కంపాక్ట్ డిస్క్

కంపాక్ట్ డిస్క్ (Compact Disc) లేదా సి.డి. (CD) అనేది డిజిటల్ డేటాను (ఆడియో, వీడియో లేదా ఇతర ఫైళ్ళను) భద్రపరచడానికి ఉపయోగించే ఒక 'ఆప్టికల్ డిస్క్' (Optical disc). ఆరంభంలో ఇది కేవలం డిజిటల్ ఆడియోను రికార్డు చేయడానికి, భద్రపరచడానికి మాత్రమే తయారుచేయబడింది. సాధారణంగా వాడే సి.డి.ల వ్యాసం 120 మి.మీ. ఉండి, ఇందులో సుమారు 700 MB డేటాను లేదా 80 నిమిషాల నిడివి గల ఆడియోను భద్రపరచవచ్చును. 60 మి.మీ. నుండి 80 మి.మీ. మధ్య వ్యాసం ఉండే "మినీ సి.డి."లలో 24 నిమిషాల ఆడియోను (లేదా 210 MB డేటాను) రికార్డు చేయవచ్చు.

కంపాక్ట్ డిస్క్

కంపాక్ట్ డిస్క్‌ ఉపరితలంపై అతి దగ్గరగా ఉన్న ట్రాక్‌లపై కాంతి వివర్తనం (Diffraction) చెందడం వలన దృశ్య వర్ణపటంలోని రంగులన్నీ కనిపిస్తుంటాయి.
మీడియా టైప్	ఆప్టికల్ డిస్క్
ఎన్‌కోడింగ్	వివిధ విధానాలు
సామర్ధ్యం	సాధారణంగా 700 MB (80 నిమిషాల నిడివి గల ఆడియో)
చదివే విధానం (Read mechanism)	780 nm తరంగ దైర్ఘ్యం ఉండే సెమికండక్టర్ లేజర్
అంతర్జాతీయ ప్రమాణం	రెడ్ బుక్ (ఆడియో), ఎల్లో బుక్ (డేటా)
రూపొందించిన వారు	ఫిలిప్స్, సోనీ
వినియోగం	ఆడియో, డేటా భద్రపరచడం కోసం
Extended from	లేజర్ డిస్క్
Extended to	DVD (డిజిటల్ వర్సటైల్ డిస్క్)

చరిత్ర

అంతకు ముందు వెలువడినా అంతగా విజయవంతం కాని 'లేజర్ డిస్క్' (LaserDisc) టెక్నాలజీయే కంపాక్ట్ డిస్క్ ఆవిర్భావానికి పునాది. 1977లో ఫిలిప్స్ కంపెనీ ఆప్టికల్ లేజర్ డిస్క్ పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసింది. 1979లో సోనీ మరియు ఫిలిప్స్ కంపెనీలు సంయుక్తంగా ఏర్పాటు చేసిన జాయింట్ టాస్క్ ఫోర్స్ ఈ కంపాక్ట్ డిస్కులను రూపొందించింది. 1982 అక్టోబరు 1న మొట్టమొదటి ఆడియో సి.డి. ప్లేయర్ మార్కెట్‌లోకి విడుదలైంది.

ఈ ప్రయత్నంలో పారిశ్రామికంగా డిస్కులను తయారు చేయడానికి అవసరమైన నిర్మాణ పరిజ్ఞానాన్ని ఫిలిప్స్ అందించగా, ఎర్రర్-కరెక్షన్ (Error-correction) మరియు డిజిటల్ ఎన్‌కోడింగ్ విధానాలను సోనీ సమకూర్చింది.

భౌతిక నిర్మాణం

సి.డి. అనేది సుమారు 1.2 మిల్లీమీటర్ల మందం కలిగిన పాలికార్బొనేట్ ప్లాస్టిక్ (Polycarbonate plastic) తో తయారు చేయబడుతుంది. దీనిపై డేటాను ప్రతిబింబించేలా చేయడానికి ఒక పలుచని అల్యూమినియం (కొన్నిసార్లు బంగారం) పొరను పూస్తారు. ఆ అల్యూమినియం పొర ఆక్సీకరణం చెందకుండా రక్షించడానికి దానిపై లాకర్ (Lacquer) అనే రసాయన పూతను పూస్తారు. అన్నింటికంటే పైన సి.డి. లేబుల్ (పేరు, లోగో) ను ముద్రిస్తారు.

పనిచేసే విధానం

సి.డి.లోని డేటాను చదవడానికి ఆప్టికల్ డ్రైవ్‌లో ఉండే ఇన్‌ఫ్రారెడ్ సెమీకండక్టర్ లేజర్ (780 nm తరంగ దైర్ఘ్యం) ను ఉపయోగిస్తారు.

• సి.డి. ఉపరితలంపై డేటా అనేది సూక్ష్మమైన గుంటలు (Pits) మరియు సమతలాలు (Lands) గా ఒక సర్పిలాకార (Spiral) ట్రాక్‌లో రికార్డ్ చేయబడి ఉంటుంది.
• లేజర్ కిరణం సి.డి.పై పడినప్పుడు, సమతలాల (Lands) పై పడిన కాంతి నేరుగా సెన్సార్‌కి పరావర్తనం చెందుతుంది. గుంటల (Pits) పై పడిన కాంతి చెదిరిపోతుంది.
• సెన్సార్ ఈ కాంతి పరావర్తన మార్పులను బైనరీ కోడ్ (0 లు మరియు 1 లు) గా మార్చి, కంప్యూటర్ లేదా ప్లేయర్‌కు పంపుతుంది. దానిద్వారా మనకు వీడియో, ఆడియో లేదా డేటా అందుతుంది.

సి.డి. లలో రకాలు

సి.డి.లను రూపొందించడానికి వినియోగించిన సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మరింత అభివృద్ధి చెంది పలురకాల డిస్కులు ఆవిర్భవించాయి:

• CD-DA: (Compact Disc - Digital Audio) కేవలం ఆడియోను నిల్వ చేయడానికి వాడే అసలు సి.డి.
• CD-ROM: (Read-Only Memory) కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్ మరియు డేటాను నిల్వ చేయడానికి వాడతారు. దీన్ని కేవలం చదవగలం కానీ అందులో డేటాను మార్చలేం.
• CD-R: (Recordable) ఖాళీగా ఉండే ఈ సి.డి.లో డేటాను ఒకసారి మాత్రమే వ్రాయగలము (Burn చేయగలము).
• CD-RW: (Rewritable) ఇందులో డేటాను ఎన్నిసార్లయినా చెరిపివేసి మళ్ళీ కొత్త డేటాను వ్రాసుకోవచ్చు.
• VCD: (Video Compact Disc) ఆడియోతో పాటు వీడియోను కూడా నిల్వ చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు (సుమారు 74 నిమిషాల వీడియో పడుతుంది).

ప్రస్తుత పరిస్థితి

1990లు మరియు 2000ల ప్రారంభంలో సి.డి.లు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విపరీతమైన ఆదరణ పొందాయి. 2004 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 30 బిలియన్ డిస్కులు అమ్ముడయ్యాయి. అయితే, ఎక్కువ నిల్వ సామర్థ్యం ఉన్న డీవీడీలు (DVDs), బ్లూ-రే డిస్క్‌లు, మరియు పెన్ డ్రైవ్‌లు రావడం, తదనంతరం ఇంటర్నెట్ వేగం పెరిగి క్లౌడ్ స్టోరేజ్, ఆన్‌లైన్ స్ట్రీమింగ్ (Online Streaming) సేవలు అందుబాటులోకి రావడంతో సి.డి.ల వాడకం ప్రస్తుతం దాదాపుగా కనుమరుగైంది.

ఇవి కూడా చూడండి

• డీవీడీ (DVD)
• ఆప్టికల్ డిస్క్
• పెన్ డ్రైవ్
• సోనీ

బయటి లింకులు

• Philips history of the CD
• Sony's CD history
• Patent History (CD Player) - published by Philips 2005
• Patent History CD Disc - published by Philips 2003