మస్తాని

వికీపీడియా నుండి
Jump to navigation Jump to search

మస్తాని
An art impression of Mastani
An artist's impression of Mastani (dated 18th century A.D.)
జననం1699
Mau Sahaniya, Bundelkhand
మరణం1740
Pabal, Pune
మరణానికి కారణంSuicide
సమాధిPabal
జీవిత భాగస్వామిBaji Rao I
పిల్లలుShamsher Bahadur I (Krishna Rao)
తల్లిదండ్రులుChhatrasal
Ruhaani Bai Begum

మస్తానీ (క్రీ.శ 1699–1740) మహారాజా ఛత్రసాలు కుమార్తె, మరాఠా పేష్వా మొదటి బాజీరావు రెండవ భార్య.[1][2]

ఆరంభకాల జీవితం[మార్చు]

మస్తానీ మహారాజా ఛత్రసలు రాజ్పుతు రాజు, ఆయన పర్షియను ముస్లిం భార్య రుహానీ బాయి బేగం దంపతులకు జన్మించింది.[3] ఆమె తండ్రి పన్నా రాజ్యం స్థాపించాడు.

ఆమె, ఆమె తండ్రి శ్రీ కృష్ణుడి భక్తి ఆరాధన ఆధారంగా హిందూ శాఖ అయిన ప్రణమి సంప్రాదయ అనుచరులుగా ఉన్నారు.[2]

ఆత్మకథ[మార్చు]

పేష్వా మొదటి బాజీరావు

మొదటి బాజీరావుతో వివాహం[మార్చు]

1728 లో ముహమ్మదు ఖాను బంగాషు ఛత్రసలు రాజ్యం మీద దాడి చేసి ఆయనను ఓడించి రాజధానిని ముట్టడించాడు. తన సహాయం కోరుతూ ఛత్రసలు రహస్యంగా బాజీరావుకు లేఖ రాశాడు. కానీ మాల్వా బాజీరావులో సైనిక పోరాటం పాల్గొనడం కారణంగా 1729 వరకు బుందేల్ఖండు వైపు వెళ్ళే వరకు స్పందించలేదు. చివరికి బాజీరావు ప్రస్తుత ఉత్తర ప్రదేశులోని కుల్పహారు సమీపంలో జైత్పూరు చేరుకున్న తరువాత బంగాషును ఓడించాడు.[4]

కృతజ్ఞతగా ఛత్రసాలు బాజీరావుకు తన కుమార్తె మస్తానీ చేతిని అందిస్తూ ఝాన్సీ, సాగరు, కల్పి మీద ఆధిపత్యం - ఆయన రాజ్యంలో మూడవ వంతు ఇచ్చాడు. మస్తానీతో వివాహం తరువాత ఆయన బాజీరావుకు 33 లక్షల బంగారు నాణేలు, బంగారు గనిని బహుమతిగా ఇచ్చాడు.[1][5] ఆ సమయంలో బాజీరావు అప్పటికే స్వభావం, కుటుంబ సాంప్రదాయం ద్వారా ఏకపత్నీవిధానం అనుసరిస్తూ వివాహం చేసుకున్నాడు. అయినప్పటికీ ఆయనకు చత్రాసలు పట్ల గౌరవం లేదు.[6]

అంతేకాక పూనాలో మస్తానీ ముస్లిం వారసత్వం కారణంగా వివాహం సాధారణంగా అంగీకరించబడలేదు. మస్తానీ పూనానగరంలోని శనివారు వాడా రాజభవనంలో బాజీరావుతో కొంతకాలం నివసించారు. రాజభవనం, ఈశాన్య మూలలో మస్తానీ మహలు ఉంది. అందులో మస్తానీ దర్వాజా అని పిలువబడే స్వంత బాహ్య ద్వారం ఉంది. ఆయన కుటుంబం మస్తానీ పట్ల అసహనం ప్రదర్శించిన కారణంగా బాజీరావు 1734 లో కోత్రుడు వద్ద మస్తానీ కోసం ఒక ప్రత్యేక నివాసం నిర్మించాడు.[7] శనివారు వాడా నుండి కొంత దూరంలో కార్వే రోడులోని మృత్యుంజయ ఆలయంలో ఈ స్థలం ఇప్పటికీ ఉంది. కోత్రుడులోని రాజభవనం కూల్చివేయబడింది. దీని అవశేషాలలో కొంతభాగం రాజా దింకరు కేల్కరు మ్యూజియంలోని ప్రత్యేక విభాగంలో ప్రదర్శించబడతాయి.[8][7]

షంషేరు బహదూరు (క్రిష్ణారావు)[మార్చు]

బస్తీరావు మొదటి భార్య కాశీబాయి ఒక కొడుకును ప్రసవించిన కొద్ది నెలల్లోనే మస్తానీకి కృష్ణారావు అనే కొడుకు పుట్టాడు. కానీ సగం ముస్లిం తల్లి నుండి జన్మించిన కృష్ణారావుకు హిందూ ఉపనయన వేడుక నిర్వహించడానికి నిరాకరించారు. ఈ బాలుడికి చివరికి షంషరు బహదూరు అని పేరు పెట్టారు. ఫలితంగా ముస్లింగా పెరిగాడు.[6]

1740 లో బాజీరావు, మస్తానీ మరణించిన తరువాత కాశీబాయి 6 సంవత్సరాల షంషరు బహదూరును తన సంరక్షణలో తీసుకొని ఆయనను తనలో ఒకరిగా పెంచుకున్నది. తన తండ్రి బండా, కల్పి ఆధిపత్యంలో కొంత భాగాన్ని షంషరుకు అందజేసింది. 1761 లో ఆయన, ఆయన సైన్యం బృందం మరాఠాలు, ఆఫ్ఘన్ల మధ్య జరుగిన మూడవ పానిపట్టు యుద్ధంలో పేష్వాతో కలిసి పోరాడారు. ఆయన ఆ యుద్ధంలో గాయపడ్డాడి కొన్ని రోజుల తరువాత డీగు వద్ద మరణించాడు.[9]

మరణం[మార్చు]

మస్తానీ 1740లో మరణించింది. ఆమె మరణానికి కారణం గూఢంగానే ఉంది. కొంతమంది భాజీరావు మరణించిన తరువాత ఆయనమరణం కల్గించిన దిగ్భ్రాంతి కారణంగా ఆమె మరణించిందని భావిస్తున్నారు. మరికొందరు భాజీరావు మరణించిన తరువాత ఆమె హత్యచేయబడిందని భావించారు. అయినప్పటికీ చాలామంది ఆమె తన ప్రేమికుడైన భాజీరాలు ఇచ్చిన అంగుళీయం లోని విషం ఉపయోగించి ఆత్మహత్యచేసుకున్నదని భావించారు. మరికొందరు ఆమె భాజీరావు మరణించిన తరువాత సతి ఆచారం అనుసరించి మరణించిందని విశ్వసించారు. మస్తానీ పబలు గ్రామంలో సమాధి చేయబడింది. ఆమె హిందూ, ముస్లిం ఆచారాలను పాటించినదానికి గుర్తుగా ఆమె సమాధిని మస్తానీసమాధి, మస్తాజీమజీరు అన్న పేర్లతో పిలువబడింది.[5][10]

సంతతి[మార్చు]

షంషరు బహదూరు కుమారుడు నవాబు మొదటి అలీ బహదూరుకు మస్తానీ వరకట్నంగా వచ్చిన రాజ్పుతానా ప్రావిన్సులు ఇవ్వబడ్డాయి - ఝాన్సీ, సాగరు, కల్పి. 1858 లో, 1857 లో జరిగిన భారత తిరుగుబాటు సమయంలో ఆయన కుమారుడు నవాబు రెండవ అలీ బహదూరు ఝాన్సీకి చెందిన రాణి లక్ష్మీబాయి పంపిన రాఖీ మీద స్పందించి బ్రిటిషు వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు.[11][12]

మాధ్యమంలో[మార్చు]

భుజీలోని అయినమహలులో ప్రదర్శించబడుతున్న మస్తానీ వర్ణచిత్రం.
సంప్రదాయ భారతీయ కుడ్యచిత్రం. 2016 లో ముంబైలో కక్ష్యాచిత్ర లిఖించాడు.

సాహిత్యం[మార్చు]

  • 1972 - రౌ, నాగ్నాథు ఎస్. ఇనాందారు రాసిన మరాఠీ నవల మొదటి బాజీ రావు, మస్తానీల మధ్య కల్పిత ప్రేమకథ ఉంది.[13]

చలన చిత్రాలు[మార్చు]

  • 1955 - ధీరూభాయి దేశాయి దర్శకత్వం వహించిన మస్తానీ. ఇందులో నిగరు సుల్తానా, మన్హెరు దేశాయి, షాహు మోడకు, ఆఘా నటించారు.[14]
  • 2015 - మరాఠీ నవల రౌ ఆధారంగా సంజయి లీలా భన్సాలీ దర్శకత్వం వహించిన బాజీరావు మస్తానీ చలనచిత్రంలో దీపికా పడుకోనే, రణవీరు సింగు, ప్రియాంక చోప్రా ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. [15]

దూరదర్శను[మార్చు]

  • 1990 - రౌ ఎ మరాఠీ టీవీ సిరీసు అదే పేరుతో నవల ఆధారంగా.[ఉల్లేఖన అవసరం]
  • 2015 - శ్రీమంతు పేష్వా బాజీరావు మస్తానీ, ఈటివి మరాఠీలో మరాఠీ టివి సీరియలు ప్రసారం.[16]
  • 2017 - పేష్వా బాజీరావు హిందీ టీవీ సిరీసు సోనీ టీవీ ఇండియాలో ప్రదర్శించబడి ప్రసారం చేయబడింది.

మూలాలు[మార్చు]

  1. 1.0 1.1 Chopra, Kusum. Mastani (ఆంగ్లం లో). Rupa Publications. ISBN 9788129133304. మూలం నుండి 2 జులై 2018 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 3 జనవరి 2020.
  2. 2.0 2.1 "How Bajirao and Mastani became a byword for doomed romance". మూలం నుండి 22 జూన్ 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 3 జనవరి 2020. Cite web requires |website= (help)
  3. Sen, Sailendra (2013). A Textbook of Medieval Indian History. Primus Books. pp. 187–188. ISBN 978-9-38060-734-4.
  4. G.S.Chhabra (1 జనవరి 2005). Advance Study in the History of Modern India (Volume-1: 1707-1803). Lotus Press. pp. 19–28. ISBN 978-81-89093-06-8. మూలం నుండి 14 ఆగస్టు 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 3 జనవరి 2020.
  5. 5.0 5.1 "How Bajirao's Mastani united Hindus and Muslims after her death" (ఆంగ్లం లో). మూలం నుండి 20 అక్టోబర్ 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 1 డిసెంబర్ 2017. Cite news requires |newspaper= (help)
  6. 6.0 6.1 Mehta, J. L. (2005). Advanced study in the history of modern India, 1707-1813. Slough: New Dawn Press, Inc. p. 124. ISBN 9781932705546.
  7. 7.0 7.1 Rajakelkar Museum Archived 8 March 2005 at the Wayback Machine. accessed 3 March 2008
  8. Tribure India Archived 2016-04-19 at the Wayback Machine. accessed 3 March 2008
  9. Burn, Sir Richard (1964). The Cambridge History of India (ఆంగ్లం లో). CUP Archive.
  10. Mishra, Garima (20 నవంబర్ 2015). "Grave of Mastani: Hindus call it samadhi :), Muslims mazaar". Indian Express. మూలం నుండి 23 జనవరి 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 15 జనవరి 2016.
  11. "The Mastani Mystery - Ahmedabad Mirror". Ahmedabad Mirror. మూలం నుండి 5 ఆగస్టు 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 1 డిసెంబర్ 2017.
  12. "नवाब बांदा को राखी भेजकर रानी लक्ष्मीबाई ने मांगी थी मदद- Amarujala". Amar Ujala (ఆంగ్లం లో). మూలం నుండి 4 మార్చి 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 1 డిసెంబర్ 2017.
  13. Inamdar, N. S. (20 అక్టోబర్ 2016). Rau - The Great Love Story of Bajirao Mastani (ఆంగ్లం లో). Pan Macmillan. ISBN 9781509852277. మూలం నుండి 17 ఆగస్టు 2018 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 3 జనవరి 2020.
  14. ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేసు లో Mastani
  15. Jha, Subhash K (19 అక్టోబర్ 2015). "Bajirao Mastani review: This gloriously epic Priyanka, Deepika and Ranveer-starrer is the best film of 2015". Firstpost. మూలం నుండి 8 ఏప్రిల్ 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 19 అక్టోబర్ 2015. Cite web requires |website= (help)
  16. "ETV website". Etv.co.in. మూలం నుండి 26 మార్చి 2015 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 3 డిసెంబర్ 2013. Cite web requires |website= (help)

అదనపు అధ్యయనం[మార్చు]

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=మస్తాని&oldid=2838273" నుండి వెలికితీశారు