పరిణామం
పరిణామం అంటే అనేక తరాలలో జీవులలో జరిగే మార్పులు. ఈ మార్పులు తల్లిదండ్రుల నుండి వారి పిల్లలకు సంక్రమిస్తాయి.[1][2] సహజ ఎంపిక, జన్యు ప్రవాహం వంటి ప్రక్రియల వల్ల పరిణామం జరుగుతుంది, ఇవి జన్యువులలోని తేడాలపై పనిచేస్తాయి. పరిణామం కారణంగా, కాలక్రమేణా జనాభాలో కొన్ని లక్షణాలు సర్వసాధారణం అవుతాయి, కొన్ని అరుదుగా మారతాయి.[3] ఈ సుదీర్ఘ పరిణామ ప్రక్రియ మనం జీవితంలోని అన్ని స్థాయిలలో చూసే భారీ రకాల జీవులను సృష్టించింది.[4][5]
సహజ ఎంపిక ద్వారా పరిణామం అనే శాస్త్రీయ ఆలోచనను 1800ల మధ్యలో ఇద్దరు బ్రిటిష్ శాస్త్రవేత్తలు చార్లెస్ డార్విన్, ఆల్ఫ్రెడ్ రస్సెల్ వాలెస్ లు విడివిడిగా సృష్టించారు. జీవులు వాటి వాతావరణానికి ఎందుకు బాగా సరిపోతాయో వివరించడానికి వారు ఈ ఆలోచనను ఉపయోగించారు. డార్విన్ తన పుస్తకం ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసీస్ లో[6] ఈ సిద్ధాంతాన్ని స్పష్టంగా వివరించాడు.
- ప్రకృతిలో మనం గమనించగలిగే విషయాల ద్వారా సహజ ఎంపిక ద్వారా పరిణామం ఆధారం ఇవ్వబడుతుంది:
- జీవులు జీవించగల దానికంటే ఎక్కువ చిన్న పిల్లలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
- వ్యక్తులు వారి శరీర నిర్మాణం, విధులు, ప్రవర్తనలో విభిన్న లక్షణాలను కలిగి ఉంటారు.
- కొన్ని లక్షణాలు వ్యక్తులు ఇతరులకన్నా బాగా జీవించడానికి, పునరుత్పత్తి చేయడానికి సహాయపడతాయి.
- లక్షణాలను తల్లిదండ్రుల నుండి వారి పిల్లలకు అందించవచ్చు.[7]
దీని కారణంగా, ప్రతి కొత్త తరంలో, ఎక్కువ మంది వ్యక్తులు ఉపయోగకరమైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటారు. కాలక్రమేణా, అనుకూలమైన లక్షణాలు ఉన్నవారు సర్వసాధారణం కావడంతో జనాభా మారుతుంది.
1900ల ప్రారంభంలో, శాస్త్రవేత్తలు పరిణామం గురించిన అనేక పాత ఆలోచనలను తిరస్కరించారు. డార్విన్ ఆలోచనలను మెండెల్ వారసత్వ నియమాలతో కలిపారు. ఇది ఆధునిక పరిణామ సిద్ధాంతానికి దారితీసింది. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, వంశపారంపర్యత DNA ద్వారా పనిచేస్తుంది, ఇది తల్లిదండ్రుల నుండి వారి పిల్లలకు సమాచారాన్ని తీసుకువెళుతుంది.[8] సహజ ఎంపిక, జన్యు ప్రవాహం, ఉత్పరివర్తనలు, ఒక సమూహం నుండి మరొక సమూహంకు జన్యువుల కదలిక (జన్యు ప్రవాహం) కారణంగా జనాభాలో DNAలో మార్పులు సంభవించవచ్చు.[9]
భూమిపై ఉన్న అన్ని జీవులు, మానవులతో సహా, చివరి యూనివర్సల్ కామన్ యాన్సెస్టర్ (LUCA)[10][11][12] అని పిలువబడే ఒక సాధారణ పూర్వీకుడి నుండి వచ్చాయి. ఈ పూర్వీకుడు దాదాపు 3.5 నుండి 3.8 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం జీవించాడు.[13] శిలాజ రికార్డు ప్రారంభ సాధారణ కార్బన్ పదార్థాల నుండి సూక్ష్మజీవుల శిలాజాలుగా, తరువాత బహుళ కణ జీవుల శిలాజాలుగా క్రమంగా మార్పును చూపిస్తుంది.[14]
నేడు మనం చూస్తున్న జీవ వైవిధ్యం వీటి ద్వారా రూపొందించబడింది:
- కొత్త జాతులు ఏర్పడటం (స్పెసియేషన్),
- కాలక్రమేణా జాతులలో మార్పులు, * జాతులు కనుమరుగవుతున్నాయి (విలుప్తమవుతాయి).
ఇటీవలి సాధారణ పూర్వీకుడిని పంచుకునే జాతులు సాధారణంగా సారూప్య శరీర లక్షణాలు, రసాయన లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. గతంలో, శాస్త్రవేత్తలు జాతుల కుటుంబ వృక్షాలను (ఫైలోజెనెటిక్ చెట్లు) తయారు చేయడానికి ఈ సారూప్యతలను ఉపయోగించారు. నేడు, వారు తరచుగా జన్యు శ్రేణులను నేరుగా పోల్చి చూస్తారు.[15][16]
పరిణామాన్ని అధ్యయనం చేసే శాస్త్రవేత్తలు ప్రకృతి, ప్రయోగశాల ప్రయోగాలు, గణిత నమూనాల నుండి ఆధారాలను ఉపయోగించి ఆలోచనలను పరీక్షించడం, సిద్ధాంతాలను నిర్మించడం కొనసాగిస్తున్నారు. వారి పరిశోధనలు వ్యవసాయం, వైద్యం, కంప్యూటర్ సైన్స్ వంటి అనేక రంగాలకు సహాయపడ్డాయి.[17]
అనువంశికత
[మార్చు]
జీవుల యొక్క వారసత్వ లక్షణాలు కాలక్రమేణా మారినప్పుడు పరిణామం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు, మానవులలో, కంటి రంగు అనేది వారసత్వ లక్షణం. ఒక వ్యక్తి వారి తల్లిదండ్రులలో ఒకరి నుండి "గోధుమ-కంటి లక్షణం" పొందవచ్చు.[18] ఈ వారసత్వ లక్షణాలు జన్యువులచే నియంత్రించబడతాయి. ఒక జీవి కలిగి ఉన్న అన్ని జన్యువులను దాని జన్యురూపం అంటారు.[19]
జన్యురూపం, ఫినోటైప్
[మార్చు]ఒక జీవిలో మనం గమనించగలిగే ప్రతిదీ ఫినోటైప్: ఫినోటైప్ యొక్క కొన్ని భాగాలు జన్యువుల వల్ల సంభవిస్తాయి. కొన్ని పర్యావరణం ద్వారా ప్రభావితమవుతాయి.[20]
ఉదాహరణకు:
టాన్ చేయబడిన చర్మం వారసత్వంగా పొందదు. సూర్యకాంతి ఒక వ్యక్తి చర్మాన్ని ప్రభావితం చేసినప్పుడు ఇది జరుగుతుంది. కాబట్టి, సన్టాన్లను పిల్లలకు ప్రసారం చేయలేము.
- చర్మం టాన్ అయ్యే సామర్థ్యం వారసత్వంగా పొందుతుంది. కొంతమంది వారి జన్యువుల కారణంగా మరింత సులభంగా టాన్ చేయబడ్డారు.
- అల్బినిజం ఉన్నవారు అస్సలు టాన్ చేయలేరు ఎందుకంటే వారి జన్యువులు చర్మ వర్ణద్రవ్యం ఉత్పత్తిని నిరోధిస్తాయి.
లక్షణాల ప్రసారం
[మార్చు]వారసత్వ లక్షణాలు DNA ద్వారా తల్లిదండ్రుల నుండి పిల్లలకు వ్యాపిస్తాయి. DNA అనేది నాలుగు రకాల స్థావరాలతో కూడిన పొడవైన అణువు. ఈ స్థావరాల క్రమం జన్యు సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది, అక్షరాలు పదాలను ఏర్పరుస్తాయి. ఒక కణం విభజించే ముందు, DNA కాపీ చేయబడుతుంది కాబట్టి ప్రతి కొత్త కణం ఒకే సమాచారాన్ని పొందుతుంది. ఒక జన్యువు అనేది ఒక ఫంక్షన్ లేదా లక్షణాన్ని నియంత్రించే DNA యొక్క ఒక విభాగం.
DNA యొక్క పొడవైన తంతువులను క్రోమోజోములు అంటారు. క్రోమోజోమ్పై జన్యువు యొక్క స్థానాన్ని దాని లోకస్ అంటారు. ఒక జన్యువుకు వేర్వేరు వెర్షన్లు ఉంటే, ఈ వెర్షన్లను అల్లెల్స్ అంటారు.
ఉత్పరివర్తనలు, కొత్త లక్షణాలు
[మార్చు]DNA ఉత్పరివర్తనల ద్వారా మారవచ్చు, కొత్త యుగ్మ వికల్పాలను సృష్టిస్తుంది. ఒక ఉత్పరివర్తన జన్యువును మారుస్తే, అది జన్యువు నియంత్రించే లక్షణాన్ని మార్చవచ్చు, అందువల్ల జీవి యొక్క సమలక్షణాన్ని మార్చవచ్చు. అయితే, చాలా లక్షణాలు ఒకే జన్యువు ద్వారా నియంత్రించబడవు. సాధారణంగా, అనేక జన్యువులు ఒక లక్షణాన్ని సృష్టించడానికి కలిసి పనిచేస్తాయి.[21][22]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ Hall & Hallgrímsson 2008, pp. 4–6
- ↑ "Evolution Resources". Washington, D.C.: National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. 2016. Archived from the original on 3 June 2016.
- ↑ Scott-Phillips, Thomas C.; Laland, Kevin N.; Shuker, David M.; et al. (May 2014). "The Niche Construction Perspective: A Critical Appraisal". Evolution. 68 (5): 1231–1243. doi:10.1111/evo.12332. ISSN 0014-3820. PMC 4261998. PMID 24325256.
Evolutionary processes are generally thought of as processes by which these changes occur. Four such processes are widely recognized: natural selection (in the broad sense, to include sexual selection), genetic drift, mutation, and migration (Fisher 1930; Haldane 1932). The latter two generate variation; the first two sort it.
- ↑ Hall & Hallgrímsson 2008, pp. 3–5
- ↑ Voet, Voet & Pratt 2016, pp. 1–22, Chapter 1: Introduction to the Chemistry of Life
- ↑ Darwin 1859
- ↑ Lewontin, Richard C. (November 1970). "The Units of Selection" (PDF). Annual Review of Ecology and Systematics. 1 (1): 1–18. Bibcode:1970AnRES...1....1L. doi:10.1146/annurev.es.01.110170.000245. ISSN 0066-4162. JSTOR 2096764. S2CID 84684420. Archived (PDF) from the original on 6 February 2015.
- ↑ Futuyma & Kirkpatrick 2017, pp. 3–26, Chapter 1: Evolutionary Biology
- ↑ Scott-Phillips, Thomas C.; Laland, Kevin N.; Shuker, David M.; et al. (May 2014). "The Niche Construction Perspective: A Critical Appraisal". Evolution. 68 (5): 1231–1243. doi:10.1111/evo.12332. ISSN 0014-3820. PMC 4261998. PMID 24325256.
Evolutionary processes are generally thought of as processes by which these changes occur. Four such processes are widely recognized: natural selection (in the broad sense, to include sexual selection), genetic drift, mutation, and migration (Fisher 1930; Haldane 1932). The latter two generate variation; the first two sort it.
- ↑ Kampourakis 2014, pp. 127–129
- ↑ Doolittle, W. Ford (February 2000). "Uprooting the Tree of Life" (PDF). Scientific American. 282 (2): 90–95. Bibcode:2000SciAm.282b..90D. doi:10.1038/scientificamerican0200-90. ISSN 0036-8733. PMID 10710791. Archived from the original (PDF) on 7 September 2006. Retrieved 5 April 2015.
- ↑ Glansdorff, Nicolas; Ying Xu; Labedan, Bernard (9 July 2008). "The Last Universal Common Ancestor: emergence, constitution and genetic legacy of an elusive forerunner". Biology Direct. 3 29. doi:10.1186/1745-6150-3-29. ISSN 1745-6150. PMC 2478661. PMID 18613974.
- ↑ Schopf, J. William; Kudryavtsev, Anatoliy B.; Czaja, Andrew D.; Tripathi, Abhishek B. (5 October 2007). "Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils". Precambrian Research. 158 (3–4): 141–155. Bibcode:2007PreR..158..141S. doi:10.1016/j.precamres.2007.04.009. ISSN 0301-9268.
- ↑ Ohtomo, Yoko; Kakegawa, Takeshi; Ishida, Akizumi; et al. (January 2014). "Evidence for biogenic graphite in early Archaean Isua metasedimentary rocks". Nature Geoscience. 7 (1): 25–28. Bibcode:2014NatGe...7...25O. doi:10.1038/ngeo2025. ISSN 1752-0894.
- ↑ Panno 2005, pp. xv-16
- ↑ NAS 2008, p. 17 Archived 30 జూన్ 2015 at the Wayback Machine
- ↑ Futuyma, Douglas J., ed. (1999). "Evolution, Science, and Society: Evolutionary Biology and the National Research Agenda" (PDF) (Executive summary). New Brunswick, New Jersey: Rutgers University. OCLC 43422991. Archived from the original (PDF) on 31 January 2012. Retrieved 24 November 2014.
- ↑ Sturm, Richard A.; Frudakis, Tony N. (August 2004). "Eye colour: portals into pigmentation genes and ancestry". Trends in Genetics. 20 (8): 327–332. doi:10.1016/j.tig.2004.06.010. ISSN 0168-9525. PMID 15262401.
- ↑ Pearson, Helen (25 May 2006). "Genetics: What is a gene?". Nature. 441 (7092): 398–401. Bibcode:2006Natur.441..398P. doi:10.1038/441398a. ISSN 0028-0836. PMID 16724031. S2CID 4420674.
- ↑ Visscher, Peter M.; Hill, William G.; Wray, Naomi R. (April 2008). "Heritability in the genomics era — concepts and misconceptions". Nature Reviews Genetics. 9 (4): 255–266. doi:10.1038/nrg2322. ISSN 1471-0056. PMID 18319743. S2CID 690431.
- ↑ Phillips, Patrick C. (November 2008). "Epistasis—the essential role of gene interactions in the structure and evolution of genetic systems". Nature Reviews Genetics. 9 (11): 855–867. doi:10.1038/nrg2452. ISSN 1471-0056. PMC 2689140. PMID 18852697.
- ↑ Rongling Wu; Min Lin (March 2006). "Functional mapping — how to map and study the genetic architecture of dynamic complex traits". Nature Reviews Genetics. 7 (3): 229–237. doi:10.1038/nrg1804. ISSN 1471-0056. PMID 16485021. S2CID 24301815.
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]బాహ్య లంకెలు
[మార్చు]
| Find more about పరిణామం at Wikipedia's sister projects | |
| Definitions and translations from Wiktionary |
| Media from Commons |
| News stories from Wikinews |
| Quotations from Wikiquote |
| Source texts from Wikisource |
| Textbooks from Wikibooks |
| Learning resources from Wikiversity |
- సాధారణ సమాచారం
- "Evolution Resources from the National Academies". Washington, D.C.: National Academy of Sciences. Retrieved 30 May 2011.
- "Understanding Evolution: your one-stop resource for information on evolution". Berkeley, California: University of California, Berkeley. Retrieved 30 May 2011.
- "Evolution of Evolution – 150 Years of Darwin's 'On the Origin of Species'". Arlington County, Virginia: National Science Foundation. Archived from the original on 19 May 2011. Retrieved 30 May 2011.
- "Human Evolution Timeline Interactive". Smithsonian Institution, National Museum of Natural History. 28 January 2010. Retrieved 14 July 2018. Adobe Flash required.
- "History of Evolution in the United States". Salon. Retrieved 2021-08-24.
- Video (1980; Cosmos animation; 8:01): "Evolution" – Carl Sagan యూట్యూబ్లో
- ప్రయోగాలు
- Lenski, Richard E. "Experimental Evolution". East Lansing, Michigan: Michigan State University. Retrieved 31 July 2013.
- Chastain, Erick; Livnat, Adi; Papadimitriou, Christos; Vazirani, Umesh (22 July 2014). "Algorithms, games, and evolution". PNAS. 111 (29): 10620–10623. Bibcode:2014PNAS..11110620C. doi:10.1073/pnas.1406556111. ISSN 0027-8424. PMC 4115542. PMID 24979793.
- ఇతర ప్రసంగాలు
- "Evolution Matters Lecture Series". Harvard Online Learning. Cambridge, Massachusetts: Harvard University. Archived from the original on 18 December 2017. Retrieved 15 July 2018.
- Stearns, Stephen C. "EEB 122: Principles of Evolution, Ecology and Behavior". Open Yale Courses. New Haven, Connecticut: Yale University. Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 14 July 2018.