ఉష్ణమాపకం

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
ఉష్ణమాపకం

సెల్సియస్,ఫారన్ హీట్ ఉష్ణమాపకాలు
ఇతర పేర్లు థెర్మో మీటర్
ఉపయోగాలు ఉష్ణోగ్రత తెలుసుకొనుటకు
ఆవిష్కర్త సెల్సియస్ ఉష్ణమాపకం -సెల్సియస్
ఫారన్ హీట్ ఉష్ణ మాపకం - ఫారన్ హీట్
రాయిమర్ ఉష్ణమాపకం - రాయిమర్
సంబంధిత అంశాలు సిక్సు గరిష్ట కనిష్ట ఉష్ణమాపకం, జ్వరమానిని
డయల్ గేజ్‍ థర్మామీటరు(vertical dial,stem type)
బల్బులో పాదరసం నింపిన గాజు ఉష్ణమాపకం

ఉష్ణోగ్రత ను కొచిచే సాధనాన్ని ఉష్ణమాపకం అందురు. దీనిని ఆంగ్లంలో థర్మామీటరు అందురు. ఉష్ణోగ్రత అనగా ఉష్ణం యొక్క తీవ్రత.ఒక వస్తువు యొక్క వేడి తీవ్రత గాని చల్లని తీవ్రతను గాని ఉష్ణోగ్రత అందురు.

సూత్రము[మార్చు]

వేడిచేస్తే ద్రవపదార్థాలు వ్యాకోచిస్తాయి అనే సూత్రం పై ఆధారపడి ఉష్ణమాపకం పనిచెస్తుంది. సాధారణంగా ఉష్ణ మాపకంలో పాదరసం గాని, ఆల్కహాల్ ని గాని వాడుతారు.

రకములు-ఉష్ణోగ్రతామాన వర్గీకణ ప్రకారము[మార్చు]

  • సెల్సియస్
  • ఫారన్ హీటు ఉష్ణోగ్రతామానం
  • రాంకైన్ ఉష్ణోగ్రతామానం
  • డెలిసిల్ ఉష్ణోగ్రతామానం
  • న్యూటన్ ఉష్ణోగ్రతామానం
  • రాయిమర్ ఉష్ణోగ్రతామానం
  • రోమెర్ ఉష్ణోగ్రతామానం

సెల్సియస్ ఉష్ణ మాపకం[మార్చు]

దీనిని 1742 లో స్విడిష్ శాస్త్రవేత్త అయిన ఆండ్రీ సెల్సియస్ (1701–1744) కనుగొన్నాడు. ఈయన కనుగొన్న ఉష్ణోగ్రతా మానాన్ని సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రతామానం, లేదా సెల్సియస్ స్కెలు అందురు. ఉష్ణమాపకమును మొదట మంచు ముక్కలలో ఉంచి మంచు ముక్కలు కరిగునపుడు పాదరస మట్టాన్ని గుర్తించి 00 C గా తీసుకున్నాడు.(మంచు ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 00 C). ఇపుడు అదే ఉష్ణమాపకాన్ని హిప్సోమీటర్ లో ఉంచి నీరు ఆవిరిగా మారినపుడు పాదరస మట్టం గుర్తించి దానికి 1000 C గా తీసుకున్నాదు.(నీటి బాష్పీభవన ఉష్ణోగ్రత 1000 C). ఉష్ణమాపకం పై గల ఊర్ధ్వ, అధో స్థిర స్థానలను గుర్తించిన తర్వాత దానిని 100 సమ భాగాలుగా చేశాడు.సెల్సియస్ ఉష్ణ మాపకంలో సెల్సియస్ ఊర్థ్వ స్థిర స్థానంగా 1000 C మరియు అధో స్థిర స్థానంగా 00 C గా తీసుకున్నాడు.

  • సెల్సియస్ ఉష్ణొగ్రతను ఫారెన్‍హీట్ డిగ్రీలుగా మార్చుటకు:[9/5xTemp 0C]+32.సెంటిగ్రేడ్ ఉష్ణొగ్రతను మొదట 9/5 గుణించి, వచ్చిన విలువకు32 ను కలిపిన ఫారెన్‍హీట్ డిగ్రీలు వచ్చును.9/5 విలువ 1.8 కావున సెంటిగ్రేడును 1.8 చే గుణించి ,వచ్చినవిలువకు 32ను కలిపినను సరిపోతుంది.

ఫారన్ హీటు ఉష్ణమాపకం[మార్చు]

ఫారన్ హీట్ (సంకేతం °F) ఉష్ణోగ్రతామానాన్ని 1724 లో భౌతిక శాస్త్రవేత్త అయిన డేనియల్ గాబ్రియల్ ఫారన్ హిట్ (1686–1736) కనుగొన్నారు. ఉష్ణమాపకమును మొదట మంచు ముక్కలలో ఉంచి మంచు ముక్కలు కరిగునపుడు పాదరస మట్టాన్ని గుర్తించి 320 F గా తీసుకున్నాడు.(మంచు ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 320 F). ఇపుడు అదే ఉష్ణమాపకాన్ని హిప్సోమీటర్ లో ఉంచి నీరు ఆవిరిగా మారినపుడు పాదరస మట్టం గుర్తించి దానికి 2120 F గా తీసుకున్నాదు.(నీటి బాష్పీభవన ఉష్ణోగ్రత 2120 F). ఉష్ణమాపకం పై గల ఊర్ధ్వ, అధో స్థిర స్థానలను గుర్తించిన తర్వాత దానిని 180 సమ భాగాలుగా చేశాడు.సెల్సియస్ ఉష్ణ మాపకంలో సెల్సియస్ ఊర్థ్వ స్థిర స్థానంగా 2120 F మరియు అధో స్థిర స్థానంగా 320 F గా తీసుకున్నాడు.

  • ఫారన్‍హీట్ ఉష్ణోగ్రతను సెల్సియస్ గా మార్చుట:5/9[Temp 0F-32].ఫారన్‍హీట్ ఉష్ణోగ్రతనుండి 32ని తీసివేసి,వచ్చిన విలువను 5/9చే(0.5555)చే గుణించిన సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత అగును.

రాయిమర్ ఉష్ణమాపకం[మార్చు]

రాయిమర్ (సంకేతం °R) ఉష్ణోగ్రతామానాన్ని 1730 లో భౌతిక శాస్త్రవేత్త అయిన René Antoine Ferchault de Réaumur (1683–1757) కనుగొన్నారు. ఉష్ణమాపకమును మొదట మంచు ముక్కలలో ఉంచి మంచు ముక్కలు కరిగునపుడు పాదరస మట్టాన్ని గుర్తించి 00 R గా తీసుకున్నాడు.(మంచు ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రత 00 R). ఇపుడు అదే ఉష్ణమాపకాన్ని హిప్సోమీటర్ లో ఉంచి నీరు ఆవిరిగా మారినపుడు పాదరస మట్టం గుర్తించి దానికి 800 R గా తీసుకున్నాదు.(నీటి బాష్పీభవన ఉష్ణోగ్రత 800 R). ఉష్ణమాపకం పై గల ఊర్ధ్వ, అధో స్థిర స్థానలను గుర్తించిన తర్వాత దానిని 180 సమ భాగాలుగా చేశాడు.సెల్సియస్ ఉష్ణ మాపకంలో సెల్సియస్ ఊర్థ్వ స్థిర స్థానంగా 800 R మరియు అధో స్థిర స్థానంగా 00 R గా తీసుకున్నాడు.

సెల్సియస్,ఫారన్ హీట్, రాయిమర్ ఉష్ణోగ్రతామానాలమధ్య సంబంధం[మార్చు]

{ C \over 100 } = { F-32 \over 180 } = { R \over 80 }
పై సూత్రము నుపయోగించి వివిధ ఉష్ణోగ్రతామానాల లోనికి ఉష్ణొగ్రతను మార్చవచ్చు.
ఉష్ణోగ్రతామానాల మార్చు సమీకరణములు
{ C } { = }{ 5 \over 9 }{ (F-32) } { F } { = } { 9C \over 5 }{  +  }{ 32 }
{ C } { = }{ 5R \over 4 } { R } { = }{ 4C \over 5 }
{R} { = }{ 4 \over 9 }{ (F-32) } { F } { = } { 9R \over 4 }{  +  }{ 32 }

వివిధ ఉష్ణోగ్రతా మానాలను పోలిక[మార్చు]

Celsius Fahrenheit Kelvin Rankine Delisle Newton Réaumur Rømer
300.00 572.00 573.15 1031.67 -300.00 99.00 240.00 165.00
290.00 554.00 563.15 1013.67 -285.00 95.70 232.00 159.75
280.00 536.00 553.15 995.67 -270.00 92.40 224.00 154.50
270.00 518.00 543.15 977.67 -255.00 89.10 216.00 149.25
260.00 500.00 533.15 959.67 -240.00 85.80 208.00 144.00
250.00 482.00 523.15 941.67 -225.00 82.50 200.00 138.75
240.00 464.00 513.15 923.67 -210.00 79.20 192.00 133.50
230.00 446.00 503.15 905.67 -195.00 75.90 184.00 128.25
220.00 428.00 493.15 887.67 -180.00 72.60 176.00 123.00
210.00 410.00 483.15 869.67 -165.00 69.30 168.00 117.75
200.00 392.00 473.15 851.67 -150.00 66.00 160.00 112.50
190.00 374.00 463.15 833.67 -135.00 62.70 152.00 107.25
180.00 356.00 453.15 815.67 -120.00 59.40 144.00 102.00
170.00 338.00 443.15 797.67 -105.00 56.10 136.00 96.75
160.00 320.00 433.15 779.67 -90.00 52.80 128.00 91.50
150.00 302.00 423.15 761.67 -75.00 49.50 120.00 86.25
140.00 284.00 413.15 743.67 -60.00 46.20 112.00 81.00
130.00 266.00 403.15 725.67 -45.00 42.90 104.00 75.75
120.00 248.00 393.15 707.67 -30.00 39.60 96.00 70.50
110.00 230.00 383.15 689.67 -15.00 36.30 88.00 65.25
100.00 212.00 373.15 671.67 0.00 33.00 80.00 60.00
90.00 194.00 363.15 653.67 15.00 29.70 72.00 54.75
80.00 176.00 353.15 635.67 30.00 26.40 64.00 49.50
70.00 158.00 343.15 617.67 45.00 23.10 56.00 44.25
60.00 140.00 333.15 599.67 60.00 19.80 48.00 39.00
50.00 122.00 323.15 581.67 75.00 16.50 40.00 33.75
40.00 104.00 313.15 563.67 90.00 13.20 32.00 28.50
30.00 86.00 303.15 545.67 105.00 9.90 24.00 23.25
20.00 68.00 293.15 527.67 120.00 6.60 16.00 18.00
10.00 50.00 283.15 509.67 135.00 3.30 8.00 12.75
0.00 32.00 273.15 491.67 150.00 0.00 0.00 7.50
-10.00 14.00 263.15 473.67 165.00 -3.30 -8.00 2.25
-20.00 -4.00 253.15 455.67 180.00 -6.60 -16.00 -3.00
-30.00 -22.00 243.15 437.67 195.00 -9.90 -24.00 -8.25
-40.00 -40.00 233.15 419.67 210.00 -13.20 -32.00 -13.50
-50.00 -58.00 223.15 401.67 225.00 -16.50 -40.00 -18.75
-60.00 -76.00 213.15 383.67 240.00 -19.80 -48.00 -24.00
-70.00 -94.00 203.15 365.67 255.00 -23.10 -56.00 -29.25
-80.00 -112.00 193.15 347.67 270.00 -26.40 -64.00 -34.50
-90.00 -130.00 183.15 329.67 285.00 -29.70 -72.00 -39.75
-100.00 -148.00 173.15 311.67 300.00 -33.00 -80.00 -45.00
-110.00 -166.00 163.15 293.67 315.00 -36.30 -88.00 -50.25
-120.00 -184.00 153.15 275.67 330.00 -39.60 -96.00 -55.50
-130.00 -202.00 143.15 257.67 345.00 -42.90 -104.00 -60.75
-140.00 -220.00 133.15 239.67 360.00 -46.20 -112.00 -66.00
-150.00 -238.00 123.15 221.67 375.00 -49.50 -120.00 -71.25
-160.00 -256.00 113.15 203.67 390.00 -52.80 -128.00 -76.50
-170.00 -274.00 103.15 185.67 405.00 -56.10 -136.00 -81.75
-180.00 -292.00 93.15 167.67 420.00 -59.40 -144.00 -87.00
-190.00 -310.00 83.15 149.67 435.00 -62.70 -152.00 -92.25
-200.00 -328.00 73.15 131.67 450.00 -66.00 -160.00 -97.50
-210.00 -346.00 63.15 113.67 465.00 -69.30 -168.00 -102.75
-220.00 -364.00 53.15 95.67 480.00 -72.60 -176.00 -108.00
-230.00 -382.00 43.15 77.67 495.00 -75.90 -184.00 -113.25
-240.00 -400.00 33.15 59.67 510.00 -79.20 -192.00 -118.50
-250.00 -418.00 23.15 41.67 525.00 -82.50 -200.00 -123.75
-260.00 -436.00 13.15 23.67 540.00 -85.80 -208.00 -129.00
-273.15 -459.67 0.00 0.00 559.73 -90.14 -218.52 -135.90

ఉష్ణమాపకాలు-నిర్మాణం అనుసరించి రకాలు[మార్చు]

  • ద్రవ ఉష్ణమాపకములు(liquid thermometers) - యివి "ద్రవపదార్థాలు వేడి చేస్తే వ్యాకోచిస్తాయి" అనే నియమం పై పనిచేస్తాయి.
  • వాయు ఉష్ణమాపకములు(Gas thermometers) - "వాయుపదార్థాలు వేడి చేస్తే వ్యాకోచిస్తాయి" అనే నియమం పై పనిచేస్తాయి.
  • నిరోధక ఉష్ణమాపకములు(Resistance thermometers) - ఉష్ణోగ్రతా మార్పుల వలన వాహకములలో యేర్పడు నిరోధం ఆధారంగా పనిచేస్తాయి.
  • ఉష్ణ విద్యుత్ ఉష్ణమాపకములు(Thermo electric thermometers) - యివి ఉష్ణ యుగ్మంలో వేడి,చల్లని సంధుల వద్ద ఉష్ణ-విద్యుచ్చాలక బలం లలో మార్పుల ఆధారంగా పనిచేస్తాయి.
  • ధార్మిక ఉష్ణమాపకములు(Radiation thermometers) - యివి ఒక వస్తువు నుండి వెలువడే ఉష్ణ ధార్మికత ఆధారం చేసుకుని పనిచేస్తాయి.
ఉష్ణమాపకాలలోని నిర్మాణపరంగా రకాలు వున్నాయి, అవి: గాజుగొట్టంతో చేసినవి (glass thermometer), లోహనిర్మితమైన డయల్ గేజి (dail guage), మరియు పైరోమిటరు (pyro meter). గ్లాసు థెర్మామీటరులో పాదరసం నింపినవాటితో 2200C వరకు, అల్కహల్ నింపినవి గరిష్టం1100C వరకు ఉపయోగిస్తారు. డయల్ గేజు థర్మామిటరులలోను వాయువు నింపినవి (gas filled), పాదరసం(mercury) నింపినవి, మరియు థెర్మోకపుల్ మెటల్ (thermo coupled). డయల్ గేజు థెర్మామీటరుల నుపయోగించి 30-1500 C (కొండొకచో 2000 C) వరకు ఉష్ణోగ్రతను కొలవవచ్చును. అంతకుమించి ఉష్ణొగ్రతను కొలుచుటకు పైరోమీటరుల నుపయోగిస్తారు. ప్రస్తుతం డిజిటల్ థెర్మొ, మరియు నాన్ కాంటాక్ట్ డిజిటల్ థెర్మామీటరు లొచ్చాయి.

సిక్సు గరిష్ట కనిష్ట ఉష్ణమాపకం[మార్చు]

ఉష్ణమాపకం నిర్మాణం,క్రమాంకనం చేయు విధానం[మార్చు]

జ్వరమానిని[మార్చు]

ఉపయోగాలు[మార్చు]

"http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఉష్ణమాపకం&oldid=862015" నుండి వెలికితీశారు