2015–2016 అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాజకీయ సంక్షోభం
| Duration | 2015 ఏప్రిల్ 1 – 2016 డిసెంబరు 31 |
|---|---|
| Location |
|
| Type | రాజకీయ |
| Cause | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అంతర్గత తిరుగుబాటు వల్ల ఏర్పడిన రాజకీయ సంక్షోభం |
| Outcome |
|
2015 ఏప్రిల్ నుండి భారతీయ రాష్ట్రమైన అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఒక రాజకీయ సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ లోని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలో ఉన్న ముఖ్యమంత్రి నబం తుకీ మద్దతుదారులు, అలాగే కలిఖో పుల్ మద్దతుదారుల మధ్య రెండుగా విడిపోయింది. 2016 లో ముఖ్యమంత్రిగా తుకీ పదవీకాలాన్ని ముగిస్తూ రాష్ట్రపతి పాలన విధించబడింది. అనర్హతకు గురైన 14 మంది ఎమ్మెల్యేలను సుప్రీం కోర్టు పునరుద్ధరించడంతో 2016 ఫిబ్రవరిలో కలిఖో పుల్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో రాష్ట్రపతి పాలనకు దారితీసిన అసెంబ్లీ సమావేశాన్ని 2016 జనవరి 14 నుండి 2015 డిసెంబర్ 16 కి ముందుకు జరపాలని అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ జె.పి. రాజ్ఖోవా జారీ చేసిన ఉత్తర్వును 2016 జూలై 13 న సుప్రీం కోర్టు రద్దు చేసింది. దీని ఫలితంగా 2016 జూలై 13 న తుకీ అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా తిరిగి బాధ్యతలు చేపట్టారు. అయితే మెజారిటీ నిరూపించుకోవడానికి కొన్ని గంటల ముందే 2016 జూలై 16 న ఆయన ముఖ్యమంత్రి పదవికి రాజీనామా చేశారు. ఆయన తర్వాత పెమా ఖండూ బాధ్యతలు స్వీకరించారు, ఈయన 2016 సెప్టెంబర్లో ఐఎన్సీ ని వీడి మెజారిటీ ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ అరుణాచల్ లో చేరారు. ఆ తర్వాత 2016 డిసెంబర్లో మెజారిటీ ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి బీజేపీ లో చేరారు.
నేపథ్యం
[మార్చు]భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐఎన్సీ) నాయకుడు నబం తుకీ 2011 నవంబర్ 1 న జార్బోమ్ గామ్లిన్ తర్వాత అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన సోదరుడు నబం రెబియా అరుణాచల్ ప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ అయ్యారు.[1] 2014 ఏప్రిల్ రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐఎన్సీ) 60 సీట్ల శాసనసభలో 42 స్థానాలతో మెజారిటీ సాధించింది, నబం తుకీ ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగారు. 2014 డిసెంబర్లో నబం తుకీ తన మంత్రివర్గం నుండి ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ మంత్రిగా ఉన్న కలిఖో పుల్ ను తొలగించారు.[2][3]
సంక్షోభం
[మార్చు]2015 ఏప్రిల్లో ప్రభుత్వంలో ఆర్థిక దుర్వినియోగం జరిగిందని పుల్ ఆరోపించారు. పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడుతున్నారనే కారణంతో ఐఎన్సీ ఆయనను పార్టీ నుండి బహిష్కరించింది. 2015 జూన్ 1 న జ్యోతి ప్రసాద్ రాజ్ఖోవా అరుణాచల్ ప్రదేశ్ గవర్నర్ గా నియమితులయ్యారు. శాసనసభ ఐదో సమావేశాలు 2015 అక్టోబర్ 21 న ముగిశాయి. ఆరో సమావేశాలను 2016 జనవరి 14 న నిర్వహించాలని గవర్నర్ ఆదేశించారు. అదే నెలలో ఐఎన్సీ కి చెందిన ఎమ్మెల్యేలు తిరుగుబాటు చేసిన శాసనసభ డిప్యూటీ స్పీకర్ను తొలగించాలని తీర్మానాన్ని డిమాండ్ చేశారు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా స్పీకర్ను తొలగించాలని భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) ఎమ్మెల్యేలు తీర్మానాన్ని కోరారు. 2015 డిసెంబర్ 9 న గవర్నర్ ఆరో సమావేశాన్ని 2016 జనవరి 14 నుండి 2015 డిసెంబర్ 16 కి ముందుకు జరపాలని ఆదేశించారు. 2015 డిసెంబర్ 15 న పార్టీపై తిరుగుబాటు చేసిన 21 మంది ఐఎన్సీ ఎమ్మెల్యేలలో 14 మందిని అనర్హులుగా ప్రకటిస్తూ స్పీకర్ నోటీసు జారీ చేశారు, కానీ అదే రోజు ఆ నోటీసును డిప్యూటీ స్పీకర్ రద్దు చేశారు. మరుసటి రోజు ఆరో సమావేశాన్ని ప్రారంభించకూడదని స్పీకర్ నిర్ణయించగా, అది చట్టవిరుద్ధమని డిప్యూటీ స్పీకర్ పేర్కొన్నారు. 2015 డిసెంబర్ 16 న సమావేశాన్ని ప్రారంభించకుండా తుకీ ప్రభుత్వం అసెంబ్లీకి తాళం వేసింది. దీంతో అసెంబ్లీ ఒక కమ్యూనిటీ హాల్లో సమావేశమైంది, దీనికి 33 మంది ఎమ్మెల్యేలు హాజరయ్యారు. ఎమ్మెల్యేలు నబం రెబియాను స్పీకర్ పదవి నుండి తొలగించడానికి తీర్మానాన్ని ఆమోదించి, కొత్త స్పీకర్ను నియమించారు. మరుసటి రోజు ఆ కమ్యూనిటీ హాల్ కూల్చివేయబడటంతో, తిరుగుబాటు ఐఎన్సీ ఎమ్మెల్యేలు ఒక హోటల్లో సమావేశం నిర్వహించి తుకీని ముఖ్యమంత్రి పదవి నుండి తొలగించడానికి ఓటు వేశారు, అలాగే కలిఖో పుల్ ను కొత్త ముఖ్యమంత్రిగా నియమించారు. అదే రోజు రెబియా అసెంబ్లీ, దానికి సంబంధించిన సమస్యలను నిలిపివేయాలని కోరుతూ గౌహతి హైకోర్టు (HC) ను ఆశ్రయించారు.[3][4][5][6]
2016 జనవరిలో హైకోర్టు 14 మంది ఐఎన్సీ ఎమ్మెల్యేల అనర్హతపై స్టే ఇచ్చింది. 2016 జనవరి 6 న భారత సుప్రీం కోర్టు (SC) రెబియా పిటిషన్ను విచారించడానికి అంగీకరించింది. 2016 జనవరి 13 న సుప్రీం కోర్టు జనవరి 18 వరకు అసెంబ్లీలో ఎటువంటి విచారణలు జరపరాదని ఆదేశించింది. మరుసటి రోజు సుప్రీం కోర్టు ఈ సమస్యను రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి బదిలీ చేసింది. గవర్నర్ విశేష అధికారాల రాజ్యాంగ పరిధిని సుప్రీం కోర్టు పరిశీలించడం ప్రారంభించింది. సమావేశాన్ని ముందుకు జరపడానికి ప్రతిపక్ష బీజేపీ ఎమ్మెల్యేలు, ఇద్దరు స్వతంత్ర ఎమ్మెల్యేలు చేసిన తీర్మానంపై గవర్నర్ చర్య తీసుకోలేరని 2016 జనవరి 18 న ఐఎన్సీ సుప్రీం కోర్టుకు తెలిపింది. 2016 జనవరి 25 న అరుణాచల్ ప్రదేశ్లో రాష్ట్రపతి పాలన విధించాలని గవర్నర్ చేసిన సిఫార్సుపై ఐఎన్సీ సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించింది. కేంద్ర మంత్రివర్గం మరుసటి రోజు రాష్ట్రపతి పాలనను సిఫార్సు చేసింది, అది అమలు చేయబడింది. మరుసటి రోజు సుప్రీం కోర్టు ఆ సిఫార్సును పరిశీలించి, అటువంటి సిఫార్సు కొరకు గవర్నర్ నివేదికను కోరింది. 2016 జనవరి 28 న నబం తుకీ రాష్ట్రపతి పాలనకు వ్యతిరేకంగా సుప్రీం కోర్టులో కొత్త పిటిషన్ దాఖలు చేశారు. మరుసటి రోజు కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో పాలనా యంత్రాంగం పతనాన్ని ఉటంకిస్తూ రాష్ట్రపతి పాలనను సమర్థిస్తూ అఫిడవిట్ దాఖలు చేసింది.[3][7]
2016 ఫిబ్రవరి 1 న సుప్రీం కోర్టు కోర్టులలో గవర్నర్లకు మినహాయింపు ఇచ్చే నోటీసును ఉపసంహరించుకుంది. సుప్రీం కోర్టు గవర్నర్ అధికారాలను సమీక్షించి, పాత్రను పరిశీలించింది. 2016 ఫిబ్రవరి 9 న అప్పటి స్పీకర్ తమ రాజీనామాలను ఆమోదించడాన్ని సమర్థించిన హైకోర్టు నిర్ణయానికి వ్యతిరేకంగా ఇద్దరు తిరుగుబాటు ఎమ్మెల్యేలు చేసిన పిటిషన్ను కూడా సుప్రీం కోర్టు తిరస్కరించింది. అసెంబ్లీలో మెజారిటీ కోల్పోయినప్పటికీ ముఖ్యమంత్రి, స్పీకర్ తమ పదవుల్లో కొనసాగడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారని గవర్నర్ సమర్థించుకున్నారు. కొత్త ముఖ్యమంత్రి ప్రమాణ స్వీకారాన్ని నిలిపివేయాలనే ఐఎన్సీ పిటిషన్ను కూడా సుప్రీం కోర్టు తిరస్కరించింది, అలాగే 14 మంది తిరుగుబాటు ఐఎన్సీ ఎమ్మెల్యేల అనర్హతపై హైకోర్టు ఇచ్చిన స్టేను సమర్థించింది. ఫిబ్రవరి 19 న రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన ఎత్తివేయబడింది, ముఖ్యమంత్రి కలిఖో పుల్ ఆధ్వర్యంలో కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పాటయింది. 2016 ఫిబ్రవరి 22 న సుప్రీం కోర్టు గవర్నర్ అధికారంపై తీర్పును రిజర్వ్ చేసింది.[3]
2016 జూలై 13 న సుప్రీం కోర్టు గవర్నర్ నిర్ణయాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని పేర్కొంటూ ఐఎన్సీ ప్రభుత్వాన్ని పునరుద్ధరించాలని ఆదేశించింది. తాత్కాలిక గవర్నర్ తథాగత రాయ్ పునరుద్ధరించబడిన ముఖ్యమంత్రి నబం తుకీని 2016 జూలై 16 న అసెంబ్లీలో మెజారిటీ నిరూపించుకోవాలని కోరారు. మెజారిటీ నిరూపించుకోవడానికి కొన్ని గంటల ముందు తుకీ రాజీనామా చేశారు. ఆయన తర్వాత మాజీ ముఖ్యమంత్రి దోర్జీ ఖండూ కుమారుడు, తిరుగుబాటు ఐఎన్సీ ఎమ్మెల్యే అయిన పెమా ఖండూ బాధ్యతలు స్వీకరించి, 20 న అసెంబ్లీలో మెజారిటీ నిరూపించుకున్నారు.[3][8][9]
2016 ఆగస్టు 9 న మాజీ ముఖ్యమంత్రి కలిఖో పుల్ తన ఇంట్లో మరణించి కనిపించారు.[3][8]
2016 సెప్టెంబర్ 16 న పెమా ఖండూ 43 మంది ఐఎన్సీ ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి ఐఎన్సీ ని వీడి పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ అరుణాచల్ (పీపీఏ) లో చేరారు. ఖండూ కంటే ముందు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న నబం తుకీ మాత్రమే ఐఎన్సీ లో మిగిలిన ఏకైక ఎమ్మెల్యేగా నిలిచారు. పీపీఏ అనేది బీజేపీ నేతృత్వంలోని నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ కు మద్దతు ఇచ్చే నోర్త్-ఈస్ట్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ లో భాగం.
2016 సెప్టెంబర్ 22 న కేంద్రం కోరినట్లు తప్పుకోవడానికి నిరాకరించినందున గవర్నర్ రాజ్ఖోవాను రాష్ట్రపతి తొలగించారు.
మాజీ ముఖ్యమంత్రి పుల్ మరణం తర్వాత జరిగిన ఉపఎన్నికల్లో ఆయన మూడో భార్య దసంగ్లు పుల్ విజయం సాధించారు. ఆమె బీజేపీ ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు.
2016 డిసెంబర్ 29 న పార్టీ వ్యతిరేక కార్యకలాపాలకు పాల్పడినందుకు పెమా ఖండూతో పాటు మరో ఆరుగురు ఎమ్మెల్యేలను పీపీఏ అధ్యక్షుడు పీపీఏ నుండి బహిష్కరించారు, అలాగే 2017 జనవరి 1 న మరో నలుగురు ఎమ్మెల్యేలను బహిష్కరించారు. ఖండూ మరో 33 మంది ఎమ్మెల్యేలతో కలిసి పీపీఏ ను వీడి బీజేపీ లో చేరారు. స్పీకర్తో కలిపి అసెంబ్లీలో బీజేపీ కి 47 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉన్నందున ఆయన ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగారు. పీపీఏ కి 10 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉండగా, ఐఎన్సీ కి 3 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉన్నారు.[3][8] ఆ తర్వాత మరో ఇద్దరు ఎమ్మెల్యేలు ఐఎన్సీ ని వీడి బీజేపీ లో చేరారు.[10]
పీపీఏ 2016 జనవరిలో హైకోర్టులో కేసు దాఖలు చేసింది.[3]
ఈ కాలంలో ముఖ్యమంత్రులు
[మార్చు]| వరుస సంఖ్య | పేరు | పదవీ కాలం | పార్టీ[a] | పదవీ కాల వ్యవధి (రోజులు) | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| 6 | జార్బోమ్ గామ్లిన్ | 5 మే 2011 | 1 నవంబర్ 2011 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | 181 | |
| 7 | నబం తుకీ | 1 నవంబర్ 2011 | 26 జనవరి 2016 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | 1547 | |
| – | ఖాళీ[b] (రాష్ట్రపతి పాలన) |
26 జనవరి 2016 | 19 ఫిబ్రవరి 2016 | వర్తించదు | 24 | |
| 8 | కలిఖో పుల్ | 19 ఫిబ్రవరి 2016 | 13 జూలై 2016 | పీపుల్స్ Party of Arunachal | 145 | |
| (7) | నబం తుకీ[12] | 13 జూలై 2016 | 17 జూలై 2016 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | 4 | |
| 9 | పెమా ఖండూ | 17 జూలై 2016[13] | 16 సెప్టెంబర్ 2016 | భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | 167 | |
| 16 సెప్టెంబర్ 2016 [14] | 31 డిసెంబర్ 2016 | పీపుల్స్ Party of Arunachal | ||||
| 31 డిసెంబర్ 2016[15] | 31 డిసెంబర్ 2016 | భారతీయ జనతా పార్టీ | ||||
సూచనలు
[మార్చు]- ↑ ఈ కాలమ్ ముఖ్యమంత్రి పార్టీ పేరును మాత్రమే సూచిస్తుంది. ఆయన నేతృత్వంలోని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పలు పార్టీలు, స్వతంత్రుల సంక్లిష్ట కూటమి కావచ్చు; ఇవి ఇక్కడ జాబితా చేయబడలేదు.
- ↑ "రాష్ట్రంలోని ప్రభుత్వం రాజ్యాంగం ప్రకారం పనిచేయలేనప్పుడు" రాష్ట్రపతి పాలన విధించవచ్చు, అసెంబ్లీలో ఏ పార్టీ లేదా కూటమికి మెజారిటీ లేనప్పుడు ఇది తరచుగా జరుగుతుంది. రాష్ట్రంలో రాష్ట్రపతి పాలన అమలులో ఉన్నప్పుడు, దాని మంత్రిమండలి రద్దు చేయబడుతుంది. ముఖ్యమంత్రి పదవి ఖాళీగా ఉంటుంది, కేంద్ర ప్రభుత్వం తరపున గవర్నర్ పరిపాలనను స్వీకరిస్తారు. కొన్ని సమయాల్లో శాసనసభ కూడా రద్దు చేయబడుతుంది.[11]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Talukdar, Sushanta (1 నవంబరు 2011). "Nabam Tuki sworn in as Chief Minister". The Hindu. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ "Arunachal Pradesh crisis: How a rebellion spun out of control". Indian Express. 27 జనవరి 2016.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Arunachal political crisis: A timeline". The Hindu. 30 డిసెంబరు 2016. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ "Arunachal Pradesh crisis: CM Nabam Tuki, ministers dismissed following President's Rule imposition". DNA. 27 జనవరి 2016.
- ↑ "'If democracy is slaughtered, how can the court remain silent?': Supreme Court on Arunachal crisis". First Post. 4 ఫిబ్రవరి 2016.
- ↑ "Unseemly turn in Arunachal Pradesh". The Hindu. 19 డిసెంబరు 2015. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ "Arunachal Pradesh crisis: CM Nabam Tuki, ministers dismissed following President's Rule imposition". dna. 28 జనవరి 2016. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- 1 2 3 "BJP in power in Arunachal after 33 MLAs switch sides". Times Of India Blogs. 1 జనవరి 2017. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ PTI (17 డిసెంబరు 2015). "Congress rebel chosen new Arunachal 'Chief Minister'". The Hindu. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ "Two Congress lawmakers defect to BJP in Arunachal Pradesh". Hindustan Times. 2 జనవరి 2017. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ Amberish K. Diwanji. "A dummy's guide to President's rule Archived 2013-05-19 at the Wayback Machine". Rediff.com. 15 March 2005.
- ↑ "अरुणाचल प्रदेश में बीजेपी को बड़ा झटका, SC ने कांग्रेस की सरकार बहाल की". Archived from the original on 29 మార్చి 2019. Retrieved 3 జనవరి 2017.
- ↑ "Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh". The Hindu. 17 July 2016.
- ↑ "Times of India" 16/9/16
- ↑ Shankar Bora, Bijay (31 డిసెంబరు 2016). "Arunachal CM Pema Khandu joins BJP, ends political crisis". The Tribune. Arunachal Pradesh. Archived from the original on 25 జూన్ 2024. Retrieved 31 డిసెంబరు 2016.