విభక్తి

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు

విభక్తులు వాక్యములోని వేర్వేరు పదములకు అన్వయము కలిగించు ప్రత్యయములను, పదములను విభక్తులందురు. ఇవి రెండు పదముల మధ్య సంబంధము కలిగించును. వీటినే విభక్తి ప్రత్యయాలు అని కూడా అంటారు. ఈ విభక్తులు ఎనిమిది. అవి:

ప్రత్యయాలు విభక్తి పేరు

డు, ము, వు, లు--- ప్రథమా విభక్తి.

నిన్, నున్, లన్, గూర్చి, గురించి--- ద్వితీయా విభక్తి.

చేతన్, చేన్, తోడన్, తోన్--- తృతీయా విభక్తి.

కొఱకున్ (కొరకు), కై--- చతుర్ధీ విభక్తి.

వలనన్, కంటెన్, పట్టి--- పంచమీ విభక్తి.

కిన్, కున్, యొక్క, లోన్, లోపలన్--- షష్ఠీ విభక్తి.

అందున్, నన్--- సప్తమీ విభక్తి.

ఓ, ఓరీ, ఓయీ, ఓసీ--- సంబోధనా ప్రథమా విభక్తి.

ప్రథమా విభక్తి[మార్చు]

డు, ము, వు, లు -- ప్రథమా విభక్తి.
  • పుంలింగాలయిన, మహద్వాచకాలయిన శబ్దాలకు "డు" వస్తుంది.

ఉదా: రాముడు, కృష్ణుడు

  • అమహన్నపుంసకములకు, అదంత శబ్దాలకు "ము" వస్తుంది.

ఉదా: వృక్షము, దైవము

  • ఉకారాంత శబ్దాలకు, గోశబ్దానికి "వు" వస్తుంది.

ఉదా: తరువు, ధేనువు, మధువు, గోవు

  • బహువచనంలో అన్ని శబ్దాలకు ప్రథమా విభక్త్యర్థంలో "లు" వస్తుంది.

ఉదా: రాములు, సీతలు

ద్వితీయా విభక్తి[మార్చు]

నిన్, నున్, లన్, గూర్చి, గురించి--- ద్వితీయా విభక్తి
  • కర్మార్థంలో ద్వితీయా విభక్తి వస్తుంది. కర్మ యొక్క ఫలాన్ని ఎవడైతే అనుభవిస్తాడో వాడ్నితెలియజేసే పదం 'కర్మ'.

ఉదా: దేవదత్తుడు వంటకమును వండెను.

తృతీయ విభక్తి[మార్చు]

చేతన్, చేన్, తోడన్, తోన్--- తృతీయా విభక్తి.
  • కర్తార్థంలో తృతీయా విభక్తి వస్తుంది. క్రియ యొక్క వ్యాపారానికి ఎవరైతే ఆశ్రయం అవుతారో వారు కర్త.

ఉదా: దేవదత్తుని చేత వంటకము వండబడెను.

చతుర్ధీ విభక్తి[మార్చు]

కొఱకున్ (కొరకు), కై--- చతుర్ధీ విభక్తి. 
  • త్యాగోద్దేశ్యము గా ఉన్నప్పుడు చతుర్ధీ విభక్తి వస్తుంది. త్యాగము అంటే ఇవ్వడం.

ఉదా: జనకుడు రాముని కొరకు కన్యనిచ్చెను.

పంచమీ విభక్తి[మార్చు]

వలనన్, కంటెన్, పట్టి--- పంచమీ విభక్తి.
  • అపాయ, భయ, జుగుప్సా, పరాజయ, ప్రమాద, గ్రహణ, భవన, త్రాణ, విరామ, అంతర్థ, వారణంబులు అనేవి వేటివలన జరుగుతాయో ఆ పదాలకు పంచమీ విభక్తి వస్తుంది. అందులోనూ 'వలన' అనే ప్రత్యయం వస్తుంది.

ఉదా: మిత్రుని వలన ధనంబు గొనియె.

  • అన్యార్థంలో చెప్పేటప్పుడు 'కంటె' అనే వర్ణకం వస్తుంది. అనగా అన్య, ఇతరము, పూర్వము, పరము, ఉత్తరము అనే పదాలతో అన్యము ఉంటే 'కంటె' వస్తుంది.

ఉదా: రాముని కంటె నన్యుండు దానుష్కుండు లేడు.

  • నిర్ధారణ పంచమిలో కూడ కంటె ప్రత్యయం వస్తుంది.

ఉదా: మానహాని కంటె మరణము మేలు: ఇక్కడ 'మానహాని' నిర్ధారణము

  • 'పట్టి' అనేది హేతువులయిన గుణక్రియలకు వస్తుంది. హేతువు అంటే కారణం. గుణం హేతువు కావాలి, క్రియ కూడా హేతువు కావాలి.

ఉదా: జ్ఞానము బట్టి ముక్తుడగు. ముక్తుడవడానికి కారణము జ్ఞానము

షష్ఠీ విభక్తి[మార్చు]

కిన్, కున్, యొక్క, లోన్, లోపలన్--- షష్ఠీ విభక్తి.
  • శేషం అంటే సంబంధం. సంబంధం కనిపించినప్పుడు 'యొక్క' అనే విభక్తి వస్తుంది.

ఉదా: నా యొక్క మిత్రుడు; వాని యొక్క తమ్ముడు.

  • నిర్ధారణ షష్ఠికి 'లోపల' వర్ణకం వస్తుంది. జాతి, గుణ, క్రియ, సంజ్ఞల చేత - ఒక గుంపు నుండి ఒకదాన్ని విడదీయడాన్ని నిర్ధారణ అంటారు.

ఉదా: మనుష్యుల లోపల క్షత్రియుండు శూరుండు.

సప్తమీ విభక్తి[మార్చు]

అందున్, నన్--- సప్తమీ విభక్తి.
  • అధికరణంలో సప్తమీ విభక్తి వస్తుంది. అధికరణం అంటే ఆధారం. ఈ ఆధారం 3 విధాలుగా ఉంటుంది. ఔపశ్లేషికం, వైషయికం, అభివ్యాపకం. 'అందు' అనేది మాత్రం వస్తుంది.
    • ఔపశ్లేషికం అంటే సామీప్య సంబంధం.

ఉదా: ఘటమందు జలం ఉంది.

    • వైషయికం అంటే విషయ సంబంధం.

ఉదా: మోక్షమందు ఇచ్ఛ కలదు.

    • అభివ్యాపకం అంటే అంతటా వ్యాపించడం.

ఉదా: అన్నింటియందీశ్వరుడు కలడు.

  • ఉకారాంత జడానికి 'న' వర్ణకం వస్తుంది. జడం అంటే అచేతన పదార్ధం.

ఉదా: ఘటంబున జలం ఉంది.

సంబోధనా ప్రథమా విభక్తి[మార్చు]

ఓ, ఓరీ, ఓయీ, ఓసీ--- సంబోధనా ప్రథమా విభక్తి.
  • ఆమంత్రణం అంటే పిలవడం, సంబోధించడం. ఇది ఎవరినయితే సంబోధించడం జరుగుతుందో - ఆ శబ్దానికి 'ఓ' అనేది వస్తుంది.

ఉదా: ఓ రాముడ - ఓ రాములార

  • ఓ శబ్దానికి పురుషుని సంబోధించేటప్పుడు 'యి' అనేది, నీచ పురుషుని సంబోధించినప్పుడు 'రి' అనేది, నీచస్త్రీని సంబోధించినప్పుడు 'సి' అనేది అంతాగమాలుగా విభాషగా వస్తాయి.

ఉదా: ఓయి రాముడా! ఓరి దుష్టుడా! ఓసి దుష్టురాలా!

మూలాలు[మార్చు]

  • తెలుగు వ్యాకరణము: మల్లాది కృష్ణప్రసాద్, విక్టరీ పబ్లిషర్స్, విజయవాడ, 2007.
"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=విభక్తి&oldid=1215637" నుండి వెలికితీశారు