ప్రాజెక్టు యూనిగేజ్

వికీపీడియా నుండి
ఇక్కడికి గెంతు: మార్గసూచీ, వెతుకు
Comparison of different gauges in India with standard gauge

భారతీయరైల్వే  ప్రా జెక్టు యూనిగేజ్  పథకాన్ని  1992లో ప్రారంభించింది. దేశంలోని మీటర్ గేజ్, నారో గేజ్ మార్గాలన్నింటిని బ్రాడ్ గేజ్1.676 (5 అడుగుల ఆరు అంగుళాలు)గా మార్చడం దీని ప్రాథమిక లక్ష్యం. ఇది గత 25 ఏళ్ళుగా సాగుతున్నది. 

నేపథ్యం [మార్చు]

భారత దేశంలో  రైలు మార్గాల నిర్మాణానికి నారో గేజ్లో వ్యయం తక్కువగా ఉండడం, చిన్నపాటి బోగీలు, ఇంజిన్లకు అనువుగా ఉండడం వంటివి కారణాలుగా మారాయి. నిర్మాణంలో చిన్నపాటి బ్రిడ్జిలు, చిన్న టన్నెళ్లు, భారీమలుపులకు ఈగేజ్ అనువుగా ఉంటుందని భావించారు. అందువల్ల కొండ ప్రాంతాల్లో నారోగేజ్ మార్గాల నిర్మాణం ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీనివల్ల సివిల్ ఇంజినీరింగ్ పని త్వరగా పూర్తి చేయగలుగుతుంది. పైగా జనాభా అక్కడక్కడా విసిరేసినట్లు ఉండే  ప్రాంతాలకు, బ్రాడ్ గేజ్ మార్గం ఆర్థికంగా భారం అని భావించిన ప్రాంతాల్లో నారో గేజ్ నిర్మాణం చేశారు.  

1992 ప్రాంతంలో భారతీయ రైల్వే విభిన్న గేజు మార్గాలవల్ల ప్రయాణికులకు కలుగుతున్న ఇబ్బందులు (ముఖ్యంగా ఒక మీటర్ గేజ్ లేదా నారో గేజ్ రైలు దిగి బ్రాడ్ గేజ్ రైలు ఎక్కడం) తొలగించాలని భావించింది. అందుకే దేశమంతా ఏకరూప గేజ్(యూనిగేజ్) విధానం ఉండాలని నిర్ణయించింది. పైగా నారో గేజ్ మార్గాల నిర్వహణ వ్యయం భారీగా మారడం కూడా ఒక కారణం.వీటన్నింటి మూలాన 1992లో ప్రాజెక్టు యూనిగేజ్ పథకం తీసుకురావడం జరిగింది. దీనిలో భాగంగా దేశవ్యాప్తంగా బ్రాడ్ గేజ్ 1,676 ఎం.ఎం. (5 అడుగుల ఆరు అంగుళాలు)కు మీటర్, నారో గేజ్  మార్గాలను మార్చాలని కార్యాచరణ రూపొందించింది.  

ప్రాజెక్టు యూనిగేజ్ వెనుక నాటి ప్రధాని పీవీ నరసింహారావు హామీ

1991లో నాటి ప్రధానమంత్రి పీవీ నరసింహారావు లోక్ సభకు ఎన్నికయ్యేందుకు వీలుగా నంద్యాల లోక్ సభ స్థానానికి అప్పటి ఎం.ఫి. గంగుల ప్రతాప రెడ్డి రాజీనామా చేశారు. దీంతో ఈ నియోజకవర్ర్గంగానికి ఉప ఎన్నిక అవసరమైంది. అప్పుడు లోక్ సభకు పోటీ చేసిన పీవీ నరసింహారావు ఎన్నికల ప్రచార సభలో మాట్లాడుతూ నంద్యాలకు బ్రాడ్ గేజ్ లైన్ నిర్మిస్తామని వాగ్దానం చేశారు. గుంటూరు-గుంతకల్ మీటర్ గేజ్ సెక్షన్ ను బ్రాడ్ గేజ్ చేస్తామని ప్రకటించారు. ఆయన నంద్యాల నుంచి లోక్ సభకు ఎన్నికైన తరువాత ఇచ్చిన హామీలను అమలు చేసే కార్యాచరణ ప్రారంభించారు. దీనిలో భాగంగా గుంటూరు-గుంతకల్ సెక్షన్ గేజ్ మార్పిడి (బ్రాడ్ గేజ్ గా మార్చే పని) కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక ఉన్నతస్థాయి సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. దీనిలో నాటి రైల్వే మంత్రి సి. కె. జాఫర్ షరీఫ్, రైల్వే బోర్డు ఛైర్మన్, సభ్యులు పాల్గొన్నారు. దీనికి పీవీ వారికి కేటాయించిన సమయం కేవలం 15 నిమిషాలు మాత్రమే. కానీ సమావేశం గంటన్నరపాటు సాగింది. దీనిలో నాటి రైల్వేమంత్రి జాఫర్ షరీఫ్ 1972లో రైల్వే దేశవ్యాప్తంగా ఒకే గేజ్ విధానం(యూనిగేజ్) కోసం తయారు చేసిన ప్రాజెక్టు నివేదికను ఈ సమావేశంలో ఉంచారు. ఎందుకంటే.. గుంటూరు-గుంతకల్ మీటర్ గేజ్ సెక్షన్ ను బ్రాడ్ గేజ్ చేయాలంటే ఆనాటి పరిస్థితుల్లో అధి సాధ్యంకాదు. అప్పటికి భారతీయ రైల్వే ఏటా కేవలం వంద కి.మీ. మాత్రమే గేజ్ మార్పిడి చేస్తుండేది. ఈ సెక్షన్ను పూర్తి చేయాలంటే కొన్ని దశాబ్దాలు పడుతుంది. అందుకే ఏటా 1200 కి.మీ మేర ఐదేళ్లలో 6000 కి.మీ. మేర గేజ్ మార్పిడి చేపట్టాలని, దీని కోసం ప్రాజెక్టు యూనిగేజ్ పథకం మాత్రమే అనువైనదని ఈ సమావేశంలో ప్రతిపాదించారు. దీనికి నాటి ప్రధాని పీవీ ఆమోదం తెలిపారు. అలా 1992-93 ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి దేశవ్యాప్తంగా ప్రాజెక్ట్ యూనిగేజ్ కార్యాచరణ ప్రారంభమైంది. అయితే తొలి నాలుగేళ్లలో (1996 ఫిబ్రవరి నాటికి) గుంటూరు నుంచి నంద్యాల వరకు మాత్రమే మీటర్ గేజ్ ను బ్రాడ్ గేజ్ గా మార్చారు. ఆతరువాత 1997-98 మధ్య కాలానికి గుంతకల్ వరకు పూర్తి చేశారు. ప్రాజెక్టు యూనిగేజ్ కింద ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2010 నాటికి మొత్తం మీటర్ గేజ్ లైన్లన్నీ బ్రాడ్ గేజ్ గా మారాయి. చివరిగా ధర్మవరం-పాకాల సెక్షన్(227 కి.మీ.) బ్రాడ్ గేజ్ మార్చారు. తెలుగు రాష్ట్రాలు, కర్ణాటకలో ప్రస్తుతం మీటర్ , నేరో గేజ్ మార్గాలు లేవు. తమిళనాడులో ఉన్న కొన్ని మార్గాలను కూడా గేజ్ మార్పిడి కోసం అక్కడ మీటర్ గేజ్ మార్గాలను తొలగించారు. బ్రాడ్ గేజ్ గా మార్చే పనులు జరుగుతున్నాయి. మొత్తం మీద దక్షిణాది రాష్ట్రాల్లో ఎక్కడా మీటర్ గేజ్ మార్గాలు లేవు. అయితే తమిళనాడులోని మెట్టుపాళ్యం-ఉదకమండలం(ఊటీ) 46 కి.మీ. మీటర్ గేజ్ మార్గాన్ని వారసత్వ (హెరిటేజ్) లైన్ గా యునెస్కో ప్రకటించడంవల్ల దాన్ని మినహాయించారు. హెరిటేజ్ లైన్లను గేజ్ మార్పిడి చేసే అవకాశం లేదు. ఇక దక్షిణ మధ్య రైల్వేలో కేవలం పూర్ణా-ఖాండ్వా సెక్షన్ (166 కి.మీ.) మీటర్ గేజ్ లైన్ మిగిలి ఉన్నది. దీనిని కూడా గేజ్ మార్పిడి చేయాలని రైల్వే నిర్ణయించింది. అయితే పనులను రైల్వే బోర్డు పశ్చిమ రైల్వేకు అప్పగించింది. బహుశా ఈ పనులు మరో రెండు మూడేళ్లలో పూర్తి కావచ్చు. అప్పుడు దక్షిణ మధ్య రైల్వే పూర్తి బ్రాడ్ గేజ్ లైన్లు కలిగిన జోన్ గా మారుతుంది.

దేశవ్యాప్తంగా మీటర్, నేరో గేజ్ లైన్ల పరిస్థితి

దేశంలో ప్రస్తుతం 1429 కి.మీ మేర మీటర్ గేజ్ లో ఇంకా రైళ్లు నడుస్తున్నాయి. 1923 కి.మీ. మీటర్ గేజ్ మార్గాలను గేజ్ మార్పిడి కోసం మూసి వేశారు. ఇక నేరోగేజ్ లో 1335 కి.మీ మార్గాల్లో రైళ్లు నడుస్తున్నాయి. మరో 900 కి.మీ.నేరోగేజ్ మార్గాన్ని మూసివేశారు. మరో ఐదారేళ్లలో వారసత్వ లైన్లు మినహా మీటర్, నేరో గేజ్ మార్గాలు మొత్తం బ్రాడ్ గేజ్ మార్గాలుగా మారవచ్చు.

ప్రస్తుత స్థితి[మార్చు]

గేజ్ 2016

ట్రాక్ కి.మీ.

2016

ట్రాక్ వాటా

2016

రూట్ కి.మీ.

2016

రూట్ వాటా

1951 

రూట్ కి.మీ.

1951 

రూట్ వాటా

బ్రాడ్ గేజ్   1,676 ఎంఎం(1,676 మిమీ (5 అడుగులు 6 అం) 108565 94.41% 61037 91.53% 25258 47.0%
మీటర్ గేజ్ (1,000ఎంఎం) (1,000 మిమీ (3 అడుగులు 3 38 అం) 4500 3.91% 3715 5.57% 24185 45.0%
నారోగేజ్ (762ఎంఎం )762 మిమీ (2 అడుగులు 6 అం) and 610 ఎంఎం  (610 మిమీ (2 అడుగులు)
1935 1.68% 1935 2.90% 4300 8.0%
మొత్తం 115000 100% 66687[1] 100% 5374  3 100%

బ్రాడ్ గేజ్ గా మార్చని లైన్లు[మార్చు]

హెరిటేజ్ లైన్లు[మార్చు]

దేశంలో ఐదు మార్గాలను వారసత్వ మార్గాలుగా యునెస్కో ప్రకటించింది. వీటిని బ్రాడ్ గేజ్ గా మార్చే అవకాశం లేదు.

  1. జోగీందర్ నగర్-పఠాన్ కోఠ్ 167 కి.మీ.(నేరో గేజ్)
  2. శిమ్లా-కల్కా 96 కి.మీ.(నేరో గేజ్)
  3. నేరల్-మథెరాన్ 21 కి.మీ.(నేరో గేజ్)
  4. డార్జిలింగ్-న్యూజల్పాయిగురి 99 కి.మీ.(నేరో గేజ్)
  5. ఉదకమండలం-మెట్టుపాళ్యం 46 కి.మీ.(మీటర్ గేజ్)

References[మార్చు]