మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు
మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు | |
|---|---|
| జన్మ నామం | మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు |
| జననం | సుమారు సా.శ 1110 [1] ద్రాక్షారామం (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం)[2] |
| మరణం | సుమారు సా.శ 1185 [1] వెల్లటూరు (ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం)[3]: 129 |
| వృత్తి | కవి, తత్వవేత్త |
| భాష | తెలుగు, కన్నడ |
| కాల వ్యవధి | 12వ శతాబ్దం |
| సాహిత్య ప్రక్రియ | శైవ సాహిత్యం |
| సాహిత్య ఉద్యమం | భక్తి ఉద్యమం, వీరశైవం |
| ప్రసిద్ధ రచనలుs | శివతత్వసారం |
| పిల్లలు | కేదారయ్య పండితుడు |
మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు వీరశైవ సంప్రదాయానికి చెందిన భారతీయ తత్వవేత్త, ఆంధ్ర ప్రాంతానికి చెందిన తెలుగు కవి. ఇతను వెలనాటి చోడ రాజు రెండవ రాజేంద్ర చోడుని ఆస్థానంలో కవిగా ఉన్నాడు. ఇతను రచించిన శివతత్వసారము తొలి స్వతంత్ర తెలుగు కృతి. తన కాలంలో ఒక విశిష్ట వ్యక్తిగా ఉండి, ఆంధ్ర ప్రాంతమంతటా శైవ మత వ్యాప్తికి విశేష కృషి చేశాడు. తన మేధస్సు, ప్రభావంతో ఆంధ్ర గడ్డపై బౌద్ధ మత అవశేషాలను అంతం చేసిన ఘనత ఇతనికి దక్కుతుంది.[3]: 129 తెలుగు భాషలో ఇతనికి ఉన్న ప్రావీణ్యానికి గాను ఇతనిని సాధారణంగా కవిమల్లు (కవులలో మల్లుడు) అని పిలుస్తారు. ఇతను పండితత్రయములో, శివకవిత్రయములో ఒకరు. శివకవిగా, "కవిమల్లు"నిగా ప్రసిద్ధి చెందినారు.
జననం, తొలి జీవితం
[మార్చు]మల్లికార్జునుడు సుమారు సా.శ 1110లో ద్రాక్షారామంలో ఒక శైవ కుటుంబంలో జన్మించాడు.[1] భీమన పండితుడు, గౌరాంబ ఇతని తల్లిదండ్రులు.[2][4] ఇతని తండ్రి పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటైన, స్థానికంగా దక్షిణకాశిగా (దక్షిణ భారతంలోని కాశీ) పిలువబడే ద్రాక్షారామంలోని భీమేశ్వర స్వామి దేవాలయంలో అర్చకుడిగా ఉండేవాడు.[2][5] ఇతని కుటుంబం ఋగ్వేదాన్ని అనుసరించేది, గౌతమ గోత్రానికి చెందినది.[3]: 129 కోటిపల్లికి చెందిన ఆరాధ్యదేవుడు ఇతని గురువు, అతని వద్ద నుండే ఇతను శైవం గురించి జ్ఞానాన్ని పొందాడు.[6] కొందరు శైవులు మీన మాసంలో (మార్చి మధ్య నుండి ఏప్రిల్ మధ్య వరకు) శ్రవణా నక్షత్రం రోజున ఇతని జయంతిని జరుపుకుంటారు.[7]
రచనలు
[మార్చు]మల్లికార్జునుడు శివతత్వసారము అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు, ఇది తెలుగులో తొలి స్వతంత్ర కృతి. ఇందులో 489 చిన్న పద్యాలు ఉన్నాయి, ఇతను బోధించిన శైవం గురించిన సమాచారం ఇందులో ఉంది.[1] తరువాత ఇతను ఆ గ్రంథాన్ని కన్నడ భాషలోకి అనువదించాడు. ఇది తెలుగు సాహిత్యంలోని తొలి శతకాలలో ఒకటి.[3]: 131 ఇతని రచనలు తెలుగు సాహిత్యంలో 'శివ కవి యుగం'లో చేర్చబడ్డాయి, ఇది సుమారుగా సా.శ 1100, 1250 మధ్య కాలానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.[8] నన్నె చోడుడు, మల్లికార్జునుడు, సోమనాథుల త్రయాన్ని శివకవిత్రయం (శైవ కవుల త్రయం) అని పిలుస్తారు. ఈ త్రయం, పిడుపర్తి కవులు, యథావాక్కుల అన్నమయ్యతో కలిసి ఆంధ్ర ప్రాంతంలో వీర శైవ ఉద్యమానికి మార్గదర్శకత్వం వహించారు.[9] లింగోద్భవ గద్యం, అమరేశ్వర శతకం, గంగా సహస్రమాల, రుద్రమహిమ మల్లికార్జునుడు రచించిన ఇతర గ్రంథాలు.[10]
శైవ మతానికి సేవ
[మార్చు]మల్లికార్జునుడు బసవేశ్వరునిచే ప్రభావితుడయ్యాడు. ఆంధ్ర ప్రాంతంలో బసవేశ్వరుని ప్రశంసించిన మొట్టమొదటి తెలుగు కవి ఇతనే అనిపిస్తుంది.[11] వేద సంప్రదాయాలు, వీరశైవం అంశాలను మిళితం చేసిన 'ఆరాధ్య శాఖ' ఆవిర్భావానికి ఇతను దోహదపడ్డాడు.[12] ఆంధ్ర ప్రాంతంలో మధ్యయుగ కాలంలో పండితారాధ్య శైవ శాఖల స్థాపకులలో మల్లికార్జునుడు, శ్రీపతి పండితుడు, మంచెన పండితుడు (శివలెంక అని కూడా పిలుస్తారు) ప్రముఖులు.[13] వీర శైవ సంప్రదాయంలో ఈ ముగ్గురిని పండితత్రయం (పండితుల త్రయం) అని పిలుస్తారు. ఈ ముగ్గురూ బసవేశ్వరుని శిష్యులు. మల్లికార్జునుని వారసులను ఆరాధ్య శైవులు అని పిలుస్తారు. అయితే, వేదాల ప్రామాణికత, వర్ణ వ్యవస్థ అంశాలపై మల్లికార్జునుడు బసవేశ్వరునితో విభేదించాడు. అయినప్పటికీ, ఉత్తర దేశం నుండి (ఉదాహరణకు ఢిల్లీ సుల్తానేట్) జరిగిన ఇస్లామిక్ దండయాత్రల నేపథ్యంలో కొన్ని శతాబ్దాల తరువాత మల్లికార్జునుని ఆరాధ్య శైవం, బసవేశ్వరుని లింగాయత్ మతం మధ్య స్నేహపూర్వక సంబంధాలు అవసరమయ్యాయి.[14]
జీవిత చరిత్ర
[మార్చు]వీరశైవ కవి పాల్కురికి సోమనాథుడు 'పండితారాధ్యచరిత్రము' రచించాడు, ఇందులో మల్లికార్జునుని జీవిత చరిత్ర ఉంది.[3]: 127 [15] ఈ గ్రంథం తెలుగు సాహిత్యంలోని చరిత్రకావ్యము అనే ప్రక్రియకు చెందుతుంది, ఇందులో సాధారణంగా ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి పురాణ జీవిత చరిత్రలు ఉంటాయి.[12] ఆంధ్ర పత్రిక వ్యవస్థాపకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు చొరవతో, చరిత్రకారుడు, తెలుగు పండితుడు చిలుకూరి నారాయణరావు కొన్ని పురాతన తాళపత్ర గ్రంథాలను పరిశీలించి సోమనాథుని ఈ గ్రంథాన్ని పరిష్కరించాడు. ఇది తరువాత 1939లో పండితారాధ్యచరిత్ర పేరుతో ప్రచురించబడింది.[16]
ఇవి కూడా చూడండి
[మార్చు]మూలాలు
[మార్చు]- ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 K., Lalithamba (1978). "DEVOTIONAL SAIVISM IN MEDIEVAL ANDHRA". Indian History Congress. 39: 535–538. Retrieved 17 March 2024.
- ↑ 2.0 2.1 2.2 Salva, Krishnamurthi; Shu, Hikosaka; G., John Samuel (1994). A History of Telugu Literature: 1108 A.D.-1320 A.D (in ఇంగ్లీష్). Institute of Asian Studies.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Yasoda Devi (1993). The History of Andhra Country, 1000 A.D.-1500 A.D.: Administration, literature and society (in ఇంగ్లీష్). Gyan Publishing House. ISBN 9788121204859.
- ↑ K., Lalitamba (1981). Vīraśaivism in Āndhra (in ఇంగ్లీష్). P.R. Krishnamurty. p. 29.
- ↑ Bezbaruah, Madan Prasad (2003). Fairs and Festivals of India (in ఇంగ్లీష్). Gyan Publishing House. p. 21.
- ↑ M., Srinivas Chary (1994). The Hindu Temple Traditions of Draksharama (in ఇంగ్లీష్). p. 69. ISBN 9780773467651.
- ↑ Iyengar, Venkatesa, ed. (1932). The Mysore (in ఇంగ్లీష్). Mittal Publications. p. 43.
- ↑ Datta, Amaresh, ed. (2008). Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot (in ఇంగ్లీష్). Sahitya Akademi. p. 984. ISBN 9788126018031.
- ↑ R., Sri Hari, ed. (2003). Major Genres and Trends in Dravidian Literature (in ఇంగ్లీష్). Dravidian University. p. 49.
- ↑ Datta, Amaresh, ed. (1987). Encyclopaedia of Indian Literature (in ఇంగ్లీష్). Sahitya Akademi. p. 984. ISBN 9788126018031.
- ↑ Callā, Rādhākr̥ṣṇaśarma, ed. (1980). Palkuriki Somanatha : On the Life and Works of Palakuriki Somanatha, 13th Century Telugu and Kannada Poet (in ఇంగ్లీష్). Prasaranga, University of Mysore. p. 41.
- ↑ 12.0 12.1 Paniker, K. Ayyappa, ed. (1997). Medieval Indian Literature: Surveys and selections (in ఇంగ్లీష్). Sahitya Akademi. p. 542. ISBN 81-260-0365-0.
- ↑ Iyengar, Venkatesa, ed. (1932). The Mysore (in ఇంగ్లీష్). Mittal Publications. p. 35.
- ↑ After The Kaktiyas (in ఇంగ్లీష్). Andhra Sahitya Academy. 1975. p. 11.
- ↑ Roghair, Gene H.; Velchuru, Narayana Rao, eds. (2014). Siva's Warriors (in ఇంగ్లీష్). Princeton University Press. ISBN 9781400860906.
- ↑ చిలుకూరి నారాయణరావు, ed. (1939). పండితారాధ్య చరిత్ర. మద్రాస్: Andhra Patrika Printing Press.