గోబీ ఎడారి

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search
Gobi Desert (Говь)
Desert
OmnogoviLandscape.jpg
Gobi Desert landscape in Ömnögovi Province, Mongolia
Countries Mongolia, People's Republic of China
Mongolian Aimags Bayankhongor, Dornogovi, Dundgovi, Govi-Altai, Govisümber, Ömnögovi, Sükhbaatar
Chinese Region Inner Mongolia
Range Govi-Altai Mountains
Landmark Nemegt Basin
పొడవు 1,500 km (932 mi), SE/NW
Width 800 km (497 mi), N/S
వైశాల్యం 12,95,000 km2 (5,00,002 sq mi)
The Gobi Desert lies in the territory of People's Republic of China and Mongolia.

చైనా భాషలో:[戈壁(沙漠)] error: {{lang}}: unrecognized language tag: zh-t (help) Gēbì (Shāmò) గా పిలువబడే గోబీ అనే పాక్షిక ఎడారి ఆసియాలోకెల్లా అతి విస్తారమైన ఎడారి. ఇది చైనా లోని ఉత్తర మరియు వాయువ్య ప్రాంతంలోనూ మంగోలియాలోని దక్షిణ భాగంలోనూ వ్యాపించి ఉంది. గోబీ ఎడారికి ఉత్తరాన అల్తాయి పర్వతాలు మరియు మంగోలియా గడ్డి మైదానాలు మరియు గడ్డి భూములు ఉండగా, నైరుతి ప్రాంతాన హేక్సి కారిడార్ మరియు టిబెట్ పీఠభూమి మరియు ఆగ్నేయాన ఉత్తర చైనా మైదానము ఉన్నాయి. వాతావరణము మరియు భౌగోళిక పరిస్థితుల ఆధారంగా వివిధ పర్యావరణ, భౌగోళిక ప్రాంతాల కలయికతో గోబీ ఎడారి ఏర్పడింది. ఈ ఎడారి ప్రపంచంలోకెల్లా ఐదవ అతి పెద్ద ఎడారిగా గుర్తింపు పొందింది.

విశిష్టమైన మంగోల్ సామ్రాజ్యంతో పాటు సిల్క్ రోడ్ వంటి ప్రముఖ నగరాలను కలిగిన ప్రాంతంగా గోబీ ఎడారికి చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది.

వర్షాన్ని కలిగిన మేఘాలు గోబీ ప్రాంతాన్ని చేరకుండా హిమాలయ పర్వతాలు అడ్డుపడుతుండడం వలన గోబీ ఎడారి ఒక వర్షాభావ ప్రాంతంగా ఉంది.

భౌగోళిక స్థితి[మార్చు]

గోబీ ఎడారి1,610 km (1,000 mi) నైరుతి నుండి ఈశాన్యానికి మరియు 800 km (497 mi)ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి వ్యాపించి ఉంది. బోస్టన్ సరస్సు మరియు లోప్ నార్ (87°-89° తూర్పు) ను కలిపే రేఖ పొడుగునా ఉన్న గోబీ పశ్చిమ భాగం అత్యంత వెడల్పైన భాగం. అర్ధచంద్రాకారంలో వ్యాపించి ఉన్న1,295,000 kమీ2 (500,002 sq mi)[1] ఈ ప్రాంతం ప్రపంచంలో ఐదవ అతి పెద్ద ఎడారిగాను, ఆసియాలో అతి పెద్ద ఎడారిగాను గుర్తింపు పొందింది. గోబీలో చాలా ప్రాంతం ఇసుకతో కాక రాళ్ళురప్పలతో నిండి ఉంటుంది.

(Shāmò, సాధారణంగా ఎడారులకు వాడే పదం) మరియు Hànhǎi, "అనంతమైన సముద్రము") వంటి ఎన్నో చైనా భాషకు సంబంధించిన పేర్లు గోబీకి ఉన్నాయి. విస్తృతమైన అర్ధంలో చెప్పాలంటే గోబీ ఎడారి అనేది 77 డిగ్రీ ల తూర్పు న ఉన్న పామిర్స్ నుండి 116 -118 డిగ్రీ ల తూర్పున ఉన్న గ్రేటర్ ఖిన్గన్ పర్వతాల వరకు మంచురియాకు ఆనుకుని ఉండి, ఉత్తరాన అల్తాయి, సాయన్ మరియు యబ్లోనోయి పర్వత శిఖరాల నుండి దక్షిణాన టిబెటన్ పీఠభూమి ఉత్తర భాగంలో ఉండే కున్లున్, అల్తిన్-టాఘ్ మరియు ఖిలియన్ పర్వత శ్రేణుల వరకు వ్యాపించి ఉన్న ఎడారి మైదానం.[ఆధారం చూపాలి]

సాంప్రదాయ అర్ధంలో చూస్తే సొంఘువా (సున్గారి) అప్పర్ వాటర్ నుండి లిఅవో-హో అప్పర్ వాటర్ వరకు ఉన్న గ్రేటర్ ఖిన్గన్ శ్రేణులు కూడా తూర్పు వైపున గోబిలో భాగంగా ఉన్నాయి. మరో వైపు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తలు మరియు పర్యావరణ వేత్తల అభిప్రాయం ప్రకారం క్జింజియాంగ్లో ఉన్న తరీం బేసిన్ మరియు లోప్ నోర్, హామీ కుముల్ ల ఎడారి బేసిన్ లు కలిసిన గోబీ పశ్చిమ భాగాన్ని ఒక ప్రత్యేకమైన ఎడారిగా పరిగణించవలసి ఉంటుంది. దీనిని తక్లామాకన్ ఎడారి అనే పేరుతో పిలుస్తారు.

గోబీ ఎడారి (మంగోలియాలోని) వాయువ్య ప్రాంతాన ఉన్న నెమెగేట్ బేసిన్ అనేది సుమారు లక్ష సంవత్సరాల నాటి తొలిదశ క్షీరదాలు, డైనోసార్ గుడ్లు మరియు పాత రాతి యుగం నాటి రాతి పరికరాలు వంటి శిథిల సంపదలు ఎన్నింటికో ప్రసిద్ధికెక్కింది.

శీతోష్ణస్థితి[మార్చు]

చైనా లోని ఇన్నర్ మంగోలియా లోని ఇసుక గుట్టలు
వేసవి ఋతుపవనాలు వరదలకు కారణమవుతాయి, 2005
బాక్ట్రియన్ కామేల్స్ బై ది శాండ్ ద్యుంస్ ఆఫ్ ఖొంగోరిన్ ఎల్స్, గుర్వంసైఖాన్ NP, మంగోలియా
మంగోలియా లోని గుర్వంసైఖాన్ NP లోని ఖొంగోరిన్ ఎల్స్ లో ఉన్న ఇసుక గుట్టలు

గోబీ అనేది శీతల ఎడారి కావడంతో అప్పుడప్పుడు ఈ ప్రాంతం మంచు మరియు పొగలతో కప్పబడి ఉండడం సర్వసాధారణం. చాలా ఉత్తర భాగాన ఉండడమే కాక సముద్ర మట్టానికి దాదాపు 910–1,520 మీటర్ (3,000–5,000 అడుగుల) ల ఎత్తున ఉండడం కూడా ఈ ప్రాంతం యొక్క తక్కువ ఉష్ణోగ్రత లకు కారణం. సంవత్సరానికి సగటున గోబీ ప్రాంతంలో 194 మిల్లీమీటర్ల (7.6 in) వర్షం పడుతుంది. సైబీరియన్ గడ్డి మైదానాల నుండి వీచే గాలుల వలన శీతాకాలంలో కొంత మంచు గోబీ లోని కొన్ని ప్రాంతాలకు చేరడంతో మరి కొంత తేమ పెరగడం జరుగుతుంది. ఈ గాలుల వలన శీతాకాలంలో –40 °C (-40 °F) నుండి వేసవిలో +50 °C (122 °F) వరకు అత్యంత తీవ్ర ఉష్ణోగ్రతలు ఈ ప్రాంతంలో నమోదు అవుతుంటాయి.[2]

సంవత్సరం మొత్తం లోనే కాక ఒక 24 గంటల కాల వ్యవధిలో కూడా అత్యంత ఎక్కువ మరియు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు (35 °C లేక 61 °F వరకు తేడా నమోదు కావొచ్చు) నమోదయ్యే గోబీ ప్రాంతం ఒక వాతావరణ వైవిధ్యం కలిగి ఉంది.

ఉష్ణోగ్రత
Sivantse (1190 m) Ulaanbaatar (1150 m)
సాంవత్సరిక సగటు -2.5 °C (27 °F) 2.8 °C (37 °F)
జనవరి సగటు -26.5 °C (-15.7 °F) -16.5 °C (2 °F)
జూలై సగటు 17.5 °C (63.5 °F) 19.0 °C (66 °F)
వైవిధ్యం 38.0 °C and -43 °C (100 °F and -45 °F) 33.9 °C and -47 °C (93 °F and -52 °F)

దక్షిణ మంగోలియాలో కూడా జూలై నెలలో థర్మామీటర్ -32.8 °C (-27 °F) వరకు పడిపోవడం అలక్సలో 37 °C (98.6 °F) వరకు ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం జరుగుతుంది.

శీతాకాలం సగటు ఉష్ణోగ్రతలు -40 °C (-40 °F) వరకు పడిపోతుండగా వేసవిలో సగటు 50 °C (122 °F) కు చేరుతుంది. చాలా వరకు వర్షం వేసవిలో కురుస్తుంది.

ఆగ్నేయ ఋతుపవనాలు గోబీ లోని ఆగ్నేయ ప్రాంతాన్ని చేరినప్పటికీ ఈ ప్రాంతం అంతా కూడా సాధారణంగా ముఖ్యంగా శీతాకాలం పొడిగా ఉంటుంది. అందువల్ల, ఇక్కడ వసంతంలో ఇసుక తుఫానులు మరియు మంచు తుఫానులు, వేసవి తొందరగా రావడం మరియు శీతాకాలం కూడా తొందరగా రావడం జరుగుతుంది.

పరిరక్షణ, పర్యావరణం మరియు ఆర్ధిక వ్యవస్థ[మార్చు]

మొట్టమొదటి డైనోసార్ గుడ్లతో సహా ఎన్నో శిలాజాలకు గోబీ ఎడారి కేంద్ర బిందువుగా ఉంది.

ఈ ఎడారి మరియు పరిసర ప్రాంతాలలో ఎన్నో జంతువులు నివాసం ఉంటాయి. వీటిలో నల్లని తోక గల గాజెల్లు, మార్బిల్ద్ పోల్కాట్లు, బాక్ట్రియన్ ఒంటెలు, మంగోలియన్ అడవి గాడిదలు, సాన్ప్లోవార్లు వంటివే కాక అప్పుడప్పుడు మంచు చిరుతలు, గోధుమ వర్ణపు ఎలుగుబంట్లు మరియు తోడేళ్ళు కనిపిస్తుంటాయి. ఈ ఎడారిలో గ్రే స్పారో సాల్ట్వోర్ట్, గ్రే సేజ్బ్రాష్ మరియు నీడిల్ గ్రాస్మరియు బ్రిడిల్గ్రాస్ వంటి ఎన్నో కరువును తట్టుకోగల మూలికా వృక్షాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.

వాహనాలు, పశువులు అస్తవ్యస్తంగా ఈ గోబీ ప్రాంతంలో తిరుగాడుతూ ఉంటాయి (వర్షపాతం ఎక్కువగా ఉండి పశుపోషణకు అనుకూలంగా ఉండే గోబీ ఎడారి తూర్పు భాగంలో మానవ సంచారం ఎక్కువగా ఉంటుంది) కాశ్మీర్ ఉన్ని కోసం ఇక్కడి సంచార పసుపోషక జాతుల వారు పెంచే మేకల వల్ల మంగోలియా లోని గడ్డి భూములు చాలా వరకు తగ్గిపోయాయి. పట్టణ ఆర్ధిక వ్యవస్థ పతనం కావడంతో పాటు పశుపోషణ యొక్క ప్రైవేటీకరణ వలన సంభవించిన ఆర్ధిక పర్యవసానాల ఫలితంగా పట్టణీకరణకు భిన్నంగా గ్రామీణ జీవన విధానానికి ఇక్కడి ప్రజలు తిరిగి అలవాటు పడడం ప్రారంభించారు.

మంగోలియాలో చైనా సరిహద్దుకు 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఒయూ తోల్గోయి అనే ప్రాంతంలో ఉన్న భారీ రాగి మరియు బంగారం గనులను వెలికి తీసేందుకు ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.[3]

ఎడారీకరణ[మార్చు]

ప్రస్తుతం జరుగుతున్న ఎడారీకరణ వల్ల గోబీ ఎడారి శరవేగంగా విస్తరిస్తుంది. అది కూడా చైనాకు ఆనుకుని ఉన్న దక్షిణ కొన వైపు ప్రతి ఏటా కొన్ని గడ్డి భూములు గోబిలో కలుస్తుండడంతో3,600 kమీ2 (1,390 sq mi) ఆ వైపున మరింత వేగంగా ఇది విస్తరిస్తుంది. చైనాలో తరచుగా సంభవించే ఇసుక తుఫానులు గడచిన 20 సంవత్సరాలలో ఎడారీకరణ వల్ల మరింతగా పెరిగి చైనా వ్యవసాయ ఆర్ధిక వ్యవస్థను మరింతగా దెబ్బతీస్తున్నాయి.

అడవుల నరికివేత, పశువులు అత్యధికంగా మేయడం మరియు నీటి వనరులు తరిగిపోవడం వంటి మానవ తప్పిదాల వలననే ప్రధానంగా గోబీ ఎడారి విస్తరిస్తుంది. చైనా ఈ ఎడారి మరింతగా విస్తరించడాన్ని అరికట్టేందుకు ఎన్నో ప్రణాళికలు రూపొందించినప్పటికీ చాలా తక్కువ మాత్రమే విజయాలు సాధించడంతో పెద్దగా వీటి ప్రభావం కనపడలేదు. ఎడారి మరింత పెరగకుండా దాని చుట్టూ కొత్తగా అడవులను పెంచేందుకు మొక్కలు నాటించే గ్రీన్ వాల్ ఆఫ్ చైనా అనేది చైనా ప్రభుత్వం యొక్క సరికొత్త ప్రణాళిక.

గోబీ లోని పర్యావరణ ప్రాంతాలు[మార్చు]

గోబీని విస్తృతంగా నిర్వచించాలంటే దీని ఐదు విభిన్న పర్యావరణ ప్రాంతాలుగా విభజించవచ్చు.

తూర్పు గోబీ ఎడారి గడ్డి మైదానం అనేది గోబీ పర్యావరణ ప్రాంతాలలో కెల్లా అత్యంత తూర్పు భాగంలో ఉన్న ప్రాంతము281,800 kమీ2 (108,804 sq mi). చైనా లోని అంతర మంగోలియన్ పీఠభూమి నుండి ఉత్తరానికి మంగోలియా వరకు ఈ ప్రాంతం విస్తరించి ఉంది. దీనిలో యిన్ పర్వతాలతో పాటు ఉప్పు కయ్యలు మరియు చిన్న చిన్న కుంటలతో కూడిన అనేక పల్లపు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. దీనికి ఉత్తరాన మంగోలియన్-మంచురియన్ గడ్డి భూములు, ఆగ్నేయాన ఎల్లో రివర్ మైదానం మరియు ఆగ్నేయం మరియు తూర్పున అలషణ్ పీఠభూమి పాక్షిక ఎడారి సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.

అలషణ్ పీఠభూమి పాక్షిక ఎడారి అనేది తూర్పు గోబీ ఎడారి గడ్డి మైదానానికి పశ్చిమ మరియు నైరుతి దిక్కుగా ఉంది. ఇందులో గోబీ ఎడారి బేసిన్ లు ఉండడంతో పాటు దీనికి ఉత్తరాన అల్తాయి పర్వత శ్రేణులు, ఆగ్నేయాన హేలన్ పర్వతాలు మరియు నైరుతి దిక్కున క్విలియన్ పర్వతాలు మరియు టిబెట్ పీఠభూమి ఈశాన్య భాగము ఉండి తక్కువ ఎత్తు గల అనేక పర్వతాలను కలిగి ఉంటుంది.

గోబీ సరస్సు లోయా ఎడారి గడ్డి మైదానం అనబడే మరొక పర్యావరణ ప్రాంతము అలషణ్ పీఠభూమి పాక్షిక ఎడారికి ఉత్తరాన ఉండి దక్షిణం వైపు గోబీ అల్తాయి పర్వత శ్రేణులను ఉత్తరం వైపు ఖంగాయి పర్వతాలకు మధ్య విస్తరించి ఉంటుంది.

జున్గేరియాన్ బేసిన్ పాక్షిక ఎడారి ప్రాంతము ఉత్తరాన అల్తాయి పర్వతాలకు దక్షిణాన టియాన్ షాన్ శ్రేణులకు మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఎడారి బేసిన్. చైనా లోని క్జింజియాంగ్ ప్రావిన్స్ యొక్క ఉత్తర భాగం నుండి మంగోలియా లోని ఆగ్నేయ మూల వరకు ఈ ప్రాంతం విస్తరించి ఉంది. దీనికి తూర్పున అలషణ్ పీఠభూమి పాక్షిక ఎడారి మరియు పశ్చిమాన చైనా-కజికిస్తాన్ సరిహద్దు పై ఉన్న ఎమిన్ లోయా గడ్డి మైదానం ఉన్నాయి.

జున్గేరియాన్ బేసిన్ పాక్షిక ఎడారిని తక్లామాకన్ ఎడారి నుండి టియాన్ షాన్ పర్వత శ్రేణులు వేరు చేస్తున్నాయి. ఇది తక్కువ ఎత్తులో ఉండే ఇసుక ఎడారి. ఈ ప్రాంతం దక్షిణాన టిబెట్ పీఠభూమి యొక్క ఎత్తైన పర్వత శ్రేణులు మరియు పశ్చిమాన పామిరా లను సరిహద్దులుగా కలిగి ఉంది. తక్లామాకన్ ఎడారి పర్యావరణ ప్రాంతంలో లోప్ ఎడారి కూడా భాగంగా ఉంది.

తూర్పు గోబీ ఎడారి గడ్డి మైదానాలు[మార్చు]

సూర్యాస్తమయ సమయాన మంగోలియా లోని గోబీ తూర్పు ప్రాంతం లోని ఒక కొండపై ఉన్న ఖులాన్ (మంగోలియా అడవి గాడిద)

ఎత్తులో పెద్దగా తేడాలు లేకపోయినప్పటికీ ఈ ప్రాంతం యొక్క ఉపరితలమంతా ఎంతో వైవిధ్యంగా ఉంటుంది. ఉలాన్బాటర్ (48°00′N 107°00′E / 48.000°N 107.000°E / 48.000; 107.000) మరియు ఇరెన్-దుబాసు-నార్ సరస్సుకు (43°45′N 111°50′E / 43.750°N 111.833°E / 43.750; 111.833) మధ్య ఉపరితలం అంతా కొట్టుకుపోయి ఉండి (సమాంతర శ్రేణులు గల తక్కువ ఎత్తైన పర్వతాల యొక్క శ్రేణులతో వేరుచేయబడిన ఎత్తు పల్లాలను కలిగి ఉంటుంది150 to 180 m (490 to 590 ft)) అనేక పురాతన రాళ్ళు బయటకు చొచ్చుకు వచ్చి చిన్న చిన్న పర్వతాలుగా ఎత్తుపల్లాల ఉపరితలంగా ఏర్పడింది. ఈ పల్లపు ఉపరితలాలు సాధారణంగా సముద్రమట్టానికి మధ్య 900 to 1,000 m (3,000 to 3,300 ft)కొంచం పైన ఉంటాయి. మరింత దక్షిణానికి వెళితే ఇరెన్-దుటియాసు-నార్ మరియు హుయాంగ్-హో మధ్య ప్రాంతం విశాలమైన ఎత్తు ప్రాంతం తరువాత ఒక పల్లపు మైదానములతో కూడి ఉండి రెండవది 1000–1100 మీటర్ ల ఎత్తున ఉంటుంది.1,070 to 1,200 m (3,510 to 3,940 ft) పీఠభూమి యొక్క వాలులు సాధారణంగా సమాంతరంగా ఉండి, కొన్ని సార్లు మధ్య మధ్య "అగాధాలను" కలిగి ఉంటాయి. హ్యంగాన్ పర్వత శ్రేణులను సమీపించే కొద్దీ దేశం చిన్నగా 1,370 m (4,490 ft)వరకు ఎత్తు పెరిగి తరువాత 1,630 m (5,350 ft)వరకు పెరుగుతుంది. ఈ పల్లపు ప్రాంతాలలో సాధారణంగా చిన్న చిన్న సరస్సులు ఏర్పడినప్పటికీ ఈ నీరు సాధారణంగా ఉప్పగా ఉంటాయి. ఇక్కడ మరియు ఉలాన్బాటర్ కు దక్షిణాన320 km (199 mi) తరచుగా ఏర్పడే వాగుల వలన ఇక్కడ గడ్డి పుష్కలంగా పెరుగుతుంది. అయితే సరిహద్దు పర్వత ప్రాంతాలను చేరే వరకు అన్ని ముఖ్య ప్రాంతాలలో ఎక్కడా కూడా చెట్లు, పొదలు కనబడడం జరగదు. ఇక్కడ, ముఖ్యంగా ఉత్తర భాగంలో, ఈ నీటి ప్రవాహాల వలన మట్టి, ఇసుకల మేటలు ఏర్పడటంతో వీటిని లోతుగా తవ్వి తీయడం జరుగుతుంది2 to 3 m (6 ft 7 in to 9 ft 10 in).ఇంతే కాక సమాంతర, మెట్ట లోయలలో మందంగా వొండ్రు మట్టి5 to 6 m (16 to 20 ft) మేటలు వేయడం జరుగుతుంది. ఉలాన్బాటర్ నుండి కల్గాన్ వెళ్ళే పశ్చిమ మార్గంలో దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో ఉన్న సాధారణ భౌగోళిక లక్షణాలే కలిగినప్పటికీ పర్వతాలు మాత్రం ఇంత అస్తవ్యస్తంగా కాక తూర్పు నుండి పడమరకు, పశ్చిమ-ఉత్తర-పశ్చిమ నుండి తూర్పు-దక్షిణ-తూర్పు వరకు, పశ్చిమ-దక్షిణ-పశ్చిమ నుండి తూర్పు-ఉత్తర-తూర్పుకు బలమైన గీతలలాగా వరుసగా ఏర్పడి ఉంటాయి.

ఈ ప్రాంతపు మట్టము కూడా ఎత్తుగా ఉంటుంది.కొన్ని సందర్భాలలో 2,400 m (7,900 ft)ఎత్తుకు చేరుకున్నప్పటికీ సాధారణంగా పల్లపు ప్రాంతాలలో 1,000 to 1,700 m (3,300 to 5,600 ft)ఎత్తు వరకు, శ్రేణుల వద్ద 200 to 500 m (660 to 1,640 ft)ఎత్తు వరకు ఉంటాయి. ఈ ఎత్తు ప్రాంతాలు వరుసగా ఉండడం కాక మధ్య మధ్య చిన్న చిన్న అగాధాలు, గల్లీలు మరియు బేసిన్ లతో కూడి ఉంటుంది. అయితే తూర్పు మంగోలియాలోని దక్షిణ భాగాలలో సాధారణంగా ఏర్పడే హాంగై యొక్క యెర్రని సమాంతర రూపాలతో (ఓబ్రుచేవ్ యొక్క గోబీ రూపాంతరము) ఏర్పడే టేబుల్ లాండ్స్ మాత్రం ఇక్కడ కనిపించవు లేదా శారామురేన్ నదీ ప్రాంతానికి దగ్గరలోనే ఇవి ఏర్పడతాయి. వీటిలో కూడా మధ్య మధ్య గల్లీలు లేక ఎండిన నీటి ప్రవాహాలు కనిపిస్తుంటాయి. అయితే ఇక్కడ వాగులుమ సరస్సులు, బావులు ఏమీ లేకపోవడంతో పాటు వర్షపాతం కూడా తక్కువ కావడంతో నీటి కొరత అత్యధికంగా ఉంటుంది. పశ్చిమం నుండి వాయువ్యానికి బలమైన గాలులు వీయడంతో పాటు తక్లా మకాన్ మరియు లోప్ ఎడారిలో వలె దేశమంతటా ఇసుక చుట్టివేయడం కూడా జరుగుతుంది. అడవి వెల్లుల్లి, కలిడియం గ్రసైల్, వార్మ్వుడ్, సాక్సుల్, నిత్రారియ స్కోబెరి, కారగాన, ఏఫెద్ర, సాల్త్వర్ట్ అండ్ ది గ్రాస్, లాసియగ్రోస్తిస్ స్ప్లెండెన్స్ వంటి ఎన్నో వృక్ష జాతులు ఇక్కడ ఉన్నాయి. అల్లియం పోలిరైజం అనే తాన అడవి ఉల్లి ఇక్కడి పెంపుడు జంతువుల ప్రధాన ఆహారం. సరి అయిన హాజల్ నట్ వంటి వాసన నిచ్చే వొంటె యొక్క ఐరాగ్ (పులియబెట్టిన పాలు) ను పొందేదుకు ఇది తప్పని సరి ఆహారమని మంగోలియన్ ల అభిప్రాయం.

ఈ గోబీ అనే అతి పెద్ద ఎడారి దేశం గుండా అనేక ప్రధాన వాణిజ్య మార్గాలు ఉన్నాయి. ఇందులో కొన్ని మార్గాలు కొన్ని సంవత్సరాలుగా వాడుకలో ఉన్నాయి. కల్గాన్ (గ్రేట్ వాల్ దగ్గర) నుండి ఉలాన్బాటర్ వరకు (960 km (597 mi)), గన్సు లోని జియుక్వాన్ నుండి హామీ వరకు670 km (416 mi), హామీ నుండి బీజింగ్ వరకు (2,000 km (1,243 mi)), హోహాట్ నుండి హామీ మరియు బార్కుల్ వరకు, గన్సు లోని లాంజ్హో నుండి హామీ వరకు ఉన్న మార్గాలు వాటిలో కొన్ని.

అలశాన్ పీఠభూమి ఎడారి మైదానం[మార్చు]

ఇది హ్సిటయు మరియు లిటిల్ గోబిగా పిలువబడే గోబీ లోని నైరుతి ప్రాంతం. ఇది తూర్పున ఎల్లో రివర్ యొక్క గ్రేట్ నార్త్ లూప్ మధ్య నున్న ఖాళీని భర్తీ చేస్తూ ఉండి, పశ్చిమాన ఎజిన్ నది, నైరుతిన కొంత ఎత్తులో3,200 to 3,500 m (10,500 to 11,500 ft) క్విలియన్ పర్వతాలు, లాంగ్షౌ రాతి వరసలను సరిహద్దులుగా కలిగి ఉంటుంది. హోయంగ్ హో ఉత్తర లూప్ లో ఉన్నటువంటి ఓర్దోస్ పీఠభూమి యొక్క ఈశాన్య ప్రాంతాన్ని ఆవరించి ఉండే ఓర్దోస్ ఎడారి ఈ పర్యావరణ ప్రాంతంలోనే ఉంది. పొటానిన్ గోబీని విభజించే మూడు పెద్ద లోయల యొక్క మధ్య బేసిన్ కు చెందిన ప్రాంతం ఇది. భౌగోళికంగా ఇది ఒకప్పుడు ఒక పెద్ద సరస్సు లేక భూఅంతర సముద్రము అయే అవకాశాలు కలిగిన సమాంతరమైన మైదానం అని ప్రేవాల్స్కీ అన్నారు. ఈ ప్రాంతం మొత్తం సమతలంగా ఉండడం, గట్టి సాల్ద్గైన్ మట్టి మరియు అక్కడక్కడా మట్టి మేటలు వేసిన ఉపరితలం ఉండడంతో పాటు కొంత భూమి అడుగు భాగంలో ఉప్పు కయ్యలు ఉండడం అనేవి ఈయన ఈ అభిప్రాయానికి రావడానికి ఆధారంగా ఉన్నాయి. కొన్ని వందల కిలో మీటర్ల పాటు ఉత్త ఇసుక తప్ప ఇంకేమీ ఈ ప్రాంతంలో కనిపించవు. మధ్యలో ఏమీ లేకుండా ఇలా ఇసుక ఎడారి కొనసాగుతుండే కొన్ని ప్రాంతాలను మంగోలియన్ లు టెన్గర్ (ఆకాశం) అని పిలుస్తారు. ఈ సుదీర్ఘ ఎడారి ప్రాంతాలలో ఒక్క నీటి చుక్క గానీ, అనంతమైన పచ్చని ఇసుక మైదానం మధ్యలో కానీ, పర్వతాల అడుగు భాగంలో కానీ ఒక్క ఒయాసిస్ కానీ కనపడక ఉప్పని మట్టితో బీడు పడిన భూమితో నిండి ఉంటుంది. మొత్తం మీద ఒకటే మట్టం కలిగిన దేశం అయినప్పటికీ1,000 to 1,500 m (3,300 to 4,900 ft), గోబీ లోని అనేక ఇతర ప్రాంతాలలో వలెనె ఈ ప్రాంతం కూడా దాదాపు 300 మీటర్ ల ఎత్తు ఉండే కొండలు, పర్వతాలతో నిండి ఉంటుంది. ఇక్కడి వృక్షజాతులను చూసినా కొన్ని రకాల పొదలు, ఒక డజనుకు పైగా గడ్డి మరియు మూలికా జాతులు మాత్రమే కనిపిస్తాయి. వీటిలో సాక్సువల్ (హాలోక్జిలాన్ అమ్మాన్దేన్ద్రన్) మరియు అగ్రియోఫిలం గోబికం కాంల్వులస్, ఫీల్డ్ వార్మ్వుడ్ (అర్టేమిసియ కామ్పెస్త్రిస్ ), అకాసియ, ఐనుల అమ్మోఫిలా, సొఫోర ఫ్లావేస్సెంస్, కాన్వోల్వులాస్ అమ్మానై, పెగానం మరియు అస్త్రాగాలాస్ వంటి ఇతర జాతులు ఉన్నప్పటికీ అన్నీ ఎండి, పొట్టిగా రూపాంతరం చెంది కనిపిస్తాయి. జంతు మరియు పక్షి జాతులను తీసుకున్నా జింకలు, తోడేళ్ళు, నక్కలు, కుందేళ్ళు, ముళ్ళ పందులు, ముంగిసలు, రకరకాల బల్లులు మరియు సాన్ద్గ్రోస్, భరద్వాజ పక్షి, స్తోన్చాటార్మ పిచ్చుక, కొంగ, హేన్ద్రేసంస్ గ్రవుండ్ జే (పోడోసుస్ హేన్దర్సోనీ ), కొమ్ములుగల భరద్వాజ పక్షులు (ఎరేమోఫిల అల్పెస్త్రిస్ ), మరియు తురాయి గలిగిన భరద్వాజ పక్షులు (గలేరిడ క్రిష్టట ) వంటి కొన్ని జాతులు తప్ప వేరేమీ పెద్దగా కనిపించవు.

జున్గేరియాన్ బేసిన్ ఎడారి మైదానం[మార్చు]

యుల్డాజ్ లోయ హైడాగ్-గోల్ (43°N 83°E / 43°N 83°E / 43; 83-43°N 86°E / 43°N 86°E / 43; 86) లోయ అనేది ఒక చిన్న ఎడారి. ఇది చుసిస్ అనబడే శనషేన్ ట్రాహెన్ హాష్ పర్వత శ్రేణులు మరియు నిట్టనిలువుగా ఉండి, ఒకదానికొకటి దూరంగా ఉండే క్రాసేనార్డ్ శ్రేణులతో చుట్టబడి ఉంటుంది. దక్షిణానికి వెళ్ళే కొద్దీ అవి విస్తారంగా తయారై ఒక దానితో ఒకటి కలిసిపోయి తూర్పు నుండి పడమరకు విస్తరించి బోస్టన్ సరస్సుకు మధ్యలో చోటు ఇస్తాయి. ఈ రెండు పర్వత శ్రేణులు ఈ యొక్క గొప్ప అధిరోహనానికి ఉత్తరాన మరియు దక్షిణాన ఉండడంతో పాటు ఇది తూర్పు దిశగా దాదాపుగా 20 డిగ్రీల అక్షాంశం వైపు విస్తరించి ఉంది. చోల్-తాఘ్ శ్రేణి ఉత్తరం వైపు నిట్టనిలువైన వాలును కలిగి ఉండడంతో పాటు దాని అడుగు భాగం లక్చున్ (130 m (427 ft)సముద్ర మట్టానికి దిగువ) నుండి హామీ (850 m (2,789 ft)సముద్ర మట్టానికి పైన) వరకు లోతైన అఘాతాలతో చుట్టి ఉంటుంది. కురుక్-తాఘ్ శ్రేణికి దక్షిణాన లోప్ నర్ ఎడారి, కుం-తాఘ్ ఎడారి మరియు బులున్జిర్-గోల్ లోయ ఉన్నాయి. చోల్-తాఘ్ మరియు కురుక్-తాఘ్ ల మధ్య విస్తరించి ఉన్న ఈ గొప్ప అధిరోహనాన్ని మంగోల్ లు ఘాషుం-గోబీ లేక ఉప్పు ఎడారిగా పిలుస్తారు. ఇది ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి విస్తరించి 130 to 160 km (81 to 99 mi) మధ్య మధ్య చిన్న చిన్న సమాంతర శ్రేణులు, లోయలు, కొండల వరుసలతో ఉండడమే కాక మధ్యలో ఒక విస్తారమైన రాతి లోయను కలిగి ఉండి 900 to 1,370 m (2,950 to 4,490 ft) ఎత్తు వద్ద బాగా వెడల్పుగా40 to 80 km (25 to 50 mi) ఉంటుంది. చోల్-తాఘ్ ప్రాంతం పూర్తిగా బీడు పడి ఉండి1,800 m (5,900 ft), దీని ఉత్తర పాదం ఒక సన్నని ఎండిన ఇసుక భూమి పై ఉండడంతో పైన చెప్పుకున్న లోయలు ఏర్పడినాయి.

కురుక్-తాఘ్ అనేది ఒక్కప్పుడు ఎంతో గొప్ప వైశాల్యం కలిగి విస్తారంగా ఉన్న పర్వత శ్రేణులు ప్రస్తుతం చెల్లా చెదురై, తగ్గిపోవడంతో మిగిలిన కొద్ది భాగము. పశ్చిమాన బోస్టన్ సరస్సు మరియు తరీంకు మధ్య గల ప్రాంతంలో రెండు లేక మూడు ప్రధాన శ్రేణులు ప్రస్తుతం మధ్య మధ్య తెగిపోయినప్పటికీ ఒక దానికి ఒకటి సమాంతరంగా ఉండి వాటి మధ్య ఎన్నో చిన్న చిన్న శ్రేణులు కలిసి ఉంటాయి. ఈ చిన్న చిన్న శ్రేణులు మూడు ప్రధాన శ్రేణు లతో కలిసి ఈ ప్రాంతంలో పొడవాటి సన్నని లోయలను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ లోయలు ఒక దానికొకటి మరియు చుట్టూ ఉన్న పర్వత శ్రేణులకు సమాంతరంగా ఉండి మెట్ల వలె కిందికి దిగుతూ ఉంటాయి. వీటికి ఒక పక్క లుక్చున్ పర్వత శ్రేణులు మరియు రెండవ వైపు లోప్ ఎడారి ఉంటాయి. చాలా సందర్భాలలో ఈ సమాంతర లోయలు ఎత్తు పల్లాలతో, ముళ్ళతో నిండి ఉండి లోయల అడుగు భాగంలో చిన్న చిన్న గుట్టలను కుడి ఉంటాయి. ఇలాంటి గుట్టలు ఎక్కడైతే ఉంటాయో అక్కడ తూర్పు వైపు చెదురుమదురుగా మిట్ట ప్రాంతాలు, పాత్ర ఆకారంలో పల్లాలు ఉంటాయి. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతాలు ఒక సరస్సు యొక్క అడుగు భాగంగా ఉండి ఇప్పుడు ఎండిన ఉప్పు బీడుగా మారినట్లు భావిస్తున్నారు. ఈ ప్రాంతం యొక్క ఉపరితలం కున్లున్ పర్వతాల మధ్యన ఉండే లోయలతో చాలా వరకు పోలిక కలిగా ఉంటుంది. ఘాషియున్-గోబీ మరియు కురుక్-తాఘ్ యొక్క హైడ్రోగ్రఫీ అనేది ఈ లోయల యొక్క అమరిక మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. అనేక చిన్న చిన్న వాగులు ఈ లోయలలో తిన్నగా కిందికి ప్రవహించడం కాక వాటి నుండి అడ్డంగా ప్రవహిస్తూ అడ్డదిడ్డంగా ఉన్న ఎత్తు పల్లాలను అన్నింటినీ దాటాక పశ్చిమానికి తిరుగుతాయి. గ్రుని-గ్ర్హిమిలో అనే ఈ అధిరోహనంలో అత్యంత ఎత్తైన శ్రేణి త్యుగ్-తావు సముద్ర మట్టానికి 2,700 m (8,858 ft) ఎత్తులోను ఈ అధిరోహనం యొక్క శిఖరానికి 1,200 m (3,937 ft) ఎత్తులోను ఉంటుంది. ఈ శ్రేణి చోల్-తాఘ్కు చెందినదని ఇతను అభిప్రాయపడినప్పటికీ, స్వెన్ హేదిన్ మాత్రం ఇది కురుక్-తాఘ్ కు చెందినదని అన్నారు. ఈ చివరి శ్రేణి ఖారాటేకేన్-వూల శ్రేణిని (దీనినే కిజిల్-సంఘీర్, సినీర్ మరియు సిన్ఘర్ పర్వతాలు అని కూడా పిలుస్తారు) పూర్తిగా పోలి ఉంటుంది. ఇది బోస్టన్ సరస్సు నుండి అక-బెల్-కుం (తెల్లని ఇసుక) ఇసుక ఎడారితో వేరు చేయబడినప్పటికీ ఆ సరస్సు దక్షిణ అంచును వోరుసుకుని మొదట పశ్చిమ ఉత్తర పశ్చిమం నుండి తూర్పు దక్షిణ తూర్పుకు ఉంటూ చిన్నగా తూర్పు ఉత్తర తూర్పుకు వొంపు తిరిగి అదేసమయంలో చిన్నగా ఎత్తు కూడా తగ్గుతుంది. 91°ల తూర్పులో కురుక్-తాఘ్ వ్యవస్థలోని ప్రధాన శ్రేణి తూర్పు ఉత్తర తూర్పుకు తిరిగి దాని నాలు ఉప శ్రేణులు అకస్మాత్తుగా అంతర్ధానమవుతాయి. అక్కడ ఒక సన్నని లోయ (గతంలోని లోప్నార్ మధ్య ఆసియా సరస్సు యొక్క ఈశాన్య అఖాతంగా స్వెన్ హేదిన్ దీనిని చూస్తారు) ఉండి దానికి అభిముఖంగా పెషాన్ (బై-సాన్) పర్వత శ్రేణుల అంచులు కనిపిస్తాయి (క్రింద చూడుము). కురుక్-తాఘ్ మొత్తం మీద పల్లంగా ఉండి దాదాపు పూర్తిగా బీడు పడి ఉండి జంతు జీవనానికి అనుకూలంగా లేకుండా ఉంటుంది. అయితే అక్కడక్కడ ఉండే ఒయాసిస్ లపై ఆధారపడి కుందేళ్ళు, జింకలు, ఒంటెలు వంటివి కొన్ని జీవనం సాగిస్తుంటాయి. ఈ కొద్ది అనుకూల ప్రాంతాలలోనే సాక్సువల్ (హలోక్జైలాన్ ), అనాబసిస్ రీడ్ లు (కామిష్), తమరిస్క్ లు, పోప్లార్లు మరియు ఎఫేడ్రాలు వంటి కొన్ని జాతుల పొదలు పెరగడం జరుగుతుంది.

1911 వరకు జరిగిన యూరోపియన్ ల పరిశోధనలు[మార్చు]

గోబీ అత్యధికంగా సంచార జాతులవారు నివసించిన ప్రాంతంగా ఎంతో చరిత్రను కలిగి ఉంది. 20వ శతాబ్దం తొలినాళ్ళ నాటికి ఈ ప్రాంతం మంచు-చైనాల నామమాత్రపు నియంత్రణలో ఉండి ఎక్కువగా మంగోల్ లు, యుఘర్లు మరియు కజఖ్ లకు నివాస ప్రాంతంగా ఉంది. ఈ ఎడారిలో ప్రయాణించిన యాత్రికులు ఎవరికి వారు వ్యక్తిగతంగా గమనించి అర్ధం చేసుకున్నదే తప్ప గోబీ ఎడారి గురించిన పూర్తి సమాచారం బయటి వారికి పూర్తిగా తెలియదు. 20 వ శతాబ్దపు తొలినాళ్ళలో గోబీని అర్ధం చేసుకోవడంలో సహకరించిన యూరోపియన్ పరిశోధకులలో కొందరి పేర్లు ఇలా ఉన్నాయి:

వీటిని కూడా చూడండి[మార్చు]

Commons-logo.svg
వికీమీడియా కామన్స్‌లో కి సంబంధించిన మీడియా ఉంది.

సూచనలు[మార్చు]

  1. Wright, John W. (ed.) (2006). The New York Times Almanac (2007 సంపాదకులు.). New York, New York: Penguin Books. p. 456. ISBN 0-14-303820-6. Unknown parameter |coauthors= ignored (|author= suggested) (help)CS1 maint: extra text: authors list (link)
  2. ప్లానెట్ ఎర్త్ బిబిసి టివి సిరీస్ 2006 UK, 2007 US, 5 వ ఎపిసోడ్
  3. "Oyu Tolgoi Gold and Copper Project, Southern Mongolia". Retrieved 2009-08-08. Cite web requires |website= (help)
  • Public Domain This article incorporates text from a publication now in the public domainChisholm, Hugh, సంపాదకుడు. (1911). Encyclopædia Britannica (11th సంపాదకులు.). Cambridge University Press. Missing or empty |title= (help)

మరింత చదవడానికి[మార్చు]

  • కేబుల్, మిల్డ్రెడ్ మరియు ఫ్రెంచ్, ఫ్రాన్సెస్కా (1943) ది గోబీ డెజర్ట్ లండన్. లాండ్స్బోరో పబ్లికేషన్స్, OCLC 411792
  • మాన్, జాన్ (1997) గోబీ: ట్రాకింగ్ ది డెజర్ట్ యేల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, న్యూ హవెన్, ISBN 0-300-07609-6
  • స్టీవర్ట్, స్టాన్లీ (2001) ఇన్ ది ఎంపైర్ ఆఫ్ చెంఘిజ్ ఖాన్: ఏ జర్నీ ఎమాంగ్ నోమాడ్స్ హార్పర్కొల్లిన్స్ పబ్లిషర్స్, లండన్, ISBN 0-00-653027-3.
  • థేయర్, హెలెన్ (2007) వాకింగ్ ది గోబీ: 1,600 మైల్-ట్రెక్ ఎక్రాస్ ఎ డెజర్ట్ ఆఫ్ హోప్ అండ్ డిస్పైర్ మౌన్టైనీర్ బుక్స్, సియాటెల్, WA, ISBN 978-1-59485-064-6
  • యంగ్ హస్బెండ్, ఫ్రాన్సిస్ (1904) ది హార్ట్ ఆఫ్ ఎ కాంటినెంట్ జాన్ ముర్రే

బాహ్య లింకులు[మార్చు]

Coordinates: 42°35′N 103°26′E / 42.59°N 103.43°E / 42.59; 103.43

మూస:Geography topics మూస:Physical geography topics మూస:Deserts