బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
British Empire
Flag of British Empire
బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం యొక్క స్థానం
The areas of the world that at one time were part of the British Empire. Current British overseas territories are underlined in red.

యునైటెడ్ కింగ్డం చేత పాలించబడే లేదా ఆదేశించబడే పరిధిలో ఉన్న ఇతర సంస్థానములు, రాజ్యములు,వలసదారులు నివసించే ప్రదేశములు, రక్షించబడిన రాజ్యములు, ఆదేశములను అంగీకరించేవిగా ఉన్న ప్రాంతములు అన్నీ కలిపి బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యములోకి వస్తాయి. ఇది ముందుగా 16 మరియు 17 వ శతాబ్దములలో సముద్రముల ఆవల ఇంగ్లాండ్ చేత స్థాపించబడిన వలసదారులు నివసించే ప్రదేశములు మరియు వ్యాపార ప్రాంతముల నుండి ఇది ఆవిర్భవించింది. అది చరిత్రలో అతి పెద్ద సామ్రాజ్యముగా నిలిచింది మరియు దాదాపు ఒక శతాబ్దము వరకు అన్నిటికన్నా ముందున్న గొప్ప ప్రపంచవ్యాప్త శక్తిగా ఉన్నది.[1] 1922 నాటికి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము దాదాపు 458 మిలియన్ల ప్రజల మీద అధికారము కలిగి ఉన్నది, ఇది ఆ సమయములో పప్రంచ జనాభాలో నాల్గవ వంతు, [2] మరియు 33,700,000 km2 (13,012,000 sq mi) కంటే ఎక్కువ భూభాగమును కలిగి ఉన్నది, ఇది దాదాపు మొత్తము భూమి మీద ఉన్న ప్రాంతములో నాల్గవవంతుగా ఉన్నది.[3] తత్ఫలితముగా, దాని యొక్క రాజకీయ, భాషా పరమైన మరియు సంస్కృతుల వారసత్వము చాలా ఎక్కువగా విస్తరించింది. ఈ సామ్రాజ్యము యొక్క శక్తి ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్నప్పుడు "రవి అస్తమించని బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము" అని చెప్పబడేది, ఎందుకు అంటే అది మొత్తము భూగోళము మీద విస్తరించింది అని అందువలన సూర్యుడు ఈ సామ్రాజ్యమునకు చెందిన పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్న ప్రాంతములలో ఎక్కడో ఒకచోట ప్రకాశిస్తూనే ఉంటాడు అని భావము.

15 వ మరియు 16 వ శతాబ్దముల ఏజ్ ఆఫ్ డిస్కవరీ (ఆవిష్కరణల సమయములో) లో , భూగోళములో పోర్చుగల్ మరియు స్పెయిన్ లు ముందుగా కనిపెట్టబడ్డాయి మరియు ఈ విధానములోనే సముద్రములను దాటిన పెద్ద పెద్ద రాజ్యాలు స్థాపించబడ్డాయి. అక్కడ ఉన్న గొప్ప సంపదలకు అసూయ పడిన ఈ రాజులు ఇంగ్లాండ్, ఫ్రాన్స్ మరియు నెదర్లాండ్స్ లను వదిలి అమెరికా మరియు ఆసియాలలో తమ ప్రజలకు నివాస స్థానములు మరియు వ్యాపార సంబంధములను పెంచుకోవడము మొదలు పెట్టారు.[4] 17 వ మరియు 18 వ శతాబ్దములలో నెదర్లాండ్స్ మరియు ఫ్రాన్స్ లతో జరిగిన యుద్ధములు (బ్రిటన్, స్కాట్లాండ్ తో 1707 యాక్ట్ ఆఫ్ యూనియన్ కూడా వచ్చింది) ఉత్తర అమెరికా మరియు భారతదేశములలో బలవత్తరమైన రాచరిక శక్తిగా ఎదిగింది. ఉత్తర అమెరికాలో 1783 లో స్వతంత్ర సంగ్రామములో పదమూడు కాలనీలను పోగొట్టుకోవడము ద్వారా బ్రిటన్ తనకు సంబంధించిన చాలా పాత మరియు పేరు పొందిన కాలనీలను కోల్పోయింది. బ్రిటిష్ వారి ధ్యాస నెమ్మదిగా ఆఫ్రికా, ఆసియా మరియు పసిఫిక్ ల వైపుకు తిరిగింది. 1815 లో నేపోలినిక్ ఫ్రాన్స్ యొక్క ఓటమి తరువాత బ్రిటన్ దాదాపు ఒక శతాబ్దము కాలము పాటు ఎదురులేని శక్తిగా నిలచింది మరియు తన సామ్రాజ్యమును భూగోళములో ఎన్నో ప్రాంతములకు విస్తరించింది. ఎక్కువ స్వయం ప్రతిపత్తి వారి కాలనీలలో నివసిస్తున్న తెల్లవారికి ఇవ్వబడినది, వాటిలో కొన్ని తిరిగి మరలా స్వత్రంత్ర రాజ్యముల విభాగములోకి చేర్చబడ్డాయి.

19 వ శతాబ్దము చివరిలో జెర్మనీ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ ల వృద్ధి బ్రిటన్ యొక్క ఆర్ధిక పరిస్థితి పై దెబ్బతీసింది. ఆ తరువాత బ్రిటన్ మరియు జెర్మనీల మధ్య వచ్చిన సైనిక పరమైన మరియు ఆర్ధిక పరమైన ఒత్తిళ్లు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధమునకు ముఖ్యమైన పెద్ద కారణములు, ఆ సమయములో బ్రిటన్ తన సామ్రాజ్యము పైనే ఎక్కువగా ఆధారపడింది. ఈ యుద్ధము బ్రిటన్ యొక్క ఆర్ధిక పరిస్థితి పై తీవ్ర ప్రభావమును చూపించింది మరియు ఆ యుద్ధము పూర్తి అయిన వెంటనే ఈ సామ్రాజ్యము తన యొక్క భూభాగములోని చాలా భాగమును తిరిగి సంపాదించుకోగలిగినప్పటికీ యుద్దమునకు పూర్వము ఆ రాజ్యము తనకు పారిశ్రామికముగా కానీ లేదా సైన్యశక్తి లో కానీ తనకు మరే దేశము సాటి లేని విధముగా ఉండేది, యుద్ధము తరువాత ఆ స్థాయిని కోల్పోయింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయములో దక్షిణ-తూర్పు ఆసియాలోని బ్రిటిష్ వారి కాలనీలను జపాన్ ఆక్రమించింది, ఇది బ్రిటిష్ వారి పలుకుబడిని దెబ్బ తీసింది మరియు బ్రిటన్, దానిలో లీనము అయినవి అన్నీ కూడా చివరకు విజయము సాధించినప్పటికీ ఆ సామ్రాజ్యము యొక్క పతనమును త్వరితము చేసింది. బ్రిటన్ యొక్క చాలా విలువైన మరియు స్వాధీనములో ఉన్న వాటిలో గొప్ప పేరు ఉన్న భారతదేశమునకు ఈ యుద్దము పూర్తి అయిన రెండు సంవత్సరముల తరువాత స్వతంత్రము ఇవ్వబడినది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్దము పూర్తి అయిన తరువాత యూరోపియన్ శక్తులచే పెద్ద స్థాయిలో స్వతంత్రము కొరకు నడపబడిన ఉద్యమములో భాగముగా బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములోని చాలా భూభాగములకు స్వాతంత్రము ఇవ్వబడినది, ఇది చివరకు 1997 లో హాంగ్ కాంగ్ ను చైనా యొక్క పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ కు అప్పగించడముతో పూర్తి అయింది. ది బ్రిటిష్ ఖండాంతర భూభాగాలు గా పిలవబడే పద్నాలుగు ప్రాంతములు బ్రిటిష్ సార్వభౌమాధికారము క్రింద ఉండిపోయాయి. స్వాతంత్రము వచ్చిన తరువాత అంతకు పూర్వము బ్రిటిష్ కాలనీలుగా ఉన్న ప్రాంతములలో చాలా స్వంతంత్ర రాష్ట్రముల సంఘము అయిన కామన్ వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ లో చేరాయి. పదహారు కామన్ వెల్త్ దేశములు మహారాణి ఎలిజిబెత్ II ను రాష్ట్రము యొక్క అధ్యక్షునిగా ఒక కామన్ వెల్త్ రాచరికమునకు చెందినదానిగా కలిగి ఉంటాయి.

విషయ సూచిక

మూలములు (1497–1583)[మార్చు]

ఏ రేప్లికా ఆఫ్ ది మాథ్యు, జాన్ కబోట్' స్ షిప్ యూజ్డ్ ఫర్ హిజ్ సెకండ్ వోయేజ్ టు ది న్యూ వరల్డ్

ఇంగ్లాండ్ మరియు స్కాట్లాండ్ లు రెండు వేరు వేరు దేశములుగా ఉన్నప్పుడు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము యొక్క పునాది పడింది. 1496 లో సముద్రములను దాటి చేసి అన్వేషణలో స్పైన్ మరియు పోర్చుగల్ లను విజయవంతముగా కనిపెట్టిన తరువాత, ఇంగ్లాండ్ యొక్క రాజు అయిన హెన్రీ VII జాన్ కబోట్ ను ఉత్తర అట్లాంటిక్ గుండా ఆసియాకు ఒక మార్గమును కనిపెట్టడానికి ఒక సముద్ర ప్రయాణమును చేయవలసిందిగా ఆదేశించాడు.[5] అమెరికా కనిపెట్టబడిన 5 సంవత్సరముల తరువాత 1497 లో కబోట్ సముద్ర ప్రయాణము చేసాడు మరియు అతను న్యూఫౌండ్లాండ్ యొక్క తీరము పై విజయవంతముగా కాలు పెట్టినప్పటికీ (ఇతను కూడా క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్ లాగా తను ఆసియా ను చేరాను అని తప్పుగా నమ్మాడు), [6]అక్కడ అతను ఒక కాలనీను నిర్మించడానికి ఎలాంటి ప్రయత్నము చేసినట్లుగా కనిపించలేదు. కబోట్ అమెరికాకు మరుసటి సంవత్సరము మరొక నౌకాయానము చేసాడు కానీ ఆ తరువాత అతని నౌకల గురించి ఏమీ తెలియరాలేదు.[7]

16 వ శతాబ్దము యొక్క ఆఖరి దశకములలో ఎలిజిబెత్ యొక్క పరిపాలన మొదలు అయ్యేవరకు మరలా అమెరికాలో బ్రిటిష్ వారి కాలనీలను స్థాపించే ఇతర ప్రయత్నములు ఏవీ జరగలేదు.[8] సంస్కరణోద్యమ ఫలితముగా తిరిగి తయారు అయినవి ఇంగ్లాండ్ యొక్క మరియు కాథలిక్ స్పైన్ ల శత్రువులను తయారు చేసాయి.[5] 1562 లో , ఇంగ్లీష్ రాచరికము జాన్ హవ్కిన్స్ మరియు ఫ్రాన్సిస్ డ్రేక్ అనే వ్యక్తిగత యుద్ధ నౌకలను పడమర ఆఫ్రికా [9]యొక్క తీరము వెంట స్పానిష్ మరియు పోర్చుగీస్ ల నౌకలపై దాడి చేయడము కొరకు మంజూరు చేసింది, దీని యొక్క లక్ష్యము అట్లాంటిక్ యొక్క వ్యాపార వ్యవస్థను బ్రద్దలు కొట్టడము. ఈ శ్రమ పై ఎదురు దెబ్బ తీయబడినది మరియు ఆ తరువాత ఆగ్లో-స్పానిష్ యుద్దములు తీవ్రము అయిన తరువాత, అమెరికాలలో స్పానిష్ నౌకాశ్రయములపై మరింతగా దొంగతనముగా దాడులు చేయడానికి ఎలిజిబెత్ తన చేయూతను అందించింది మరియు న్యూ వరల్డ్ నుంచి నిధులను అట్లాంటిక్ గుండా తీసుకుని వస్తున్న ఓడలపై దాడులు చేయబడ్డాయి.[10] అదే సమయములో, ప్రభావితము చేయగలిగిన రచయితలు అయిన రిచర్డ్ హక్ల్యుత్ మరియు జాన్ డీ లు (వీరు తొలిసారిగా "బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము" అనే పదమును వాడారు) [11] ఇంగ్లాండ్ యొక్క స్వంత సామ్రాజ్యము యొక్క స్థాపనకై ఒత్తిడి తేవడము మొదలు పెట్టారు. ఆ సమయములో, స్పైన్ అమెరికాలలో కలిసి పోయి ఉంది, ఆఫ్రికా మరియు బ్రెజిల్ ల తీరముల నుండి చైనా వరకు పోర్చుగల్ వ్యాపార ప్రదేశములను మరియు కోటలను నిర్మించుకుంది మరియు ఫ్రాన్స్ సెయింట్ లారెన్స్ నది చుట్టుప్రక్కల నివాసము ఏర్పరచుకోవడము మొదలు పెట్టింది, ఆ తరువాత అదే క్రొత్త ఫ్రాన్స్ అయింది.[12]

ఐర్లాండ్ యొక్క తోటల పెంపకం[మార్చు]

స్పైన్ మరియు పోర్చుగల్ లతో పోల్చి చూస్తే వెనుక వచ్చినప్పటికీ, ఇంగ్లాండ్ 1171 లో నార్మన్ దండయాత్రలో పాల్గొన్న వారిని వెనుకకు తీసుకుని వచ్చి 16 వ శతాబ్దములో ఐర్లాండ్ కు స్థిరత్వమును తీసుకుని రావడములో నియమింపబడి పని చేసింది.[13][14] ఐర్లాండ్ యొక్క తోటల పెంపకము వ్యవస్థీకరించబడడములో సహాయము చేసిన వారిలో చాలా మంది ఉత్తర అమెరికాలో ముందుగా కాలనీలను ఏర్పాటు చేయడములో కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించారు, ముఖ్యముగా వీరు "వెస్ట్ కంట్రీ మెన్" అని పిలవబడిన ఒక సమూహము ఏర్పడడములో చాలా ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నారు, ఆ సమూహములో హంఫ్రీ గిల్బర్ట్ , వాల్టర్ రలెహ్, ఫ్రాన్సిస్ డ్రేక్, జాన్ హాకిన్స్, రిచర్డ్ గ్రెన్విల్లె మరియు రాల్ఫ్ లేన్ లు ఉన్నారు.[15]

"తొలి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము" (1583–1783)[మార్చు]

1578 లో , ఎలిజిబెత్ మహారాణి I ఆవిష్కరణకు మరియు సముద్రముల ఆవల అన్వేషణకు సంబంధించి పేటెంట్ అనబడే విశేష అధికారమును హంఫ్రీ గిల్బర్ట్ కు మంజూరు చేసింది. [16] ఆ సంవత్సరము గిల్బర్ట్ వెస్ట్ ఇండీస్ కు సముద్రము పై దొంగతనము చేయడము మరియు ఉత్తర అమెరికాలో ఒక కాలనీ ను స్థాపించే లక్ష్యముతో నౌకాయానము చేసాడు, కానీ అతని ఈ యాత్ర అట్లాంటిక్ ను కూడా దాటక మునుపే నిష్ఫలం అయింది.[17][18] 1583లో అతను రెండవ ప్రయత్నముగా నౌకాయానము చేసాడు మరియు న్యూఫౌండ్లాండ్ యొక్క ద్వీపమునకు వెళ్ళాడు, దీని యొక్క ఓడరేవులో స్థిరపడినవారు ఎవ్వరు లేనప్పటికీ ఇది అంతకు పూర్వము ఇంగ్లాండ్ కు చెందినదిగా అతను తెలిపాడు. గిల్బర్ట్ ఇంగ్లాండ్ కు తిరిగి వచ్చే సమయములో కన్నుమూసాడు మరియు అతని స్థానములో అతనికి తమ్ముని వరుస అయ్యే వాల్టర్ రలెహ్ వచ్చాడు, ఇతనికి 1584 లో ఎలిజిబెత్ నుండి అతని పేరిట స్వంత పేటెంట్ ఇవ్వబడినది. ఆ సంవత్సరములో తరువాత రాలెహ్ రోయనోకే అనే కాలనీ ను కనిపెట్టాడు, అది ప్రస్తుతము ఉత్తర కరోలీన యొక్క తీర ప్రాంతము అయిన చోట ఉన్నది, కానీ అవసరమైన వస్తువులు తగినంతగా సరఫరా చేయబడక పోవడము వలన అది విఫలము అయింది.[19]

1603 లో , స్కాట్లాండ్ యొక్క రాజు అయిన జేమ్స్VI ఇంగ్లీష్ సింహాసనమును అధిరోహించాడు మరియు 1604 లో ది ట్రీటీ ఆఫ్ లండన్ కు మధ్యవర్తిత్వం వహించాడు, స్పైన్ తో విరోధమును ముగించేసాడు. ఇప్పుడు తన ముఖ్య విరోధితో గొడవ తీరి, ప్రశాంతత చిక్కిన తరువాత సముద్రముల ఆవల తమ స్వంత వ్యాపార సామ్రాజ్యములు స్థాపించుకోవడము కొరకు ఇతర దేశముల కాలనీల మౌళిక సదుపాయాల నిర్మాణము పై ఎర వేయడము పై తమ దృష్టిని సారించింది.[20] బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము 17 వ శతాబ్దము మొదటిలో ఉత్తర అమెరికా యొక్క మరియు చిన్న కరేబియన్ ద్వీపముల యొక్క ఇంగ్లీష్ పరిష్కారముతో రూపుదిద్దుకోవడము మరియు ప్రైవేట్ సంస్థలు స్థాపించబడడము మొదలు అయింది, వీటిలో చెప్పుకోతగినవిగా కాలనీల యొక్క స్థితిగతులను మరియు సముద్రముల ఆవలి వ్యాపారములను చక్కగా చూసుకోవడానికి వచ్చిన ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెనీ వంటివి ఉన్నాయి. 18 వ శతాబ్దము చివరలో అమెరికన్ స్వతంత్ర సంగ్రామములో పదమూడు కాలనీలను కోల్పోయే వరకు వీటినే "మొదటి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము" అని పేర్కొనేవారు.[21]

అమెరికాల, ఆఫ్రికా మరియు బానిసల వ్యాపారము[మార్చు]

కరేబియన్ ముందుగా ఇంగ్లాండ్ కు చాలా ముఖ్యమైన మరియు లాభదాయకమైన కాలనీలను అందించింది,[22] కానీ అంతకు పూర్వము కాలనీలను స్థాపించాలాని చేసిన చాలా ప్రయత్నములు విఫలము అయ్యాయి. 1604 లో గుయానాలో ఒక కాలనీను స్థాపించాలాని చేసిన ప్రయత్నము కేవలము రెండు సంవత్సరముల పాటు మాత్రమే నిలించింది మరియు దాని యొక్క ముఖ్య లక్ష్యము అయిన బంగారు నిధులను కనిపెట్టడములో వైఫల్యము పొందింది.[23] సెయింట్.లూసియా (1605) మరియు గ్రెనడ (1609) కూడా త్వరితగతిన మూసివేయబడ్డాయి కానీ సెయింట్.కిట్ట్స్ (1624), బరబడోస్  (1627) మరియు నెవిస్ (1628) లలో కాలనీల స్థాపన విజయవంతముగా జరిగింది.[24] బ్రెజిల్ లో పోర్చుగీసు వారిచే విజయవంతముగా వాడబడిన పంచదార తయారీ కర్మాగారములను ఈ కాలనీల వాళ్ళు అనుసరించారు, ఇది బానిసలుగా పనిచేసే వారిపై ఆధారపడుతుంది మరియు ముందుగా వీరు బానిసలను అమ్మి పంచదారను కొనుగోలు చేసే డచ్ పడవలపై ఆధారపడ్డారు.[25] పెరుగుతన్న వ్యాపార లాభములు ఇంగ్లీష్ వారి చేతిలోనే ఉన్నాయి అన్న భరోసా ఉండడము కొరకు 1651 లో పార్లమెంట్ కేవలము ఇంగ్లీష్ వారి నౌకలు మాత్రమే ఈ ఇంగ్లీష్ కాలనీల ప్రాంతములో వ్యాపారము చేసుకోవచ్చు అని ఆదేశించింది. ఇది యునైటెడ్ డచ్ పాలిత ప్రాంతములతో వైరమునకు దారి తీసింది--ఆంగ్లో-డచ్ ల యుద్దముల వరుస చివరకు డచ్ వారిని కోల్పోయి అమెరికాలలో ఇంగ్లాండ్ యొక్క స్థానము బలోపేతము అవ్వడానికి దారి తీసింది.[26] 1655 లో , స్పానిష్ యొక్క జమైకా ద్వీపమును ఇంగ్లాండ్ ఆక్రమించి తనలో కలిపేసుకుంది మరియు బహామల కొరకు కాలనీ ను నిర్మించడములో విజయము సాధించింది.[27]

మాప్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ కలోనీస్ ఇన్ నార్త్ అమెరిక, c .1763–1776

అమెరికాలలో ఇంగ్లాండ్ యొక్క తొలి స్థిరనివాసము అనేది 1607 లో జేమ్స్ టౌన్ లో వచ్చింది, ఇది కెప్టెన్ జాన్ స్మిత్ చేత నడుపబడినది మరియు వర్జీనియా సంస్థ చేత నిర్వహించబడినది. 1609 లో తమ సంస్థ యొక్క ఫ్లాగ్షిప్ పడవ ధ్వంసము అయిన తరువాత బెర్ముడా తమది అని ఇంగ్లాండ్ వాదించింది మరియు 1615 లో కొత్తగా రూపు దిద్దుకున్న సోమేర్స్ ఇస్లేస్ సంస్థ వైపుకు తిరిగింది.[28] వర్జీనియా సంస్థ యొక్క రాజ శాసనము 1624 లో రద్దు పరచబడినది మరియు సింహాసనము తరఫు నుండి వర్జీనియా సూటిగా నియంత్రణ కలిగి ఉంటుంది అని భావించబడినది, అందువలన వర్జీనియా యొక్క కాలనీ కనుగొనబడినది.[29] 1610 లో ది న్యూ ఫౌండ్ల్యాండ్ సంస్థ న్యూ ఫౌండ్ల్యాండ్ లో ఒక స్థిర నివాసము ఏర్పరచాలాి అనే ఉద్దేశ్యముతో సృష్టించబడినది, కానీ చాలా వరకు విఫలము అయింది.[30] 1620లో ప్లైమోత్ పురిటాన్ మత వాదులకు స్థావరంగా స్థాపించబడింది. ఆ తరువాత వారు పిల్గ్రిమ్స్ అనే పేరుతో పిలవబడుతున్నారు.[31] మతపర హింస నుండి పారిపోవాలనే ముఖ్య ఉద్దేశం కలిగిన చాలా మంది ఇంగ్లీష్ భవిష్య కాలోనిస్ట్లకు ట్రాన్స్ అట్లాంటిక్ వోయేజ్ పై రిస్క్ చేయసాగారు: రోమన్ కాథోలిక్ లకు మేరీలాండ్ స్థావరంగా (1634), అన్ని మతాల వారికి సామరస్యంగా ఉండే ర్హోడ్ ఐలాండ్ మరియు కాంగ్రిగేషనలిస్టులకు కనేక్టికట్ (1639) స్థాపించబడ్డాయి. ప్రావిన్స్ అఫ్ కెరొలిన 1663లో స్థాపించబడింది. 1664లో ఫోర్ట్ ఆంస్టర్డాం లొంగుబాటు తరువాత, ఇంగ్లాండ్ డచ్ యొక్క న్యూ నెదర్లాండ్ కాలని పై పట్టు సాధించి దానికి న్యూ యార్క్ అని పేరు పెట్టింది. రెండవ ఆంగ్లో-డచ్ యుద్ధం తరువాత జరిగిన రాయబారాల కారణంగా, సూరినెమ్ కు బదులుగా ఇది సూత్రీకరించబడింది.[32] 1681లో పెన్సిల్వేనియా అనే సంస్థానాన్ని విల్లియం పెన్ స్థాపించారు. కరేబియన్ దీవుల కంటే అమెరికన్ సంస్థానాలు ఆర్ధికంగా ఉండేవికావు. కాని అమెరికన్ సంస్థానాలు మంచి వ్యావసాయిక భూములు కలిగి ఉంది. అమెరికన్ సంస్థానాలలో టెమ్పరేట్ వాతావరణము ఎక్కువ మంది యురోపెయన్లను ఆకర్షించింది.[33]

1670లో, కింగ్ చార్లెస్ II హడ్సంస్ బె కంపెనీ కి చార్టర్ ని ఆమోదించారు. దీనితో ఆ రోజుల్లో రుపర్ట్స్ ల్యాండ్ అని పిలవబడే భూభాగంలో ఊలు వ్యాపారం పై ఆ కంపెనీ కి గుత్తాధిపత్యం లభించింది. ఆ రోజుల్లో రుపర్ట్స్ ల్యాండ్ అని పిలవబడే భూభాగం నేటి కెనడాలో పెద్ద ప్రాంతము. ఈ కంపెనీ ఏర్పాటు చేసిన కోతలు మరియు వాణిజ్య ప్రాంతాల పై తరచుగా ఫ్రెంచ్ వారు దాడి చేసేవారు. ఫ్రెంచ్ వారు తమ సొంత ఊలు వాణిజ్య కాలనీని సమీపాన ఉన్న న్యూ ఫ్రాన్సులో స్థాపించారు.[34]

రెండేళ్ళ తరువాత, రాయల్ ఆఫ్రికన్ కంపెనీ ప్రారంభించబడింది. కింగ్ చార్లెస్ నుండి ఈ కంపెనీ కర్రిబియాన్ బ్రిటిష్ సంస్థానాలకు బానిసలను అందించేందుకు గుత్తాధిపత్యం పొందింది.[35] మొదటి నుంచి, వెస్ట్ ఇండీస్ లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యమునకు బానిసత్వము ముఖ్య మూలముగా ఉంది. 1807లో బానిస వాణిజ్యము యొక్క నిషేధము వరకు, 3.5 మిలియన్ల ఆఫ్రికా బానిసలను అమెరికాకు రవాణా చేయడంలో బ్రిటన్ బాధ్యతా వహించింది. ఇదీ అట్లాంటిక్ మీదుగా రవాణా చేయబడ్డ బానిసల సంఖ్యలో మూడవ వంతు.[36] ఈ వాణిజ్యమును సులభము చేయుట కొరకు, పశ్చిమ ఆఫ్రికా తీరాన కోటలను స్థాపించారు. ఉదాహరణకు, జేమ్స్ ద్వీపము, అక్క్రా మరియు బున్సె ద్వీపము. బ్రిటిష్ కరీబియాలో, నల్లజాతి ప్రజల జనాభా శాతము 1650లో 25 శాతము నుండి 1780లో 80 శతమునకు పెరిగింది మరియు పదమూడు సంస్థానాలలో అదే కాలములో 10 శాతము నుండి 40 శాతము వరకు (ఎక్కువ మంది దక్షిణ సంస్థానాలలో).[37]. బానిస వ్యాపారులకు, వాణిజ్యము చాలా లాబాధాయకముగా ఉంది మరియు బ్రిస్టల్ మరియు లివర్పూల్ వంటి పశ్చిమ బ్రిటిష్ నగరాలకు అతిపెద్ద ఆర్ధిక వనరు అయ్యింది. ఇది ఆఫ్రికా మరియు అమెరికన్లతో ముక్కోణపు వాణిజ్యము అని పిలవబడే మూడవ కోణము అయ్యింది. రవాణా చేయబడిన వారికి, నిష్టూరమైన మరియు బానిసత్వ నావలలో అపరిశుభ్ర పరిస్థితులు మరియు తక్కువస్థాయి ఆహారము వలన ప్రయాణము సాగుతుండగా మరణ సంఖ్య సగటున ప్రతి ఏడుగురిలో ఒకరుగా ఉండేది.[38]

1695లో, స్కాటిష్ పార్లమెంటు ఒక రాజశాసనమును స్కాట్లాండ్ కంపెనీ కి అనుమతించింది. ఈ కంపెని ఒక కాలువను నిర్మించు ఆలోచనతో ఇస్తమస్ ఆఫ్ పనామా పై 1698లో స్థిరత్వమును స్థాపించింది. ఇరుగుపొరుగు న్యూ గ్రనడ యొక్క స్పానిష్ సంస్థానాలచే చుట్టుముట్టబడి మరియు మలేరియాతో బాధపడుతూ ఉన్న ఆ సంస్థానమును రెండు సంవత్సరాల తరువాత వదిలివేసింది. డేరియన్ ప్రణాళిక స్కాట్లాండ్ కు ఒక ఆర్ధిక పరమైన విపత్తు--స్కాటిష్ పెట్టుబడి[39]లో నాల్గవ వంతు సంస్థలో పోగొట్టుకొంది--మరియు తన సొంత భూభాగాంతర సామ్రాజ్యమును స్థాపించాలానే స్కాటిష్ ఆశలకు ముగింపు పలికింది. ఈ ఉపకథ వల్ల పెద్ద రాజకీయ పరిణామాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లాండ్ మరియు స్కాట్లాండ్లు కేవలం రాజ్యాలుగానే కాక ఆ దేశాల యూనియన్ గా ఉంటే లాభంగా ఉంటుందని ఆ ప్రభుత్వాలను ఒప్పించడం జరిగింది.[40] ఇది 1707లో ట్రీటి ఆఫ్ యూనియన్ తో కింగ్డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ ఏర్పడడంతో జరిగింది.

ఆసియాలోని నెథర్లాండ్స్ తో వైరము[మార్చు]

ఫోర్ట్ సెయింట్.జార్జ్ వాజ్ ఫౌన్దేడ్ ఎట్ మద్రాస్ ఇన్ 1639

16వ శతాబ్దము చివరిలో, ఇంగ్లాండ్ మరియు నెథర్లాండ్స్ , ఆసియాతో వ్యాపారంలో పోచుగల్ యొక్క గుత్తాధిపత్యమును సవాలు చేయడం మొదలుపెట్టాయి. ఇవి ప్రైవేట్ జాయింట్-స్టాక్ కంపనీలుగా ఏర్పడి సముద్రయానాలకు ఆర్ధిక సహాయం చేయసాగాయి--ది ఇంగ్లీష్, తరువాత బ్రిటిష్, ఈస్ట్ భారతదేశము కంపని మరియు ది డచ్ ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెని, శాసన పూర్వకముగా 1600 మరియు 1602లో ఇవ్వబడినవి. ఈ కంపెనీల యొక్క ప్రాధమిక లక్ష్యము లాభదాయకమైన స్పైస్ వ్యాపారము లోనికి చొరబడడము. ఈ ప్రయత్నము ముఖ్యంగా రెండు ప్రాంతాలలో కేంద్రీకరించబడింది; ది ఈస్ట్ ఇండీస్ అర్చిపెలగో, మరియు వ్యాపార నెట్వర్క్ లో భారతదేశము ముఖ్యమైనది. అక్కడ, వారు వ్యాపార ఆధిపత్యము కొరకు పోర్చుగల్ తో మరియు తమలో తాము పోటీ పడ్డారు.[41] ఇంగ్లాండ్ అంతిమంగా నెథర్లాండ్స్ ను ఒక కొలోనియల్ శక్తిగా మరుగు చేసినా, నెథర్లాండ్ యొక్క అగ్రస్థాయి ఆర్ధిక వ్యవస్థ [42] మరియు 17వ శతాబ్దపు మూడు ఆంగ్లో-డచ్ యుద్ధాలు ఎషియాలో తనను బలమైన స్థానములో వదిలింది. 1688లో గ్లోరియస్ విప్లవము తరువాత డచ్ విలియం ఆఫ్ ఆరంజ్ ఇంగ్లీష్ సింహాసనము అధిష్టించి నపుడు ఈ శత్రుత్వాలు ముగిసాయి మరియు నెథర్లాండ్స్ మరియు ఇంగ్లాండ్ ల మధ్య శాంతిని తెచ్చాయి. రెండు దేశాల మధ్య కుదిరిన ఒక ఒప్పందంతో ఈస్ట్ ఇండీస్ అర్చిపెలగోలోని స్పైస్ వ్యాపారమును నెథర్లాండ్స్ కు వదిలింది మరియు భారత దేశము యొక్క జౌళి పరిశ్రమను ఇంగ్లాండుకు వదిలింది కాని వస్త్ర పరిశ్రమ త్వరలోనే స్పైస్ వ్యాపారమును అధిగమించి లాభాల బాటలో నడిచింది. 1720 నాటికి, అమ్మకాల రూపంలో, బ్రిటిష్ కంపెనీ డచ్ ను అధిగమించింది.[42]

ఫ్రాన్సుతో భౌగోళిక పోరాటాలు[మార్చు]

1688లో ఇంగ్లాండ్ మరియు నెథర్లాండ్స్ మధ్య శాంతికి అర్ధం ఆ రెండు దేశాలు తొమ్మిది సంవత్సరాల యుద్ధాలు లో సహాయకులుగా ఒప్పందాలు చేసుకున్నారు. కాని ఫ్రాన్సు, స్పెయిన్ మరియు ఆంగ్లో-డచ్ సంకీర్ణ సేనల మధ్య యురోపులో మరియు భూభాగంతరంగా మొదలైన యుద్ధము వలన ఆంగ్లేయులు డచ్ కంటే మరింత బలవంతమైన కొలోనియల్ శక్తిగా నిలిచింది. ఇందులో డచ్ తమ సైన్యపు బడ్జెట్ లో ఎక్కువ శాతం యూరోప్ లోని భూతల యుద్ధాల కొరకు కేటాయించవలసి వచ్చింది.[43] 18వ శతాబ్దములో ఇంగ్లాండ్ (1707, బ్రిటన్ తరువాత) ప్రపంచములోనే ఆధిఖ్యత కలిగిన కొలోనియల్ శక్తిగా అవతరించింది మరియు ఫ్రాన్సు సామ్రాజ్యవాద వేదికపైన ఇంగ్లాండ్ యొక్క ముఖ్య వైరి అయ్యింది.[44]

డిఫీట్ ఆఫ్ ఫ్రెంచ్ ఫైరేషిప్స్ ఎట్ క్యుబెక్ ఇన్ 1759

1700లో స్పెయిన్ యొక్క చార్లెస్ II యొక్క మరణము మరియు స్పెయిన్ మరియు దాని కొలోనియల్ సామ్రాజ్యము ఫ్రాన్సు రాజు మనవడైన ఫిల్లిప్పి ఆఫ్ అంజౌ ఇచ్చేట్టు ఉన్న ఆయన మరణ శాసనము వలన ఫ్రాన్సు, స్పెయిన్ మరియు వాటివాటి సంస్థానాలు ఒకటయ్యే సూచిక ఇంగ్లాండ్ మరియు యూరోప్ యొక్క మిగిలిన శక్తులకు ఆమోదయోగ్యంగా లేదు.[45] 1701లో 1714 వరకు సాగిన వార్ ఆఫ్ ది స్పానిష్ సక్సెషన్ లో ఇంగ్లాండ్, పోర్చుగల్ మరియు నెథర్లాండ్స్ హోలీ రోమన్ సామ్రాజ్యము వైపు స్పెయిన్ మరియు ఫ్రాన్సుకు వ్యతిరేకంగా నిలచారు. అంతిమ ట్రీటి ఆఫ్ ఉత్రేచ్ట్ లో ఫిలిప్ ఫ్రెంచ్ సింహాసనముపై తన మరియు తన వారసుల హక్కును ప్రకటించారు మరియు స్పెయిన్ యూరోప్ లోని తన సామ్రాజ్యమును పోగొట్టుకుంది.[45] బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము భూభాగపరంగా విస్తరింపబడింది: ఫ్రాన్సు నుండి బ్రిటన్ న్యూఫౌండ్లాండ్ మరియు అకాడియ లను పొందింది మరియు స్పెయిన్ నుండి గిబ్రాల్టర్ మరియు మినోర్కా లను పొందింది. ఒక బ్రిటిష్ భూభాగము అయిన గిబ్రాల్టర్ ఈ రోజు వరకు ఒక ముఖ్య నావల్ ఆధారము అయ్యింది మరియు మెడిటరేనియన్ కు అట్లాంటిక్ ప్రవేశమును మరియు బయటికి దారిని నియంత్రించుటలో బ్రిటన్ కు సహాయపడింది. 1802లో ట్రీటి ఆఫ్ అమీన్స్ లో రెండుసార్లు చేతులు మారిన తరువాత మినోర్కాను స్పెయిన్ కు తిరిగి ఇచ్చారు. స్పెయిన్ కూడా లాభదాయకమైన అసీంటో (బానిసలను స్పానిష్ అమెరికా లో అమ్ముటకు అనుమతి) ని బ్రిటన్ కు ఇచ్చివేసింది.[46]

1756లో మొదలైన ఏడు సంవత్సరాల యుద్ధం, భౌగోళికంగా మొదలుపెట్టిన మొదట యుద్ధం. అది యూరోప్, భారతదేశము, ఉత్తర అమెరికా, ది కరీబియన్ , ది ఫిల్లిపైన్స్ మరియు తీర ఆఫ్రికా లలో యుద్ధం జరిగింది. ట్రీటి ఆఫ్ పారిస్ (1763) యొక్క సంతకము బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము యొక్క భవిష్యత్తుకు చాలా ముఖ్యమైన పరిణామాలు కలిగింది. రుపర్ట్ భూభాగము [34] పై బ్రటిష్ యొక్క గుర్తింపు, న్యూ ఫ్రాన్సు ను బ్రిటన్ కు ఇచ్చివేయడం (లెక్కించదగ్గ ఫ్రెంచ్-మాట్లాడే జనాభా ను బ్రిటిష్ నియంత్రణలో వదిలి) మరియు లూసియాన ను స్పెయిన్ కు ఇవ్వడముతో ఉత్తర అమెరికాలో కొలోనియల్ శక్తిగా ఫ్రాన్సు యొక్క భవిష్యత్తు ముగిసింది. స్పెయిన్ ఫ్లోరిడాను బ్రిటన్ కు ఇచ్చివేసింది. భారతదేశములో, కర్నాటిక్ యుద్ధం ఫ్రాన్సును ఇంకా తన ప్రాంగణాల పై నియంత్రణ కొనసాగించింది కాని సైన్యపు అడ్డంకులు మరియు బ్రిటిష్ క్లయంట్ రాష్ట్రాలకు మద్దతు ఇవ్వాలనే నియమము అన్ని కలిసి ఫ్రెంచ్ భారతదేశమును నియంత్రించే ఆశ వదులుకుంది.[47] ఏడు సంవత్సరాల యుద్ధం లో ఫ్రాన్సుపై బ్రటిష్ గెలుపు బ్రిటన్ ను పపంచంలో అతి బలవంతత్మైన సముద్రపు శక్తిగా నిలిపింది.[48]

రెండవ బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము యొక్క అభ్యుదయం (1783–1815)[మార్చు]

రాబర్ట్ క్లైవ్'స్ విక్టరీ ఎట్ ది బాటిల్ ఆఫ్ ప్లస్సీ ఎస్టాబ్లిష్ ది కంపెనీ యాజ్ ఏ మిలటరీ యాజ్ వెల్ యాజ్ ఏ కమర్షియల్ పవర్.

భారతదేశంలో కంపెనీవారి పాలన[మార్చు]

తన కార్యకలాపాల మొదటి శతాబ్దంలో, ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెనీ భారత ఉపఖండముతో వ్యాపారము పైన దృష్టి ఉంచారు. ఎందుకంటే అది తనకు వ్యాపార హక్కులను 1617లో మంజూరు చేసిన శక్తి వంతమైన మొఘల్ సామ్రాజ్యము ను [49] ఎదుర్కొనే స్థితిలో లేదు. 18 వ శతాబ్దములో మొఘలుల శక్తి క్షీణించడముతో ఈ పరిస్థితి మారింది మరియు ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెనీ తన సమకాలీనులైన ఫ్రెంచ్, ది కంపనీ ఫ్రాన్చైసే దేశ ఇందేస్ ఒరిఎంతెల్స్ తో 1740లు మరియు 1750లలో కర్నాటిక్ యుద్ధాల సమయంలో పోరాడవలసి వచ్చింది. 1757లో ప్లాస్సి యుద్ధము లో రాబర్ట్ క్లైవ్ సారధ్యము వహించిన బ్రిటిష్, నవాబ్ ఆఫ్ బెంగాల్ ను మరియు ఆయన ఫ్రెంచ్ సంకీర్ణ సేనలను ఓడించింది. ఆ తరువాత కంపెనీని బెంగాల్ అధీనంలో వదిలి భారత దేశంలో అతిపెద్ద సైన్య మరియు రాజకీయ శక్తి గా చేసింది.[50] ఆ తరువాతి దశాబ్దాలలో అది క్రమంగా తన అధీనంలోని భూభాగాల పరిధిని పెంచుకుంటూ వచ్చింది. తాను నేరుగా పాలించడము కాని లేదా ప్రాంతీయ తోలు బొమ్మ పాలకులను ఉంచి పాలించడము గాని చేసింది. ఈ పాలకులు బ్రిటిష్ ఇండియన్ సేనల ఒత్తిడిలో ఉండేవారు. ఈ సైన్యంలో ఎక్కువ శాతం భారతీయ సిపాయిలు ఉండేవారు.[51]

పదమూడు అమెరికా సంస్థానాల నష్టము[మార్చు]

1760లు మరియు 1770లలో, బ్రిటన్ మరియు పదమూడు సంస్థానాల మధ్య సంబంధాలు ఎంతో శ్రమతో కూడుకున్నవి అయ్యాయి. ప్రాధమికంగా దీనికి కారణం పాలన చేయుటకు బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ ప్రయత్నాలపై ఆగ్రహం మరియు అమెరికా సంస్థాన వాస్తవ్యుల పై వారి సమ్మతి లేకుండా [52] పన్నులు విధించడం. ఈ విషయాన్ని ఆప్పుడు ఇలా నినాదాల ద్వారా తెలిపారు "నో టక్సేషన్ వితౌట్ రిప్రెసెంటేషన్". అమెరికా సంస్థాన వాస్తవ్యుల యొక్క గారెంటీడ్ రైట్స్ యాస్ ఇంగ్లీష్మెన్ పై అసమ్మతి అమెరికా విప్లవము నకు దారి తీసింది మరియు 1775 అమెరికా స్వాతంత్ర్య యుద్ధం మొదలయ్యింది. ఆ తరువాతి సంవత్సరము, సంస్థాన వాస్తవ్యులు యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించుకున్నారు. ఫ్రాన్సు, స్పెయిన్ మరియు నెథర్లాండ్స్ సాయంతో యునైటెడ్ స్టేట్స్ 1783లో యుద్ధంలో విజయం సాధించింది.

సరెండర్ ఆఫ్ కార్న్వల్లిస్ ఎట్ యార్క్టౌన్ .ది లాస్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ కలోనీస్ మార్క్డ్ ది ఎండ్ ఆఫ్ ది "ఫాస్ట్ బ్రిటిష్ ఎంపైర్".

బ్రిటన్ యొక్క భూభాగాంతర స్వాదీనాలు ఎక్కువగా ఉన్నటువంటి సమయంలో ఇంత పెద్ద భూభాగమైన బ్రిటిష్ అమెరికా యొక్క నష్టము, చరిత్రకారులు "మొదటి" మరియు "రెండవ" సామ్రాజ్యాలుగా [53] పరివర్తన చెందుటను సూచించే ఘటనగా అభివర్ణించారు. దీనితో బ్రిటన్ తన దృష్టిని అమెరికాల నుండి ఆసియా, పసిఫిక్ మరియు తరువాత ఆఫ్రికాలపై మరలించింది. 1776లో ప్రచురితమైన ఆడం స్మిత్ యొక్క వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ లో ఆయన సంస్థానాలు విస్తరించి ఉన్నాయి కాబట్టి, సంస్థానముల విస్తరణ యొక్క మొదటి కాలంలో ఎక్కువగా ఉన్న పాత వ్యాపారిక పద్ధతుల స్థానంలో స్వేచ్చావాణిజ్యము రావాలని వాదించారు. ఇది స్పెయిన్ మరియు పోర్చుగల్ లో ఉన్న సంరక్షణాత్మకత గురించిన ప్రస్తావన.[48][54] 1783 తరువాత కొత్తగా స్వాతంత్ర్యము పొందిన యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు బ్రిటన్ ల మధ్య వాణిజ్యము పెరుగుదల ఆర్ధిక విజయానికి రాజకీయ నియంత్రణ అవసరము లేదనే స్మిత్ ఆలోచన నిజము చేసింది.[55][56] రెండు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు నేపోలియోనిక్ యుద్ధాల సమయంలో పెరిగాయి. దీనికి కారణం ఫ్రాన్సుతో అమెరికా వాణిజ్యాన్ని బ్రిటన్ అడ్డుకోవాలని ప్రయత్నించింది మరియు అమెరికా నావలను బస చేసుకొని బ్రిటిష్ మూలాలు కలిగిన రాయల్ నావికా సభ్యులను ప్రసన్నం చేసుకుంది. U.S. 1812 యుద్ధము ప్రకటించింది. ఇందులో ఇరుపక్షాలు అవతలి వారి ఓటమితో లాభం పొందాలని ప్రయత్నించారు. ఇద్దరు విఫలమయ్యారు మరియు 1815లో ప్రమాణితము చేయబడిన ట్రీటి ఆఫ్ ఘెంట్ యుద్ధము-ముందు సరిహద్దులను పెట్టింది.[57]

అమెరికాలోని సంఘటనలు కెనడాలో బ్రిటిష్ ప్రణాళికలను ప్రభావితం చేశాయి. ఇక్కడ 40,000 మరియు 100,000[58] ల మధ్య సంఖ్యలో ఓడిపోయినా విధేయులు స్వాతంత్ర్యము తరువాత అమెరికా నుండి వలస వచ్చేశారు.[59] 14,000 మంది విధేయులు ముందు సెయింట్ జాన్ మరియు సెయింట్ క్రోఇక్స్ నదీ లోయలకు వెళ్ళారు తరువాత నోవ స్కోటియా కు వెళ్ళారు. హలిఫాక్స్ నుండి వేరుపదినట్టు దూరంగా ఉన్నట్టు భావించారు. కాబట్టి లండన్ న్యూ బ్రున్స్విక్ ను ప్రత్యేక సంస్థానము లాగ 1784లో విడగొట్టింది.[60] 1791 రాజ్యాంగ చట్టము ఫ్రెంచ్ మరియు బ్రిటిష్ సమాజాల మధ్య ఉద్రిక్తత తగ్గించడము కోసం ఎగువ కెనడా (ముఖ్యంగా ఆంగ్లము-మాట్లాడు వారు) మరియు దిగువ కెనడా (ముఖ్యంగా ఫ్రెంచ్ మాట్లాడు వారు) లను సృష్టించింది మరియు సామ్రాజ్యవాద అధికారమును రూఢీ చేసుకొనుటకు మరియు అమెరికా విప్లవమునకు దారి తీసినటువంటి ప్రభుత్వ నియంత్రణను సాగనివ్వకుండుటకు బ్రిటన్ లో మాదిరిగానే ప్రభుత్వ పద్ధతులను అమలు పరచింది.[61]

పసిఫిక్ అన్వేషణ[మార్చు]

1718 నుండి, బ్రిటన్ లో జరిగే వివిధ క్రిమినల్ తప్పులకు అమెరికన్ కాలనీలకు రవాణా ఒక జరిమానాగా ఉండేది. ఇలా సుమారు ఒక వెయ్యి మంది అపరాధులను ప్రతి సంవత్సరము అట్లాంటిక్ మీదుగా పంపేవారు.[62] 1783 లో పదమూడు సంస్థానాల నష్టము తరువాత ప్రత్యామ్నాయ స్థావరమును కనుగొనవలసిన అగత్యము ఏర్పడి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వమూ కొత్తగా కనుగొన్న ఆస్ట్రేలియా భూభాగాములపై దృష్టి సారించింది.[63] ఆస్ట్రేలియా యొక్క పశ్చిమ తీరము యురోపియన్ల కొరకు డచ్ అన్వేషకుడైన విల్లెం జన్స్జ్ చే 1606లో కనుగొనబడింది. ఆ తరువాత అది డచ్ ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెనీ చే న్యూ హాలాండ్ గా పేరు పెట్టబడింది. కాని దానిని కాలనైజ్ చేసే ప్రయత్నము చేయలేదు.[64] 1770లో జేమ్స్ కుక్ దక్షిణ పసిఫిక్ మహాసముద్రము నకు ఒక శాస్త్రీయ ప్రయాణములో ఉండగా ఆస్ట్రేలియా యొక్క తూర్పు తీరాన్ని కనుగొన్నాడు. ఈ ఖండమును బ్రిటన్ కొరకు క్లెయిం చేసి దానిక్కి న్యూ సౌత్ వేల్స్ అని పేరుపెట్టాడు.[65] 1778లో, జోసెఫ్ బ్యాంక్స్, ప్రయాణంలో కుక్ యొక్క ఓషధి శాస్త్రఙ్ఞుడు, పీనల్ సెటిల్మెంట్ స్థాపన కొరకు అనుకూలముగా ఉండే ఒక బాటనీ బే కు సంబంధించి ఒక రుజువును ప్రభుత్వమునకు సమర్పించాడు మరియు 1787లో అపరాధుల యొక్క మొదటి విడత షిప్మెంట్ బయలుదేరి 1788లో చేరుకొన్నారు.[66] బ్రిటన్ న్యూ సౌత్ వేల్స్ కు అపరాధులను రవాణా చేయడము 1840 వరకు కొనసాగించింది.[67] ప్రపంచములోనే అత్యంత ధనిక దేశము[68] మరియు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములో లండన్ తరువాత అతిపెద్ద దేశము అయిన మెల్బోర్న్ ను రాజధానిగా చేసుకొని బంగారు నిలువలు ఎక్కువగా ఉన్న విక్టోరియా కారణంగా ఆస్ట్రేలియా సంస్థానాలు ఉన్ని మరియు బంగారము[69] యొక్క లాభసాటి ఎగుమతిదారులు అయ్యారు.[70]

తన సముద్రయానములో కుక్, డచ్ అన్వేషకుడైన అబెల్ తస్మాన్ 1642లో కనుగొన్నన్యూ జీలాండ్ కూడా సందర్శించాడు మరియు ఉత్తర మరియు దక్షిణ ద్వీపాలను వరుసగా 1769 మరియు 1770లలో బ్రిటిష్ క్రౌన్ కొరకు క్లెయిం చేశాడు. ప్రారంభంలో, దేశీయ మోరి జనాభా మరియు యురోపియన్ల మధ్య పరస్పర సంబంధాలు వస్తువుల వాణిజ్యమునకు మాత్రమే పరిమితమయ్యింది. అధిక సంఖ్యలో వాణిజ్య స్థావరాలు ముఖ్యంగా ఉత్తరములో స్థాపించబడడముతో యురోపియన్ స్థిరత్వము 19వ శతాబ్దపు తోలి దశాబ్దాలలో పెరిగింది. 1839లో, న్యూ జీలాండ్ కంపెని పెద్ద ఎత్తున భూములను కొని న్యూ జీలాండ్ లో సంస్థానాలను స్థాపించే ఆలోచనను ప్రకటించింది. 1840 ఫిబ్రవరి 6న, కాప్టెన్ విలియం హాబ్సన్ మరియు ౪౦ మంది మోరి చీఫ్‌లు ట్రీటి ఆఫ్ వైతంగి ని సంతకం చేశారు.[71] ఈ ఒప్పందమును చాలా మంది న్యూ జీలాండ్ ఫౌండింగ్ దస్తావేజుగా[72] పరిగణిస్తారు కాని మోరి మరియు ఆంగ్లేయుల వేరువేరు అభిప్రాయాలను [73] బట్టి అది కలహానికి ఒక మార్గముగా ఉంది.[74]

నేపోలియోనిక్ ఫ్రాన్సుతో యుద్ధము[మార్చు]

మునుపటి యుద్ధాల వలె కాకుండా, రెండు దేశాల మధ్య ఆలోచలనల పోటీలో నెపోలియన్ అధీనంలో ఉన్న ఫ్రాన్సుచే బ్రిటన్ మళ్ళీ సవాలు చేయబడింది.[75] ప్రపంచ వేదిక పైన బ్రిటన్ స్థానము గురించి మాత్రమే భయపడలేదు: నెపోలియన్ యూరోప్ ఖండము లోని ఇతర దేశాలపై తన సేనలు దాడి చేసినట్టుగానే బ్రిటన్ ను కూడా ఆక్రమించు బెదిరింపు చేసాడు..

ది బాటిల్ ఆఫ్ వాటర్లు ఎండెడ్ ఇన్ ది డిఫీట్ ఆఫ్ నెపోలియన్.

అందుచేత నేపోలియోనిక్ యుద్ధాలలో బ్రిటన్ పెద్ద ఎత్తున డబ్బు మరియు వనరులను పెట్టుబడి పెట్టి గెలవాలని అనుకుంది. ఫ్రెంచ్ పోర్టులు రాయల్ నావి చే ముట్టడి చేయబడ్డాయి. రాయల్ నావి ఫ్రాంకో-స్పానిష్ ఫ్లీట్ పై త్రాఫల్గార్ వద్ద 1805లో నిర్ణయాత్మకమైన విజయం సాధించింది. భూభాగాంతర సంస్థానాలు ముట్టడి చేయబడి ఆక్రమించ బడ్డాయి. వీటిలో నెపోలియన్ చే 1810లో చేర్చబడ్డ నెథర్లాండ్ దేశాలు కూడా ఉన్నాయి. యురోపియన్ సేనల యొక్క ఐక్య వర్గాలచే 1815లో ఫ్రాన్సు అంతిమంగా ఓడిపోయింది.[76] శాంతి ఒప్పందాలలో బ్రిటన్ తిరిగి లాభపడింది: ఫ్రాన్సు అప్పగించిన దేశాలు: లోనియన్ ద్వీపాలు, మాల్టా (1797 మరియు 1798లో తను ఆక్రమించినవి), మారిషస్, సెయింట్ ల్యుషియ మరియు టొబాగో; స్పెర్యిన్ అప్పగించిన దేశాలు: ట్రినిడాడ్; నెథర్లాండ్స్ అప్పగించిన దేశాలు: గుయాన మరియు కేప్ కాలని. గాడేలూప్, మార్టినిక్యు, ఫ్రెంచ్ గుయాన మరియు రీయూనియన్ లను ఫ్రాన్సుకు, జావా మరియు సురినేం లను నెథర్లాండ్స్ కు బ్రిటన్ వెనక్కు ఇచ్చింది. అదే సమయంలో సిలోన్ పై నియంత్రణ సాధించింది (1795-1815).[77]

బానిసత్వ నిర్మూలన[మార్చు]

బ్రిటిష్ నిర్మూలనా ఉద్యమము నుండి ఒత్తిడి మూలంగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము స్లేవ్ ట్రేడ్ ఆక్ట్ ను 1807లో విధించింది. ఇది సామ్రాజ్యములో బానిస వ్యాపారము ను నిషేధించింది. 1808లో, సియెర్ర లియోన్ కు విడుదల చేయబడ్డ బానిసలకు ఒక అధికారిక బ్రిటిష్ కాలని ఇవ్వబడింది.[78] 1833లో ప్రవేశ పెట్టబడిన బానిసత్వ నిర్మూలన చట్టము బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములో బానిసత్వమును 1834 ఆగస్ట్ 1 న నిర్మూలించింది (సెయింట్.హెలెనా, సిలోన్ మరియు ఈస్ట్ భారతదేశము కంపని పాలనలో ఉన్న భూభాగాలు మినహా. కాని ఈ మినహాయింపులు కూడా తరువాత కొట్టివేయబడ్డాయి) చట్టము కింద, 4 నుండి 6 సంవత్సరాల శిషణ తరువాత బానిసలు పూర్తిస్థాయి దాస్యవిమోచనము కల్పించబడ్డారు.[79]

బ్రిటన్ యొక్క సామ్రాజ్యవాద శతాబ్దం (1815–1914)[మార్చు]

యాన్ ఎలాబరేట్ మాప్ ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ ఎంపైర్ ఇన్ 1886,మార్క్డ్ ఇన్ ది ట్రెడిషినల్ కలర్ ఫర్ ఇంపెరియాల్ బ్రిటిష్ డామినియన్స్ ఆన్ మాప్స్

కొంతమంది చరిత్రకారుల[80][81]చే బ్రిటన్ యొక్క "సామ్రాజ్యవాద శతాబ్దం" అని సూచించబడిన 1815 నుండి 1914 వరకు మధ్య కాలంలో సుమారు మూస:Mi2 to km2భూభాగము మరియు 400 మిలియన్ ప్రజలు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో భాగమయ్యారు.[82] నెపోలియన్ పై సాధించిన విజయం, సెంట్రల్ ఆసియాలో రష్యా మినహాయించి బ్రిటన్‌కు ఎలాంటి అంతర్జాతీయ ప్రత్యర్ధి లేకుండా చేసింది.[83] సముద్రంలో ఎలాంటి ఎదురు లేకుండా బ్రిటన్ ఒక అంతర్జాతీయ పోలీస్‌మన్ పాత్రను పోషించింది, ఈ వ్యవహారాన్ని తర్వాత పాక్స్ బ్రిటానికా [84]అనీ, మరియు "అఖండమైన ఏకాంతవాసము" అని అభివర్ణించడం జరిగింది.[85] తనసొంత కాలనీలపై అది ప్రదర్శించిన విద్యుక్తమైన నియంత్రణతో పాటు, ప్రపంచ వాణిజ్యంలో బ్రిటన్ యొక్క ప్రబలమైన స్థానానికి అర్థం ఏమిటంటే అది ప్రభావవంతంగా చైనా, అర్జెంటీనా మరియు సియామ్ లాంటి అనేక దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలను నియంత్రించింది, దానిని కొంతమంది చరిత్రకారులు "అనియత సామ్రాజ్యము" అని అభివర్ణించారు.[86][87]

బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాద శక్తికి 19వ శతాబ్దపు రెండవ భాగంలో కనిపెట్టబడిన స్టీమ్‌షిప్ మరియు టెలిగ్రాఫ్ లాంటి కొత్త సాంకేతిక పరిజ్ఞానం తోడయ్యింది, అది సామ్రాజ్యాన్ని నియంత్రించడానికి మరియు సంరక్షించుకోడానికి దోహదపడింది. 1902కి, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యమంతా టెలిగ్రాఫ్ కేబుల్స్ యొక్క ఒక వలకట్టుతో ఒకదానికొకటి సంబంధం కలపడం జరిగింది దానిని ఆల్ రెడ్ లైన్ అనేవారు.[88]

ఆసియాలో ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెని[మార్చు]

యాన్ 1876 పొలిటికల్ కార్టున్ ఆఫ్ బెంజమిన్ దిస్రేలి (1804–1881) మేకింగ్ క్వీన్ విక్టోరియా ఎమ్ప్రేస్స్ ఆఫ్ భారతదేశము.ది కాప్టైన్ వాజ్ "న్యు క్రౌన్స్ ఫర్ ఓల్డ్ ఒన్స్!"

ఆసియాలో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యొక్క విస్తరణ బాధ్యత ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెని నిర్వహించింది. కంపెని యొక్క సైన్యం మొదట సెవెన్ ఇయర్'స్ వార్‌లో రాయల్ నేవితో జతకలిసింది, ఆ రెండూ భారతదేశం వెలుపలి ప్రాంతాలలో సహకరించుకోవడం కొనసాగించారు: ఈజిప్ట్ నుండి నెపోలియన్‌ను బయటకు తరమడం (1799), నెదెర్లాండ్స్ నుండి జావాను లోబరచుకొనడం (1811), మలక్కాను (1824) మరియు సింగపోర్‌ను (1819) స్వాధీనం చేసుకోవడం ఇంకా బర్మాను ఓడించడం (1826) లాంటి కార్యక్రమాలలో సహకారం అందించుకున్నారు. [83]

భారతదేశంలోని తన స్థావరం నుండి, 1730వ దశాబ్దం నుండి కంపెని చైనాకు ఓపియమ్ ఎగుమతులు చేసే ఒక లాభకరమైన వ్యాపారంలో కూడా నిమగ్నమయ్యింది. క్వింగ్ రాజశ్రేణి 1729లో ఈ వ్యాపారాన్ని చట్టవ్యతిరేకమని ప్రకటించాక, బ్రిటిష్ వారి తేయాకు ఎగుమతుల మూలాన బ్రిటన్ నుండి చైనాకు తరలి వెళ్తోన్న వెండి ప్రవాహాల మూలాన కలుగుతోన్న వ్యాపారసంబంధిత అసమతుల్యతలను వ్యతిక్రమము చేయడానికి ఈ వ్యాపారం దోహదపడింది.[89] 1839లో, కాంటన్‌లో చైనీస్ అధికారులు 20,000 ఓపియమ్ బోషాణాలను జప్తు చేయడం బ్రిటన్ చైనాపై మొదటి ఓపియమ్ యుధ్ధంలో దాడి చేయడానికి ప్రేరేపించింది అది బ్రిటన్ హాంగ్‌కాంగ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోడానికి దారితీసింది, ఆ సమయంలో అది ఒక చిన్న ఒడంబడిక. [90]

1857లో బ్రిటిష్ అధికారుల మరియు కక్ష్యల క్రింద పని చేస్తోన్న సిపాయిల మరియు భారతీయ సైనికదళాల తిరుగుబాటు ఒక మరింత పెద్ద ఘర్షణగా మారి కంపెని యొక్క విద్రావణమునకు దారితీసి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం యొక్క ప్రత్యక్ష నియంత్రణకు దారితీసింది.[91] భారతీయ తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఆరునెలలు పట్టింది, అది ఇరువైపులా భారీ ప్రాణనష్టానికి దారితీసింది. ఆ తర్వాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భారతదేశంపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణ వహించింది, అది బ్రిటిష్ రాజ్ అనే కాలానికి నాంది పలికింది, ఆ కాలంలో క్వీన్ విక్టోరియా భారతదేశానికి మహరాణిగా పట్టాభిషిక్తురాలై, బ్రిటిష్ వారు నియమించిన గవర్నర్-జనరల్ భారతదేశాన్ని నిర్వహించే బాధ్యతలు చేపట్టడం జరిగింది. తర్వాతి సంవత్సరం ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెని విద్రావణమయ్యింది.[92]

19వ శతాబ్దపు చివరికాలంలో భారతదేశం ఒక తీవ్రమైన పంటనష్టాల వరుసక్రమాన్ని చవిచూసింది, అది విస్తృతమైన కరువుకాటకాలకు దారి తీసింది అందులో 15 మిలియన్ ప్రజలు మరణించారని అంచనా వేయడం జరిగింది. తాను పాలించే సమయంలో ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెని కరువుకాటకాలను అదుపు చేయడానికి ఏ రకమైన సమన్వయపూరితమైన విధానాన్ని అయినా అమలు చేయడంలో విఫలమయ్యింది. ఇది బ్రిటిష్ రాజ్ సమయంలో మారింది, ఇందులో ప్రతి కరువు తర్వాత కరువు యొక్క కారణాలను దర్యాప్తు చేసి క్రొత్త విధానాలను రూపొందించడానికి కమిషన్లను నియమించడం జరిగింది, అది ప్రభావం చూపడానికి 1900వ శతాబ్దపు తొలిదశ వరకు సమయం తీసుకుంది.[93]

రష్యాతో విరోధం[మార్చు]

19వ శతాబ్దం సమయయంలో, క్రుంగిపోతోన్న ఒట్టోమాన్, పర్షియన్ మరియు క్వింగ్ చైనీస్ సామ్రాజ్యాలు సృష్టించిన శక్తిశూన్యతలను పూరించడానికి బ్రిటన్ మరియు రష్యా పోటీ పడ్డాయి. యూరేషియాలో ఈ విరోధాన్ని "గ్రేట్ గేమ్" అనేవారు.[94] బ్రిటన్‌కు సంబంధించినంత వరకు, రస్సొ-పర్షియన్ యుధ్ధం (1826-1828) మరియు రస్సొ-టర్కిష్ యుధ్ధాలలో (1828-1829) రష్యా పర్షియా మరియు టర్కీలను ఓటములకు గురిచేయడం రష్యా యొక్క సామ్రాజ్యవాద కాంక్ష్యలను మరియు సామర్ధ్యాలను ప్రదర్శింపచేసి బ్రిటన్‌లో భారతదేశపు భూభాగంపై దండెత్తే విషయంలో భయాందోళనలను రేకెత్తించింది.[95] 1839లో, బ్రిటన్ ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌పై దండెత్తడం ద్వారా దీనిని స్థానభ్రంశం చేయాలనుకుంది, కానీ మొదటి ఆంగ్లో-ఆఫ్ఘన్ యుధ్ధం బ్రిటన్‌కు ఒక విపత్తుగా మారింది.[77] రష్యా 1853లో టర్కిష్ బాల్కన్స్‌పై దండెత్తినపుడు, మెడిటరేనియన్ మరియు మిడిల్ ఈస్ట్‌లలో రష్యన్ ప్రాబల్యం బ్రిటన్ మరియు ఫ్రాన్స్‌లను క్రిమియన్ పెనిన్సులా పైకి రష్యన్ నావికా సామర్ధ్యాలను ధ్వంసం చేయడానికి దండెత్తేలా చేసింది.[77] ఆధునిక యుధ్ధప్రక్రియల[96] యొక్క క్రొత్త పధ్ధతులను కలిగి, పాక్స్ బ్రిటానికా సమయంలో బ్రిటన్ మరియు మరొక సామ్రాజ్యవాద దేశానికి మధ్య జరిగిన ఒకే ఒక ప్రపంచ యుధ్ధం అయిన, తర్వాత సంభవించిన క్రిమియన్ యుధ్ధం (1854-56), రష్యాకు ఒక ప్రతిధ్వనించే అపజయంగా నిలిచింది.[77] సెంట్రల్ ఆసియాలో బ్రిటన్ 1876లో బలూచిస్తాన్‌నూ, మరియు రష్యా కిర్ఘిజియాను, కజక్‌స్థాన్‌ను మరియు తుర్క్‌మెనిస్తాన్‌ను తమ దేశాలలో అంతర్భాగం చేసుకోవడంతో పరిస్థితి మరో రెండు దశాబ్దాల వరకూ అపరిష్కృతంగా నిలిచింది. కొంతకాలం పాటు మరొక యుధ్ధం అనివార్యమేమో అనిపించింది, కానీ 1878లో రెండు దేశాలు ఆ ప్రాంతంలో తమ సంబంధిత పలుకుబడి పరిధుల విషయమై ఇంకా 1907లో ఆంగ్లో-రష్యన్ ఎంటెంట్ సంతకం చేసి అన్ని వ్యవహరించవలసి ఉన్న విషయాల పైన ఒక ఒడంబడిక కుదుర్చుకున్నాయి.[97] 1904-05 యొక్క రస్సొ-జపనీస్ యుధ్ధంలో బాటిల్ ఆఫ్ పోర్ట్ ఆర్థర్‌లో రష్యన్ నేవి విధ్వంసం కావడం కూడా బ్రిటన్‌కు రష్యా నుండి ముప్పును పరిమితం చేసింది.[98]

కేప్ టు కైరో[మార్చు]

ది రోడ్స్ కోలోసాస్-సెసిల్ రోడ్స్ స్పానింగ్ "కేప్ టు కైరో"

ఈస్ట్ ఇండీస్ నుండి తమ కాలనీలకు రావడం పోవడం చేసే తమ ఓడల కోసం 1652లో ఆఫ్రికా యొక్క దక్షిణ కొన మీద డచ్ ఈస్ట్ భారతదేశము కంపెని కేప్ కాలనిని ఒక వే స్టేషన్‌గా స్థాపించింది. ఫ్రాన్స్ నెదెర్‌లాండ్స్‌పైన దండెత్తిన తర్వాత ఈ కాలనీని ఫ్రెంచి బారిన పడకుండా కాపాడేందుకు బ్రిటన్ 1795లో దానిని ఆక్రమించుకున్నాక, లాంఛనప్రాయంగా కాలనీని 1806లో పెద్ద ఆఫ్రికనెర్ (లేదా బోయర్) జనాభాతో పాటు స్వాధీనం చేసుకుంది.[99] 1820 తరువాత బ్రిటిష్ వారు వలసరావడం అధికమయ్యి, బ్రిటిష్ పాలన అంటే విముఖత కలిగిన వేలకొలది బోయర్స్‌ను 1830వ దశాబ్దపు చివరికాలంలో మరియు 1840వ దశాబ్దపు తొలిదశ యొక్క గ్రేట్ ట్రెక్ సమయంలో తమ సొంతవి, కొంతకాలమే జీవించిన గణతంత్రదేశాలను స్థాపించుకోవడం కోసం ఉత్తరదిశగా మళ్ళేలా చేసింది.[100] ఈ ప్రక్రియలో వూర్‌ట్రెక్కర్స్, సౌత్ ఆఫ్రికాలో మరియు సోథొ మరియు జులు లాంటి దేశాలతో కలిపి అనేక ఆఫ్రిక పాలనా వ్యవస్థలలో, తమ కాలనీల విస్తరణకు సంబంధించి తమ సొంత ప్రణాళిక కలిగిన బ్రిటిష్ వారితో పదేపదే యుధ్ధం చేసారు. తదనంతరంగా బోయర్స్ మరింత పొడవైన జీవితకాలం కలిగిన రెండు గణతంత్రదేశాలను స్థాపించారు అవి: ది సౌత్ ఆఫ్రికన్ రిపబ్లిక్ లేదా ట్రాన్స్‌వాల్ రిపబ్లిక్ (1852–77; 1881–1902) మరియు ది ఆరెంజ్ ఫ్రీ స్టేట్ (1854–1902).[101] 1902లో 1899-1902 మధ్య జరిగిన రెండవ బోయర్ యుధ్ధం తర్వాత రెండు బోయర్ రిపబ్లిక్స్‌తో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాక బ్రిటన్ రెండు రిపబ్లిక్స్‌ను ఆక్రమించుకుంది.[102]

1869లో నెపోలియన్ III తర్వాత, మెడిటరేనియన్‌ను హిందు మహాసముద్రంతో కలుపుతూ సూయెజ్ కెనాల్ తెరిచారు. కెనాల్‌ను మొదట బ్రిటిష్[103] వారు విరోధించారు, కానీ ఒకసారి తెరిచాక దాని వ్యూహాత్మక విలువను వెంటనే గుర్తించడం జరిగింది. 1875లో, బెంజిమన్ డిస్రాయెలి యొక్క కన్సర్వేటివ్ ప్రభుత్వం అప్పులపాలయిన ఈజిప్షియన్ పాలకుడు ఇస్మాయిల్ పాషాకు సూయెజ్ కెనాల్‌లో కలిగిన 44% వాటాను £4 మిలియన్‌లకు కొన్నది. ఇది వ్యూహాత్మకమైన నీటిదారి పైన సంపూర్ణమైన నియంత్రణ ఇవ్వనప్పటికీ అది బ్రిటిష్ వారికి అనుకూలతను ఇచ్చింది. ఈజిప్ట్ పైన సంయుక్తమైన ఆంగ్లొ-ఫ్రెంచ్ ఆర్థిక నియంత్రణ చివరికి 1882లో సంపూర్ణమైన బ్రిటిష్ ఆక్రమణకు దారి తీసింది.[104] అప్పటికి ఇంకా ఫ్రెంచి వారు అధికశాతం వాటాదారులు కావడంతో బ్రిటిష్ స్థానాన్ని[105] బలహీనం చేయడం కోసం ప్రయత్నించారు, కానీ 1888 కన్వెన్షన్ ఆఫ్ కాన్స్టాంటినోపుల్‌తో ఒక రాజీకి రావడం జరిగింది, ఈ కన్వెన్షన్ కెనాల్‌ను అధికారికంగా ఒక తటష్థమైన ప్రాంతంగా మార్చింది.[106]

కాంగో నది దిగువభాగపు ప్రాంతాన ఫ్రెంచి, బెల్జియన్ మరియు పోర్చ్యుగీసు కార్యకలాపం ట్రాపికల్ ఆఫ్రికా లోకి క్రమబధ్ధమైన చొచ్చుబాటుకు ఆటంకం కావడంతో, 1884-85 యొక్క బెర్లిన్ కాన్‌ఫెరెన్స్, ప్రాంతాలపై హక్కులకు సంబంధించి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు కొరకు "ప్రభావవంతమైన ఆక్రమణ"ను ప్రాతిపదికగా నిర్వచించి, "ఆఫ్రికా కోసం పెనుగులాట" అని పిలవబడిన యూరోపియన్ శక్తుల మధ్య పోటీని నియంత్రించడానికి చూసింది.[107] ఈ పెనుగులాట 1890వ దశాబ్దం దాకా కొనసాగి బ్రిటన్‌ను 1885లో సుడాన్ నుండి నిష్క్రమించే నిర్ణయాన్ని పునఃసమీక్షించుకునేలా చేసింది. 1896లో, బ్రిటిష్ మరియు ఈజిప్షియన్ సైనిక దళాల యొక్క సంయుక్త దళం మహ్దిస్ట్ సైన్యంపై విజయం సాధించి, 1898లో ఫషోదా పైన ఫ్రెంచ్ చేసిన దాడిని తిప్పికొట్టింది. సూడాన్ ఒక సంక్లిష్టమైన నివాసాలు కలిగిన ఆంగ్లో-ఈజిప్షియన్ దేశం అయ్యింది, అది పేరుకు సంయుక్త ప్రొటెక్టారేట్ అయినప్పటికీ వాస్తవానికి అది ఒక బ్రిటిష్ కాలనీ.[108]

దక్షిణ మరియు తూర్పు ఆఫ్రికాలలో బ్రిటిష్ వారి లాభాలు ఆఫ్రికాలో బ్రిటిష్ విస్తరణకు ఆద్యుడయిన సెసిల్ ర్హోడ్స్‌ను వ్యూహాత్మకంగా ముఖ్యమైన సూయెజ్ కెనాల్ నుండి ఖనిజసంపద కలిగిన దక్షిణాన్ని కలుపుతూ "కేప్ టు కైరో" రైల్వే కోరేలా ప్రేరేపించింది.[109] 1888లో ర్హోడ్స్ తాను వ్యక్తిగతంగా యాజమాన్యం కలిగిన బ్రిటిష్ సౌత్ ఆఫ్రికా కంపెనితో ఆ ప్రాంతాలను ఆక్రమించి, కలుపుకున్నాడు వాటిని తదనంతరం అతని పేరు మీద, ర్హొడీసియా అన్నారు.[110]

తెల్ల కాలనీల యొక్క మారుతున్న స్థితి[మార్చు]

బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం యొక్క తెల్ల కాలనీల యొక్క స్వాతంత్రానికి దారి కెనడాలో రాజకీయ అనిశ్చితికి పరిష్కారంగా పైభాగపు, క్రిందిభాగపు కెనడాలను కలిపి స్వయం-పాలనను ప్రతిపాదించిన 1839 డర్‌హాం నివేదికతో మొదలయ్యింది.[111] ఇది 1840లో ప్రావిన్స్ ఆఫ్ కెనడాను సృష్టించిన ఆక్ట్ ఆఫ్ యూనియన్ పాస్ చేయడంతో మొదలయ్యింది. 1848లో బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత్వాన్ని మొదట నొవా స్కోటియాకు మంజూరు చేయడం జరిగింది, ఆ తర్వాత అతిత్వరగా దానిని బ్రిటిష్ నార్త్ అమెరికన్ కాలనీలకు విస్తరించడం జరిగింది. 1867లో, అప్పర్ మరియు లోయర్ కెనడా, న్యూ బ్రన్స్‌విక్ మరియు నొవా స్కోటియా మూడూ కలిసి డొమినియన్ ఆఫ్ కెనడాగా ఏర్పడ్డాయి, ఇది అంతర్జాతీయ సంబంధాలను మినహాయించి సంపూర్ణమైన స్వయం పరిపాలనను కలిగిన సమాఖ్య.[112] 1900 తర్వాత, 1901లో ఆస్ట్రేలియన్ కాలనీలు సమాఖ్యగా ఏర్పడటంతో ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజీలాండ్ అదే స్థాయిలలో స్వయంపరిపాలనాధికారాన్ని సాధించాయి.[113] 1907 సంవత్సరపు కలోనియల్ కాన్‌ఫెరెన్స్ తర్వాత "డొమినియన్ స్టేటస్" అన్న పదం అధికారికంగా ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది.[114]


19వ శతాబ్దపు చివరి దశాబ్దాలు ఐరిష్ స్వయంపరిపాలన కొరకు కలిసి యోచించి నిశ్చయించుకొనిన రాజకీయ ప్రచారాన్ని చవిచూసాయి. 1798లో ఐరిష్ తిరిగుబాటు తర్వాత ఐర్‌లాండ్‌ను బ్రిటన్‌తో కలిపి ఆక్ట్ ఆఫ్ యూనియన్ 1800తో యునైటెడ్ కింగ్‌డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్‌లాండ్‌గా చేసారు, అది 1845 నుండి 1852 వరకూ తీవ్రమైన కరువును అనుభవించింది. స్వయంపరిపాలనకు బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి, విలియం గ్లాడ్‌స్టోన్ మద్దతు పలికారు, అతను ఐర్‌లాండ్ కెనడా యొక్క అడుగుజాడల వెంట నడిచి సామ్రాజ్యంలో ఒక డొమినియన్‌గా మారుతుందని ఆశించాడు, కానీ అతని 1886 హోమ్ రూల్ బిల్ పార్లమెంటులో వీగిపోయింది, ఎందుకంటే చాలామంది పార్లమెంటు సభ్యులు పాక్షికంగా స్వేచ్ఛను పొందిన ఐర్‌లాండ్ గ్రేట్ బ్రిటన్‌కు ఒక భధ్రతా ముప్పు అవుతుందేమోనని లేదా సామ్రాజ్యం ముక్కలయ్యేలా చేస్తుందని భయపడ్డారు. రెండవ హోమ్ రూల్ బిల్ కూడా అదే కారణాల వల్ల వీగిపోయింది.[115] 1914లో మూడవ బిల్ పార్లమెంటులో పాస్ అయ్యింది, కానీ 1916 ఈస్టర్ రైసింగ్‌కు దారితీసిన మొదటి ప్రపంచయుధ్ధం మొదలవ్వడం వల్ల అది అమలు కాలేదు.[116]

ప్రపంచ యుద్ధములు (1914–1945)[మార్చు]

20వ శతాబ్దము వచ్చే నాటికి, బ్రిటన్ లో భయాలు మొదలయ్యాయి. రాజధానిని కాని మొత్తం సామ్రాజ్యమును కాని ఇకపై కాపాడుకొలేకపోతామనే భయము పెరగసాగింది. అదే సమయంలో దివ్యమైన ఏకాంతవాసము అనే ప్రణాళికను అనుసరించడము కూడా కష్టమౌతుందని భయపడ్డారు.[117] జర్మనీ ఒక సైన్య మరియు పారిశ్రామిక శక్తిగా అత్యంత వేగముగా ఎదుగుతుండడముతో సమీపంలో వచ్చే ఏ యుద్ధములోనైన ప్రత్యర్ధి అయ్యే అవకాశం ఉంది. అది పసిఫిక్[118] లో విస్తరించి ఉందని గుర్తించి మరియు జర్మని నావికా దళము చే స్వదేశములో బెదిరింపు ఉందని గ్రహించి, బ్రిటన్ 1902లో జపాన్ తో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది మరియు తన పాత శత్రువులైన ఫ్రాన్సు మరియు రష్యా లతో వరుసగా 1904 మరియు 1907 లలో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది.[119]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం[మార్చు]

జర్మనితో బ్రిటన్ యొక్క యుద్ధ భయాలు 1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధము మొదలు అవ్వడంతో, నిజమయ్యాయి. జర్మనిపై మరియు దాని సంకీర్ణ సేనలపై బ్రిటిష్ యుద్ధము ప్రకటించిన తరువాత, బ్రిటిష్ పరిపాలనలో ఉన్న సైన్య, ఆర్ధిక మరియు పదార్ధ సహాయము అందించే కాలనీలు మరియు రాజ్యాలు కూడా యుద్ధంలో పాల్గొనవలసి వచ్చింది.. రాజ్యాల నుండి 2.5 మిలియన్ల మంది సైన్యంలో సేవలను అందించారు అలాగే క్రౌన్ కాలనీ ల నుండి వేలమంది స్వచ్చంద సేవకులు కూడా తమ సేవలను అందించారు.[120] ఆఫ్రికాలో ఉన్న జర్మని యొక్క విదేశీ కాలనీలు త్వరగా ఆక్రమించబడ్డాయి మరియు అధీకృతము చేసుకోబడ్డాయి. పసిఫిక్ లో ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూ జీలాండ్ లు జర్మన్ న్యూ గుయాన మరియు సమోవా లను వరుసగా ఆక్రమించారు. 1915లో ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యము నకు వ్యతిరేకముగా జరిగిన గల్లిపోలి కాంపెయిన్ సమయంలో ఆస్ట్రేలియా, న్యూఫౌండ్లాండ్ మరియు న్యూజీలాండ్ ల సహాయము స్వదేశంలో జాతీయ భావముపై ఎంతో ప్రభావము చూపింది. ఇది ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజీలాండ్ లను కాలనీల నుండి స్వతంత్ర దేశాలుగా తమ సొంత హక్కులతో మార్పు చెందుటలో కీలకమైయ్యింది. ఈ దేశాలు ఈ సందర్భమును ANZAC దినముగా స్మరించుకుంటారు. కెనడా దేశీయులు విమి రిడ్జ్ యుద్ధమును కూడా ఇదే కోణంలో చూశారు.[121] యుద్ధ ప్రభావమునకు రాజ్యాల యొక్క ముఖ్య సహాయము 1917లో బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి డేవిడ్ లాయిడ్ జార్జ్ చే గుర్తించబడింది. ఇది ఆయన రాజ్యాల ప్రధాన మంత్రులను ఇంపీరియల్ ప్రణాళికలను నిర్దేశించుటకు గాను ఇంపీరియల్ వార్ కాబినెట్ లో చేరుటకు ఆహ్వానించినపుడు గుర్తించారు.[122]

1919లో సంతకము చేసిన ట్రీటి ఆఫ్ వేర్సైల్లెస్ యొక్క ముగింపు నిబంధనలలో, మూస:Mi2 to km2 సామ్రాజ్యము మరియు 13 మిలియన్ల కొత్త సబ్జెక్ట్ ల చేరికతో తన అత్యున్నత స్థానమునకు చేరుకొంది.[123] జర్మని యొక్క రాజ్యాలు మరియు ఒట్టోమన్ సామ్రాజ్యము లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ మాండేట్స్ గా సంకీర్ణ సేనల పదవులకు ఇవ్వబడింది. పాలెస్టీన్, ట్రాన్స్‌జోర్డాన్, ఇరాక్, కామెరూన్ మరియు టోగో లోని కొన్ని భాగాలు మరియు తాన్జాన్యిక లు బ్రిటన్ నియంత్రణలోకి వచ్చాయి. రాజ్యాలు తమ శాసనాలను పొందారు: నైరుతి ఆఫ్రికా (ఇప్పటి నమీబియా) యునియన్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా కు ఇవ్వబడింది,ఆస్ట్రేలియా జర్మన్ న్యూ గుయాన ను పొందింది మరియు న్యూజీలాండ్ పశ్చిమ సోమోవా ను పొందింది. నారు బ్రిటన్ మరియు రెండు పసిఫిక్ రాజ్యాలకు కలిసి శాశనము చేయబడింది.[124]

అంతర్-యుద్ధ కాలము[మార్చు]

యుద్ధము వలన ఏర్పడిన మారుతున్న ప్రపంచ క్రమము ముఖ్యంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు జపాన్ లు నావికా శక్తులుగా ఎదగటం, మరియు భారతదేశము మరియు ఐర్లాండ్ లలో పెరుగుతున్న స్వాతంత్ర ఉద్యమాలు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము యొక్క ఇంపీరియల్ ప్రణాళికల యొక్క పునర్‌మూల్యాంకనముకు దారితీసింది.[125] యునైటెడ్ స్టేట్స్ తో లేక జపాన్ తో క్రమబద్దేకరణను ఎన్నుకోవలసిన పరిస్థితిలో బ్రిటన్ జపానుతో సంబంధాలను కొనసాగించకుండా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ తో నావల్ సమతను ఒప్పుకుంటూ 1922 వాషింగ్టన్ నావల్ ట్రీటి ను సంతకం చేసింది. [126] ఈ నిర్ణయము బ్రిటన్ లో 1930లలో[127] ఎన్నో వాదనలకు ఆలవాలమయ్యింది. ఎందుకంటే, జపాన్ మరియు జర్మనీలలో సైన్యముచే నియంత్రిచబడే ప్రభుత్వాలు అధికారం చేపట్టాయి. దీనికి పాక్షికంగా గ్రేట్ డిప్రెషన్ కూడా కారణము అయ్యింది. దీనివల్ల సామ్రాజ్యము ఈ రెండు దేశాల వలన జరిగే దాడులను తట్టుకోలేదేమో అనే భయము ఏర్పడింది.[128] బ్రిటన్ లో సామ్రాజ్యము యొక్క భద్రత ఒక గంభీర సమస్య అయినప్పటికీ, అదే సమయంలో సామ్రాజ్యము బ్రిటిష్ ఆర్ధిక వ్యవస్థకు చాలా ముఖ్యమైనదిగా నిలిచింది.[129]

1919లో, ఐరిష్ స్వయం పాలన కు జరుగుతున్నా ఆలస్యాల వలన ఏర్పడిన నైరాశ్యములు స్వాతంత్ర్యము మునుపు ఏర్పడిన ఒక పార్టి అయిన సిన్ ఫీన్ యొక్క సభ్యులను ఒక ఐరిష్ అసెంబ్లీ ని డుబ్లిన్ లో ఏర్పాటు చేయుటకు దారితీసింది. ఈ పార్టి 1918 బ్రిటిష్ సాధారణ ఎన్నికల లో వెస్ట్‌మిన్స్టర్ లో ఎక్కువ సంఖ్యలో ఐరిష్ సీట్లను సాదించింది. దీనితో ఐరిష్ స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించబడింది. ఐరిష్ రిపబ్లికన్ ఆర్మీ ఒకేసారి బ్రిటిష్ పరిపాలనపై గర్రిల్లా యుద్ధము కూడా మొదలు పెట్టింది.[130] ఆంగ్లో-ఐరిష్ యుద్ధము 1921లో ఒక ప్రతిష్టంభనతో మరియు ఆంగ్లో-ఐరిష్ ట్రీటి నీ సంతకము చేయడంతో ముగిసింది. ఇది స్వతంత్ర ఐరిష్ రాష్ట్రము సృష్టించింది. కాని బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములో ఒక రాజ్యమైన ఇది అంతరంగికంగా స్వతంత్రము ఉన్నా రాజ్యాంగ పరంగా బ్రిటిష్ తో సంబంధము కలిగి ఉంది.[131] 1920 గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్ ఆక్ట్ ప్రకారం ఒక వెనుకబడిన ప్రాంతముగా స్థాపించబడిన ఉత్తర ఐర్లాండ్ 32 ఐరిష్ కౌన్టీస్ లలోని ఆరింటిని కలిగి ఉంది. ఇది యునైటెడ్ కింగ్డంలో తన ప్రస్తుత స్థాయిని నిలుపుకోవాలనే తన ఇష్టాన్ని ట్రీటి ప్రకారము అమలుపరచింది.[132]

కింగ్ జార్జ్ వ విత్ ది బ్రిటిష్ అండ్ డొమినియన్ ప్రైం మినిస్టర్స్ ఎట్ ది 1926 ఇంపెరియాల్ కాన్ఫరెన్స్

గవర్నమెంట్ ఆఫ్ భారతదేశము ఆక్ట్ 1919 భారతదేశములో స్వతంత్రము కొరకు డిమాండును తృప్తిపరచలేకపోయినపుడు ఇటువంటి ఒక పోరాటం భారతదేశములో కూడా మొదలయ్యింది.[133] ఘదర్ కుట్రను అనుసరించి కమ్యూనిస్ట్ మరియు విదేశీ తంత్రాలపై దృష్టి, యుద్ధ-సమయ కుతంత్రాలు రౌలట్ చట్టము చేత కొత్తగా చేయబడ్డాయని నిరూపించింది. ఇవి ఉద్రిక్తతలను[134] సృష్టించాయి, ముఖ్యంగా అమృత్‌సర్ ఊచకోత జరిగిన పంజాబులో మరింత ఉద్రిక్తతలకు దారితీసాయి. బ్రిటన్ లో ఈ ఘటన యొక్క నైతికతపై భిన్నమైన ప్రజాభిప్రాయము వచ్చింది. భారతదేశమును అరాచాకత్వము నుండి కాపాడినదిగా కొందరు అభిప్రాయపడ్డారు మరి కొందరు దీనిని ఒక వైపరీత్యముగా చూసారు.[134] ఆ తరువాత వచ్చిన సహాయ అనిరాకరణ ఉద్యమము మార్చ్ 1922 లో చౌరీ చౌరీ సంఘటనతో విరమించుకోబడింది మరియు తరువాతి 25 సంవత్సరాలలో అసంతృప్తి వ్యాపించింది.[135] 1922లో, ఈజిప్టుకు స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించినప్పటికీ, 1954 వరకు బ్రిటిష్ యొక్క క్లయింట్ స్టేట్ గా కొనసాగింది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో బ్రిటిష్ ఈజిప్టుకు సంరక్షక దేశముగా వ్యవహరించింది. 1936లో ఆంగ్లో ఈజిప్టియన్ ట్రీటి [136] సంతకము చేసేంత వరకు, బ్రిటిష్ సేనలు ఈజిప్టులోనే స్థిరంగా ఉన్నాయి. ఈ ఒప్పందంలో బ్రిటిష్ సేనలు వైదోలగేట్టు ఒప్పుకున్నారు కాని సుయేజ్ కెనాల్ ప్రాంతమును ఆక్రమించుట మరియు సంరక్షించుట కొనసాగేట్టు ఒప్పందం చేసుకున్నారు. దానికి బదులుగా, ఈజిప్ట్ ది లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ లో చేరుటకు సహాయము చేయబడింది.[137] 1920 నుండి బ్రిటిష్ ఆధీనము లో ఉన్న ఇరాక్ కూడా తన సొంత హక్కులతో బ్రిటన్ నుండి 1932లో స్వాతంత్రము పొందిన తరువాత లీగ్ యొక్క సభ్యత్వము పొందింది.[138]

బ్రిటన్ నుండి విడివడి, రాజ్యాలు స్వతంత్రంగా విదేశీ ప్రణాళికలను ఏర్పాటు చేసుకునే సామర్ధ్యమును 1923 ఇంపీరియల్ సమావేశము లో గుర్తించబడింది.[139] అంతకు మునుపటి సంవత్సరములో చనక్ విపత్తు సమయాన రాజ్యాల నుండి సైన్య సహాయము కొరకు బ్రిటిష్ చేసిన అభ్యర్ధనను కెనడా మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికా త్రోసిపుచ్చారు మరియు కెనడా 1923 ట్రీటి ఆఫ్ లాసంనే కు లోబడి ఉండుటకు నిరాకరించింది.[140][141] ఐర్లాండ్ మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికా ల నుండి ఒత్తిడి తరువాత, 1926 ఇంపీరియల్ సమావేశము బాల్ఫార్ డిక్లరేషన్ ను ఇచ్చింది. దీని మూలంగా బ్రిటిష్ కామన్ వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ పరిధిలో "రాజ్యాలను బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములో స్వయం ప్రతిపత్తి కలిగిన సమాజాలుగా, సమాన స్థితి కలిగిన, ఎవరూ ఎవరి అధీనంలో ఉండకుండా ఉండేవిగా" ప్రకటించబడ్డాయి.[142] ఈ ప్రకటన 1931 స్టాట్యూట్ ఆఫ్ వెస్ట్‌మిన్స్టర్ క్రింద చట్ట నిబద్దత ఇవ్వబడింది.[114] కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజీలాండ్, ది యూనియన్ ఆఫ్ సౌత్ ఆఫ్రికా, ది ఐరిష్ స్వతంత్ర రాష్ట్రము మరియు న్యూఫౌండ్లాండ్ అన్ని ఇప్పుడు బ్రిటిష్ చట్టబద్దమైన నియంత్రణ పరిధి నుండి స్వేచ్చ పొందారు. వారు ఇప్పుడు బ్రిటిష్ చట్టాలను రద్దు చేయగలరు మరియు బ్రిటిష్ వారి కొరకు ఎటువంటి చట్టాలను వారి అనుమతి లేకుండా ఆమోదించలేదు.[143] గ్రేట్ డిప్రెషన్ కారణంగా ఆర్ధిక ఇబ్బందుల పాలవడంతో న్యూఫౌండ్లాండ్ సంస్థానము స్థానానికి 1933లో మళ్ళించబడింది.[144] 1937లో కొత్త రాజ్యాంగము యొక్క ప్రవేశము తరువాత ఐర్లాండ్ బ్రిటన్ నుండి మరింత దూరం అయ్యింది. ఇది ఆ దేశాన్ని పేరులో తప్ప మిగత అన్ని విషయాలలోనూ గణతంత్ర రాజ్యముగా చేసింది.[145]

రెండో ప్రపంచ యుద్ధం[మార్చు]

ది యైత్ ఆర్మీ వాజ్ మేడ్ అప్ ఆఫ్ యునిత్స్ ఫ్రం ఎక్రాస్ ది ఎంపైర్ అండ్ ఫాట్ ఇన్ ది వెస్టర్న్ డిజర్ట్ అండ్ ఇటలీ.

సెప్టెంబర్ 1939లో నాజి జర్మని పై బ్రిటన్ యుద్ధం ప్రకటించడంతో బ్రిటన్ యొక్క క్రౌన్ కాలోనీలు మరియు భారత దేశము కూడా యుద్ధంలో చేరాయి. కాని రాజ్యము మాత్రం స్వయానా చేరలేదు. ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, న్యూజిలాండ్ మరియు సౌత్ ఆఫ్రికా దేశాలు వెనువెంటనే జర్మనీ పై యుద్ధం ప్రకటించాయి కాని ఐరిష్ ఫ్రీ స్టేట్ మాత్రం యుద్ధం కాలం పాటు న్యాయపరంగా తటస్థంగా నిలబడింది.[146] 1940లో ఫ్రాన్స్ ను జర్మనీ కైవసం చేసుకున్న తరువాత, 1941లో యుద్ధం లోకి సోవియట్ యునియన్ ప్రవేశించే వరకు, బ్రిటన్ మరియు దాని సామ్రాజ్యము మాత్రమే జర్మనీ కి వ్యతిరేకంగా నిలబడింది. బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి వింస్టన్ చర్చిల్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రెసిడెంట్ అయిన ఫ్రాన్క్లిన్ డి. రూస్వెల్ట్ ను లాబియింగ్ చేసి సైనిక సహాయాన్ని పొందుటలో విజయం సాధించారు, కాని రూస్వెల్ట్ దేశాన్ని యుద్ధ రంగంలోకి దించడం విషయమై కాంగ్రెస్ ను అడగటానికి సంసిద్దంగా లేరు.[147] ఆగస్ట్ 1941లో, చర్చిల్ మరియు రూస్వెల్ట్ కలిసి సంతకం చేసిన అట్లాంటిక్ చార్టర్ ప్రకారం, ఏ రకమైన ప్రభుత్వం కావాలో దానిని ఎంపిక చేసే హక్కు ప్రజలందరికీ ఉండాలనే విషయాన్ని గౌరవించాలాి. ఈ పదాలు బహుళ అర్ధాలు వచ్చేవిగా ఉన్నాయి. అవి జర్మనీ చేత ఆక్రమించుకోబడ్డ యురోపెయన్ దేశాల గురించో, లేక యురోపియన్ దేశాల చేత కాలోనైస్ చేయబడ్డ ప్రజల గురించో తెలియరాలేదు. ఆ తరువాత ఈ పదాలకు బ్రిటిష్, అమెరికా ప్రజలు మరియు జాతీయ ఉద్యమకారులు వివిధ అర్ధాలు ఇచ్చారు.[148][149]

1941 డిసెంబర్ లో, జపాను త్వరతగతిన బ్రిటిష్ మలాయ పై, పర్ల్ హార్బర్ లోని యునైటెడ్ స్టేట్స్ నావికా బలగంపై మరియు హాంగ్ కాంగ్ పై దాడులు నిర్వహించింది. 1895లో మొదటి సైనో-జపనీస్ యుద్ధం లో చైనా ను ఓడించిన తరువాత నుండి జపాన్ తూర్పు వైపున ఇంపీరియల్ శక్తిగా ఎదిగింది.[150] జపాన్ సారధ్యంలో గ్రేటర్ ఈస్ట్ ఏసియన్ కో-ప్రోస్పరిటి స్ఫెయర్ రూపుదిద్దుకోనుతకు సంసిద్దంగా ఉంది. పసిఫిక్ లోని బ్రిటిష్ మరియు అమెరికా ఆస్తులపై జపాను దాడి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యముపై స్వల్పకాలిక మరియు దీర్ఘకాలిక ప్రభావాన్ని చూపింది. యుద్ధంలో విజయంపై బ్రిటన్ కచ్చితంగా ఉంది కాబట్టి దాని సామ్రాజ్యం భవిష్యత్తులో సురక్షితంగా ఉంటుందని, చర్చిల్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ యుద్ధం లోకి ప్రవేశించడంపై స్పందించారు.[151] కాని బ్రిటిష్ తన సంస్థానాలలోని కొన్నింటిలో వెనువెంటనే లొంగిపోయిన విధానం ఈ అభిప్రాయాలను తలకిందలు చేస్తూ, ఇంపీరియల్ శక్తిగా బ్రిటిష్ స్థానాన్ని ప్రశ్నార్ధకం చేసింది.[152][153] సింగపూర్ యొక్క పతనం అన్నింటికంటే ఎక్కువ నష్టాన్ని చేకూర్చింది. ఇది తూర్పున ఉన్న గిబ్రల్టార్ కు సమానమైన మరియు దుర్భేర్యమైన కోటగా పరిగనించబడింది.[154] జపాను సేనలచేత బెదిరింపు ఎదుర్కొంటున్న ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజిలాండ్ దేశాలు, బ్రిటన్ తన సామ్రాజ్యాన్ని సంరక్షిన్చలేదని తెలుసుకొని యునైటెడ్ స్టేట్స్ కు దెగ్గరయ్యాయి. ఇది పరినామను యుద్ధం తరువాత, 1951లో ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ మధ్య ANZUS పాక్ట్ కు దారితీసింది.[148]

డీకోలనైజేషన్ మరియు పతనము (1945–1997)[మార్చు]

బ్రిటన్ మరియు సామ్రాజ్యము రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత విజయవంతంగా బయటికి వచ్చినా కూడా, స్వదేశీయంగా మరియు వేదేశాలలో కూడా ఆ పోరు యొక్క ప్రభావాలు ఎక్కువగా ఉండేవి. ఎన్నో శతాబ్దాలుగా ప్రపంచముపై ఆధిపత్యము సలిపిన యూరోప్ ఖండములో చాలా భాగము, శిదిలాలుగా మారింది మరియు మిగిలిన ప్రపంచ ఆధిపత్యము చేతులలోనికి వెళ్ళిన యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు సోవియెట్ యూనియన్ యొక్క సేనలకు నిలయమైయ్యింది.[155] బ్రిటన్ ఆఅర్ధికన్గా దివాలెత్తిన పరిస్థితిలో వదల బడింది. 1946 యునైటెడ్ స్టేట్స్[156] నుండి $3.5 బిలియన్ ఋణము కొరకు ఒప్పందం కుదిరిన తరువాత ఈ పరిస్థితి మారింది. ఈ ఋణము యొక్క ఆఖరి వాయిదా 2006 లో చెల్లించబడింది.[157]

అదే సమయంలో, యురోపియన్ దేశాలలో సంస్థానాలకు వ్యతిరేకంగా ఉద్యమాలు ఉధృతంగా ఉండేవి. యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు సోవియట్ యూనియన్ ల మధ్య పెరుగుతున్న ప్రచ్చన్న యుద్ధం శత్రుత్వముతో పరిస్థితి మరింత జటిలంగా మారింది. సైద్ధాంతికంగా, రెండు దేశాలు యురోపియన్ కోలోనిజంను వ్యతిరేకించాయి. అయినప్పటికీ, వాడుకలో, యాంటి-ఇంపీలియలిజం కంటే అమెరికా యాంటి-కమ్యూనిజం ఎక్కువగా ఉంది. కాబట్టి కమ్యూనిస్ట్ విస్తరణకు అడ్డు పెట్టిన బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము కొనసాగుటకు యునైటెడ్ స్టేట్స్ మద్దతు ఇచ్చింది.[158]

చివరికి మార్పు పవనం బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము రోజులు లెక్కింపబడ్డాయని సూచించింది. మొత్తమ్మీద బ్రిటిష్ ఒకప్పుడు ఎంతో స్థిరంగా ఉన్న సంస్థానాల నుండి ఒక శాంతియుత విడుదలకు ప్రణాళిక తయారుచేసింది. మరియు కమ్యూనిస్ట్ కాని ప్రభుత్వాలు పదవి ఇవ్వబడ్డాయి. ఇది యురోపియన్ శక్తులైన ఫ్రాన్సు మరియు పోర్చుగల్ [159] లకు వ్యతిరకంగా నిలిచింది. వీరు తమ సామ్రాజ్యాలను స్థిరంగా ఉంచుకొనుటకు ఖరీదైన మరియు విఫలమైన పోరాటాలు చేశారు. 1945 మరియు 1965 ల మధ్య, బ్రిటిష్ పరిపాలనలో ఉక్ బయట ఉన్న జనాభా ౭౦౦ మిలియన్ల నుండి 5 మిలియన్లకు పడిపోయింది, ఇందులో మూడు మిలియన్లు హాంగ్ కాంగ్ లో ఉండేవారు.[160]

ప్రాధమిక డిస్ఎంగేజ్మెంట్[మార్చు]

1945 సాధారణ ఎన్నికలలో ఎన్నుకోబడిన డీకోలనైజేషన్ ముందు లేబర్ ప్రభుత్వము, క్లెమెంట్ అట్ట్లీ సారధ్యంలో సామ్రాజ్యముపై ఒత్తిడి కలిగి ఉన్న భారత స్వాతంత్ర్యము విషయమును త్వరిత గతిని పరిష్కరించుటకు ప్రయత్నించారు.[161] భారత దేశము యొక్క రెండు స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాలు--- ది ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ మరియు ది ముస్ల్లిం లీగ్ -- కొన్ని దశాబ్దాలుగా స్వాతంత్ర్యము కొరకు ప్రచారము చేశారు కాని అది ఎలా అమలుపరచాలి అనే విషయంపై భిన్నాభిప్రాయాలు వెలిబుచ్చారు. కాంగ్రెస్ ఒక ఏకీకృత సెక్యులర్ భారత దేశమును కోరితే, లీగ్, అధిక సంఖ్యాకులైన హిందువుల యొక్క ఆధిపత్యము గురించి భయపడి ముస్లిం-అధిక సంఖ్యాక ప్రాంతాలకు ఒక వేరు ఇస్లామిక్ దేశము ను కోరింది. 1946లో పౌర అశాంతి పెరుగుతుండడము మరియు రాయల్ ఇండియన్ నేవీ యొక్క తిరుగుబాటు వలన అట్ట్లీ 1948 కంటే ముందు స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించుటకు మాట ఇవ్వవలసి వచ్చింది. పరిస్థితి యొక్క అగత్యము మరియు పౌర యుద్ధము యొక్క భయము తేటతెల్ల మవగానే, కొత్తగా నియమించబడిన (మరియు చివరి) వైస్రాయ్ లార్డ్ మౌంట్‌బాట్టేన్, 1947 ఆగస్ట్ 15 తేదీని ముందుకు తెచ్చారు.[162] హిందు మరియు ముస్లిం ప్రాంతాలుగా బ్రిటిష్ భారత దేశమును విభాజించుటకు హద్దులు గీయడముతో కొత్తగా ఏర్పడిన భారతదేశము పాకిస్తాన్ లలో మిలియన్లలో పదుల సంఖ్యలో కొంతమందిని మైనారిటీలుగా మిగిల్చింది.[163] మిలియన్ల సంఖ్యలో ముస్లిములు భారతదేశము నుండి పాకిస్తానుకు వెళ్లారు మరియు హిందువులు భారతదేశముకు వచ్చారు. ఈ రెండు సమాజాల మధ్య వైరము వేల కొలది ప్రాణాలను బలిగొంది. బ్రిటిష్ రాజ్ లో భాగంగా పాలింపబడిన బర్మా మరియు సిలోన్ ఆ తరువాతి సంవత్సరములో అంటే 1948లో స్వాతంత్ర్యము పొందారు. భారతదేశము, పాకిస్తాన్ మరియు సిలోన్ ముగ్గురు కామన్వెల్త్ సభ్యులయ్యారు కాని బర్మా చేరకూడదని నిర్ణయించుకొంది[164].

జూయిష్ మైనారిటీలతో బాటుగా నివసిస్తున్న అరబ్ అధిక సంఖ్యాకులు కలిగిన బ్రిటిష్ మాన్దేట్ ఆఫ్ పాలెస్తీన్, భారతదేశములోని సమస్య వంటి దానినే బ్రిటిష్ కు ఇచ్చారు.[165] నాజి అణచివేత మరియు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జాతినిర్మూలన తరువాత ఎక్కువ మంది జూయిష్ శరణార్ధులు పాలేస్తీన్ లో చేరాలని రావడంతో విషయం కొంత క్లిష్టమయ్యింది. విషయమును నడిపించుటకు బదులు, బ్రిటన్ తాను 1948లో ఉపసంహరించు కుంటానని మరియు విషయాన్ని ది యునైటెడ్ నేషన్స్ కు పరిష్కారము కొరకు [166] వదులుతానని 1947లో ప్రకటించింది. చెప్పిన ప్రకారము ఈ పనిని పలేస్తీన్ యొక్క విభజన కు వోటు వేసి దానిని జూయిష్ మరియు అరబ్ దేశాలుగా విభజన చేసింది.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో జపాన్ యొక్క ఓటమితో మలయ లోని యాంటి-జపనీస్ రెసిస్టన్స్ ఉద్యమము తమ దృష్టిని బ్రిటిష్ వైపు మరలించారు. బ్రిటిష్ త్వరితగతిని కదిలి కాలనీ యొక్క పగ్గాలను తన చేతిలోకి తీసుకోవాలని, దానిని ఒక రబ్బర్ మరియు టిన్ వనరుగా విలువ కట్టింది.[167] గర్రిల్లాలు ప్రాధమికంగా మలయన్-చైనీస్ కమ్యూనిస్టులు ఆన్న విషయము మూలాన వారిని బ్రిటిష్ వారు తరిమివేసే ప్రక్రియకు ముస్లిం మలయ్ జనాభా మద్దతు పలికింది. ఇలాంటి విప్లవకారులను తరిమివేసిన తరువాత స్వాతంత్రాన్ని ఇస్తామన్న హామీ వలన ముస్లిం మలయ్ జనాభా బ్రిటిషర్ల ప్రయత్నాలకు మద్దతిచింది.[167] .మలయా అత్యవసర పరిస్థితి గా పేరుగాంచినది, 1948లో మొదలయ్యింది మరియు 1960 వరకు కొనసాగింది. కాని 1957 నాటికల్లా, బ్రిటన్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ మలయ కు కామన్వెల్త్ నందు స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించుటకు నమ్మకము ఏర్పడింది. 1963లో, ఫెడరేషన్ లోని 11 దేశాలు సింగపూర్, సరావాక్ మరియు బ్రిటిష్ ఉత్తర బోర్నియో లతో సహా మలేషియాగా ఏర్పడుటకు కలిసాయి. కాని 1965లో చైనీస్-ఆధిపత్యము ఉన్న సింగపూర్, మలయ్ మరియు చైనీస్ జనాభాల మధ్య ఉద్రిక్తతలను అనుసరించి, యూనియన్ నుండి వేరుచేయబడింది.[168] 1888 నుండి బ్రిటిష్ సంరక్షక దేశముగా ఉన్న బ్రూనే యూనియన్లో చేరుటకు నిరాకరించింది మరియు 1984లో స్వాతంత్ర్యము వరకు తన ప్రతిష్టను నిలుపుకొంది.[169]

సుయెజ్ మరియు దాని అవశేషము[మార్చు]

బ్రిటిష్ ప్రైం మినిస్టర్ యాన్తోనీ ఎడెన్'స్ డెసిషన్ టు ఇన్వేడ్ ఈజిప్ట్ డ్యురింగ్ ది సుయేజ్ క్రైసిస్ ఎండెడ్ హిజ్ పొలిటికల్ కెరీర్ అండ్ రివీల్ద్ బ్రిటన్'స్ వీక్నెస్ ఆజ్ యాన్ ఇంపీరియల్ పవర్.

1951లో విన్స్టన్ చర్చిల్ యొక్క సారధ్యంలో కన్సర్వేటివ్ పార్టి బ్రిటన్ లో తిరిగి పదవిలోకి వచ్చింది. చర్చిల్ మరియు కన్సర్వేటివులు ప్రపంచ శక్తిగా బ్రిటన్ యొక్క స్థానము సామ్రాజ్యము యొక్క నిరంతర నిత్యత్వముపై ఆధారపడి ఉందని నమ్మారు. దీనికి బ్రిటన్ ను మిడిల్ ఈస్ట్ లో తన స్థానమును నిలుపుకొనుటకు మూలం సుయెజ్ కెనాల్ వద్ద ఉందని, భారతదేశమును పోగొట్టుకున్నాక కూడా ఇది సాధ్యపడిందని నమ్మారు. అయినప్పటికీ, చర్చిల్ గమల్ అబ్దుల్ నస్సేర్ యొక్క కొత్త విప్లవాత్మక ఈజిప్ట్ ప్రభుత్వమును నిర్లక్ష్యము చేయలేకపోయారు. ఇది 1952లో పదవి చేపట్టింది మరియు ఆ తరువాత సంవత్సరము సుయెజ్ కెనాల్ ప్రాంతము నుండి బ్రిటిష్ సేనలు ఉపసంహరింపబడతాయని మరియు సుడాన్ 1955 నాటికి సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం పొందుతుంది అని ఒప్పందం కుదిరింది.[170]

1956లో, నస్సేర్ ఏకపక్షంగా సుయెజ్ కెనాల్ ను జాతీయం చేశాడు. కొత్త బ్రిటిష్ ప్రధాన మంత్రి, అంథోని ఎడెన్ ఫ్రాన్సుతో కుమ్మక్కై ఈజిప్ట్ పై ఇస్రాయిలి దాడి చేయాలని ఆలోచించారు. దీని వలన బ్రిటన్ మరియు ఫ్రాన్సుకు సైనికంగా కల్పించుకోనుటకు ఒక కారణము దొరుకుతుందని మరియు కెనాల్ ను తిరిగి దక్కించుకోవచ్చని ఆలోచించారు.[171] ఎడెన్ తన US ప్రెసిడెంట్ డ్వైట్ D. ఐసేన్హోవేర్ పై తనను సంప్రదించనందుకు మండిపడ్డారు మరియు ఐసేన్హోవేర్ ఆక్రమణకు మద్దతు ఇచ్చుటకు నిరాకరించాడు.[172] నికిత కృశ్చెవ్ ఈజిప్టు వైపు నిలబడతానని బెదిరించడముతో సోవియట్ యూనియన్ తో ఒక యుద్ధం వస్తుందేమోనని ఐసేన్హోవేర్ యొక్క ఇంకొక చింత. ఐసేన్హోవేర్ ఒక ఆర్ధిక తర్కమును ఉపయోగించాడు. అతను US యొక్క బ్రిటిష్ పౌండ్ నిధులను అమ్ముటకు తద్వారా బ్రిటిష్ ఆర్ధిక వ్యవస్థ యొక్క పతనమునకు దారితీసేట్టు చేస్తానని బెదిరించాడు.[173] ఆక్రమణ బలము తన లక్ష్యమైన సుయెజ్ కెనాల్ [174] ను తిరిగి పొందుటలో సైనికంగా విజయవంతమైనా కూడా, UN కల్పించుకొనుట మరియు అస్ ఒత్తిడి బ్రిటన్ ను తన బలగాలను బలవంతంగా వెనక్కు తీసుకునే పరిస్థితిలో ఉంచాయి ఆ తరువాత ఎడెన్ రాజీనామా చేసాడు.[175][176]

సుయెజ్ విపత్తు బ్రిటన్ యొక్క హద్దులను బాహాటంగా ప్రపంచానికి చూపింది మరియు ప్రపంచ వేదికపై బ్రిటన్ యొక్క పతనము రూఢీ అయ్యింది. దీనితో యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క పూర్తి మద్దతు కాకపోయినా సమ్మతి అయినా లేకుంటే ఇకపై ఎటువంటి చర్య తీసుకోనలేదని నిరూపించింది.[177][178][179] సుయెజ్ వద్ద ఘటనలు బ్రిటిష్ యొక్క జాతి ప్రతిష్ట దెబ్బతినింది. ఒక MP దీనిని "బ్రిటన్ యొక్క వాటర్లూ" [180] గా వర్ణించారు మరొకరు దేశము " అమెరికా ఉపగ్రహము" అయ్యిందని సూచించారు.[181] మార్గరెట్ థాచర్ నమ్మకము ప్రకారము బ్రిటిష్ రాజకీయ స్తాపనమును పడగొట్టిన ఆలోచనా విధానమును "సుయెజ్ సిండ్రోం" గా వివరించింది. ఈ దశ నుండి బ్రిటన్ 1982లో అర్జెంటీనా నుండి ఫాల్క్లాండ్ ద్వీపాలు యొక్క విజయవంతమైన పునరాక్రమణ వరకు కోలుకోలేదు.[182]

సుయెజ్ విపత్తు వలన మిడిల్ ఈస్ట్ లో బ్రిటిష్ శక్తి బలహీన పడింది కాని కూలిపోలేదు.[183] బ్రిటన్ త్వరలోనే తన సాయుధ దళాలను ఈ ప్రాంతాలలో వ్యాపింప జేసింది : ఒమన్ (1957), జోర్డాన్ (1958) మరియు కువైట్ (1961).[184] యునైటెడ్ స్టేట్స్ తో సమలేఖనం లో ఉండడం కొత్త ప్రధాన మంత్రి హారొల్ద్ మెక్మిలాన్ యొక్క విదేశీ ప్రణాళిక కాబట్టి, ఈ చర్య కు అమెరికా నుండి ఆమోదం తీసుకుంది.[180] బ్రిటన్ మిడిల్ ఈస్ట్ లో తన ఉనికిని ఇంకొక దశాబ్దము కొనసాగించింది. ఆడెన్ నుండి 1967 మరియు బెహ్రైన్ నుండి 1971లో ఉపసంహరించుకుంది.[185]

మార్పు పవనము[మార్చు]

1960 ఫిబ్రవరిలో దక్షిణ ఆఫ్రికా లోని కేప్ టౌన్ లో మెక్‌మిలన్ ఒక ప్రసంగము ఇచ్చారు. ఇందులో ఆయన "తన ఖండములో వీస్తున్న మార్పు పవనాల" గురించి మాట్లాడారు.[186] ఫ్రాన్సు అల్జీరియాతో చేస్తన్నటువంటి సంస్థానముల యుద్ధమును నివారించాలాని మెక్‌మిలన్ అభిప్రాయ పడ్డారు మరియు ఆయన ప్రధానమంత్రిత్వములో డీ.కోలనైజేషన్ వేగవంతంగా ముందుకు సాగింది.[187] 1950లలో స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించబడ్డ మూడు సంస్థానాలకు -- సుడాన్, ది గోల్డ్ కోస్ట్ మరియు మలయ -- 1960లలో పదింతల సంఖ్య చేర్చబడింది.[188]

బ్రిటిష్ డీకోలనైజేషన్ ఇన్ ఆఫ్రికా. బై ది ఎండ్ ఆఫ్ ది 1960 స్, ఆల్ బాట్ రోడేషియా (ది ఫ్యూచర్ జింబాబ్వే) అండ్ ది సౌత్ ఆఫ్రికన్ మాన్దేట్ ఆఫ్ సౌత్ వెస్ట్ ఆఫ్రికా (నమీబియా) హాడ్ ఎచీవ్ద్ ఇండిపెండెన్స్.

ఆఫ్రికా లోని బ్రిటన్ యొక్క మిగిలిన సంస్థానాలు, దక్షిణ రోడేషియా మినహా, అన్నిటికి 1968 నాటికల్లా స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించబడ్డాయి. పటము చూడండి . దక్షిణ మరియు తూర్పు ఆఫ్రికా నుండి బ్రిటిష్ యొక్క ఉపసంహరణ అక్కడి తెల్లజాతి నివాసస్తుల వలన క్లిష్టమయ్యింది. ముఖ్యంగా రోడేషియ లో. ఇక్కడ జాతి ఉద్రేకాలు ప్రధాన మంత్రి లాన్ స్మిత్ ను 1965 లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము నుండి స్వాతంత్ర్యము యొక్క ఏకపక్ష ప్రకటన కు దారి తీసాయి.[189] రోడేషియ తన నల్లజాతి మరియు తెల్లజాని జనాభా మధ్య పౌర యుద్ధ పరిస్థితిలో 1979లో లాచెస్టెర్ హౌస్ ఒప్పందం వరకు ఉండిపోయింది. ఈ ఒప్పందం తాత్కాలికంగా రోడేషియాను బ్రిటిష్ సంస్థానము పరిపాలనకు తేబడింది. ఈ పరిస్థితి బ్రటిష్ పర్యవేక్షణలో ఎన్నికలు జరిగేంతవరకు కొనసాగింది. ఆ తరువాతి సంవత్సరము ఎన్నికలు నిర్వహించబడ్డాయి. రాబర్ట్ ముగాబే గెలిచి కొత్తగా స్వాతంత్ర్యము వచ్చిన జింబాబ్వే రాష్ట్రానికి ప్రధాన మంత్రి అయ్యారు.[190].

మెడిటరేనియన్ లో గ్రీక్ సిప్రియట్స్ చే ప్రారంభించబడిన గర్రిల్ల యుద్ధము 1960లో సిప్రస్ యొక్క స్వాతంత్ర్యముతో ముగిసింది. UK అక్రోటిరి మరియు ధెకేలియా యొక్క సైన్య మూలాలను తన వద్దనే ఉంచుకుంది. మాల్టా యొక్క మెడిటరేనియన్ ద్వీపాలు మరియు గోజో 1964లో స్నేహపూర్వకంగా ఉక్ నుండి స్వాతంత్ర్యము ప్రకటించబడ్డాయి. ఈ విషయం 1955లో ఇంటిగ్రేషన్ విత్ బ్రిటన్ లో ప్రస్తావించబడింది.[191]

UK యొక్క వెస్ట్ ఇండీస్ భూభాగాలు 1961 మరియు 1962లలో వెస్ట్ ఇండీస్ ఫెడరేషన్ నుండి జమైక మరియు ట్రినిడాడ్ ల నిష్క్రమణ తరువాత స్వాతంత్ర్యము పొందాయి. బ్రిటిష్ కరీబియన్ సంస్థానాలను ఒకే ప్రభుత్వము పరిగాననన లోకి తేవడం కోసం ఏకం చేయుటకు 1958లో ఏర్పడ్డ వెస్ట్ ఇండీస్ ఫెడరేషన్ తన ముఖ్యమైన సభ్యులను కోల్పోవడంతో కుప్పకూలింది.[192] 1966లో బార్బడోస్ స్వాతంత్ర్యము పొందింది మరియు మిగిలిన తూర్పు కరీబియన్ ద్వీపాలు 1970లు మరియు 1980లలో [192] పొందాయి కాని అంగ్విల్ల మరియు ది టర్క్స్ అండ్ కైకోస్ ద్వీపాలు స్వాతంత్ర్యము వైపుకు మళ్ళిన తరువాత బ్రిటిష్ పరిపాలనలోనికి వెళ్లాలని అనుకున్నాయి.[193] బ్రిటిష్ వర్జిన్ ద్వీపాలు, [194] కేమన్ ద్వీపాలు మరియు మొన్త్సేర్రాట్ బ్రిటన్ తో సంబంధాలు కొనసాగించాలాని నిర్ణయించాయి.[195]. UK నుండి గుయాన 1966లో స్వాతంత్ర్యము పొందింది. అమెరిక ముఖ్యభూమిపై బ్రిటన్ యొక్క చివరి సంస్థానము, బ్రిటిష్ హోండురాస్, 1964లో ఒక స్వయం-పాలిత సంస్థానము అయ్యింది మరియు అదీ బెలిజ్ అని 1973లో పేరు మార్చబడింది మరియు 1981లో సంపూర్ణ స్వాతంత్ర్యము పొందింది. బెలిజ్ కు క్లెయిమ్స్ విషయంల గాటేమల తో వైరము అపరిష్క్రుతముగా ఉండిపోయింది.[196]

పసిఫిక్ లో బ్రిటిష్ భూభాగాలు 1970 (ఫిజి) మరియు 1980 (వనువాటు) ల మధ్య స్వాతంత్ర్యము పొందాయి. ఆంగ్లేయులు మరియు ఫ్రెంచ్-మాట్లాడే సమాజాల మధ్య వైరము కారణంగా రెండవ దాని స్వాతంత్ర్యము ఆలస్యము అయ్యింది. ఈ ద్వీపాలు కలిసికట్టుగా ఫ్రాన్సుతో సమ్మిళితముగా పాలించబడ్డాయి.[197] ఫిజి, టువాలు, ది సోలోమన్ ద్వీపాలు మరియు పాపా న్యూ గుయాన కామన్వెల్త్ రాజ్యాలుగా ఉండుటకు ఎంచుకున్నాయి.

మహాసామ్రాజ్యము యొక్క ముగింపు[మార్చు]

౧౯౮౦ లో రోడేషియ (జింబాబ్వే లాగ) మరియు న్యూ హేబ్రిడ్స్ (వనువాటు లాగ) లకు మరియు ౧౯౮౧ లో బెలీజ్ కు స్వాతంత్రము ప్రకటించడముతో చిన్నాభిన్నం అయిన కొన్ని ద్వీపాలు మరియు అవుట్‌పోస్టులు కాకుండా ( మరియు 1955లో అట్లాంటిక్ సముద్రములో నిర్జన కొండప్రాంతమైన, రాక్ఫాల్ యొక్క ఆర్జన), [198] రెండవ ప్రపంచ యుద్ధము తరువాత మొదలైయిన డీకోలనైజేషన్ పూర్తయ్యింది. 1982లో మిగిలిన తన భూభాగాంతర భూభాగాలను సంరక్షించాలానే బ్రిటన్ యొక్క సంకల్పము ఫాల్క్లాండ్ ద్వీపాలను అర్జెంటీనా ఆక్రమించినపుడు పరీక్షించబడింది. పురాతన స్పానిష్ సామ్రాజ్యము నకు సంబంధించి కాబట్టి ఈ ఆక్రమణ జరిగినట్టు ఆరోపణ చేయబడింది.[199] ఫాల్క్లాండ్ యుద్ధం సమయంలో ద్వీపాలను తిరిగి అధీనంలోనికి తీసుకునేందుకు బ్రిటన్ యొక్క సైన్య ప్రతిస్పందన ప్రపంచ శక్తిగా ఉక్ యొక్క స్థాయిని తిరుగుముఖం పట్టించేందుకు కారణమయ్యిందని కొందరి అభిప్రాయము.[200] అదే సంవత్సరములో, కెనడా ప్రభుత్వము బ్రిటన్ నుండి కెనడా రాజ్యాంగమును విడగొట్టి బ్రిటన్ తో ఉన్న ఆఖరి చట్టబద్దమైన సంబంధము కూడా వేరు చేసింది. బ్రిటిష్ పార్లమెంట్ చే ప్రవేశపెట్టబడిన 1982 కెనడా ఆక్ట్ కెనడియన్ రాజ్యాంగములో బ్రిటన్ యొక్క ఆసక్తికి ముగింపు పలికింది.[201] సమానమైన చట్టాలు ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజీలాండ్ లకు కూడా 1986లో ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.[202]

1982 సెప్టెంబర్ లో, ప్రధాన మంత్రి మార్గరెట్ థాచర్ బీజింగ్ పర్యటించి చైనీస్ ప్రభుత్వముతో, బ్రిటన్ యొక్క అతిపెద్ద మరియు ప్రఖ్యాత భూభాగాంతర భూభాగమైన, హాంగ్ కాంగ్ యొక్క భవిష్యత్తు గురించి చర్చలు జరిపారు.[203] 1842 ట్రీటి ఆఫ్ నాంకింగ్ నియమముల ప్రకారము, హాంగ్ కాంగ్ ద్వీపము బ్రిటన్ కు "నిరంతరత్వములో" అప్పగించబడింది, కాని ఆ సంస్థానము యొక్క ఎక్కవ మెజారిటి కొత్త భూభాగాలతో నిర్మితమయింది. ఈ భూభాగాలు 1997లో ముగియనున్న లీజు, 1989లో 99 సంవత్సరాల లీజుకు పొందబడ్డాయి.[204][205] థాచర్, ఫాల్క్లాండ్ ద్వీపాలతో సమాంతరంగా చూడడముతో హాంగ్ కాంగ్ ను కూడా అదుపులోనికి తీసుకోవాలని ఆలోచించి చైనీస్ సర్వాదికారముతో బ్రిటిష్ పరిపాలన ప్రతిపాదనను ముందుంచారు. కాని చైనా నిరాకరించింది.[206] 1984లో ఒప్పందం కుదిరింది--సైనో-బ్రిటిష్ జాయింట్ డిక్లరేషన్ యొక్క నిబంధనల ప్రకారము హాంగ్ కాంగ్ ఒక పీపుల్స్ రిపబ్లక్ ఆఫ్ చైనా యొక్క ప్రత్యేక పరిపాలనా ప్రాంతము అవుతుంది. అది తన జీవన శైలిని కనీసము 50 సంవత్సరాలు నిర్వహించగలగాలి.[207] 1997లో అప్పగింత వేడుక, [208] పాల్గొన్న చార్లెస్, వేల్స్ యొక్క రాకుమారుడు,[209]తో సహా అందరికి "సామ్రాజ్యము యొక్క ముగింపు"గా గుర్తింపు పొందింది.[201][210]

వారసత్వం[మార్చు]

14 బ్రిటిష్ ద్వీపసమూహాల బయట బ్రిటన్ తన సర్వాధికారాన్ని నిలబెట్టుకుంది. వీటిని బ్రిటిష్ ఖండాంతర భూభాగాలు అని 2002లో తిరిగి పేరుపెట్టారు.[211] వీటిలో కొన్ని ప్రాంతాలు తాత్కాలిక సైన్యాలు లేక శాస్త్రీయ బలగాలు తప్ప నిర్జనంగా ఉండేవి; మిగిలినవి వేరు వేరు స్థాయిలలో స్వయం-పాలకాలు మరియు విదేశీ సంబంధాలు మరియు రక్షణ కొరకు UK పై ఆధారపడినవి. స్వాతంత్రము వైపుకు వెళ్లాలనుకునే భూభాగాంతర సరిహద్దులకు సహాయము చేయుటకు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము తన సమ్మతిని తెలిపింది. ఇది ఐచ్చికము మాత్రమే.[212] ఎన్నో భూభాగాంతర సరిహద్దుల యొక్క బ్రిటిష్ సర్వాధికారము తమ భౌగోళిక ఇరుగుపొరుగులచే వ్యతిరేకించబడింది: స్పెయిన్ చే గిబ్రల్టార్, అర్జెంటీనాా చే ఫల్క్లాండ్ ద్వీపాలు మరియు దక్షిణ జార్జియా మరియు దక్షిణ సాండ్విచ్ ద్వీపాలు, మారిషస్ మరియు సేయ్చేల్లెస్ చే బ్రిటిష్ హిందూ మహా సముద్రపు సరిహద్దు.[213] బ్రిటిష్ అంటార్క్టిక్ భూభాగం, అర్జెంటీనా మరియూ చైల్ దేశాలచే అతివ్యాపి దావాలకు గురయ్యింది కాని చాలా దేశాలు అంటార్కటికా భూభాగం దావాలను గుర్తించవు.[214]

ది ఫోర్టీన్ బ్రిటీష్ ఖండాంతర భూభాగాలు

బ్రిటిష్ ఒకప్పటి సంస్థానాలు ది కామన్ వెల్త్ యొక్క సభ్యులు. ఇది సమాన సభ్యులు కలిగిన రాజకీయము కాని స్వచ్చంద సంస్థ కామన్ వెల్త్ యొక్క పదిహేను మంది సభ్యులు ఉక్ తో తమ దేశ అధికారమును, ది కామన్వెల్త్ రీమ్స్ పంచుకున్నారు.[215]

బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము నుండి పుట్టుకొచ్చిన స్వతంత్ర దేశాలపై దశాబాలు, కొన్ని సందర్భాలలో శతాబ్దాల బ్రిటిష్ పాలన మరియు వలసలు తమ గుర్తులను వదిలాయి. సామ్రాజ్యము ప్రపంచమంతటా ఆంగ్ల వాడకము స్థాపించింది. ఇప్పుడు ఆంగ్లము 400 మిలియన్ జనాభాకు ప్రాధమిక భాష మరియు ఒకటిన్నర బిలియన్ల ప్రజలచే మొదటి, రెండవ లేక విదేశీ భాషగా మాట్లాడబడుతుంది.[216] 20వ శతాబ్దము రెండవ భాగము నుండి ఆంగ్ల భాష యొక్క వ్యాప్తికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క సాంస్కృతిక ప్రభావము కూడా పాక్షికంగా సహాయపడింది. అది బ్రిటిష్ సంస్థానాల నుండి ఏర్పడింది. ఇంగ్లీష్ పార్లమెంటరి వ్యవస్థ ఎన్నో మునుపటి సంస్థానాలకు ఒక ప్రమాణ ఫలకము లాగా పనిచేసింది మరియు న్యాయ వ్యవస్థకు ఇంగ్లీష్ కామన్ లా కూడా.[217] కరీబియన్ మరియు పసిఫిక్ లలోని మునుపటి సంస్థానాలకు బ్రిటిష్ జుడిషియల్ కమిటీ ఆఫ్ ది ప్రివీ కౌన్సిల్ ఇప్పటికీ అత్యున్నత న్యాయస్థానముగా పనిచేస్తుంది. సైనికుల మరియు పౌర సేవకుల కంటే ముందే ప్రపంచ మంతా వ్యాపించిన బ్రిటిష్ నిరసనకారుల మిషినరీలు ఆంగ్లికన్ కమ్యూనియన్ ను అన్ని ఖండాలకు విస్తరింప చేసారు. చర్చులు, రైల్వే స్టేషన్లు మరియు ప్రభుత్వ భవనాలు వంటి వాటిలో బ్రిటిష్ సంస్థానముల వాస్తుశాస్త్రము ఒకప్పుడు బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యములో భాగాలైన కొన్ని నగరాలలో ఇంకా కొనసాగుతోంది.[218] బ్రిటన్ లో అభివృద్ధి పరచబడిన వ్యక్తిగత మరియు జట్టు క్రీడలు-- ముఖ్యంగా ఫుట్బాల్, క్రికెట్, లాన్ టెన్నిస్ మరియు గోల్ఫ్ వంటివి----ఎగుమతి చేయబడ్డాయి.[219] బ్రిటిష్ ఎంపిక అయిన కొలత పధ్ధతి, ది ఇంపీరియల్ పధ్ధతి, ఇంకా కొన్ని దేశాలలో చాలా రకాలుగా ఉపయోగించబడుతోంది. రోడ్డుకు ఎడమవైపున డ్రైవ్ చేసే సంప్రదాయము మునుపటి సామ్రాజ్యములో చాలా చోట్ల అలాగే ఉంది.[220].

బ్రిటిష్ వారిచే ఏర్పరచబడిన రాజకీయ సరిహద్దులు ఎప్పుడు ఒకేరకమైన జాతులను లేక మతాలను కాని ప్రతిబింబించ లేదు. ఇది మునుపటి ఆ సంస్థానాలలో ఎప్పుడు గొడవలకు దారితీసింది. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యము పెద్ద ఎత్తున ప్రజల యొక్క వలసలకు కూడా కారణమయ్యింది. మిలియన్లలో ప్రజలు బ్రిటిష్ ద్వీపాలాను వదిలారు. యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూ జీలాండ్ లలో వలస వచ్చిన జనాభాలో ఎక్కువ మంది బ్రిటన్ మరియు ఐర్లాండ్ నుండి వచ్చిన వారే. ఈ దేశాలల్లో ఉన్న తెల్లజాతి ప్రజలకు మరియు అక్కడి దేశీయమైన మైనారిటీల మధ్య ఎప్పుడు ఉద్రిక్తతలు ఉండేవి మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికా మరియు జింబాబ్వే లలో వలస వచ్చిన మైనారిటీలు మరియు దేశీయ మెజారిటీల మధ్య గొడవలు ఉండేవి. ఐర్లాండ్ యొక్క బ్రిటిష్ పరిష్కారము ఉత్తర ఐలాండ్ లో కాథోలిక్ మరియు ప్రొటెస్టెంట్ సమాజాల మధ్య విభజన రూపంలో తన గుర్తును వదిలింది. బ్రిటిష్ సంస్థానాల నుండి మిలియన్లలో ప్రజలు వలస పోయారు. ముఖ్యంగా అధిక సంఖ్యలో ఇండియన్లు సామ్రాజ్యము యొక్క మిగతా భాగాలకు వలస వెళ్ళారు. వీటిలో ఉన్నవి: ఇప్పటి మలేషియా, మారిషస్, ఫిజి, గుయాన, ట్రినిడాడ్, కెన్యా, యుగాండ, టాంజానియా మరియు దక్షిణ ఆఫ్రికా. చైనీస్ వలసలు, ప్రాధమికంగా దక్షిణ చైనా నుండి, చైనీస్-మెజారిటి సింగపూర్ మరియు కరీబియన్ లో చిన్న చైనీస్ మైనారిటీల సృష్టికి దారితీసింది. బ్రిటిష్ యొక్క జనసంఖ్యాక పరిస్థితి రెండవ ప్రపంచ యుద్ధము తరువాత మునుపటి సంస్థానాల నుండి బ్రిటన్ కు వలసల వలన మారింది.[221]

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

Lua error in package.lua at line 80: module `Module:Portal/images/c' not found. Lua error in package.lua at line 80: module `Module:Portal/images/b' not found.








మూస:Wikisourcecat

  • ఆల్-రెడ్ రూట్
  • బ్రిటిష్ ఎంపైర్ అండ్ కామన్వెల్త్ మ్యూజియం
  • బ్రిటిష్ ఎంపైర్ ఎగ్జిబిషన్
  • బ్రిటిష్ ఎంపైర్ ఇన్ ఫిక్షన్
  • కలోనియల్ ఆఫీస్
  • ఫారిన్ రిలేషన్స్ ఆఫ్ ది కింగ్డం
  • గవర్నమెంట్ హౌసెస్ ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ ఎంపైర్ అండ్ కామన్వెల్త్
  • బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం యొక్క చరిత్ర
  • హిస్టరీ ఆఫ్ కాపిటలిజం
  • హిస్టరీ ఆఫ్ ది యునైటెడ్ కింగ్డం
  • ఆర్డర్ అఫ్ ది బ్రిటిష్ ఎంపైర్

సూచనలు[మార్చు]

సమగ్ర విషయాలు[మార్చు]

  1. Ferguson, Niall (2004). Empire, The rise and demise of the British world order and the lessons for global power. Basic Books. ISBN 0-465-02328-2. 
  2. మడ్డిసన్ 2001, pp. 98, 242.
  3. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 15.
  4. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 2.
  5. 5.0 5.1 ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 3.
  6. ఆండ్రూస్1985, p. 45.
  7. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 4.
  8. కన్నీ, p. 35.
  9. థామస్, pp. 155–158
  10. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 7.
  11. కేన్నీ, p. 62.
  12. లియార్డ్ , pp. 4–8.
  13. కేన్నీ, p. 7.
  14. కేన్నీ, p. 5.
  15. [123] ^ టేలర్, pp. 141–155
  16. ఆండ్రూస్, p. 187.
  17. ఆండ్రూస్, p. 188.
  18. కన్నీ, p. 63.
  19. కన్నీ, pp. 63–64.
  20. కన్నీ, p. 70.
  21. కన్నీ, p. 34.
  22. జేమ్స్ , p. 17.
  23. కన్నీ, p. 71.
  24. కన్నీ, p. 221.
  25. లియార్డ్, pp. 22–23.
  26. లియార్డ్, p. 32.
  27. లియార్డ్ , pp. 33, 43.
  28. లియార్డ్ , pp. 15–20.
  29. ఆండ్రూస్ , pp. 316, 324–326.
  30. ఆండ్రూస్ , pp. 20–22.
  31. జేమ్స్, p. 8.
  32. లియార్డ్ , p. 40.
  33. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, pp. 72–73.
  34. 34.0 34.1 బక్నర్, p. 25.
  35. లియార్డ్ , p. 37.
  36. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 62.
  37. కన్నీ, p. 228.
  38. మార్షల్ , pp. 440–64.
  39. మాగ్నుసన్, p. 531.
  40. మెక్ కాలే, p. 509.
  41. లియార్డ్ , p. 13.
  42. 42.0 42.1 ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 19.
  43. కన్నీ, p. 441.
  44. పగ్దేన్, p. 90.
  45. 45.0 45.1 షేన్నన్ , pp. 11–17.
  46. జేమ్స్, p. 58.
  47. బందోపాధ్యాయ, pp. 49–52
  48. 48.0 48.1 పజ్దేన్, p. 91.
  49. కన్నీ, p. 93.
  50. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  51. [125] ^ స్మిత్, pp. 189–192
  52. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 84.
  53. కన్నీ, p. 92.
  54. జేమ్స్, p. 120.
  55. జేమ్స్ , p. 119.
  56. మార్షల్, p. 585.
  57. లాటిమేర్, pp. 8, 30–34, 389–92.
  58. జోల్బెర్గ్ , p. 496.
  59. గేమ్స్, pp. 46–48.
  60. కెల్లీ&ట్రిబికాక్ , p. 43.
  61. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  62. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  63. [125] ^ స్మిత్, pp. 189–192
  64. ముల్లిగాన్&హిల్ , pp. 20–23.
  65. పీటర్స్, pp. 5–23.
  66. జేమ్స్, p. 142.
  67. బ్రిటన్ అండ్ ది డొమినియన్స్ , p. 159.
  68. Cervero, Robert B. (1998). The Transit Metropolis: A Global Inquiry. Chicago: Island Press. p. 320. ISBN 1-55963-591-6. 
  69. ఫీల్డ్ హౌస్ , pp. 145–149
  70. స్టేట్స్మెన్'స్ ఇయర్ బుక్ 1889
  71. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  72. "Waitangi Day". History Group, New Zealand Ministry for Culture and Heritage. Retrieved 13 December 2008. 
  73. పోర్టర్, p. 579.
  74. మీన్ స్మిత్, p. 49.
  75. జేమ్స్ , p. 152.
  76. లియార్డ్ , pp. 115–118.
  77. 77.0 77.1 77.2 77.3 జేమ్స్, p. 165.
  78. పోర్టర్ , p. 14.
  79. హింక్స్, p. 129.
  80. హ్యామ్, p. 1.
  81. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  82. పార్సన్స్, p. 3.
  83. 83.0 83.1 పోర్టర్ , p. 401.
  84. పోర్టర్, p. 332.
  85. లీ 1994, pp. 254–257.
  86. పోర్టర్, p. 8.
  87. మార్షల్, pp. 156–57.
  88. దల్జియాల్, pp. 88–91.
  89. [53] ^ మార్టిన్‌, పిపి. 140-142.
  90. జనిన్ , p. 28.
  91. పార్సన్స్, pp. 44–46.
  92. స్మిత్, pp. 50–57.
  93. మార్షల్ , pp. 133–34.
  94. హోప్క్రిక్ , pp. 1–12.
  95. జేమ్స్ , p. 181.
  96. రాయలే , ప్రీఫెస్
  97. Williams, Beryl J. (1966). "The Strategic Background to the Anglo-Russian Entente of August 1907". The Historical Journal 9: 360–373. Retrieved 20 October 2010. 
  98. హాడ్జ్, p. 47.
  99. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  100. [125] ^ స్మిత్, pp. 189–192
  101. లియార్డ్ , pp. 168, 186, 243.
  102. లియార్డ్, p. 255.
  103. టిల్బీ , p. 256.
  104. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, pp. 230–33.
  105. జేమ్స్ , p. 274.
  106. "Treaties". Egypt Ministry of Foreign Affairs. Retrieved 20 October 2010. 
  107. హీర్బ్స్ట్, pp. 71–72.
  108. వండేవోర్ట్ , pp. 169–183.
  109. జేమ్స్, p. 298.
  110. లియార్డ్, p. 215.
  111. [125] ^ స్మిత్, pp. 189–192
  112. పోర్టర్, p. 187
  113. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  114. 114.0 114.1 రోడ్స్, వన్న& వెల్లర్ , pp. 5–15.
  115. జేమ్స్, p. 315.
  116. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  117. O'బ్రెయిన్ , p. 1.
  118. బ్రౌన్ , p. 667.
  119. లియార్డ్, p. 275.
  120. మార్షల్ , pp. 78–79.
  121. లియార్డ్ , p. 277.
  122. లియార్డ్, p. 278.
  123. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 315.
  124. ఫాక్స్, pp. 23–29, 35, 60.
  125. గోల్డ్ స్టీన్, p. 4.
  126. లూయిస్, p. 302.
  127. {1లూయిస్{/1}, p. 294.
  128. లూయిస్, p. 303.
  129. లీ 1996, p. 305.
  130. బ్రౌన్, p. 143.
  131. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  132. మాగీ, p. 108.
  133. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 330.
  134. 134.0 134.1 జేమ్స్, p. 416.
  135. Low, D.A. (February 1966). "The Government of India and the First Non-Cooperation Movement-—1920–1922". The Journal of Asian Studies 25 (2): 241–259. 
  136. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  137. బ్రౌన్ , p. 292.
  138. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  139. మెక్లిన్టైర్, p. 187.
  140. బ్రౌన్, p. 68.
  141. మెక్లిన్టైర్ , p. 186.
  142. బ్రౌన్, p. 69.
  143. టర్పిన్&టాంకిన్స్, p. 48.
  144. లియార్డ్ , p. 300.
  145. కేన్నీ, p. 21.
  146. లియార్డ్ , pp. 313–14.
  147. గిల్బర్ట్, p. 234.
  148. 148.0 148.1 లియార్డ్ , p. 316.
  149. జేమ్స్, p. 513.
  150. లూయిస్, p. 295.
  151. గిల్బర్ట్, p. 244.
  152. లూయిస్, p. 337.
  153. బ్రౌన్, p. 319.
  154. జేమ్స్, p. 460.
  155. అబెర్నేతి, p. 146.
  156. బ్రౌన్, p. 331.
  157. "What's a little debt between friends?". BBC News. 10 May 2006. Retrieved 20 November 2008. 
  158. లెవిన్, p. 193.
  159. అబెర్నేతి, p. 148.
  160. బ్రౌన్, p. 330.
  161. లియార్డ్, p. 322.
  162. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  163. లియార్డ్, p. 325.
  164. మెక్ఇంటైర్, pp. 355–356.
  165. లియార్డ్, p. 327.
  166. లియార్డ్, p. 328.
  167. 167.0 167.1 లియార్డ్, p. 335.
  168. లియార్డ్, p. 364.
  169. లియార్డ్ , p. 396.
  170. బ్రౌన్ , pp. 339–40.
  171. జేమ్స్, p. 581.
  172. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 355.
  173. ఫెర్గ్యుసన్2004, p. 356.
  174. జేమ్స్, p. 583.
  175. కొమ్బ్స్, pp. 161–163.
  176. "Suez Crisis: Key players". BBC News. 21 July 2006. Retrieved 19 October 2010. 
  177. బ్రౌన్, p. 342.
  178. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  179. బుర్కే, p. 602.
  180. 180.0 180.1 బ్రౌన్, p. 343.
  181. జేమ్స్, p. 585.
  182. థాచెర్.
  183. [54] ^ స్మిత్, p. 151
  184. జేమ్స్, p. 586.
  185. లియాడ్, pp. 370–371.
  186. జేమ్స్, p. 616.
  187. లూయిస్, p. 46.
  188. లియాడ్, pp. 427–433.
  189. జేమ్స్, p. 618.
  190. జేమ్స్, pp. 620–621.
  191. స్ప్రింగ్హాల్ , pp. 100–102.
  192. 192.0 192.1 నైట్&పాల్మెర్, pp. 14–15.
  193. క్లేగ్గ్ , p. 128.
  194. లియాడ్, p. 428.
  195. జేమ్స్, p. 622.
  196. లియాడ్, pp. 401, 427–429.
  197. మెక్డోనాల్డ్ , pp. 171–191.
  198. "1955: Britain claims Rockall". BBC News. 21 September 1955. Retrieved 13 December 2008. 
  199. బ్రౌన్, pp. 624–625.
  200. జేమ్స్, p. 629.
  201. 201.0 201.1 బ్రౌన్, p. 594.
  202. బ్రౌన్, p. 689.
  203. బ్రెండన్, p. 654.
  204. జోసెఫ్ , p. 355.
  205. రోతెర్ముండ్ , p. 100.
  206. బ్రెండన్, pp. 654–55.
  207. బ్రెండన్, p. 656.
  208. బ్రెండన్, p. 660.
  209. "Charles' diary lays thoughts bare". BBC News. 22 February 2006. Retrieved 13 December 2008. 
  210. "BBC - History - Britain, the Commonwealth and the End of Empire". BBC News. Retrieved 13 December 2008. 
  211. హౌస్ ఆఫ్ కమోన్స్ ఫారిన్ ఎఫ్ఫైర్స్ కమిటీ ఓవర్సీస్ టేరిటరీస్ రిపోర్ట్ , pp. 145–147
  212. హుసే ఆఫ్ కమోన్స్ ఫారిన్ ఎఫ్ఫైర్స్ కమిటీ ఓవర్సీస్ టేరిటరీస్ రిపోర్ట్, pp. 146,153
  213. "British Indian Ocean Territory". The World Factbook. CIA. Retrieved 13 December 2008. 
  214. హౌస్ ఆఫ్ కంమొంస్ ఫారిన్ ఎఫ్ఫైర్స్ కమిటీ ఓవర్సీస్ టేరిటరీస్ రిపోర్ట్ , p. 136
  215. "Head of the Commonwealth". Commonwealth Secretariat. Retrieved 9 October 2010. 
  216. హోగ్గ్, p. 424 చాప్టర్ 9 ఇంగ్లీష్ వరల్డ్ వైడ్ బై డేవిడ్ క్రిస్టల్: "ఎప్రాక్స్మేట్లీ ఆన్ ఇన్ ఫోర్ ఆఫ్ ది వరల్డ్స్ పాపులేషన్ ఆర్ కాపబుల్ ఆఫ్ కమ్యునికేటింగ్ టు ఏ యూజ్ఫుల్ లెవల్ ఇన్ ఇంగ్లీష్."
  217. ఫెర్గ్యుసన్ 2004, p. 307.
  218. మార్షల్ , pp. 238–40.
  219. తోరకిల్ద్సేన్ , p. 347.
  220. పర్సన్స్, p. 1.
  221. దళ్జియాల్, p. 135.

గ్రంథ సూచిక[మార్చు]

బయటి లింకులు[మార్చు]