మానసదేవీ
| మానస దేవి | |
|---|---|
 మానస దేవి పెయింటింగ్ | |
| Goddess of Serpents | |
| Bengali / Hajong | మానస దేవి/ মনসা / কাণি দেউও (Kānī Dīyāʊ) |
| అనుబంధం | Devi, Nāga, Nagadurga |
| మంత్రం | Ōṁ hrīṁ śrīṁ klīṁ aiṁ manasādēvyai svāhā |
| తల్లిదండ్రులు | Shiva or Kashyapa (father) |
| పిల్లలు | Astika |
| వాహనం | Serpent |
మానస అనేది హిందూ మతంలో నాగ దేవత[1]. ఆమెను ప్రధానంగా బీహార్ , ఒడిశా , బెంగాల్ , జార్ఖండ్ , అస్సాం, ఈశాన్య భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో, ఉత్తరాఖండ్లో ప్రధానంగా పాముకాటు నివారణ, నివారణ కోసం, అలాగే సంతానోత్పత్తి, శ్రేయస్సు కోసం పూజిస్తారు. హిందూ గ్రంథాలలో, మానస కశ్యప ఋషి కుమార్తె , నాగ (సర్పాలు) రాజు వాసుకి సోదరి, జరత్కారు ఋషి భార్య . ఆమె అస్తిక ఋషి తల్లి[2] .
ప్రాంతీయ సంప్రదాయంలో, ఆమె కథలు ఆమె తండ్రి శివుడు, ఆమె భర్త (జరత్కారు) తిరస్కరించడం, ఆమె సవతి తల్లి చండి (శివుని భార్య, ఈ సందర్భంలో పార్వతితో గుర్తించబడింది ) ద్వేషం కారణంగా ఆమె చెడు కోపాన్ని, అసంతృప్తిని నొక్కి చెబుతాయి. మానస తన భక్తుల పట్ల దయగలదిగా చిత్రీకరించబడింది, కానీ ఆమెను పూజించడానికి నిరాకరించే వ్యక్తుల పట్ల కఠినంగా ఉంటుంది.[3][4]
పేర్లు
[మార్చు]మహాభారతంలో మానసను జరత్కారు అని పిలుస్తారు. ఆమె అత్యంత ప్రసిద్ధ పేరు మానస (అక్షరాలా "మనస్సులో జన్మించినది") పురాణాల నుండి ఉద్భవించింది , ఇక్కడ ఆమె కశ్యప మహర్షి మనస్సులో జన్మించిన కుమార్తె. ఆమెను బెంగాల్లోని మంగళకవ్య, అస్సాంలోని పద్మపురాణంలో పద్మావతి అని కూడా పిలుస్తారు , ఇక్కడ భూమి నుండి శివుని విత్తనం కమలం ( పద్మ ) కొమ్మ ద్వారా సర్పాల భూగర్భంలోనికి చేరుకుంటుంది . ఆమె బిషహరి ( విషాన్ని నాశనం చేసే బిషోహోరి ), అయోనిసంభవ ( స్త్రీకి జన్మించనిది), నిత్య (శాశ్వతం) కూడా ఆమె సారాంశాలలో ఉన్నాయి . మానసను వివిధ ప్రాంతీయ పేర్లతో పిలుస్తారు - బీహార్లో నాగమతి (పాముల దేవత), అస్సాంలో మారే (వ్యాధి దేవత), బర్మతి[5][6][7]
రూపం
[మార్చు]
మానస బంగారు రంగు, నవ్వుతున్న ముఖంతో అందమైన స్త్రీగా చిత్రీకరించబడింది. ఆమె ఎర్రటి వస్త్రాలు, బంగారు ఆభరణాలు ధరించింది. ఆమెకు నాలుగు చేతులు ఉన్నాయి, ఆమె పై కుడి చేతిలో శంఖం (శంఖం) పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలో ఆమెకు ఇష్టమైన పువ్వు - కమలం పట్టుకుని ఉంది. ఆమె దిగువ ఎడమ చేతిలో పాము, కుడి దిగువ కుడి చేతిలో అభయముద్ర (నిర్భయత్వం యొక్క సంజ్ఞ) ప్రదర్శించబడుతుంది. ఆమె పాములతో కప్పబడి, కమల వేదికపై కూర్చుని (అందుకే ఆమె పేరు పద్మాలయ అని పిలుస్తారు) లేదా పాముపై నిలబడి ఉంటుంది. ఆమె ఏడు నాగుపాముల పడగల ద్వారా ఆశ్రయం పొందుతుంది . కొన్నిసార్లు, ఆమె ఒడిలో ఒక పిల్లవాడు (ఆమె కుమారుడు, అస్తిక అని భావించబడుతుంది) ఉన్నట్లు చిత్రీకరించబడింది . ఆమె వాహనం ఒక హంస.[2][8][9]
బెంగాల్లో , ఆమె తన భర్త జరత్కారుతో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది. ఆమె విగ్రహాలలో కొన్నింటిలో ఆమె బెహులా, లక్ష్మీంద్రులతో కలిసి కనిపిస్తుంది.
ఆరాధన
[మార్చు]సాధారణంగా, మానస దేవిని విగ్రహం లేకుండా పూజిస్తారు. కాక్టస్ చెట్టు కొమ్మ, మట్టి కుండ లేదా మట్టి పాము ప్రతిమను దేవతగా పూజిస్తారు, అయితే మానస చిత్రాలను కూడా పూజిస్తారు. పాము కాటు నుండి రక్షణ, నివారణ కోసం ఆమెను పూజిస్తారు.
దక్షిణ బెంగాల్లో, ఆమెను స్థానిక దేవాలయాలలో, ఇళ్లలో ఆచారబద్ధంగా పూజిస్తారు. దాదాపు ప్రతి హిందూ గృహంలో మానస దేవతకు, విష్ణువు (హరి) తో పాటు ప్రత్యేక మందిరం ఉంటుంది, ఈ జంట వరుసగా కాక్టస్ చెట్టు, తులసి చెట్టు కొమ్మల ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు.
వర్షాకాలంలో (ముఖ్యంగా శ్రావణ, భాద్రపద మాసాలలో) పాములు ఎక్కువగా ఉండే సమయంలో ఈ దేవతను విస్తృతంగా పూజిస్తారు. మానస కూడా చాలా ముఖ్యమైన సంతానోత్పత్తి దేవత, ఆమె ఆశీస్సులు పిల్లలను కనడానికి సహాయపడతాయని నమ్మకం. ఆమె తన సహచరురాలు నేతతో పాటు ఆమెను సాధారణంగా పూజిస్తారు, ఆమె తన విధ్వంసక శక్తికి నిదర్శనంగా పరిగణించబడుతుంది. బెంగాల్ మంగళకవ్యాలలో ఒక ప్రాయశ్చిత్త దేవతగా వర్ణించబడిన మానస, పాము కాటు, వ్యాధి, సంతానం లేకపోవడం లేదా ఆకలి వంటి వాటి ద్వారా వ్యక్తమయ్యే ఆమె కోపాన్ని నివారించడానికి సహాయపడుతుంది.
బెంగాల్లో వర్తక కులాలకు మానస ఒక ముఖ్యమైన దేవత. ఎందుకంటే మానసమంగల్కు చెందిన చందో తన ఆరాధనను మొదట ప్రారంభించింది, మానసమంగల్ కథానాయకి బెహులా సాహా వంశానికి (ఒక శక్తివంతమైన వాణిజ్య సంఘం) కుమార్తె.
మానస అంగ ప్రాంతానికి ప్రధాన దేవత, ముఖ్యంగా అంగ రాజధాని చంపా (ఇప్పుడు భాగల్పూర్) లో. చాంద్ సౌదాగర్, బెహులా కథ ఈ ప్రదేశం నుండే ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు. నగరంలోని చంపానగర్ యొక్క పాత క్వార్టర్స్లో, ఒక అపారమైన మానస ఆలయం ఉంది. ఈ ప్రదేశంలో, చుట్టుపక్కల లభించిన అనేక కళాఖండాలు, శిల్పాలు స్థానికులను చంద్ సౌదాగర్ తన రాజ్బరిని కలిగి ఉన్న ప్రదేశం ఇక్కడే ఉందని నమ్మేలా చేశాయి. ఇటీవలి తవ్వకాల్లో "లోహా- బషోర్ ఘోర్" లేదా "బషోర్ ఘోర్" కూడా కనుగొనబడ్డాయి, ఇది లఖేంద్ర, బెహులా వివాహ రాత్రి కోసం ప్రత్యేకంగా నిర్మించబడిన భవనం . అంగిక లోక్ఘాత్ , "బెహులా బిషారి లోక్ఘాత్", ప్రాంతీయ కళ, మంజుషా చిత్రకథ మానస చరిత్రలు, బెహులా కష్టాల ఆధారంగా పూర్తిగా రూపొందించబడింది . ప్రతి సంవత్సరం, ఆగస్టు 16 నుండి 19 వరకు, భాగల్పూర్ స్థానిక సంరక్షకురాలు మానసను పూజించడానికి, బెహులా వివాహాన్ని జ్ఞాపకం చేసుకోవడానికి సువాసనగల పువ్వులా వికసిస్తుంది
మానసను అస్సాంలో కూడా విస్తృతంగా పూజిస్తారు, ఓజా-పాలి (సంగీత జానపద నాటకం) యొక్క ఒక రూపం పూర్తిగా ఆమె పురాణాలకు అంకితం చేయబడింది.
హిందూ మాసం శ్రావణమాసం ( జూలై-ఆగస్టు)లో జరిగే నాగ పంచమి నాడు మానసను ఆచారబద్ధంగా పూజిస్తారు . హిందూ మహిళలు ఈ రోజున ఉపవాసం ( వ్రతం ) పాటిస్తారు, పాము గుహల వద్ద పాలు అర్పిస్తారు. కోల్కతాలోని లాలా బాగన్లోని మానస దేవి మందిరంలో 120 సంవత్సరాల నుండి ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్, ఫిబ్రవరి మధ్య మానస దేవిని పూజిస్తారు.
మానస దేవి మందిరాలు
[మార్చు]- స్వయంబు మానసాదేవి ఆలయం, కరీంనగర్ జిల్లా, తెలంగాణ
- మా మనాషా మందిర్, ఫులిదంగా, తారాపీథ్ - పశ్చిమ బెంగాల్
- మాన్సా బిషారీ ఆలయం, భాగల్పూర్, బీహార్
- మానస దేవి ఆలయం, ముక్కామల, పశ్చిమ గోదావరి, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, నాయుడుపేట, నెల్లూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, తిలారు, శ్రీకాకుళం, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, దొర్నిపాడు, కర్నూలు, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, కనుమలపల్లె, కడప, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, చినదుగం, శ్రీకాకుళం, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, కర్నూలు, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, నెల్లూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, తుర్పు రొంపిదొడ్ల, నెల్లూరు, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మానస దేవి ఆలయం, వడ్లూరు, పశ్చిమ గోదావరి, ఆంధ్రప్రదేశ్
- మా మనాషా మందిర్, లేక్ టౌన్, కోల్కతా, పశ్చిమ బెంగాల్
- మా మనషా మందిర్, హల్షి బగన్, (లాలా బగన్) సిమ్లా స్ట్రీట్, కోల్కతా , పశ్చిమ బెంగాల్
- మా మానస మందిర్, గోపీనగర్, ఖమర్చండి, హరిపాల్, హుగ్లీ, పశ్చిమ బెంగాల్
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ www.wisdomlib.org (2012-06-29). "Manasa Devi, Manasā Devī: 1 definition". www.wisdomlib.org (in ఇంగ్లీష్). ఒరిజినల్ నుండి 20 November 2022 న ఆర్కైవు చెయ్యబడింది. ఒరిజినల్ పేజీని చూసిన తేదీ: 2022-11-20.
- 1 2 Wilkins 2004, p. 395.
- ↑ McDaniel 2004, p. 148.
- ↑ Radice, William (2001). Myths and Legends of India. Viking Penguin Books Ltd. pp. 130–8. ISBN 9780670049370.
- ↑ Dowson 2003, p. 196.
- ↑ Chakravarty 2022, p. 57.
- ↑ Chakravarty 2022, p. 56.
- ↑ Chaplin, Dorothea (2007). Mythlogical Bonds Between East and West. READ BOOKS. p. 28. ISBN 9781406739862.
- ↑ Chakravarty 2022, p. 58.