వికీ

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

వికీ అనేది వికీ సాఫ్టవేర్ ను ఉపయోగించే ఒక వెబ్ సైట్. ఇది బ్రౌజరులో తేలికగా సృష్టించి మరియు సవరించే అనేక సంఖ్యలో అంతర్గతంగా ముడిపడి ఉన్న వెబ్ పేజీలను అనుమతించటం, సింప్లిఫైడ్ మార్కప్ లాంగ్వేజ్ ను లేదా WYSIWYG టెక్స్ట్ ఎడిటర్ గా ఉపయోగిస్తుంది. కలిసి పనిచేయు వెబ్సైటు లను సృష్టించుటకు మరియు కమ్యూనిటీ వెబ్సైట్ లను బలపరుచుటకు, నోటు చేసుకోవడానికి వికీని తరచుగా వాడతారు. కొలాబరేటివ్ ఎన్సైక్లోపీడియా అనునది పేరు గాంచిన వికీలలో ఒకటి. వికీలను వ్యాపారంలో ఇంట్రానెట్ మరియు విజ్ఞాన నిర్వహణా పద్ధతులు సమకూర్చడానికి ఉపయోగిస్తారు. మొదటి వికీ సాఫ్టవేర్ WikiWikiWeb ను అభివృద్ధి చేసిన వార్డ్ కన్నిన్గ్హమ్ వర్ణించిన ప్రకారం,"ఇది సాధ్యమైనంతవరకూ పనిచేసే ఒక సులువైన ఆన్లైన్ డేటాబేస్." [1]

"ఫాస్ట్ అనే హవాయిన్ పదంకి అర్ధం వికీ [9]".వికీను "what i know is "గా విస్తరింపచేయవచ్చు, కానీ ఇది ఒక బెక్రోనిం.[2]

చరిత్ర[మార్చు]

వికీ వికీ షటిల్ ఎట్ హోనోలులు ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ .

WikiWikiWeb అనేది వికీ యొక్క మొదటి సైటు. [16] వార్డ్ కన్నిన్గ్హమ్ 1994లో WikiWikiWeb ను అభివృద్ధి చేయటం ఆరంభించారు, మరియు దీనిని ఇంటర్నెట్ సంస్థానము c2.com లో మార్చ్ 25, 1995న స్థాపించారు.హొనోలులు ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ కౌంటర్ లోని ఉద్యోగి ఎయిర్పోర్ట్ చివరివరకూ తిరిగే బస్సులు "వికీ వికీ"లో వెళ్ళమన్నట్టుగా ఆయనకు చెప్పగా, ఆ పేరును ఎంచుకున్నట్టుగా కన్నిన్గ్హమ్ గుర్తుచేసుకున్నారు. కన్నిన్గ్హమ్ ప్రకారం, "నేను వికీ-వికీను 'క్విక్'కు బదులుగా తీసుకున్నాను ఇంకా దీనిద్వారా దీనికి క్విక్-వెబ్ అనేపేరును మానుకున్నాను."[3][4]

కన్నిన్గ్హమ్ కొంత భాగం ఆపిల్ వారి హైపర్ కార్డుతో స్ఫూర్తి పొందారు. ఆపిల్ వాడుకదారులను అనుమతించే విధముగా ఒక పద్దతిని కల్పించారు, దీని ద్వారా వివిధ కార్డులలోని లింక్లకు తోడ్పడటానికి వర్చువల్ "కార్డు రాశులను" కల్పించటానికి వీరికి అనుమతి దొరుకుతుంది.కన్నిన్గ్హమ్ వన్నేవర్ బుష్ యొక్క ఉద్దేశాలను వాడుకదారులు "వ్యాఖ్యానించి మరియు ఒకరి టెక్స్టు ఒకరు మార్చుకునే విధముగా" అభివృద్ధి చేశారు.[21] [23]2000ల ఆరంభములో, వికీలను సమిష్టి సాఫ్టవేర్గా సంస్థలలో ఎక్కువగా ఆచరణలో పెట్టారు. సాధారణ వాడకాలలో ప్రాజెక్ట్ కమ్యూనికేషన్, ఇంట్రానెట్స్, మరియు డాక్యుమెన్టేషన్ ఉన్నాయి, ముందుగా దీనిని సాంకేతిక వాడుకదారులు ఉపయోగిస్తారు.ఈనాడు కొన్ని కంపెనీలు వాడే వికీలను సమిష్టి సాఫ్టవేర్ గా మరియు స్టాటిక్ ఇంట్రానెట్లకు బదులుగా మాత్రం వాడుతున్నారు, మరియు కొన్ని స్కూళ్ళు ఇంకా యునివర్సిటీలు వికీలను వారు సాముహికముగా అభ్యసించడం అధికము చేయటానికి ఉపయోగిస్తున్నాయి.వికీల గొప్ప ఉపయోగం పబ్లిక్ ఇంటర్నెట్ కన్నా ఫైర్ వాల్ల వెనకే ఉంది.

మార్చ్ 15, 2007లో వికీ ఆక్స్ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ లో ప్రవేశించింది.[5]

లక్షణాలు[మార్చు]

వార్డ్ కన్నిన్గ్హమ్, మరియు సహా-రచయిత బో లేఫ్ , వారి పుస్తకము ది వికీ వే: క్విక్ కొలబోరేషన్ ఆన్ ది వెబ్లో వికీ భావ సారాన్ని ఈ క్రింది విధంగా వర్ణించారు:

  • ఏవిధమైనవి జత చేయకుండా మామూలు వెబ్ బ్రౌజరును ఉపయోగించి వికీ దాని వాడకదారులను ఏ పేజీనైనా సవరించటానికి లేదా క్రొత్త పేజీలను వికీ వెబ్ సైట్ లో ఏర్పరచటానికి ఆహ్వానిస్తుంది.
  • వేర్వేరు పేజీల మధ్య వికీలు అర్ధవంతమైన అంశాల సమూహాలను పేజీల లింకులు కల్పించడం ద్వారా చూడగానే సులభంగా తెలియడానికి మరియు కావలసిన పేజీ ఉందో లేదో చూసే అవకాశాన్ని వికీ ప్రోత్సహిస్తుంది.
  • వికీ అనేది ఆకస్మికంగా విచ్చేసే వారి కోసం జాగ్రత్తగా చేసిన సైట్ కాదు.దీనిని చూసినవారు ఎల్లప్పుడూ కొనసాగే పద్దతిలో కల్పించడం మరియు సమిష్టిగా వెబ్ సైట్ రూపాన్ని స్థిరంగా మారుస్తుంది.

ఒక సులువైన మార్క్అప్ లాంగ్వేజ్లో వెబ్ బ్రౌజరును ఉపయోగించి వికీ డాక్యుమెంట్లను సమిష్టిగా వ్రాయడానికి బలమునిస్తుంది. వికీ వెబ్ సైట్ లో ఒక పేజీని "వికీ పేజ్" అని సూచించగా, మరియు మొత్తము సేకరించిన పేజీలను, ఇవి సాధారణంగా అంతర్గతంగా హైపర్ లింక్లతో అంతర్గతంగా ముడిపడి ఉండే వీటిని "ది వికీ " అని సూచిస్తారు. సమాచారం సృష్చించడానికి,బ్రౌజింగ్ చేయడానికి, మరియు శోధన చేయడానికి అవసరమైన ఒక డేటాబేస్ వికీ.

వికీ టెక్నాలజీకు ఒక నిర్వచించిన లక్షణము ఏమిటంటే సులువుగా పేజీలను సృష్టించడం మరియు నూతనత్వము ఉంచడము.సామాన్యముగా, మార్పులు అనుమతించక ముందు సమీక్ష ఉండదు.చాలా వికీలు ఏ విధమైన వాడుకదారుల ఎకౌంటులలో రిజిస్టర్ చేయకుండానే సామాన్య ప్రజలు మార్పులు చేయడానికి వీలౌతుంది.కొన్నిసార్లు ఒక సెషన్ కు లాగింగ్ ఇన్ సిఫారుసు చేయబడుతుంది, సవరించటాలు తమంతటతామే జరగటానికి "వికీ -సిగ్నేచర్" కుకీ కల్పించబడుతుంది.అయినప్పటికీ చాలా సవరణలు అదే కాలంలో చేయబడతాయి మరియు చాలావరకూ అప్పుడే ఆన్ లైన్ లో కనిపిస్తాయి.ఇది దురుపయోగం చేసే విధానంను ప్రోత్సహించవచ్చు.ప్రైవేటు వికీ సర్వర్లులో పేజీలను సవరించటానికి మరియు కొన్ని సార్లు చదవడానికి కూడా వాడుకదారుల ప్రామాణికత్వము అవసరం.

వికీ పేజీలను సవరించడం[మార్చు]

వికీల వాడుకదారులు విషయాన్ని సవరించడానికి వివిధ మార్గాలు ఉన్నాయి.మామూలుగా, నిర్మాణం మరియు వికీ పేజీల ఆకారాది విశేషాలను సులభమైన మార్క్ అప్ లాంగ్వేజ్లో వివరించారు, కొన్నిసార్లు దీనిని "వికీ టెక్స్టు"గా పిలవబడుతుంది. ఉదాహరణకి, టెక్స్ట్ లోని ఒక లైన్ అస్టేరిస్క్ ("*")తో ఆరంభించటం బుల్లెటేడ్ జాబితాలో ప్రవేశించటానికి తరచుగా వాడతారు.శైలి మరియు వాఖ్య నిర్మాణ రీతి వికీ అమలుపరుచుటలో గొప్ప వ్యత్యాసము ఉంటుంది, వీటిలో కొన్ని HTML టాగ్లను అనుమతిస్తాయి. HTML అవలంభించడానికి కారణం, దానిలో ఉన్న అతిరహస్యమైన టాగ్ల వల్ల అంత స్పష్టంగా ఉండదు,ఇంకా కూర్పు చేయడం కష్టతరం చేస్తుంది. శైలిని ఇంకా నిర్మాణాన్ని సూచించే HTML కన్నా కొద్దిగా మరియు సులువైన సాంప్రదాయంలో వికీలు ప్లైన్ టెక్స్ట్ ఎడిటింగ్ నే పాటిస్తాయి. వికీలు లోని HTML మరియు కాస్కేడింగ్ స్టైల్ షీట్స్లో (CSS)పరిమితమైన ప్రవేశమువల్ల వికీ విషయాన్ని నిర్మించడానికి మరియు ఆకారం మార్చడానికి వాడుకదారుల సామర్ధ్యాన్ని పరిమితం చేస్తుంది, కొన్ని లాభాలు కూడా ఉన్నాయి.CSSకు పరిమితంగా ప్రవేశం ఉండటం వల్ల చూడటానికి ఇంకా గ్రహించటానికి పొందికను ప్రోత్సహిస్తుంది మరియు JavaScriptను దుర్బలం అవటం వల్ల వాడుకదారుడు కోడ్ ను అనుకరించటం ఆపుతుంది, అది మిగిలిన వాడుకదారుల ప్రవేశాన్ని పరిమితం చేస్తుంది.

mediawiki syntax Equivalent HTML Rendered output
"Take some more [[tea]]," the March Hare said to Alice, very earnestly.

"I've had nothing yet," Alice replied in an offended tone: "so I can't take more."

"You mean you can't take ''less''," said the Hatter: "it's very easy to take ''more'' than nothing."

"Take some more <a href="/wiki/Tea" title="Tea">tea</a> ," the March Hare said to Alice, very earnestly.



"I've had nothing yet," Alice replied in an offended tone: "so I can't take more."



"You mean you can't take less," said the Hatter: "it's very easy to take more than nothing."


"Take some more tea," the March Hare said to Alice, very earnestly."I've had nothing yet," Alice replied in an offended tone: "so I can't take more.""You mean you can't take less ," said the Hatter: "it's very easy to take more than nothing."

(Quotation above from Alice's Adventures in Wonderland by Lewis Carroll)

అధికంగా వికీలు వాడుకదారులు సవరణలు చేయడానికి "WYSIWYG" ("వాట్ యు సి ఇస్ వాట్ యు గెట్ ") చేస్తున్నారు, సాధారణంగా JavaScript లేదా ActiveX కంట్రోల్ లు రేఖాపటము ద్వారా నిర్మాణమైన సూచనలను తర్జుమా చేస్తుంది, అలాంటి వాటిలో "బోల్డు" and "ఇటాలిక్స్",ను అనుగుణమైన HTML టాగ్స్ లేదా వికీ టెక్స్ట్ లోకి మారుస్తుంది. ఈ అనుకరణలలో, కొత్తగా సవరించిన మార్కప్, గుర్తించబడిన పేజీ తర్జుమా సృష్టించటం మరియు పారదర్శకంగా సర్వర్ కు ప్రవేశపెట్టడం ఇంకా దాని సాంకేతిక వివవరాలు వాడుకదారుల నుండి దాచి ఉంచటం ఉన్నాయి.అయినప్పటికీ, WYSIWYG కంట్రోల్ లు ఎప్పుడూ వికీటెక్స్ట్ లో లభ్యమయ్యే లక్షణాలను అందించలేవు.

చాలా వికీలు వికీ పేజీలలో మార్పుల రికార్డును ఉంచుకుంటాయి: తరచుగా తర్జుమా చేసిన ప్రతి పేజీ నిల్వచేయబడుతుంది.దీని ప్రకారం రచయితలు పాత తర్జుమా పేజీకి వెళ్ళగలరు, ఇది అవసరం కూడా ఎందుకంటే తప్పు జరిగి ఉండవచ్చు లేదా ఆ పేజీని విధ్వంశం చేసి ఉండవచ్చు. చాలా అనుకరణలు (ఉదాహరణకి మీడియావికీ )వాడుకదారులు పేజీను సవిరించేటప్పుడు "కూర్పు సంగ్రహ నివేదిక "ను వారికి ఇవ్వటానికి వీలవుతుంది.మార్పులను సంగ్రహంగా తెలపటానికి ఇది ఒక టెక్స్ట్ లోని చిన్నముక్క. (సాధారణముగా ఒక లైన్ ) ఇది రచనలో చేర్చి ఉండదు,కానీ దీనిని పునః పరిశీలన చేసిన పేజీలో నిల్వ చేయబడతాయి, వాడుకదారులు ఏమి జరిగిందో మరియు ఎందుకో వివరించటానికి వీలుపడుతుంది; ఇది రివిజన్ కంట్రోల్ విధానములో సందేశాన్ని లాగ్ చేయటానికి చేసే మార్పులు లాంటిది.

మార్గ నిర్దేశకం[మార్చు]

టెక్స్ట్ లోని చాలా పేజీలలో పెద్ద సంఖ్యలో ఇతర పేజీలకు హైపర్టెక్స్ట్ లింక్లు ఉంటాయి. ఈ విధమైన క్రమపద్దతిలో కాకుండా మారడం నిర్మితమైన/ఉత్పత్తి ఐన మారే పధకాల కన్నా వికీ కు ఎక్కువ సొంతమైనది.పరిమాణ పర క్రమంలో విభజించి లేదా సంస్థ ఏ పద్ధతిని ఇష్టపడితే ఆ పద్ధతిలో వాడుకదారులు ఎన్నైనా సూచికలను లేదా విషయంలోని పేజీల పట్టికను సృష్టించవచ్చు, అని చెప్పబడింది. ఇవి చాలామంది రచయితలూ పేజీలను యిష్టానుసారముగా సృష్టించి మరియు తొలగించడం వల్ల దీనిని నిర్వహించడం ఒక సవాలే.వికీలు సాధారణంగా వర్గీకరణ లేదా అటువంటి సూచిక పేజీలకు టాగ్ పెజీలు తోడ్పాటు ఇవ్వటానికి ఒకటి లేదా రెండు మార్గాలను అందిస్తాయి.

చాలా వికీలు బ్యాక్ లింక్ లక్షణంను కలిగి ఉన్నాయి, ఇది ఇచ్చిన పేజీకి లింకైన అన్ని పేజీలను చూపిస్తుంది.

వికీలో లేని పేజీలకు లింక్లను సృష్టించడమనేది విలక్షణమైనది, వికీ లోని కొత్త విషయం గురించి వారికి తెలిసినదాన్ని పంచుకోవటానికి ఒక ఆహ్వానం వంటిది.

పేజీలను జతచేయడం మరియు సృష్టించడం[మార్చు]

లింకులను ఒక నిర్ధారితమైన పద్దతిలో సృష్టిస్తారు, దీనిని "లింక్ పాటర్న్" అని పిలవబడుతుంది. ( CURIEకూడా చూడండి). చాలా వికీలు కామేల్కేస్ పేజీల పేరు పెట్టడానికి మరియు లింక్లను కల్పించడానికి వాడతారు.వీటిని ఒక పద సముదాయంలో పెద్ద అక్షరాలను ఉంచడంలో మరియు వాటి మధ్యనున్న ఖాళీలను తీసివేయడంలో వాడతారు ("కామేల్ కేస్" అనేదే ఒక ఉదాహరణ ). కామేల్కేస్ జతచేయడం సులభతరం చేసినప్పటికీ, ఒక పద్దతిలో రాసిన లింకులను ప్రామాణికమైన స్పెల్లింగ్ నుంచి తప్పుదోవకు దారితీయిస్తుంది.కామేల్ కేస్ -మీద ఆధారమైన వికీలు వెంటనే గుర్తించబడతాయి ఎందుకంటే వాటికి చాలా లింకులు "TableOfContents" మరియు "BeginnerQuestions" పేర్ల వంటివాటితో ఉన్నాయి.ఖాళీలను జోడించడం వల్ల చూసేవారికి ఈవిధమైన లింకులు వికీలో బాగుగా కనిపిస్తాయి, మరియు దిగువ బడిలో వెనక్కు తేవడం వలన కూడా సాధ్యపడుతుంది.అయినప్పటికీ ఈ లింకు మార్పిడి విధానంలో కామేల్కేస్ తిరోగమనము చేయడంవల్ల పెద్ద అక్షరంలను కోల్పోవడం వల్ల యాంకర్ను చదవగలగడం పరిమితమమౌతుంది. ఉదాహరణకి "RichardWagner"ను "Richard Wagner"గా ఇవ్వబడుతుంది, ఇంకా "PopularMusic"ను "popular music"గా ఇవ్వబడుతుంది. పెద్ద అక్షరంలు ఎక్కడ పెద్దగానే ఉంచాలో నిర్ణయించడానికి తేలికైన మార్గము లేదు.దీని ఫలితంగా, చాలా వికీలు బ్రాకెట్లను ఉపయోగించి "ఫ్రీ లింకింగ్ " కలిగి ఉన్నాయి, మరియు కొందరు పొరపాటున కామేల్కేస్ ను అశక్తం చేస్తారు.

విశ్వాసం మరియు భద్రత[మార్చు]

మార్పుల నియంత్రణ[మార్చు]

హిస్టరీ కంపారిజన్ రిపోర్ట్స్ హైలైట్ ది చేంజెస్ బిట్వీన్ టు రివిజన్స్ అఫ్ అ పేజ్.

వికీలు సామాన్యంగా తప్పులను సులభంగా సరిదిద్దడానికనే తత్వము మీద చిత్రించబడతాయి, అంతేకానీ కష్టతరము చేయడానికి కాదు.అందుచే, వికీలు బహిర్గతంగా ఉంటే పేజీలలో ఈ మధ్య చేర్చిన వాటిని సరిచూడటానికి ఒక మార్గాన్ని చూపిస్తుంది.దాదాపు అన్ని వికీలలో కనిపించే ప్రముఖంగా కనిపించేది "రీసెంట్ చేంజెస్" పేజి—ఈ మధ్యకాలములో జరిగిన కూర్పుల సంఖ్యల జాబితా, లేదా నిర్దిష్టంగా ఇచ్చిన కాలప్రమాణంలో చేసిన కూర్పుల పట్టిక ఉంటాయి.[6] కొన్ని వికీలలో చిన్న సవరణల జాబితాను మరియు దిగుమతి చేసుకునే స్సిప్ర్ట్ల ("బోట్స్") ద్వారా సవరణ చేయబడినవాటిని వడకడతాయి.[7]

చేంజ్ లాగ్ నుంచి, చాలా వికీలలో మిగిలిన కార్యాలు అందుబాటులో ఉంటాయి : రివిజన్ హిస్టరీలో అంతకుముందు పేజీల తర్జుమాలు చూపెడతాయి మరియు రెండు తర్జుమాలలో ఉన్న మార్పులను డిఫ్ఫ్ ఫీచర్ ద్వారా చూపెడుతుంది. రివిజన్ హిస్టరీను ఉపయోగించి కూర్పుదారుడు సంచిక యొక్క ముందు తర్జుమాను చూడవచ్చు మరియు భద్రపరచవచ్చు.డిఫ్ఫ్ ఫీచర్ అది అవసరమో కాదో నిర్ణయించటానికి ఉపయోగించవచ్చు.ఎప్పుడూ ఉపయోగించే వికీ వాడుకదారులు "రీసెంట్ పేజెస్" లోని సవరించిన జాబితా డిఫ్ఫ్ను చూడవచ్చు మరియు అది అనుమతించలేని సవరణ ఐతే ముందు తర్జుమాను ఉంచుకొని చరిత్రను చూడవచ్చు; ఈ విధానము వికీ సాఫ్ట్ వేర్ ను ఉపయోగించి కొద్దో గొప్పో ఒక సరళిలో ఉంది.[8]

ఒకవేళ అనుమతింపదగని సవరణలు "రీసెంట్ చేంజెస్" పేజీలలో తప్పిపోతే, కొన్ని వికీ ఇంజన్లు అధిక విషయ నియంత్రణను చేస్తాయి.దీనిలోని పేజీ లేదా పేజీల నైపుణ్యము ఉంచటానికి దీనిని పరిశీలించవచ్చు. పేజీలను సాగించాలని కోరుకునే వ్యక్తి పేజీల మార్చడం గురించి హెచ్చరించబడుతుంది, తొందరగా కొత్త కూర్పులలో సబబుగా ఉన్నదాన్ని సరిచూడడానికి అనుమతిస్తుంది.[9]

శోధించడం[మార్చు]

చాలా వికీలు కనీసం ఒక టైటిల్ సెర్చ్ను , మరియు కొన్ని సార్లు ఫుల్-టెక్స్ట్ సెర్చ్ను అందిస్తాయి. కొలవగలిగిన పరిశోధన వికీ ఇంజన్ డేటాబేస్ ను ఉపయోగిస్తుందా అనేదాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.సూచికలోని డేటాబేస్ ప్రవేశం పెద్ద వికీలలో ఎక్కువ వేగంగా శోధనలు చేయడానికి అవసరమౌతుంది.బదులుగా, గూగుల్లాంటి బహిరంగ సెర్చ్ ఇంజన్స్ కొన్నిసార్లు ఎక్కువ నిశ్చితమైన ఫలితాల కోసం పరిమితమైన పరిశోధనా పనులను వికీల మీద ఉపయోగిస్తారు.అయినాకానీ, సెర్చ్ ఇంజన్ యొక్క సూచికలు చాలా వెబ్ సైట్ లలో పాతవి ఉంటాయి(రోజులు, వారాలు లేదా నెలలు)

సాఫ్టువేర్ శిల్పాశాస్త్రము[మార్చు]

వికీ సాఫ్టువేర్ అనేది వికీ విధానంలో నడిచే ఒక సమిష్టి సాఫ్టువేర్, సాధారణ వెబ్ బ్రౌజరు ఉపయోగించి వెబ్ పేజీలను సృష్టించడానికి మరియు సవరించడానికి అనుమతిస్తుంది.ఇది మామూలుగా ఒకటి లేదా ఎక్కువ వెబ్ సర్వర్లను నడపడానికి అప్లికేషను సర్వర్గా అమలుపరచబడుటుంది. విషయ పరిమాణంను ఫైల్ సిస్టంలో నిల్వచేయబడుతుంది, మరియు విషయంలో చేసిన మార్పులు రిలేషనల్ డేటాబేస్ మేనేజ్మెంట్ సిస్టంలో నిల్వ చేయబడుతుంది. బదులుగా, వ్యక్తిగత వికీలు ఒకే కంప్యూటర్ లో స్థిరమైన అప్లికేషనుగా నడపబడుతుంది.ఉదాహరణ: WikidPad.

విశ్వాసనీయత[మార్చు]

బహిర్గతంగా సవరించే వికీ విధానంలో తేలికగా ఈ విధానాలను పాడుచేయవచ్చని విమర్శకులు వాదిస్తారు, అయితే దీనిని సమర్ధించేవారు మాత్రం వాడుకదారుల వర్గము చెడగొట్టిన విషయాలను పట్టుకొని మరియు వాటిని సరిదిద్దవచ్చని వాదిస్తారు.[34] డేటా సిస్టమ్స్ స్పెషలిస్ట్ లార్స్ ఆరోన్సన్, ఈ మొత్తం వివాదాన్ని ఈ క్రింది విధముగా సంక్షిప్తించారు:

Most people, when they first learn about the wiki concept, assume that a Web site that can be edited by anybody would soon be rendered useless by destructive input. It sounds like offering free spray cans next to a grey concrete wall. The only likely outcome would be ugly graffiti and simple tagging, and many artistic efforts would not be long lived. Still, it seems to work very well.[10]

భద్రత[మార్చు]

బహిర్గతమైన వాదం ఉన్న చాలా వికీ లలో, ఎవరైనా వికీలను సవరణ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది, ప్రతి సంపాదకుడు బాగా-అర్ధాన్ని ఇస్తారనే హామీని ఇవ్వదు. విధ్వంస చర్యలు ఒక పెద్ద సమస్య.వికీమీడియా ఫౌండేషన్తో నడపబడే పెద్ద వికీ సైట్ లలో, విధ్వంసం అనేది చాలా కాలం గుర్తించబడదు. వికీలు వాటి స్వభావానుసారం కావాలని భంగం చేసేవని అనుమానించబడేవి, వీటిని "ట్రోల్లింగ్" అంటారు. వికీలు విధ్వంస సమస్యకి సున్నితమైన భద్రతా [37] వైఖరిని చూపిస్తాయి ; నష్టం జరగకుండా ఆపే ప్రయత్నమూ చేయకుండా తేలికగా నష్టం జరిగేటట్లు చేస్తున్నారు.పెద్ద వికీలు తరచుగా ఆధునికమైన పద్దతులను నియమించుకుంటాయి, వాటిలో బోట్స్ లాంటివి ఆటోమేటిక్ గా గుర్తించి మరియు తిప్పివేసే విధ్వంసం ఇంకా జావా స్క్రిప్ట్ లో ప్రతి సవరణ తర్వాత జతైన పెరిగిన అక్షరాలు ఉన్నాయి.ఈ మార్గముద్వారా విధ్వంసాన్ని "తక్కువ విధ్వంసం" లేదా "గుప్తమైన విధ్వంసం" గానే పరిమితం చేయవచ్చు, దీనిలో జతైన/తీసివేసిన అక్షరాలు చాలా కొద్దిగా ఉండటం వల్ల బోట్స్ దీనిని గుర్తించలేదు మరియు వాడుకదారులు వాటి మీద అంత శ్రద్ద చూపించరు.

ఎంత విధ్వంసాన్ని వికీ పొందుతుందనేది ఆ వికీ ఎంత బహిర్గతంగా ఉంది అనేదాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.కొన్ని సందర్భాలలో, కొన్ని వికీలు వారి IP చిరునామాలు గుర్తించి రిజిస్టర్ చేయని వాడుకదారులను సంచిక సవరణకు అనుమతిస్తాయి, ఇతరులు దీని కోసం రిజిస్టర్ చేసినవారినే అనుమతిస్తాయి. చాలా వికీలు ఎకౌంటు లేకుండా అజ్ఞాతమైన సవరణనను అనుమతిస్తాయి, [39] కానీ రిజిస్టర్ చేసిన వాడుకదారులకు అధిక కూర్పు పనులను యిస్తుంది; చాలా వికీలలో రిజిస్టర్ వాడుకదారులు కావటం చాలా సరళమైన మరియు తేలికైన విధానం.కొన్ని వికీలు కొన్ని ఖచితమైన టూల్స్ కు ప్రవేశం కోసం కొంత అధిక కాలం వేచి ఉండాలి.ఉదాహరణకి, ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలో, రిజిస్టర్ చేసిన వాడుకదారులు వారి ఎకౌంటు కనీసం నాలుగు రోజుల పాతదైతే వారు పేజీలకు తిరిగి పేర్లను మాత్రమే ఇవ్వగలరు.మిగిలిన వికీలు పోర్చుగీసు వికీపీడియా వంటివి కాల అవసరం కన్నా సవరణ అవసరాన్ని ఉపయోగిస్తాయి, వాడుకదరుడు కొన్ని సవరణలు చేసినతర్వాత ఎక్కువ టూల్స్ ను యివ్వడం వలన ఎడిటర్ గా వారి విశ్వాసం మరియు ఉపయోగం నిర్ధారించబడుతుంది."క్లోజ్డ్ అప్ " వికీలు చాలా భద్రమైన ఇంకా నమ్మదగినవి కానీ ఇవి నిదానంగా ఎదుగుతాయి, ఇంకా బహిరంగ వికీలు ఒక క్రమపద్దతిలో పెరుగుతాయి కానీ విధ్వంసానికి తేలికగా గురి కాబడతాయి. దీనికి స్పష్టమైన ఉదాహరణ వికీపీడియా మరియు సిటిజెన్డియం. మొదటిది విపరీతమైన బహిర్గతమైనది, కంప్యూటర్ మరియు ఇంటర్ నెట్ ఉన్న ఎవరినైనా సవరణ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది, దీంతో ఇది త్వరితముగా పెరుగుతుంది, అదే రెండోదాన్లో వాడుకదారుల అసలు పేరు మరియు వారియొక్క జీవితచరిత్ర కావాలి, ఇది వికీ పెరుగుదలను ప్రభావితం చేస్తుంది, కానీ "విధ్వంస-రహితమైన" వాతవరణాన్ని సృష్టిస్తుంది.

సంఘాలు[మార్చు]

==[మార్చు]

చాలా వికీ సంఘాలు ప్రైవేటువి, ముఖ్యంగా సంస్థల లోనివి. వీటిని తరచుగా ఇన్-హౌస్ విధానంలో అంతర్గత డాక్యుమెంటేషన్ మరియు అప్లికేషన్లకు వాడతారు.

అక్కడ వికీనోడ్స్, వికీ లలోని పేజీలు సంభదిత వికీలను వివరించడానికి ఉంటాయి. వీటిని సాధారణంగా ప్రక్కవారు మరియు ప్రతినిధులుగా సమీకరిస్తారు.ప్రక్కనున్న వికీ ఒక మామోలు వికీ, అందులో అలాంటి విషయం లేదా ఆసక్తి ఉన్నది చర్చించబడుతుంది. ప్రతినిధి వికీ అనేది వికీ లో ప్రాతినిధ్యం చేస్తున్న ఒక ఖచ్చితమైన విషయాన్ని ఉంచుకోవటానికి ఒప్పుకున్న వికీ.

ప్రత్యేకంగా నిర్దేశింపబడిన విషయాన్ని తెలుసుకోడానికి ఒక మార్గం వికీ నుంచి వికీకు అనుసరించే వికీ-నోడ్ నెట్ వర్క్; వేరొకటి వికీ "బస్ టూర్" తీసుకోవడం, ఉదాహరణకి:[40]. "వికీ"ను కలిగి ఉన్న సమితి పేర్లు నిర్దిష్టమైన ఆశ్రయం వల్ల బహుళ ప్రజాదరణ పొందుతున్నాయి.

వారి సొంత వికీను సృష్టించాలని మక్కువున్నవారి కోసం, బహిరంగంగా "వికీ ఫారంలు" లభ్యమవుతున్నాయి, వీటిలో కొన్ని ప్రైవేటు, పాస్ వర్డ్ -కాపాడే వికీలు ఉన్నాయి.PBవికీ, సోషల్ టెక్స్ట్ , వెట్ పైంట్, మరియు వికియా లు అటువంటి సర్వీసులో ప్రముఖమైనవి.ఇంకా ఎక్కువ సమాచారం కోసం లిస్ట్ అఫ్ వికీ ఫార్మ్స్ చూడండి. సాధారణంగా ఉచిత వికీ ఫారంల ప్రతిపేజీలో ప్రకటనలు ఉంటాయని గుర్తించండి.

ఇంగ్లీష్ భాష లోని వికీపీడియావరల్డ్ వైడ్ వెబ్ లోని వికీలలో అతిపెద్ద యూజర్ బేస్ను కలిగిఉంది [42] మరియు వెబ్ సైట్ ల ట్రాఫిక్ పరంగా చూస్తే మొదటి 10 లో ఉంది.[11] మిగిలిన పెద్ద వికీలలో వికీవికీవెబ్ , మెమరీ ఆల్ఫా, వికీట్రావెల్ , వరల్డ్ 66 మరియు సుస్నింగ్ .ను, అనే స్వీడిష్-భాషా నాలెడ్జ్ బేస్.

పరిశోధనా సంఘాలు[మార్చు]

వికీలు పరిశోధనకు ఒక ఉత్సాహభరితమైన అంశం. రెండు ప్రముఖమైన వికీ సమావేశాలలో

  • ది ఇంటర్నేషనల్ సింపోసియం ఆన్ వికీస్ (వికీసిమ్), ఒక సమావేశం వికీ పరిశోధన మరియు సామాన్యమైన అభ్యాసం కోసం నివేదించారు.
  • వికీమానియా , ఈ సమావేశం వికీమీడియా ఫౌండేషన్లోని ప్రాజెక్ట్లు వికీపీడియా లాంటి వాటి పరిశోధన మరియు అభ్యాసం కొరకు సమర్పించారు.

అనేకమైన చిన్న-తరహా శిక్షణా వర్గాలు వికీ సాఫ్టవేర్ ను లేదా భిన్నమైన వాటిని వాడుతున్నాయి. వికీడాట్ యొక్క 'ఫిలోసోఫికాల్ ఇన్వెస్టిగేషన్స్' పేరున్న వాటిలో ఒకటి.[12]

ఏప్రిల్ 2009 లండన్ టైమ్స్ హయ్యర్ అకాడెమిక్ వార్తా పత్రికలో, తత్వవేత్త మార్టిన్ కోహెన్ అంచనా ప్రకారం క్రింద నుంచి పైకి వచ్చిన ఈ విధానం కొంత కాలంలో సమున్నతమైన " పరిపూర్ణ జ్ఞాన గ్రంధాలయాలు"ను వికీపీడియా మరియు సిటిజెండియం లాగా అతిక్రమిస్తుంది.[12]

ఇది కూడా చూడండి[మార్చు]

సూచనలు[మార్చు]

  1. Cunningham, Ward (2002-06-27). "What is a Wiki". WikiWikiWeb. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-10. 
  2. "The wiki principle". http://www.economist.com/surveys/displaystory.cfm?story_id=6794228. Retrieved 2008-08-11.
  3. Cunningham, Ward (2003-11-01). "Correspondence on the Etymology of Wiki". WikiWikiWeb. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-09. 
  4. Cunningham, Ward (2008-02-25). "Wiki History". WikiWikiWeb. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-09. 
  5. Diamond, Graeme (2007-03-01). "March 2007 new words, OED". Oxford University Press. సంగ్రహించిన తేదీ 2007-03-16. 
  6. (Ebersbach 2008, p. 20)
  7. (Ebersbach 2008, p. 54)
  8. (Ebersbach 2008, p. 178)
  9. (Ebersbach 2008, p. 109)
  10. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; ebersbach10 అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  11. "Alexa Web Search – Top 500". Alexa Internet. సంగ్రహించిన తేదీ 2008-04-15. 
  12. 12.0 12.1 'ఫాంట్ అఫ్ అల్ విజ్డం, ఆర్ నాట్ ?' బై మార్టిన్ కోహెన్, టైమ్స్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ , 9 ఏప్రిల్ 2009,యాక్సేస్స్డ్ ఏప్రిల్ 13 2009 అట్ http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&storycode=406100&c=1

ఇంకా చదవడానికి[మార్చు]

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

pnt:Wiki

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వికీ&oldid=1208821" నుండి వెలికితీశారు