దంలో వేలాది ఫిర్యాదులు వచ్చినప్పటికీ, కేవలం కొద్దిమంది ప్రభుత్వ అధికారులకే శిక్ష పడిందని కమిటీ సభ్యులు పేర్కొన్నారు.^[204]

యూదు వ్యతిరేకత ఆరోపణలు

జియోనిజంకు చావెజ్ వ్యతిరేకత మరియు ఇరాన్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు కారణంగా ఆయనపై యూదు వ్యతిరేకత ఆరోపణలు వచ్చాయి.^[205]

అయితే వెనిజువెలా యూదు సంఘాలు, చావెజ్ వ్యాఖ్యలు యూదులపై కాకుండా వలస పాలన కాలం నుంచి ఆధిపత్యం చెలాయించిన "తెల్ల ఒలిగార్కీ"పై ఉద్దేశించినవని స్పష్టం చేశాయి.^[206]

2009లో కారాకాస్‌లోని ఒక సీనగాగ్‌పై జరిగిన దాడిని ప్రభుత్వం దోపిడీ ఘటనగా పేర్కొంది. వారం రోజుల విచారణ అనంతరం, వెనిజువెలా CICPC ఈ దాడికి యూదు వ్యతిరేకత కారణం కాదని తేల్చింది.^[207]

మాధ్యమాలు మరియు పత్రికలు

RCTV మూసివేతకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలుపుతున్న వెనిజువేలా ప్రజలు

చావెజ్ పాలనలో పత్రికా స్వేచ్ఛ తగ్గిందని, అలాగే వెనిజువేలా లో సెన్సార్‌షిప్ పెరిగిందని విమర్శలు వచ్చాయి. ఆయన ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలోని సంస్థలను ఉపయోగించి మాధ్యమాలను మౌనింపజేయడం, అలాగే బొలివేరియన్ ప్రచారంను విస్తృతంగా వ్యాప్తి చేయడం చేశారని పేర్కొనబడింది. ప్రభుత్వానికి అనుబంధమైన వ్యక్తులకు మాధ్యమ సంస్థలను విక్రయించాలంటూ ఒత్తిడి తెచ్చడం లేదా మూసివేతను ఎదుర్కొనే పరిస్థితి కల్పించడం వంటి చర్యలు కూడా జరిగాయని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.^[208]

హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ సంస్థ, జర్నలిస్టుల భావప్రకటన స్వేచ్ఛను దెబ్బతీసే విధంగా “వివక్షతతో కూడిన విధానాలను” చావెజ్ అనుసరించారని విమర్శించింది.^[199] అలాగే రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బోర్డర్స్ సంస్థ, చావెజ్ ప్రభుత్వం తన విమర్శకులను “క్రమంగా మౌనింపజేస్తోంది” అని పేర్కొంది.^[209]

2004లో, చావెజ్ జాతీయ టెలికమ్యూనికేషన్స్ కమిషన్ మరియు రేడియో, టెలివిజన్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ మాధ్యమాలపై సామాజిక బాధ్యత చట్టాన్ని ఉపయోగించి మాధ్యమ సంస్థలపై అధికారికంగా సెన్సార్ విధించారు.^[208]

2005 జూలైలో, చావెజ్ TeleSURను ప్రారంభించారు. ఇది అల్ జజీరా తరహాలోని ఒక పాన్-అమెరికన్ వార్తా ఛానల్‌గా రూపొందించబడింది. లాటిన్ అమెరికా టెలివిజన్ వార్తలపై యూనివిజన్^[210] మరియు అమెరికా ఆధారిత CNN en Español ఆధిపత్యాన్ని సవాలు చేయడమే దీని లక్ష్యంగా ఉంది.^[211]

2006లో, చావెజ్ ప్రభుత్వ నిధులతో ఏర్పాటు చేసిన సినిమా స్టూడియో విల్లా డెల్ సినే (ఆంగ్లం: Cinema City)ను ప్రారంభించారు.^[212]

2009 పత్రికా స్వేచ్ఛ సూచికలో, రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బోర్డర్స్ సంస్థ “వెనిజువేలా ఇప్పుడు ప్రాంతంలోనే అత్యంత దుర్బల పత్రికా స్వేచ్ఛ ఉన్న దేశాల్లో ఒకటిగా మారింది” అని పేర్కొంది.^[209] అలాగే ఫ్రీడమ్ హౌస్ సంస్థ, 2011 పత్రికా స్వేచ్ఛ పటంలో వెనిజువేలా పత్రికలను “స్వేచ్ఛలేని”విగా వర్గీకరించింది. 2010లో కూడా పత్రికా స్వేచ్ఛ క్రమంగా క్షీణించిందని ఆ సంస్థ పేర్కొంది.^[213]

చావెజ్‌కు ట్విట్టర్ ఖాతా కూడా ఉండేది. 2012 ఆగస్టు నాటికి ఆయన ఖాతాకు 32 లక్షలకుపైగా అనుచరులు ఉన్నారు.^[214]^[215] ట్విట్టర్ ద్వారా వచ్చే సూచనలు, వ్యాఖ్యలను వడపోత చేయడానికి 200 మంది సభ్యుల బృందం పనిచేసేది. “ప్రజలతో సంబంధాన్ని కొనసాగించడానికి, అనేక విషయాలను అంచనా వేయడానికి, ప్రజలకు సహాయం చేయడానికి ట్విట్టర్ మరో సాధనం” అని చావెజ్ పేర్కొన్నారు.^[216] అలాగే, ట్విట్టర్‌ను “విప్లవం కోసం ఉపయోగించాల్సిన ఒక ఆయుధం”గా కూడా ఆయన అభివర్ణించారు.^[217]

విదేశీ విధానం

చావెజ్ లాటిన్ అమెరికాలోని ఇతర ఉద్యమాలను ఆయన చావిస్మో నమూనాను అనుసరించి దక్షిణ అమెరికాను మార్చాలని ప్రేరేపించాడు, కానీ తర్వాత ఇది అస్థిరంగా కనిపించింది మరియు అంతర్జాతీయంగా ఆయన ప్రభావం 과ెండుగా చెప్పబడింది.^[218] దేశీయ సమస్యల కారణంగా వెనిజువేలా ప్రపంచస్థాయిలో తన స్థానం బలోపేతం చేసుకోలేకపోయింది.^[218]

కమ్యూనికేషన్స్ స్టడీస్ అకాలడెమిక్ స్టువర్ట్ డేవిస్ ప్రకారం, చావెజ్ విదేశీ విధానం దక్షిణ–దక్షిణ సహకారంను ప్రోత్సహించడానికి లక్ష్యం పెట్టింది.^[219] ఆయన వెనిజువేలా విదేశీ విధానాన్ని లాటిన్ అమెరికా ఆర్థిక మరియు సామాజిక ఏకీకరణపై మళ్లించారు. దీనిలో ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య మరియు పరస్పర సహాయ ఒప్పందాలు, అలాగే ఆయన "నూనె డిప్లమసీ"ని అమలు చేయడం వంటి విధానాలు ఉన్నాయి.^[220]^[221] దీని కారణంగా వెనిజువేలా ప్రధాన సరుకైన నూనెపై మరింత ఆధారపడినది మరియు దీర్ఘకాలికంగా దుర్బలత పెరిగింది.^[218] చావెజ్ Petrosur, TeleSUR, Petrocaribe వంటి బహుళ జాతీయ సంస్థల ద్వారా లాటిన్ అమెరికా ఏకీకరణ దృష్టిని ప్రోత్సహించారు. ఇతర లాటిన్ అమెరికా దేశాలతో ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య సంబంధాలు కూడా ఆయన విధానంలో ముఖ్యపాత్ర పోషించాయి. బ్రెజిల్ నుండి ఆయుధాలు కొనుగోలు చేయడం, క్యూబా తో నూనె-ప్రావీణ్యత వాణిజ్య ఒప్పందాలు, మరియు ఆర్జెంటీనా యొక్క మాంసం, పాల ఉత్పత్తుల కోసం వెనిజువేలా నూనెను మార్పిడి చేసే ప్రత్యేక బార్టర్ వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం వంటి చర్యలు చేసారు.^[222]

చావెజ్ అధికంగా పశ్చిమ నిరసనతో ఉన్న అథారిటేరియన్ దేశాలు మరియు రాడికల్ ఉద్యమాలతో పొరపాటు చూపించారు,^[218] ముఖ్యంగా క్యూబా మరియు ఇరాన్ తో సంబంధాలు ముఖ్యమైనవి అయ్యాయి. ఆయన పారియా రాష్ట్రాలు అయిన బెలారస్ మరియు ఇరాన్ వంటి దేశాలతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు ఏర్పరిచారు.^[222] ముఖ్యంగా, వెనిజువేలా మరియు అమెరికా మధ్య సంబంధాలు విరుచుకుపడ్డాయి, చావెజ్ అమెరికా విదేశీ విధానంపై తీవ్రమైన విమర్శలు చేశారు,^[223] 2003లో జరిగిన ఇరాక్‌ పై యుఎస్ ఆక్రమణను వ్యతిరేకించడం, 2011లో నాటో నేతృత్వంలో లిబియాలో జరిగిన సైనిక జోక్యాన్ని ఖండించడం వంటి చర్యలు చేశారు. సంబంధాలు 2009 జూన్‌లో అధ్యక్షుడు బరాక్ ఒబామా పరిపాలనలో కొంత సర్దుబాటు చెందినప్పటికీ, వెంటనే మళ్లీ క్షీణించాయి.^[224]^{[నమ్మదగని మూలం?]}

వ్యక్తిగత జీవితం

చావెజ్ రెండు సార్లు వివాహం చేసుకున్నారు. ఆయన మొదట నాన్సీ కోరోమోటో కోల్మెనారెస్కు () వివాహం చేసుకున్నారు, ఆమె చావెజ్ పుట్టిన సాబానెటా గ్రామంలోని పేద కుటుంబానికి చెందినది. చావెజ్ మరియు కోల్మెనారెస్ 18 సంవత్సరాలపాటు వివాహం కొనసాగించారు, ఈ సమయంలో వారికి మూడు పిల్లలు ఉన్నారు: రోజా వెర్జినియా, సెప్టెంబర్ 6, 1978 న మరాకేలో పుట్టింది; మారియా గబ్రియెలా, మార్చ్ 12, 1980 న బారినాస్లో పుట్టింది; మరియు హ్యూగో రాఫేల్, అక్టోబర్ 14, 1982 న బారినాస్‌లో పుట్టాడు; చివరి కుమారుడు ప్రవర్తనా సమస్యలతో బాధపడుతున్నారు.^[225] చావెజ్ 1992లో జరిగిన 쿠ప్ ప్రయత్నం తర్వాత జంట విడిపోయింది. మొదటి వివాహ సమయంలో, చావెజ్ చరిత్రకారిణి Herma Marksman తో సంబంధం ఏర్పరిచారు; ఈ సంబంధం తొమ్మిది సంవత్సరాలు కొనసాగింది.^[226] చావెజ్ రెండవ భార్య జర్నలిస్ట్ Marisabel Rodríguez de Chávez; 2002లో విడిపోయి 2004లో విడాకులు తీసుకున్నారు.^[227] ఆ వివాహం ద్వారా చావెజ్ మరో కుమార్తె, రోజినెస్, సెప్టెంబర్ 23, 1997 న బార్క్విసిమేటోలో పుట్టింది.^[228]^[225]^[229] చావెజ్ 1994లో జైలు నుండి విడుదలైన తర్వాత, ఆయన అనుచరులతో సంబంధం పెట్టుకున్నారు.^[230] ఆయన రెండవ వివాహకాలలో కూడా మహిళలతో సంబంధాలు పెట్టారని ఆరోపణలు వచ్చాయి, నటులు, జర్నలిస్టులు, మంత్రులు, మరియు మంత్రుల కుమార్తెలతో కలిపి.^[230] ఈ ఆరోపణలు సాక్ష్యాలు లేవని, ఆయన దగ్గరలో ఉన్న వ్యక్తుల ప్రకటనలు విరుద్ధంగా ఉన్నాయని చెప్పబడింది,^[231] అయినప్పటికీ ఒక రిలయేటెడ్ సిబ్బంది, చావెజ్ మరిసాబెల్ తో వివాహములో ఉన్నపుడు మరియు తరువాత మహిళలతో సంబంధాలు పెట్టారని, వారికీ బహుమతులు ఇచ్చారని, కొన్ని మహిళలకు చావెజ్ నుండి పిల్లలు పుట్టినట్లు రూమర్లు ఉన్నాయని తెలిపారు.^[230]

2005 మే 1, అతని ఐదవ కుమార్తె, జెనెసిస్ మారియా, చాకావో మునిసిపాలిటీలో పుట్టింది; బరినీస్ బెక్సి లిసెట్ సెగురా (1971)తో సంబంధం ఫలితం. 2008 మే 3, అతని చివరి కుమార్తె, సారా మనుయెలా, బారుటా మునిసిపాలిటీలో పుట్టింది; ఫ్లైట్ అటెండెంట్ నిడియా కోరోమోటో ఫజార్డో (1966) తో సంబంధం ఫలితం.

అతనికి ఐదు మనవాళ్లు కూడా ఉన్నారు: గబ్రియెలా అలెజాండ్రా రివెరో, ఏప్రిల్ 18, 1998 (మారియా కుమార్తె), మాన్యూయెల్ అలెజాండ్రో ప్రియేటో, సెప్టెంబర్ 1, 2003 మరియు జార్జ్ అలెజాండ్రో అర్రియాజా, సెప్టెంబర్ 18, 2007 (రోజా కుమారులు) మరియు హ్యూగో రాఫేల్, మార్చ్ 9, 2013 మరియు మిరాండా, నవంబర్ 2, 2014 ("హ్యూగిటో" పిల్లలు) మరియు ఒక పెద్ద మనవడిని, పావ్లో అపోంటే; ఆగస్టు 2025లో పుట్టాడు (గబ్రియెలా కుమారుడు).

చావెజ్ దగ్గర నచ్చిన వ్యక్తులు అతను బైపోలర్ డిజార్డర్ కలిగి ఉన్నాడని భావించారు.^[232] చావెజ్ ను ఆయన అధ్యక్షత ప్రారంభ సంవత్సరం లో చికిత్సచేసిన వైద్యుడు సాల్వడోర్ నవార్రెతే చావెజ్ బైపోలర్ అని నమ్మారు.^[232] 2010లో, ఆ సమయంలో చావెజ్ పార్టీ, PSUV ఉపాధ్యక్షుడు, అల్బెర్టో ముల్లర్ రోజాస్, చావెజ్ “సైక్లోథీమియా వైపుకు ధోరణి కలిగి ఉన్నాడు—అత్యధిక ఆనందం నుండి మానసిక దిగుబడికి మోడ్ స్వింగ్‌లు” అని పేర్కొన్నారు.^[232] మరో వివరణ, చావెజ్ ఈ ప్రవర్తనను ప్రత్యర్థులను ఎదుర్కొని, రాజకీయంగా ధ్రువీకరించడానికి ఉపయోగించాడు.^[232]

చావెజ్ క్యాథలిక్గా పెరిగారు, మరియు ఒక సమయంలో పద్దతిగా పూజారి కావాలని ఉద్దేశించారు. ఆయన సామాజిక విధానాలను యేసు క్రీస్తు బోధనలలోనుంచి మూలాలు తీసుకున్నట్లు చూశారు (లిబరేషన్ థియాలజీ),^[233] మరియు పబ్లిక్‌గా “క్రీస్ట్ రివల్యూషన్‌తో ఉన్నాడు!” అని నినాదించారు.^[234] ఆయన సంప్రదాయంగా మతాన్ని వ్యక్తిగతంగా ఉంచారు, కానీ అధ్యక్షత సమయంలో తన మతీయ దృక్కోణాలను ఎక్కువగా పంచుకున్నారు, యేసును కమ్యూనిస్టుగా భావించినట్లు చెప్పారు.^[235] సాధారణంగా ఆయన లిబరల్ క్యాథలిక్గా ఉన్నారు, కొన్ని ప్రకటనలు దేశంలోని మత సమాజానికి అసౌకర్యంగా ఉన్నాయి. 2008లో, ఆయన మరణోತ್ತರ జీవితం లేదు అని చెప్పాడు.^[236] ఆయన చార్ల్స్ డార్విన్ యొక్క ఎవల్యూషన్ సిద్ధాంతంను నమ్ముతూ, "దేవుడు మనిషిని నేల నుండి సృష్టించాడని అబద్ధం" అని పేర్కొన్నారు.^[237] ఆయన ఇస్రాయెల్ రాష్టాన్ని శాపించారు,^[238] మరియు వెనిజువేలా కాథలిక్ మరియు ప్రొటెస్టెంట్ గుంపుల‌తో కొన్ని విరోధాలు కొనసాగించారు, ఉదాహరణకు New Tribes Mission,^[239]^[240] ఈ ఈవాంజెలికల్ నాయకుడిని ఆయన "నరకానికి నమ్మించారు".^[241] అదనంగా, ఆయన María Lionza వంటి వెనిజువేలా దేవతకు పూజ చేయడం వంటి సింక్రెటిస్టిక్ ఆచారాలను చూపించారు.^[242]^[243]^[244] చివరి సంవత్సరాల్లో, ఆయనకు కేన్సర్ ఉందని తెలిసిన తర్వాత, చావెజ్ కాథలిక్ చర్చి కి ఎక్కువగా అనుబంధమయ్యారు.^[245]

అనారోగ్యం

2011 జూన్ 30న, చావెజ్ హవానా, క్యూబా నుండి ప్రసారమైన ప్రసంగంలో, అతను క్యూబాలో రెండు శస్త్రచికిత్సల నుంచి కోలుకుంటున్నట్లు తెలిపారు, వీటిలో పొవలి ప్రాంతంలో క్యాన్సర్ సెల్స్ ఉన్న మలినాశిత ట్యూమర్ తొలగించడానికి చేసిన శస్త్రచికిత్స కూడా ఉంది.^[246] ప్రసంగ సమయంలో ఆయన గాయం, చర్మం బಿಳ్లు, ముఖానికి తీవ్రత మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో దుఃఖభావం కనిపించింది, మరియు వైద్య తనిఖీల లోపానికి ఆప్తి వ్యక్తం చేశారు. విశ్లేషకులు ఆయన కలరెక్టల్ కేన్సర్తో బాధపడుతున్నట్లు భావించారు.^[247] ఆయన క్యూబా నుండి 2011 జూలై 4న వెనిజువేలాకు తిరిగిరాగలిగారు, కానీ 2011 జూలై 17న మరిన్ని క్యాన్సర్ చికిత్సల కోసం క్యూబాకు తిరిగిరాగలిగారు. ఆ సమయంలో, కొన్ని అధికారాలు కేబినెట్ మంత్రి‌లకు అప్పగించబడ్డాయి కానీ ఆయన గైర్‌హాజారుద్యోగాల ద్వారా తన సర్వ అధికారాలను విరమించమని కోరే ప్రతిపక్ష విజ్ఞప్తులను నిరాకరించారు.^[248]^[249]

చావెజ్ 2011 జూలై 28, తన 57వ పుట్టిన రోజున ప్రజల ముందు కనిపించి, ఆరోగ్య సమస్యలు తన జీవితాన్ని "మరింత వైవిధ్యభరిత, మరింత ప్రతిబింబించే మరియు బహుముఖ దృక్కోణం" వైపు తిరిగాయని తెలిపారు.^[250]

2012 జూలై 9న, చావెజ్ 2012 వెనిజువేలా అధ్యక్ష ఎన్నికలుకి మూడు నెలల ముందు తన కేన్సర్ నుంచి పూర్తిగా కోలుకున్నట్లు ప్రకటించారు, ఈ ఎన్నికలో ఆయన విజయం సాధించి నాల్గవసారి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.^[251] 2012 నవంబర్‌లో, చావెజ్ మరిన్ని కేన్సర్ చికిత్సల కోసం క్యూబాకు వెళ్లనున్నారు అని ప్రకటించారు.^[252]

2012 డిసెంబర్ 8న, క్యూబా వైద్యులు దుష్ట కణాలు గుర్తించిన తర్వాత చావెజ్ మరొక శస్త్రచికిత్స చేయించుకోవాలనుకున్నారు; శస్త్రచికిత్స 2012 డిసెంబర్ 11న జరిగింది.^[253] శస్త్రచికిత్స తర్వాత చావెజ్ శ్వాస మార్గంలో ఇన్‌ఫెక్షన్ మరియు అనుకోని రక్తస్రావం వంటి సమస్యలు ఎదుర్కొన్నారు.^[254]^[255] 2013 జనవరి 3న, కఠినమైన lung infection కారణంగా respiratory failure కలిగినట్లు వెల్లడించబడింది; చావెజ్ tracheal tube ద్వారా శ్వాస తీసుకుంటుండగా, ఆదేశాలను మంత్రులకు రాసి అందించారు.^[256] అయితే, 2013 జనవరి 26న చావెజ్ ఇన్‌ఫెక్షన్ ను అధిగమించి, మరిన్ని చికిత్సలు కొనసాగిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది.^[257]^[258] 2013 ఫిబ్రవరి 18న, చావెజ్ క్యూబాలో రెండు నెలల కేన్సర్ చికిత్స తర్వాత వెనిజువేలాకు తిరిగిరాగలిగారు.^[259] 2013 మార్చి 1న, ప్రతిపక్ష నేత Henrique Capriles చావెజ్ ఆరోగ్య పరిస్థితిని మోసంగానే ప్రభుత్వాన్ని ఆరోపించిన తర్వాత, ఉపాధ్యక్షుడు Nicolás Maduro తెలిపారు చావెజ్ క్యూబాలో శస్త్రచికిత్స అనంతరం వెనిజువేలాలో chemotherapy పొందుతున్నారని మరియు "జీవిత పోరాటం కొనసాగిస్తున్నారని". చావెజ్ ఉన్న ఆసుపత్రిలో మాస్ను ప్రత్యక్ష ప్రసారంలో నిర్వహించారు.^[260]^[261]^[262] 2013 మార్చి 4న, చావెజ్ శ్వాస సమస్యలు కష్టం పొందడం మరియు కొత్త, తీవ్రమైన respiratory tract infection తో బాధపడుతున్నట్లు ప్రకటించబడింది.^[263]^[264]

మరణం

చావెజ్ మరణం తర్వాత, వెనిజువేలా హైబ్రిడ్ పాలన లోపల కొంతమేర అనుకూలంగా, బయట కొంచెం స్పష్టంగా నిషేధాత్మకంగా మారింది. ఇది పాలనను నిలుపుకుంది, కానీ అభివృద్ధి చెందలేదు. పాలన నిలుపుకోవడానికి వ్యూహాలు నిలిపివేయడం అవసరం అయ్యింది, మరియు పాలసీ నిలిపివేత వెనిజువేలాకు చరిత్రలో అత్యంత లోతైన ఆర్థిక సంక్షోభాన్ని తెచ్చింది.

—Corales and Penfold, Dragon in the Tropics: The Legacy of Hugo Chávez^[265]

2013 మార్చి 5న, ఉపాధ్యక్షుడు Nicolás Maduro రాష్ట్ర టెలివిజన్‌లో చావెజ్ 16:25 VET (20:55 UTC) కారాకాస్‌లోని సైనిక ఆసుపత్రిలో మరణ했다고 ప్రకటించారు.^[266] మాదురో తెలిపిన ప్రకారం, చావెజ్ "దీర్ఘకాలిక రోగంతో సుమారు రెండు సంవత్సరాల పాటు పోరాడిన తర్వాత" మరణించారు.^[266] వెనిజువేలా అధ్యక్ష గార్డు హెడ్ ప్రకారం, చావెజ్ హృదయపోటు కారణంగా మరణించారు, మరియు అతని పొవలి ప్రాంత క్యాన్సర్ చాలా తీవ్ర స్థాయిలో ఉంది.^[267] జోసే ఒర్నెల్లా ప్రకారం, జీవితం చివరిలో చావెజ్ "మాట్లాడలేకపోయినా, నోటితో చెప్పాడు ... No quiero morir, por favor no me dejen morir ('నేను మరణించాలనుకోను. దయచేసి నాకు మరణించకుండా ఉండండి'), ఎందుకంటే అతను తన దేశాన్ని ప్రేమించేవాడు, తన దేశం కోసం త్యాగం చేసేవాడు".^[267] చావెజ్ తన నాలుగు పిల్లలు మరియు నాలుగు మనవళ్లు బదిలీ చేసి మరణించారు.^[266]

చావెజ్ కారాకాస్‌లో మౌంటైన్ బరాక్స్‌లో మాణిక్య సర్కోఫాగస్‌లో ఖండన చేయబడ్డారు.^[268]^[269] ఆయన మరణం కారణంగా 30 రోజుల లోపల ప్రెసిడెంటియల్ ఎన్నిక నిర్వహించాల్సిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది. మాదురో, చావెజ్ ఉపాధ్యక్షుడు, 2013 ఏప్రిల్ 14న అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.

చావెజ్ మరణానికి సంబంధించిన రూమర్స్

వెనిజువేలాను విడిచి వెళ్లిన మాజీ బాడీగార్డ్ Leamsy Salazar ప్రకారం, చావెజ్ అధికారికంగా ప్రకటించబడిన మరణానికి ముందు 2012 డిసెంబర్‌లోనే మరణించారు.^[270] 2018 జూలైలో, మాజీ అటార్నీ జనరల్ Luisa Ortega Díaz కూడా చావెజ్ నిజంగా 2012 డిసెంబర్‌లో మరణించినట్లు మరియు రాజకీయ కారణాల వల్ల మరణం ప్రకటన ఆలస్యం చేయబడినట్లు పేర్కొన్నారు. El Nacionalలో ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో, మాజీ చావెజ్ మద్దతుదారు తెలిపినట్లు, వెనిజువేలా అధ్యక్షుడు 2012 డిసెంబర్ 28న మరణించారు, కానీ అతని అత్యంత నమ్మకమైన మిత్రులు ప్రకటనను ఆలస్యంగా ప్రకటించడానికి నిర్ణయించుకున్నారు మరియు మరణ ధృవపత్రాన్ని అటార్నీ జనరల్ కార్యాలయానికి సమర్పించలేదు.^[271] చావెజ్ మరణ ప్రకటనలో ఆలస్యం కారణంగా ఆ సమయంలో ఆయన పేరుతో సంతకం అయిన చట్టాలు రాజకీయ ఉద్దేశ్యాల కోసం తయారైనట్టే అనుమానాలు ఏర్పడ్డాయి.^[270]

మూలాలు

ఉల్లేఖన లోపం: "lower-alpha" అనే గ్రూపులో <ref> ట్యాగులు ఉన్నాయి గానీ, దానికి సంబంధించిన <references group="lower-alpha"/> ట్యాగు కనబడలేదు

↑ McCoy, Jennifer L (2006). The Unraveling of Representative Democracy in Venezuela. Johns Hopkins University Press. p. 310.
↑ ^2.0 ^2.1 "Venezuela's Chávez re-elected to extend socialist rule". Reuters. 8 అక్టోబరు 2012.
↑ "Venezuelan leader Hugo Chávez dies". CNN. 5 మార్చి 2013.
↑ "Venezuela vote puts 'Chavismo' to critical test". Yahoo. 4 అక్టోబరు 2012. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "Hugo Chavez Leaves Venezuela Rich in Oil, But Ailing". National Geographic. 8 మార్చి 2013. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ Competitive Authoritarianism. Cambridge University Press. 2010.
↑ Beaumont 2006.
↑ ^8.0 ^8.1 ^8.2 ^8.3 Carroll, Rory (2014). Comandante: Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 193–94. ISBN 978-0143124887.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 7–8, 247.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 11.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 7, 24–26.
↑ Carroll, Rory (2014). Comandante: Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 86–90. ISBN 978-0143124887.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 8–9.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 30.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 35.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 29–30.
↑ ^17.0 ^17.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 36.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 36–37.
↑ "Hugo Chávez Frías / Venezuela". CIDOB. 23 మార్చి 2012.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 37.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 38.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 39.
↑ ^23.0 ^23.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 41.
↑ Chávez, quoted in Jones 2007. p. 59.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 48–49, 56.
↑ "Leyendo a Hugo Chávez". La Marea. 5 మార్చి 2015. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 51–53.
↑ Gott, Richard. In the Shadow of the Liberator. p. 41.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 50.
↑ Gibbs 2006. p. 270.
↑ అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల న్యాయస్థానం 1999.
↑ Pretel 2005.
↑ Nelson, Brian A. (2009). The silence and the scorpion: the coup against Chávez and the making of modern Venezuela ([Online-Ausg.] ed.). New York: Nation Books. p. 24. ISBN 978-1568584188.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 55.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 64.
↑ ^36.0 ^36.1 ^36.2 Maria Delgado, Antonio (16 ఫిబ్రవరి 2015). "Libro devela sangriento objetivo de la intentona golpista de Hugo Chávez" [హ్యూగో చావేజ్ తిరుగుబాటు యొక్క రక్తపాత లక్ష్యాన్ని వెల్లడించిన పుస్తకం]. El Nuevo Herald. Retrieved 17 ఫిబ్రవరి 2015.
↑ మూస:Harvsp
↑ ^38.0 ^38.1 Sylvia and Danopolous 2003. p. 66.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 75.
↑ International Crisis Group 2007. p. 04.
↑ O'Keefe 2005.
↑ ^42.0 ^42.1 Rory Carroll (22 జూన్ 2016). "Insult, provoke, repeat: how Donald Trump became America's Hugo Chávez". ది గార్డియన్ (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 27 జూన్ 2016.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 75–77.
↑ International Crisis Group 2007. pp. 4–5.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 91–92.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 95.
↑ "Venezuela". ఉప్సాలా ఘర్షణ డేటా ప్రోగ్రామ్. శాంతి మరియు ఘర్షణ పరిశోధన విభాగం, ఉప్సాలా విశ్వవిద్యాలయం. Archived from the original on 15 జనవరి 2014. Retrieved 22 ఏప్రిల్ 2014.
↑ Tarver and Frederick 2005. p. 167.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 104–05.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 107–08.
↑ Herrera, Carlos (21 సెప్టెంబరు 2017). El Legado: Frases y Pensamientos de Hugo Chávez. Softandnet. ISBN 978-980-12-7509-1. Retrieved 2 సెప్టెంబరు 2021.
↑ Márquez & Sanabria 2018, p. 147.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 214–215, 220.
↑ Perdue, Jon B. (2012). The War of All the People : The Nexus of Latin American Radicalism and Middle Eastern Terrorism (1st ed.). వాషింగ్టన్, డి.సి.: పోటోమాక్ బుక్స్. p. 100. ISBN 978-1597977043.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 116.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 119.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 235–36.
↑ ^58.0 ^58.1 ^58.2 ^58.3 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :2 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :3 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "Venezuela's 1998: Presidential, Legislative, and Gubernatorial Elections: Election Observation Report" (PDF). International Republican Institute. 12 ఫిబ్రవరి 1999. p. 12. Archived from the original (PDF) on 4 సెప్టెంబరు 2015. Retrieved 17 ఫిబ్రవరి 2015.
↑ "Elecciones Presidenciales Cuadro Comparativo 1958–2000" (PDF). Consejo Nacional Electoral. Retrieved 17 ఫిబ్రవరి 2014.
↑ ^62.0 ^62.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 127.
↑ ^63.0 ^63.1 ^63.2 "Venezuela Country report Freedom in the World 1999". ఫ్రీడమ్ హౌస్. 28 జూలై 2016. Archived from the original on 28 జూలై 2016. Retrieved 28 జూలై 2016.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. xx.
↑ Romero 2010.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 250–55.
↑ "PDVSA Names Mandini To Head State Oil Firm". The Wall Street Journal. Dow Jones Newswires. 2 ఫిబ్రవరి 1999. Retrieved 27 జూన్ 2016.
↑ Biardeau R. Javier . Del Árbol de las Tres Raíces al "Socialismo Bolivariano del siglo XXI". Revista Venezolana de Economía y Ciencias Sociales. 2009.
↑ ^69.0 ^69.1 Sackur and Chávez 2010.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 148–49.
↑ ^71.0 ^71.1 "A Timeline of Venezuela's Economic Rise and Fall". బ్లూమ్‌బర్గ్.
↑ "Venezuelan Soldiers Leave Their Barracks...". United States Department of State. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 138.
↑ "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 6 మార్చి 2012. Retrieved 25 జనవరి 2026.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
↑ ^75.0 ^75.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 130.
↑ Carroll, Rory (2014). Comandante: Hugo Chávez's Venezuela. p. 41.
↑ International Crisis Group 2007. p. 05.
↑ Colgan, Jeff. Petro-Aggression. p. 209.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 243.
↑ మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుట 140.
↑ ^81.0 ^81.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Nelson1 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుట 141.
↑ ^83.0 ^83.1 రామిరెజ్ 2005. పుట 79.
↑ "హ్యూగో చావెజ్ కుదిర్చిన చమురు ఒప్పందాలు". 22 ఆగస్టు 2014.^{[permanent dead link]}
↑ మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుటలు 208–209.
↑ మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుట 143.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :5 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; InternationalCrisisGroup07 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుటలు 181–185.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :6 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ది ఆబ్జర్వర్ 2006.
↑ ఇంటర్నేషనల్ క్రైసిస్ గ్రూప్ 2007. పుట 1.
↑ బీబీసీ న్యూస్ 2006.
↑ "చావెజ్ వెనిజువేలా ఎన్నికల్లో విజయం". గల్ఫ్ న్యూస్. 4 డిసెంబర్ 2006. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)
↑ ఐర్లాండ్ ఆన్‌లైన్ (4 డిసెంబర్ 2006).
↑ "విద్యార్థుల చావెజ్ వ్యతిరేక ర్యాలీ". బీబీసీ న్యూస్. 30 నవంబర్ 2007. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)
↑ "వెనిజువేలా అధ్యక్షుడు పార్టీ విలీనం కోరుతున్నారు". బీబీసీ న్యూస్. 19 డిసెంబర్ 2006. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ "వెనిజువేలా రాజ్యాంగంలో మార్పులు". బ్లూమ్‌బర్గ్. 11 అక్టోబర్ 2007. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)
↑ ఎల్ యూనివర్సల్. 16 జూన్ 2009. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ "చావెజ్ ప్రతిపక్ష టీవీ ఛానల్ మూసివేత". బీబీసీ. 29 డిసెంబర్ 2006. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)
↑ . ఇంటర్ ప్రెస్ సర్వీస్. 21 మే 2007. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ (Press release). IFEX. 24 ఏప్రిల్ 2007. {{cite press release}}: Missing or empty |title= (help)
↑ ఎల్ యూనివర్సల్. 18 మే 2007. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . రాయిటర్స్. 16 ఆగస్టు 2007. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ న్యూయార్క్ టైమ్స్. 4 డిసెంబర్ 2007. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help); Missing or empty |title= (help)
↑ . అజెన్సియా EFE. 31 జూలై 2010. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . బీబీసీ ముండో. 8 జూన్ 2010. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ బీబీసీ న్యూస్ 2011.
↑ ది గార్డియన్ 2011.
↑ ఎల్ ఎకనొమిస్టా. అక్టోబర్ 2011. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help); Missing or empty |title= (help)
↑ వాషింగ్టన్ పోస్ట్. 16 ఫిబ్రవరి 2009. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ ^112.0 ^112.1 "వెనిజులా అధ్యక్షుడు హ్యూగో ఛావేజ్ మరో 6 సంవత్సరాల పదవీకాలం గెలుచుకున్నారు". Fox News Channel. 8 అక్టోబరు 2012. Archived from the original on 8 అక్టోబరు 2012. Retrieved 30 డిసెంబరు 2012.
↑ Neuman, William (7 అక్టోబరు 2012). "చారిత్రకంగా అధిక ఓటింగ్ మధ్య వెనిజులాలో ఛావేజ్ మూడోసారి విజయం". The New York Times. Retrieved 8 అక్టోబరు 2012.
↑ "రాజ్యాంగంపై వెనిజులా ప్రభుత్వానికి చర్చి హెచ్చరిక". France 24. Agence France-Presse. 7 జనవరి 2013. Archived from the original on 11 జనవరి 2013. Retrieved 8 జనవరి 2013.
↑ "హ్యూగో ఛావేజ్ మరణంపై కొత్త వదంతులు" (in స్పానిష్). Univision. 27 ఫిబ్రవరి 2013. Archived from the original on 28 ఫిబ్రవరి 2013. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2013.
↑ "వెనిజులా ఛావేజ్ మరణించారని మాజీ రాయబారి వ్యాఖ్య". PanArmenian.Net. 28 ఫిబ్రవరి 2013. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2013.
↑ "మరణానంతరం కూడా తన వారసుడిని నిర్ణయించిన హ్యూగో ఛావేజ్". National Post. Retrieved 6 మార్చి 2013.
↑ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రాధాన్యం ఇస్తానన్న ఛావేజ్ – వాషింగ్టన్ టైమ్స్, 1 ఆగస్టు 2000
↑ Hugo! The Hugo Chávez Story from Mud Hut to Perpetual Revolution – Bart Jones, 2009
↑ ^120.0 ^120.1 బీబీసీ ముండో – ఛావేజ్ ప్రకారం మార్క్సిజం
↑ బీబీసీ ముండో – ఛావేజ్ ప్రసంగ పరిణామం
↑ లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్ – క్రూర పెట్టుబడిదారితనానికి దూరంగా కొత్త రాజ్యాంగం
↑ ఛావేజ్ ప్రసంగం – 2001
↑ మార్టా హార్నేకర్ ఇంటర్వ్యూ
↑ Torres, Ana Teresa (2009). La Herencia de la Tribu (in స్పానిష్). Alfa. pp. 146–147.
↑ "హ్యూగో ఛావేజ్ తాను మార్క్సిస్టునని అంగీకారం". RIA Novosti. 16 జనవరి 2010. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "సామ్యవాద దారిలో వేగం పెంచిన ఛావేజ్". BBC News.
↑ Cameron, Maxwell (2001). "Venezuela's Hugo Chávez: Savior or Threat to Democracy?". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)
↑ ఛావేజ్ ప్రసంగం – భారతదేశం, 2005
↑ "9/11 వెనుక అమెరికా పాత్ర ఉందని ఛావేజ్ వ్యాఖ్య". MSNBC.
↑ Hitchens, Christopher. "Hugo Boss". Slate.
↑ ^132.0 ^132.1 López Maya, Margarita (2016). El ocaso del chavismo: Venezuela 2005–2015. Editorial Alfa. pp. 354–355. ISBN 9788417014254.
↑ ^133.0 ^133.1 "OPS/OMS సహకార వ్యూహం – వెనిజువేలా 2006–2008" (PDF) (in స్పానిష్). పాన్ అమెరికన్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్. జూన్ 2006. p. 54. Archived from the original (PDF) on 24 అక్టోబరు 2006. Retrieved 25 జనవరి 2026.
↑ ^134.0 ^134.1 "వెనిజువేలా పతనానికి ప్రజావాద విధానాలే కారణం". The Chosun Ilbo. 2 మే 2018.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; http అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Barreiro C అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "చావెజ్ పాలనలో జీవన నాణ్యత మెరుగైంది". Bloomberg. 7 మార్చి 2013. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "చావెజ్ వెనిజువేలా ఆర్థిక వ్యవస్థను సమానంగా చేశాడు, కానీ అస్థిరంగా". CNN. 6 మార్చి 2013.
↑ "వెనిజువేలా విద్యా గణాంకాలు". యునెస్కో. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "ప్రచారమా? విధానమా?". The Economist. 28 ఫిబ్రవరి 2008.
↑ "ఆదాయం ఆధారంగా పేద కుటుంబాలు". INE. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; CSM25march అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; FPmarch2013 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "వెనిజువేలా అవలోకనం". ప్రపంచ బ్యాంకు. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ Schuyler, George W. (2002)
↑ Parker, Dick (2005)
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; bloomberg1 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ Derham, Michael (2010)
↑ . The New York Times. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ . The Wall Street Journal. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; vene-coop-rev అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ CADIVI
↑ Hanke, Steve. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ . Bloomberg. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)
↑ Gulotty; Kronick. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)
↑ "Observatorio Venezolano de Violencia". Observatorio Venezolano de Violencia. Archived from the original on 16 డిసెంబరు 2014. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.
↑ Rueda, Manuel (8 జనవరి 2014). "వెనిజువేలా ఎంతగా హింసాత్మకంగా మారింది?". Fusion TV. Archived from the original on 31 డిసెంబరు 2014. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.
↑ ^158.0 ^158.1 "Global Study On Homicide 2011" (PDF). UNODC. Archived (PDF) from the original on 14 అక్టోబరు 2011. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.
↑ ^159.0 ^159.1 "Global Study On Homicide 2014" (PDF). UNODC. Archived (PDF) from the original on 24 ఏప్రిల్ 2014. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.
↑ "ప్రపంచ హత్య రేట్లు తగ్గాయి, కానీ 2012లో దాదాపు 5 లక్షల మంది హత్యకు గురయ్యారు". Agence France-Presse. 10 డిసెంబరు 2014.
↑ ^161.0 ^161.1 "ప్రజా మరియు ప్రైవేట్ భద్రత: వెనిజువేలా మరియు బొలీవియా" (PDF). oas.org. Organization of American States. ఆగస్టు 2009. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.
↑ ^162.0 ^162.1 "వెనిజువేలా: ప్రజా భద్రతలో తీవ్రమైన సంక్షోభం". ISSUU. 12 సెప్టెంబరు 2011. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ ^163.0 ^163.1 "2011లో దేశవ్యాప్తంగా 1,150 అపహరణలు నమోదయ్యాయి". El Universal. {{cite news}}: |access-date= requires |url= (help)
↑ Reid, Michael. Forgotten continent: the battle for Latin America's soul, p. 248.
↑ Rueda, Manuel. "వెనిజువేలా ఎలా అత్యంత హింసాత్మక దేశంగా మారింది?". Fusion. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; YOUTHviolence అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; NAnov2013 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; INDoct2013 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ Gallegos, Raul. "మిస్ వెనిజువేలా హత్య – రాజకీయాల మూల్యం". Bloomberg.
↑ ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Globe Crime అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
↑ "కారాకాస్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రమాదకర నగరం". El Universal.
↑ "UNODC – హత్యల గణాంకాలు 2012". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ Gupta, Girish. "వెనిజువేలా జైళ్లలో ఖైదీలే పాలకులు". Global Post.
↑ Jay, Paul. "వెనిజువేలా ఆధునిక చరిత్రలో నేరాల పెరుగుదల". The Real News.
↑ "Venezuela's Collapse" (in ఇంగ్లీష్). Bloomberg. 14 మే 2018. Retrieved 22 మే 2018.
↑ ^176.0 ^176.1 ^176.2 ^176.3 ^176.4 Aleem, Zeeshan (19 సెప్టెంబరు 2017). "వెనిజువేలా ఎలా సంపన్న ప్రజాస్వామ్యం నుంచి పతనానికి దారితీసే నియంతృత్వంగా మారింది". Vox (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 22 డిసెంబరు 2023.
↑ ^177.0 ^177.1 ^177.2 ^177.3 Weisbrot, Mark (3 అక్టోబరు 2012). "అమెరికా వెనిజువేలా ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఎందుకు విమర్శిస్తుంది". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 22 డిసెంబరు 2023.
↑ Norris, Michele (16 ఆగస్టు 2004). "వెనిజువేలా అధ్యక్షుడిగా చావెజ్ రెకాల్ ఓటింగ్‌లో విజయం". NPR. Retrieved 21 డిసెంబరు 2023.
↑ "వెనిజువేలా: పేపర్ ట్రెయిల్‌తో జాతీయ స్థాయి ఈ-వోటింగ్‌ను అమలు చేసిన ప్రపంచంలో తొలి దేశం (2004–2017)". smartmatic. Retrieved 21 డిసెంబరు 2023.
↑ Coronel, Gustavo. "Corruption, Mismanagement, and Abuse of Power in Hugo Chávez's Venezuela". Cato Institute.
↑ వరల్డ్ రిపోర్ట్ 2012: వెనిజువెలా. హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్. 22 జనవరి 2012.
↑ Coronel, Gustavo. "The Corruption of Democracy in Venezuela". Cato Institute. Retrieved 18 మార్చి 2014.
↑ Cutler, David (5 డిసెంబరు 2012). "Factbox: Transparency International's global corruption index". Reuters. Retrieved 5 డిసెంబరు 2012.
↑ "Global Corruption Barometer 2010/11". Transparency International. Retrieved 26 ఫిబ్రవరి 2014.
↑ Crabtree, Steve; Naurath, Nicole. "Gallup Launches Worldwide Corruption Index". Gallup Poll News Service. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (help); Missing or empty |url= (help)
↑ Fuentes, F. (2005), "Challenges for Venezuela's Workers’ Movement". Green Left Weekly.
↑ Márquez, H. (2005), ENVIRONMENT-VENEZUELA: Indigenous Peoples Protest Coal Mining. Inter Press Service.
↑ Martinez, Michael (10 మే 2011). "Study: Colombian rebels were willing to kill for Venezuela's Chavez". CNN.
↑ "Chávez and the Cash-Filled Suitcase". TIME. 3 సెప్టెంబరు 2008.
↑ "Colombia: Chavez funding FARC rebels". USA Today. 4 మార్చి 2008.
↑ "Something Is Rotten in the State of Venezuela". Foreign Policy. 28 ఏప్రిల్ 2015.
↑ "Venezuela's Hugo Chávez Worked to Flood U.S. With Cocaine, U.S. Prosecutors Say". Wall Street Journal. 15 సెప్టెంబరు 2019. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "దేశాలు". Amnesty International. Retrieved 10 జూలై 2019.
↑ "IACHR వార్షిక నివేదిక 2008 – అధ్యాయం IV". www.cidh.oas.org. Retrieved 10 జూలై 2019.
↑ "వెనిజువెలా: హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ ప్రతినిధి బృందాన్ని దేశం నుంచి వెలివేత". Human Rights Watch. 19 సెప్టెంబరు 2008. Retrieved 10 జూలై 2019.
↑ "దేశాల రేటింగులు మరియు స్థితి, FIW 1973–2014". Freedom House. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.
↑ ^197.0 ^197.1 "వెనిజువెలా: పౌర అల్లర్లలో నిరసనకారులు". Amnesty International. Retrieved 15 డిసెంబరు 2014.
↑ Holland 2008, p. 1.
↑ ^199.0 ^199.1 Holland 2008, p. 2.
↑ BBC News. Venezuela expels rights activists. (19 September 2008).
↑ "వెనిజువెలా మానవ హక్కులపై హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ నివేదికపై విమర్శ" (Press release). Council on Hemispheric Affairs. 18 డిసెంబరు 2008.
↑ "Human rights groups denounce flaws in Venezuela's justice system". El Universal. 24 మార్చి 2010.
↑ "వెనిజువెలా కోర్టు మాజీ అధ్యక్షుడు చావెజ్ అభ్యర్థనపై న్యాయమూర్తికి శిక్ష విధించింది". Reuters. 22 మార్చి 2019. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "వెనిజువెలాలో హింస కేసులపై ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రశ్నలు". Infobae. 6 నవంబరు 2014.
↑ "వెనిజువెలా యూదు వ్యతిరేకతను ఎదుర్కోవాలని వరల్డ్ జ్యూయిష్ కాంగ్రెస్ విజ్ఞప్తి". World Jewish Congress. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "వెనిజువెలా యూదులు వామపక్ష అధ్యక్షుడిని సమర్థించారు". The Jewish Daily Forward. 13 జనవరి 2006. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)
↑ "సీనగాగ్ దాడిపై విచారణ ఫలితాలు". Noticias24.com. 9 ఫిబ్రవరి 2009.
↑ ^208.0 ^208.1 "As it slides toward authoritarianism, Venezuela targets one of its last independent newspapers". ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ (in ఇంగ్లీష్). 5 జూలై 2018. Retrieved 6 జూలై 2018.
↑ ^209.0 ^209.1 "World Press Freedom Index 2009: Obama effect in US, while Europe continues to recede Israel in free fall, Iran at gates of infernal trio". రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బోర్డర్స్. Archived from the original on 30 సెప్టెంబరు 2015.
↑ Forero, Juan (16 మే 2005). "And Now, the News in Latin America's View". ది న్యూయార్క్ టైమ్స్.
↑ Bruce, Ian (28 జూన్ 2005). "Venezuela sets up 'CNN rival'". BBC న్యూస్.
↑ "Venezuelan President Hugo Chavez's Movie Studio". న్యూస్‌వీక్. 23 అక్టోబరు 2009.
↑ "Map of Press Freedom 2011". Freedom House. Archived from the original on 23 డిసెంబరు 2011.
↑ "Hugo Chávez Frías (@chavezcandanga) on Twitter". Twitter.com. Retrieved 8 మార్చి 2013.
↑ Carroll, Rory (28 ఏప్రిల్ 2010). "Hugo Chávez embraces Twitter to fight online 'conspiracy'". ది గార్డియన్.
↑ Carroll, Rory (10 ఆగస్టు 2010). "Hugo Chávez's Twitter habit proves a popular success". ది గార్డియన్.
↑ Duboff, Josh (9 మే 2010). "Hugo Chavez Has a Team of 200 Helping Him Tweet". న్యూయార్క్.
↑ ^218.0 ^218.1 ^218.2 ^218.3 Marthoz, Jean-Paul. "Venezuela's foreign policy: a mirage based on a curse" (PDF). Archived (PDF) from the original on 24 అక్టోబరు 2018. Retrieved 25 జనవరి 2016.
↑ Davis, Stuart (2023). Sanctions as War: Anti-Imperialist Perspectives on American Geo-Economic Strategy. Haymarket Books. p. 275. ISBN 978-1-64259-812-4.
↑ "Using oil to spread revolution". ది ఎకనామిస్ట్. 28 జూలై 2005.
↑ "Guyana to Try for Better Oil Rates Under Caracas Accord". Stabroek News. 20 జనవరి 2004. Archived from the original on 16 డిసెంబరు 2024. Retrieved 16 అక్టోబరు 2024.
↑ ^222.0 ^222.1 Mander, Benedict (16 సెప్టెంబరు 2012). "Venezuela: Up in smoke". ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్.
↑ "Chavez tells UN Bush is 'devil'". BBC News. 10 సెప్టెంబరు 2006.
↑ "Venezuela expels 3 American Diplomats over Violence Conspiracy". IANS. Bihar Prabha. Retrieved 18 ఫిబ్రవరి 2014.
↑ ^225.0 ^225.1 Marcano and Tyszka 2007. pp. 254–255.
↑ Byrne, Jennifer. "Venezuela – Bolivarian Revolution" Archived 26 మే 2006 at the Wayback Machine.Foreign Correspondent. 3 June 2003. Retrieved 11 November 2005.
↑ Frankel, Rebecca (17 నవంబరు 2008). "Ex-wife's mayoral campaign embarrasses Chavez". Foreign Policy.
↑ Marcano and Tyszka 2007. p. 254.
↑ Guevara, Aleida, and Hugo Chávez. Chávez, Venezuela and the new Latin America. New York: Ocean Press. 2005. p 95.
↑ ^230.0 ^230.1 ^230.2 Rory, Carroll (25 ఫిబ్రవరి 2014). Comandante: Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 49–52. ISBN 978-0143124887.
↑ Marcano and Tyszka 2007. pp. 230–232.
↑ ^232.0 ^232.1 ^232.2 ^232.3 Rory, Carroll (25 ఫిబ్రవరి 2014). Comandante : Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 92–93. ISBN 978-0143124887.
↑ "Chávez demands Pope apologize for Indian comments". Reuters. 19 మే 2007.
↑ చావెజ్ Marcano and Tyszka 2007. p. 140.
↑ "With Marx, Lenin and Jesus Christ". The Economist. 11 జనవరి 2007.
↑ Jairo Vargas (2013). "Ni el poder ni el dinero... Archived 17 మే 2014 at the Wayback Machine". Latino News
↑ "Bocaranda: La nueva religiosidad de Chávez revela la gravedad de su cáncer" [Bocaranda: Chávez's new religiosity reveals the seriousness of his cancer]. NotiActual (in స్పానిష్). 9 ఏప్రిల్ 2012. Archived from the original on 17 మే 2014. Retrieved 25 జనవరి 2026.
↑ "Chávez condena ataque "genocida" del "maldito" Estado de Israel" [Chávez condemns "genocidal" attack by the "damned" State of Israel]. La Nación (in స్పానిష్). Caracas. 2 జూన్ 2010.
↑ Alford 2005.
↑ Otaola, Javier (12 ఫిబ్రవరి 2006). "Chávez y sus demonios" [Chávez and his demons]. La Jornada (in స్పానిష్).
↑ "Chávez condenó al "infierno" a un líder evangélico" [Chávez condemned an evangelical leader to "hell"]. El Mercurio (in స్పానిష్). 23 నవంబరు 2007. Archived from the original on 17 మే 2014.
↑ Ceaser, Mike (21 జూన్ 2004). "The goddess and the president". BBC News. Caracas.
↑ "Chavez summons ancient spirits in cancer bout". CBS News. Associated Press. 5 ఆగస్టు 2011.
↑ "Chávez, después del cancer, recurre a la religión" [Chávez, after cancer, turns to religion] (in స్పానిష్). 7 మే 2012. Archived from the original on 17 మే 2014.
↑ "Hugo Chávez murió "en el seno de la Iglesia"" [Hugo Chávez died "in the bosom of the Church"]. ACI Prensa (in స్పానిష్). 6 మార్చి 2013.
↑ Romero, Simon (1 జూలై 2011). "Chávez Says a Cancerous Tumor Was Removed". The New York Times.
↑ JAMES, IAN (30 జూన్ 2011). "Chavez reveals he is fighting cancer after surgery". Today.
↑ "Venezuela's Chavez back in Cuba for cancer treatment". BBC News. 17 జూలై 2011.
↑ Devereaux, Charlie (17 జూలై 2011). "Chavez Delegates Some Powers, Says He Will Rule From Cuba". Bloomberg News.
↑ BBC News 2011b
↑ Naranjo, Mario; Cawthorne, Andrew (9 జూలై 2012). "Venezuela's Chavez says "totally free" of cancer, again". Reuters.
↑ "Hugo Chávez heading to Cuba for more treatment". CBS News. Associated Press. 27 నవంబరు 2012. Archived from the original on 28 నవంబరు 2012.
↑ Oppmann, Patrick (10 డిసెంబరు 2012). "Chávez to undergo new cancer surgery". CNN.
↑ "Chávez Suffers Respiratory Infection After Surgery". San Diego Union Tribune. Associated Press. 18 డిసెంబరు 2012.
↑ JAMES, IAN (30 డిసెంబరు 2012). "Venezuela VP: Chávez Suffers 'New Complications'". NBC News. Associated Press.
↑ Gray, Melissa; Brochetto, Marilia (5 జనవరి 2013). "Chávez battling 'severe' lung infection, respiratory failure". CNN.
↑ Cambero, Fabian; Ellsworth, Brian (26 జనవరి 2013). "Venezuela's Chavez overcomes infection, still having treatment". Reuters.
↑ "Venezuela's Chávez 'overcomes infection'". Aljazeera.com. 27 జనవరి 2013.
↑ "Hugo Chávez 'back in Venezuela' after Cuba cancer care". BBC News. 18 ఫిబ్రవరి 2013.
↑ "Venezuela Says Chávez Receiving Chemotherapy". Associated Press. 2 మార్చి 2013.
↑ Gupta, Girish (2 మార్చి 2013). "Venezuela says Chávez receiving chemotherapy". USA Today.
↑ "Venezuela Chavez having chemotherapy, says VP Maduro". BBC News. 2 మార్చి 2013.
↑ "Chavez's breathing problems worsen, has severe new infection". NBC News. 5 మార్చి 2013.
↑ "Venezuela says Chávez's breathing problems have worsened". Chicago Tribune. Reuters. 5 మార్చి 2013.
↑ Corrales, Javier; Penfold, Michael (2 ఏప్రిల్ 2015). Dragon in the Tropics: The Legacy of Hugo Chávez. Brookings Institution Press. p. 14. ISBN 978-0815725930.
↑ ^266.0 ^266.1 ^266.2 Kraul, Chris; Mogollon, Mery (5 మార్చి 2013). "President Hugo Chavez dies at 58; hero to Venezuela's poor". Los Angeles Times.
↑ ^267.0 ^267.1 "General: Heart attack killed a suffering Chavez". Associated Press. 7 మార్చి 2013.
↑ "Thousands make pilgrimage to Chávez's tomb". The Times. 17 మార్చి 2013.
↑ Cawthorne, Andrew (5 ఏప్రిల్ 2013). "Chavez shrine draws crowds of pilgrims a month after his death". Reuters.
↑ ^270.0 ^270.1 "El jefe de Seguridad de Chávez declaró que el caudillo murió dos meses antes de la fecha oficial". Infobae. 29 జనవరి 2015. Retrieved 30 జనవరి 2015.
↑ "Diosdado Cabello a Luisa Ortega Díaz: "vente que Chávez se murió"". El Nacional (in స్పానిష్). 12 జూలై 2018. Retrieved 12 జూలై 2018.

[:9-2] McCoy, Jennifer L (2006). The Unraveling of Representative Democracy in Venezuela. Johns Hopkins University Press. p. 310.

[extend-3] 2.0 ^2.1 "Venezuela's Chávez re-elected to extend socialist rule". Reuters. 8 అక్టోబరు 2012.

[died-4] "Venezuelan leader Hugo Chávez dies". CNN. 5 మార్చి 2013.

[5] "Venezuela vote puts 'Chavismo' to critical test". Yahoo. 4 అక్టోబరు 2012. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[6] "Hugo Chavez Leaves Venezuela Rich in Oil, But Ailing". National Geographic. 8 మార్చి 2013. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[7] Competitive Authoritarianism. Cambridge University Press. 2010.

[8] Beaumont 2006.

[Carroll193-9] 8.0 ^8.1 ^8.2 ^8.3 Carroll, Rory (2014). Comandante: Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 193–94. ISBN 978-0143124887.

[10] Marcano and Tyszka 2007. pp. 7–8, 247.

[11] Marcano and Tyszka 2007. p. 11.

[12] Marcano and Tyszka 2007. pp. 7, 24–26.

[13] Carroll, Rory (2014). Comandante: Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 86–90. ISBN 978-0143124887.

[14] Marcano and Tyszka 2007. pp. 8–9.

[15] Marcano and Tyszka 2007. p. 30.

[16] Marcano and Tyszka 2007. p. 35.

[17] Marcano and Tyszka 2007. pp. 29–30.

[Marcano_and_Tyszka._p._36-18] 17.0 ^17.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 36.

[19] Marcano and Tyszka 2007. pp. 36–37.

[20] "Hugo Chávez Frías / Venezuela". CIDOB. 23 మార్చి 2012.

[21] Marcano and Tyszka 2007. p. 37.

[22] Marcano and Tyszka 2007. p. 38.

[23] Marcano and Tyszka 2007. p. 39.

[Marcano_and_Tyszka_p.41-24] 23.0 ^23.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 41.

[25] Chávez, quoted in Jones 2007. p. 59.

[26] Marcano and Tyszka 2007. pp. 48–49, 56.

[27] "Leyendo a Hugo Chávez". La Marea. 5 మార్చి 2015. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[28] Marcano and Tyszka 2007. pp. 51–53.

[29] Gott, Richard. In the Shadow of the Liberator. p. 41.

[30] Marcano and Tyszka 2007. p. 50.

[31] Gibbs 2006. p. 270.

[32] అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల న్యాయస్థానం 1999.

[33] Pretel 2005.

[NELSON-34] Nelson, Brian A. (2009). The silence and the scorpion: the coup against Chávez and the making of modern Venezuela ([Online-Ausg.] ed.). New York: Nation Books. p. 24. ISBN 978-1568584188.

[35] Marcano and Tyszka 2007. p. 55.

[36] Marcano and Tyszka 2007. p. 64.

[ENHfeb2015-37] 36.0 ^36.1 ^36.2 Maria Delgado, Antonio (16 ఫిబ్రవరి 2015). "Libro devela sangriento objetivo de la intentona golpista de Hugo Chávez" [హ్యూగో చావేజ్ తిరుగుబాటు యొక్క రక్తపాత లక్ష్యాన్ని వెల్లడించిన పుస్తకం]. El Nuevo Herald. Retrieved 17 ఫిబ్రవరి 2015.

[38] మూస:Harvsp

[sylvia66-39] 38.0 ^38.1 Sylvia and Danopolous 2003. p. 66.

[40] Marcano and Tyszka 2007. p. 75.

[41] International Crisis Group 2007. p. 04.

[42] O'Keefe 2005.

[chavshow-43] 42.0 ^42.1 Rory Carroll (22 జూన్ 2016). "Insult, provoke, repeat: how Donald Trump became America's Hugo Chávez". ది గార్డియన్ (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 27 జూన్ 2016.

[44] Marcano and Tyszka 2007. pp. 75–77.

[45] International Crisis Group 2007. pp. 4–5.

[46] Marcano and Tyszka 2007. pp. 91–92.

[47] Marcano and Tyszka 2007. p. 95.

[Uppsala-48] "Venezuela". ఉప్సాలా ఘర్షణ డేటా ప్రోగ్రామ్. శాంతి మరియు ఘర్షణ పరిశోధన విభాగం, ఉప్సాలా విశ్వవిద్యాలయం. Archived from the original on 15 జనవరి 2014. Retrieved 22 ఏప్రిల్ 2014.

[49] Tarver and Frederick 2005. p. 167.

[50] Marcano and Tyszka 2007. pp. 104–05.

[51] Marcano and Tyszka 2007. pp. 107–08.

[52] Herrera, Carlos (21 సెప్టెంబరు 2017). El Legado: Frases y Pensamientos de Hugo Chávez. Softandnet. ISBN 978-980-12-7509-1. Retrieved 2 సెప్టెంబరు 2021.

[FOOTNOTEMárquezSanabria2018147-53] Márquez & Sanabria 2018, p. 147.

[54] Marcano and Tyszka 2007. pp. 214–215, 220.

[55] Perdue, Jon B. (2012). The War of All the People : The Nexus of Latin American Radicalism and Middle Eastern Terrorism (1st ed.). వాషింగ్టన్, డి.సి.: పోటోమాక్ బుక్స్. p. 100. ISBN 978-1597977043.

[56] Marcano and Tyszka 2007. p. 116.

[57] Marcano and Tyszka 2007. p. 119.

[58] Marcano and Tyszka 2007. pp. 235–36.

[:2-59] 58.0 ^58.1 ^58.2 ^58.3 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :2 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[:3-60] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :3 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[61] "Venezuela's 1998: Presidential, Legislative, and Gubernatorial Elections: Election Observation Report" (PDF). International Republican Institute. 12 ఫిబ్రవరి 1999. p. 12. Archived from the original (PDF) on 4 సెప్టెంబరు 2015. Retrieved 17 ఫిబ్రవరి 2015.

[62] "Elecciones Presidenciales Cuadro Comparativo 1958–2000" (PDF). Consejo Nacional Electoral. Retrieved 17 ఫిబ్రవరి 2014.

[ReferenceA-63] 62.0 ^62.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 127.

[FH1999-64] 63.0 ^63.1 ^63.2 "Venezuela Country report Freedom in the World 1999". ఫ్రీడమ్ హౌస్. 28 జూలై 2016. Archived from the original on 28 జూలై 2016. Retrieved 28 జూలై 2016.

[65] Marcano and Tyszka 2007. p. xx.

[66] Romero 2010.

[67] Marcano and Tyszka 2007. pp. 250–55.

[68] "PDVSA Names Mandini To Head State Oil Firm". The Wall Street Journal. Dow Jones Newswires. 2 ఫిబ్రవరి 1999. Retrieved 27 జూన్ 2016.

[69] Biardeau R. Javier . Del Árbol de las Tres Raíces al "Socialismo Bolivariano del siglo XXI". Revista Venezolana de Economía y Ciencias Sociales. 2009.

[Hard_Talk-70] 69.0 ^69.1 Sackur and Chávez 2010.

[71] Marcano and Tyszka 2007. pp. 148–49.

[:1-72] 71.0 ^71.1 "A Timeline of Venezuela's Economic Rise and Fall". బ్లూమ్‌బర్గ్.

[USb2000-73] "Venezuelan Soldiers Leave Their Barracks...". United States Department of State. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[74] Marcano and Tyszka 2007. p. 138.

[75] "ఆర్కైవ్ నకలు". Archived from the original on 6 మార్చి 2012. Retrieved 25 జనవరి 2026.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)

[ReferenceB-76] 75.0 ^75.1 Marcano and Tyszka 2007. p. 130.

[CONS-77] Carroll, Rory (2014). Comandante: Hugo Chávez's Venezuela. p. 41.

[InternationalCrisisGroup05-78] International Crisis Group 2007. p. 05.

[petro-79] Colgan, Jeff. Petro-Aggression. p. 209.

[80] Marcano and Tyszka 2007. p. 243.

[81] మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుట 140.

[Nelson1-82] 81.0 ^81.1 ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Nelson1 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[ReferenceC-83] మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుట 141.

[Ramírez_2005._p._79-84] 83.0 ^83.1 రామిరెజ్ 2005. పుట 79.

[convenio-85] "హ్యూగో చావెజ్ కుదిర్చిన చమురు ఒప్పందాలు". 22 ఆగస్టు 2014.^{[permanent dead link]}

[86] మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుటలు 208–209.

[87] మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుట 143.

[:5-88] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :5 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[InternationalCrisisGroup07-89] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; InternationalCrisisGroup07 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[90] మార్కానో మరియు టిజ్కా 2007. పుటలు 181–185.

[:6-91] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; :6 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[92] ది ఆబ్జర్వర్ 2006.

[93] ఇంటర్నేషనల్ క్రైసిస్ గ్రూప్ 2007. పుట 1.

[94] బీబీసీ న్యూస్ 2006.

[95] "చావెజ్ వెనిజువేలా ఎన్నికల్లో విజయం". గల్ఫ్ న్యూస్. 4 డిసెంబర్ 2006. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)

[96] ఐర్లాండ్ ఆన్‌లైన్ (4 డిసెంబర్ 2006).

[BBCMarch-97] "విద్యార్థుల చావెజ్ వ్యతిరేక ర్యాలీ". బీబీసీ న్యూస్. 30 నవంబర్ 2007. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)

[98] "వెనిజువేలా అధ్యక్షుడు పార్టీ విలీనం కోరుతున్నారు". బీబీసీ న్యూస్. 19 డిసెంబర్ 2006. {{cite web}}: Check date values in: |date= (help); Missing or empty |url= (help)

[99] "వెనిజువేలా రాజ్యాంగంలో మార్పులు". బ్లూమ్‌బర్గ్. 11 అక్టోబర్ 2007. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)

[100] ఎల్ యూనివర్సల్. 16 జూన్ 2009. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[101] "చావెజ్ ప్రతిపక్ష టీవీ ఛానల్ మూసివేత". బీబీసీ. 29 డిసెంబర్ 2006. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help)

[102] . ఇంటర్ ప్రెస్ సర్వీస్. 21 మే 2007. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[103] (Press release). IFEX. 24 ఏప్రిల్ 2007. {{cite press release}}: Missing or empty |title= (help)

[104] ఎల్ యూనివర్సల్. 18 మే 2007. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[105] . రాయిటర్స్. 16 ఆగస్టు 2007. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[106] న్యూయార్క్ టైమ్స్. 4 డిసెంబర్ 2007. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help); Missing or empty |title= (help)

[107] . అజెన్సియా EFE. 31 జూలై 2010. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[108] . బీబీసీ ముండో. 8 జూన్ 2010. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[109] బీబీసీ న్యూస్ 2011.

[110] ది గార్డియన్ 2011.

[111] ఎల్ ఎకనొమిస్టా. అక్టోబర్ 2011. {{cite news}}: Check date values in: |date= (help); Missing or empty |title= (help)

[112] వాషింగ్టన్ పోస్ట్. 16 ఫిబ్రవరి 2009. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[APFox2012-113] 112.0 ^112.1 "వెనిజులా అధ్యక్షుడు హ్యూగో ఛావేజ్ మరో 6 సంవత్సరాల పదవీకాలం గెలుచుకున్నారు". Fox News Channel. 8 అక్టోబరు 2012. Archived from the original on 8 అక్టోబరు 2012. Retrieved 30 డిసెంబరు 2012.

[114] Neuman, William (7 అక్టోబరు 2012). "చారిత్రకంగా అధిక ఓటింగ్ మధ్య వెనిజులాలో ఛావేజ్ మూడోసారి విజయం". The New York Times. Retrieved 8 అక్టోబరు 2012.

[115] "రాజ్యాంగంపై వెనిజులా ప్రభుత్వానికి చర్చి హెచ్చరిక". France 24. Agence France-Presse. 7 జనవరి 2013. Archived from the original on 11 జనవరి 2013. Retrieved 8 జనవరి 2013.

[univision-116] "హ్యూగో ఛావేజ్ మరణంపై కొత్త వదంతులు" (in స్పానిష్). Univision. 27 ఫిబ్రవరి 2013. Archived from the original on 28 ఫిబ్రవరి 2013. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2013.

[PanARMENIAN-117] "వెనిజులా ఛావేజ్ మరణించారని మాజీ రాయబారి వ్యాఖ్య". PanArmenian.Net. 28 ఫిబ్రవరి 2013. Retrieved 28 ఫిబ్రవరి 2013.

[118] "మరణానంతరం కూడా తన వారసుడిని నిర్ణయించిన హ్యూగో ఛావేజ్". National Post. Retrieved 6 మార్చి 2013.

[119] ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రాధాన్యం ఇస్తానన్న ఛావేజ్ – వాషింగ్టన్ టైమ్స్, 1 ఆగస్టు 2000

[120] Hugo! The Hugo Chávez Story from Mud Hut to Perpetual Revolution – Bart Jones, 2009

[bbc.com-121] 120.0 ^120.1 బీబీసీ ముండో – ఛావేజ్ ప్రకారం మార్క్సిజం

[122] బీబీసీ ముండో – ఛావేజ్ ప్రసంగ పరిణామం

[123] లాస్ ఏంజెలెస్ టైమ్స్ – క్రూర పెట్టుబడిదారితనానికి దూరంగా కొత్త రాజ్యాంగం

[124] ఛావేజ్ ప్రసంగం – 2001

[marxists.org-125] మార్టా హార్నేకర్ ఇంటర్వ్యూ

[126] Torres, Ana Teresa (2009). La Herencia de la Tribu (in స్పానిష్). Alfa. pp. 146–147.

[en.ria.ru-127] "హ్యూగో ఛావేజ్ తాను మార్క్సిస్టునని అంగీకారం". RIA Novosti. 16 జనవరి 2010. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[128] "సామ్యవాద దారిలో వేగం పెంచిన ఛావేజ్". BBC News.

[129] Cameron, Maxwell (2001). "Venezuela's Hugo Chávez: Savior or Threat to Democracy?". {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help)

[130] ఛావేజ్ ప్రసంగం – భారతదేశం, 2005

[131] "9/11 వెనుక అమెరికా పాత్ర ఉందని ఛావేజ్ వ్యాఖ్య". MSNBC.

[132] Hitchens, Christopher. "Hugo Boss". Slate.

[:0-133] 132.0 ^132.1 López Maya, Margarita (2016). El ocaso del chavismo: Venezuela 2005–2015. Editorial Alfa. pp. 354–355. ISBN 9788417014254.

[p._54-134] 133.0 ^133.1 "OPS/OMS సహకార వ్యూహం – వెనిజువేలా 2006–2008" (PDF) (in స్పానిష్). పాన్ అమెరికన్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్. జూన్ 2006. p. 54. Archived from the original (PDF) on 24 అక్టోబరు 2006. Retrieved 25 జనవరి 2026.

[CHOSUN2-135] 134.0 ^134.1 "వెనిజువేలా పతనానికి ప్రజావాద విధానాలే కారణం". The Chosun Ilbo. 2 మే 2018.

[http-136] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; http అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[Barreiro_C-137] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Barreiro C అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[UN-138] "చావెజ్ పాలనలో జీవన నాణ్యత మెరుగైంది". Bloomberg. 7 మార్చి 2013. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[unstable-139] "చావెజ్ వెనిజువేలా ఆర్థిక వ్యవస్థను సమానంగా చేశాడు, కానీ అస్థిరంగా". CNN. 6 మార్చి 2013.

[140] "వెనిజువేలా విద్యా గణాంకాలు". యునెస్కో. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[141] "ప్రచారమా? విధానమా?". The Economist. 28 ఫిబ్రవరి 2008.

[142] "ఆదాయం ఆధారంగా పేద కుటుంబాలు". INE. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[CSM25march-143] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; CSM25march అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[FPmarch2013-144] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; FPmarch2013 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[145] "వెనిజువేలా అవలోకనం". ప్రపంచ బ్యాంకు. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[146] Schuyler, George W. (2002)

[147] Parker, Dick (2005)

[bloomberg1-148] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; bloomberg1 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[149] Derham, Michael (2010)

[150] . The New York Times. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[151] . The Wall Street Journal. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[vene-coop-rev-152] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; vene-coop-rev అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[153] CADIVI

[154] Hanke, Steve. {{cite web}}: Missing or empty |title= (help); Missing or empty |url= (help)

[155] . Bloomberg. {{cite news}}: Missing or empty |title= (help)

[156] Gulotty; Kronick. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= (help); Missing or empty |title= (help)

[157] "Observatorio Venezolano de Violencia". Observatorio Venezolano de Violencia. Archived from the original on 16 డిసెంబరు 2014. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.

[FUSIONmr-158] Rueda, Manuel (8 జనవరి 2014). "వెనిజువేలా ఎంతగా హింసాత్మకంగా మారింది?". Fusion TV. Archived from the original on 31 డిసెంబరు 2014. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.

[UNODC2011-159] 158.0 ^158.1 "Global Study On Homicide 2011" (PDF). UNODC. Archived (PDF) from the original on 14 అక్టోబరు 2011. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.

[UNODC2014-160] 159.0 ^159.1 "Global Study On Homicide 2014" (PDF). UNODC. Archived (PDF) from the original on 24 ఏప్రిల్ 2014. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.

[AFP2012-161] "ప్రపంచ హత్య రేట్లు తగ్గాయి, కానీ 2012లో దాదాపు 5 లక్షల మంది హత్యకు గురయ్యారు". Agence France-Presse. 10 డిసెంబరు 2014.

[oas.org-162] 161.0 ^161.1 "ప్రజా మరియు ప్రైవేట్ భద్రత: వెనిజువేలా మరియు బొలీవియా" (PDF). oas.org. Organization of American States. ఆగస్టు 2009. Retrieved 18 అక్టోబరు 2015.

[CICPC2009-163] 162.0 ^162.1 "వెనిజువేలా: ప్రజా భద్రతలో తీవ్రమైన సంక్షోభం". ISSUU. 12 సెప్టెంబరు 2011. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[eluniversal1-164] 163.0 ^163.1 "2011లో దేశవ్యాప్తంగా 1,150 అపహరణలు నమోదయ్యాయి". El Universal. {{cite news}}: |access-date= requires |url= (help)

[165] Reid, Michael. Forgotten continent: the battle for Latin America's soul, p. 248.

[166] Rueda, Manuel. "వెనిజువేలా ఎలా అత్యంత హింసాత్మక దేశంగా మారింది?". Fusion. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[YOUTHviolence-167] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; YOUTHviolence అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[NAnov2013-168] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; NAnov2013 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[INDoct2013-169] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; INDoct2013 అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[170] Gallegos, Raul. "మిస్ వెనిజువేలా హత్య – రాజకీయాల మూల్యం". Bloomberg.

[Globe_Crime-171] ఉల్లేఖన లోపం: చెల్లని <ref> ట్యాగు; Globe Crime అనే పేరుగల ref లలో పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు

[172] "కారాకాస్ ప్రపంచంలోనే అత్యంత ప్రమాదకర నగరం". El Universal.

[173] "UNODC – హత్యల గణాంకాలు 2012". {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[174] Gupta, Girish. "వెనిజువేలా జైళ్లలో ఖైదీలే పాలకులు". Global Post.

[175] Jay, Paul. "వెనిజువేలా ఆధునిక చరిత్రలో నేరాల పెరుగుదల". The Real News.

[176] "Venezuela's Collapse" (in ఇంగ్లీష్). Bloomberg. 14 మే 2018. Retrieved 22 మే 2018.

[:4-177] 176.0 ^176.1 ^176.2 ^176.3 ^176.4 Aleem, Zeeshan (19 సెప్టెంబరు 2017). "వెనిజువేలా ఎలా సంపన్న ప్రజాస్వామ్యం నుంచి పతనానికి దారితీసే నియంతృత్వంగా మారింది". Vox (in ఇంగ్లీష్). Retrieved 22 డిసెంబరు 2023.

[:7-178] 177.0 ^177.1 ^177.2 ^177.3 Weisbrot, Mark (3 అక్టోబరు 2012). "అమెరికా వెనిజువేలా ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఎందుకు విమర్శిస్తుంది". The Guardian (in బ్రిటిష్ ఇంగ్లీష్). ISSN 0261-3077. Retrieved 22 డిసెంబరు 2023.

[179] Norris, Michele (16 ఆగస్టు 2004). "వెనిజువేలా అధ్యక్షుడిగా చావెజ్ రెకాల్ ఓటింగ్‌లో విజయం". NPR. Retrieved 21 డిసెంబరు 2023.

[180] "వెనిజువేలా: పేపర్ ట్రెయిల్‌తో జాతీయ స్థాయి ఈ-వోటింగ్‌ను అమలు చేసిన ప్రపంచంలో తొలి దేశం (2004–2017)". smartmatic. Retrieved 21 డిసెంబరు 2023.

[CATOhc-181] Coronel, Gustavo. "Corruption, Mismanagement, and Abuse of Power in Hugo Chávez's Venezuela". Cato Institute.

[HRW2012-182] వరల్డ్ రిపోర్ట్ 2012: వెనిజువెలా. హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్. 22 జనవరి 2012.

[CATOcorruption-183] Coronel, Gustavo. "The Corruption of Democracy in Venezuela". Cato Institute. Retrieved 18 మార్చి 2014.

[2012Index-184] Cutler, David (5 డిసెంబరు 2012). "Factbox: Transparency International's global corruption index". Reuters. Retrieved 5 డిసెంబరు 2012.

[185] "Global Corruption Barometer 2010/11". Transparency International. Retrieved 26 ఫిబ్రవరి 2014.

[186] Crabtree, Steve; Naurath, Nicole. "Gallup Launches Worldwide Corruption Index". Gallup Poll News Service. {{cite web}}: |access-date= requires |url= (help); Missing or empty |url= (help)

[187] Fuentes, F. (2005), "Challenges for Venezuela's Workers’ Movement". Green Left Weekly.

[188] Márquez, H. (2005), ENVIRONMENT-VENEZUELA: Indigenous Peoples Protest Coal Mining. Inter Press Service.

[189] Martinez, Michael (10 మే 2011). "Study: Colombian rebels were willing to kill for Venezuela's Chavez". CNN.

[Padgett-190] "Chávez and the Cash-Filled Suitcase". TIME. 3 సెప్టెంబరు 2008.

[USATODAYfarc-191] "Colombia: Chavez funding FARC rebels". USA Today. 4 మార్చి 2008.

[ROTTENstate-192] "Something Is Rotten in the State of Venezuela". Foreign Policy. 28 ఏప్రిల్ 2015.

[193] "Venezuela's Hugo Chávez Worked to Flood U.S. With Cocaine, U.S. Prosecutors Say". Wall Street Journal. 15 సెప్టెంబరు 2019. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[194] "దేశాలు". Amnesty International. Retrieved 10 జూలై 2019.

[195] "IACHR వార్షిక నివేదిక 2008 – అధ్యాయం IV". www.cidh.oas.org. Retrieved 10 జూలై 2019.

[196] "వెనిజువెలా: హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ ప్రతినిధి బృందాన్ని దేశం నుంచి వెలివేత". Human Rights Watch. 19 సెప్టెంబరు 2008. Retrieved 10 జూలై 2019.

[FH2013-197] "దేశాల రేటింగులు మరియు స్థితి, FIW 1973–2014". Freedom House. Retrieved 16 డిసెంబరు 2014.

[AImarch2004-198] 197.0 ^197.1 "వెనిజువెలా: పౌర అల్లర్లలో నిరసనకారులు". Amnesty International. Retrieved 15 డిసెంబరు 2014.

[FOOTNOTEHolland20081-199] Holland 2008, p. 1.

[FOOTNOTEHolland20082-200] 199.0 ^199.1 Holland 2008, p. 2.

[Venezuela_expels_rights_activists-201] BBC News. Venezuela expels rights activists. (19 September 2008).

[coha-hrw-letter-202] "వెనిజువెలా మానవ హక్కులపై హ్యూమన్ రైట్స్ వాచ్ నివేదికపై విమర్శ" (Press release). Council on Hemispheric Affairs. 18 డిసెంబరు 2008.

[203] "Human rights groups denounce flaws in Venezuela's justice system". El Universal. 24 మార్చి 2010.

[CondenaCinco-204] "వెనిజువెలా కోర్టు మాజీ అధ్యక్షుడు చావెజ్ అభ్యర్థనపై న్యాయమూర్తికి శిక్ష విధించింది". Reuters. 22 మార్చి 2019. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[205] "వెనిజువెలాలో హింస కేసులపై ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రశ్నలు". Infobae. 6 నవంబరు 2014.

[206] "వెనిజువెలా యూదు వ్యతిరేకతను ఎదుర్కోవాలని వరల్డ్ జ్యూయిష్ కాంగ్రెస్ విజ్ఞప్తి". World Jewish Congress. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[207] "వెనిజువెలా యూదులు వామపక్ష అధ్యక్షుడిని సమర్థించారు". The Jewish Daily Forward. 13 జనవరి 2006. {{cite web}}: Missing or empty |url= (help)

[208] "సీనగాగ్ దాడిపై విచారణ ఫలితాలు". Noticias24.com. 9 ఫిబ్రవరి 2009.

[:02-209] 208.0 ^208.1 "As it slides toward authoritarianism, Venezuela targets one of its last independent newspapers". ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ (in ఇంగ్లీష్). 5 జూలై 2018. Retrieved 6 జూలై 2018.

[Freedom-210] 209.0 ^209.1 "World Press Freedom Index 2009: Obama effect in US, while Europe continues to recede Israel in free fall, Iran at gates of infernal trio". రిపోర్టర్స్ వితౌట్ బోర్డర్స్. Archived from the original on 30 సెప్టెంబరు 2015.

[211] Forero, Juan (16 మే 2005). "And Now, the News in Latin America's View". ది న్యూయార్క్ టైమ్స్.

[212] Bruce, Ian (28 జూన్ 2005). "Venezuela sets up 'CNN rival'". BBC న్యూస్.

[213] "Venezuelan President Hugo Chavez's Movie Studio". న్యూస్‌వీక్. 23 అక్టోబరు 2009.

[214] "Map of Press Freedom 2011". Freedom House. Archived from the original on 23 డిసెంబరు 2011.

[215] "Hugo Chávez Frías (@chavezcandanga) on Twitter". Twitter.com. Retrieved 8 మార్చి 2013.

[216] Carroll, Rory (28 ఏప్రిల్ 2010). "Hugo Chávez embraces Twitter to fight online 'conspiracy'". ది గార్డియన్.

[217] Carroll, Rory (10 ఆగస్టు 2010). "Hugo Chávez's Twitter habit proves a popular success". ది గార్డియన్.

[218] Duboff, Josh (9 మే 2010). "Hugo Chavez Has a Team of 200 Helping Him Tweet". న్యూయార్క్.

[curse-219] 218.0 ^218.1 ^218.2 ^218.3 Marthoz, Jean-Paul. "Venezuela's foreign policy: a mirage based on a curse" (PDF). Archived (PDF) from the original on 24 అక్టోబరు 2018. Retrieved 25 జనవరి 2016.

[220] Davis, Stuart (2023). Sanctions as War: Anti-Imperialist Perspectives on American Geo-Economic Strategy. Haymarket Books. p. 275. ISBN 978-1-64259-812-4.

[221] "Using oil to spread revolution". ది ఎకనామిస్ట్. 28 జూలై 2005.

[222] "Guyana to Try for Better Oil Rates Under Caracas Accord". Stabroek News. 20 జనవరి 2004. Archived from the original on 16 డిసెంబరు 2024. Retrieved 16 అక్టోబరు 2024.

[smoke-223] 222.0 ^222.1 Mander, Benedict (16 సెప్టెంబరు 2012). "Venezuela: Up in smoke". ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్.

[224] "Chavez tells UN Bush is 'devil'". BBC News. 10 సెప్టెంబరు 2006.

[225] "Venezuela expels 3 American Diplomats over Violence Conspiracy". IANS. Bihar Prabha. Retrieved 18 ఫిబ్రవరి 2014.

[MarcanoTyszka_254-255-226] 225.0 ^225.1 Marcano and Tyszka 2007. pp. 254–255.

[227] Byrne, Jennifer. "Venezuela – Bolivarian Revolution" Archived 26 మే 2006 at the Wayback Machine.Foreign Correspondent. 3 June 2003. Retrieved 11 November 2005.

[228] Frankel, Rebecca (17 నవంబరు 2008). "Ex-wife's mayoral campaign embarrasses Chavez". Foreign Policy.

[MarcanoTyszka_254-229] Marcano and Tyszka 2007. p. 254.

[230] Guevara, Aleida, and Hugo Chávez. Chávez, Venezuela and the new Latin America. New York: Ocean Press. 2005. p 95.

[LOVE-231] 230.0 ^230.1 ^230.2 Rory, Carroll (25 ఫిబ్రవరి 2014). Comandante: Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 49–52. ISBN 978-0143124887.

[232] Marcano and Tyszka 2007. pp. 230–232.

[BIPOLAR-233] 232.0 ^232.1 ^232.2 ^232.3 Rory, Carroll (25 ఫిబ్రవరి 2014). Comandante : Hugo Chavez's Venezuela. New York: Penguin Books. pp. 92–93. ISBN 978-0143124887.

[234] "Chávez demands Pope apologize for Indian comments". Reuters. 19 మే 2007.

[235] చావెజ్ Marcano and Tyszka 2007. p. 140.

[236] "With Marx, Lenin and Jesus Christ". The Economist. 11 జనవరి 2007.

[237] Jairo Vargas (2013). "Ni el poder ni el dinero... Archived 17 మే 2014 at the Wayback Machine". Latino News

[238] "Bocaranda: La nueva religiosidad de Chávez revela la gravedad de su cáncer" [Bocaranda: Chávez's new religiosity reveals the seriousness of his cancer]. NotiActual (in స్పానిష్). 9 ఏప్రిల్ 2012. Archived from the original on 17 మే 2014. Retrieved 25 జనవరి 2026.

[239] "Chávez condena ataque "genocida" del "maldito" Estado de Israel" [Chávez condemns "genocidal" attack by the "damned" State of Israel]. La Nación (in స్పానిష్). Caracas. 2 జూన్ 2010.

[NewTribes-240] Alford 2005.

[241] Otaola, Javier (12 ఫిబ్రవరి 2006). "Chávez y sus demonios" [Chávez and his demons]. La Jornada (in స్పానిష్).

[242] "Chávez condenó al "infierno" a un líder evangélico" [Chávez condemned an evangelical leader to "hell"]. El Mercurio (in స్పానిష్). 23 నవంబరు 2007. Archived from the original on 17 మే 2014.

[243] Ceaser, Mike (21 జూన్ 2004). "The goddess and the president". BBC News. Caracas.

[244] "Chavez summons ancient spirits in cancer bout". CBS News. Associated Press. 5 ఆగస్టు 2011.

[245] "Chávez, después del cancer, recurre a la religión" [Chávez, after cancer, turns to religion] (in స్పానిష్). 7 మే 2012. Archived from the original on 17 మే 2014.

[246] "Hugo Chávez murió "en el seno de la Iglesia"" [Hugo Chávez died "in the bosom of the Church"]. ACI Prensa (in స్పానిష్). 6 మార్చి 2013.

[247] Romero, Simon (1 జూలై 2011). "Chávez Says a Cancerous Tumor Was Removed". The New York Times.

[248] JAMES, IAN (30 జూన్ 2011). "Chavez reveals he is fighting cancer after surgery". Today.

[249] "Venezuela's Chavez back in Cuba for cancer treatment". BBC News. 17 జూలై 2011.

[250] Devereaux, Charlie (17 జూలై 2011). "Chavez Delegates Some Powers, Says He Will Rule From Cuba". Bloomberg News.

[251] BBC News 2011b

[252] Naranjo, Mario; Cawthorne, Andrew (9 జూలై 2012). "Venezuela's Chavez says "totally free" of cancer, again". Reuters.

[253] "Hugo Chávez heading to Cuba for more treatment". CBS News. Associated Press. 27 నవంబరు 2012. Archived from the original on 28 నవంబరు 2012.

[254] Oppmann, Patrick (10 డిసెంబరు 2012). "Chávez to undergo new cancer surgery". CNN.

[255] "Chávez Suffers Respiratory Infection After Surgery". San Diego Union Tribune. Associated Press. 18 డిసెంబరు 2012.

[256] JAMES, IAN (30 డిసెంబరు 2012). "Venezuela VP: Chávez Suffers 'New Complications'". NBC News. Associated Press.

[257] Gray, Melissa; Brochetto, Marilia (5 జనవరి 2013). "Chávez battling 'severe' lung infection, respiratory failure". CNN.

[258] Cambero, Fabian; Ellsworth, Brian (26 జనవరి 2013). "Venezuela's Chavez overcomes infection, still having treatment". Reuters.

[259] "Venezuela's Chávez 'overcomes infection'". Aljazeera.com. 27 జనవరి 2013.

[260] "Hugo Chávez 'back in Venezuela' after Cuba cancer care". BBC News. 18 ఫిబ్రవరి 2013.

[261] "Venezuela Says Chávez Receiving Chemotherapy". Associated Press. 2 మార్చి 2013.

[262] Gupta, Girish (2 మార్చి 2013). "Venezuela says Chávez receiving chemotherapy". USA Today.

[263] "Venezuela Chavez having chemotherapy, says VP Maduro". BBC News. 2 మార్చి 2013.

[264] "Chavez's breathing problems worsen, has severe new infection". NBC News. 5 మార్చి 2013.

[265] "Venezuela says Chávez's breathing problems have worsened". Chicago Tribune. Reuters. 5 మార్చి 2013.

[266] Corrales, Javier; Penfold, Michael (2 ఏప్రిల్ 2015). Dragon in the Tropics: The Legacy of Hugo Chávez. Brookings Institution Press. p. 14. ISBN 978-0815725930.

[hero-267] 266.0 ^266.1 ^266.2 Kraul, Chris; Mogollon, Mery (5 మార్చి 2013). "President Hugo Chavez dies at 58; hero to Venezuela's poor". Los Angeles Times.

[suffering-268] 267.0 ^267.1 "General: Heart attack killed a suffering Chavez". Associated Press. 7 మార్చి 2013.

[269] "Thousands make pilgrimage to Chávez's tomb". The Times. 17 మార్చి 2013.

[270] Cawthorne, Andrew (5 ఏప్రిల్ 2013). "Chavez shrine draws crowds of pilgrims a month after his death". Reuters.

[INFOBAEjan2015-271] 270.0 ^270.1 "El jefe de Seguridad de Chávez declaró que el caudillo murió dos meses antes de la fecha oficial". Infobae. 29 జనవరి 2015. Retrieved 30 జనవరి 2015.

[272] "Diosdado Cabello a Luisa Ortega Díaz: "vente que Chávez se murió"". El Nacional (in స్పానిష్). 12 జూలై 2018. Retrieved 12 జూలై 2018.

[a]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]