సుందర్బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం
| సుందర్బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం | |
|---|---|
 Interactive map of సుందర్బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం | |
| Location | సౌత్ 24 పరగనాస్, పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం |
| Nearest city | కోల్ కత్తా |
| Coordinates | 21°50′17″N 88°53′07″E / 21.8380°N 88.8852°E |
| Established | 1984 |
| Governing body | Government of India |
సుందర్బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని సౌత్ 24 పరగనాస్ అనే ప్రాంతంలో ఉంది. దీనిని యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించింది.[1]
ఇది సుందర్బన్స్ టైగర్ రిజర్వ్, సుందర్బన్స్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లలో ప్రధాన భాగంగా ఉంది. ఇది గంగా డెల్టా ప్రాంతంలోని సుందర్‌బన్స్‌లో భాగం, బంగ్లాదేశ్‌లోని సుందర్బన్ రిజర్వ్ అడవికి ఆనుకుని ఉంది. ఇది బంగ్లాదేశ్‌కు నైరుతి దిశలో ఉంది. ఈ డెల్టా ప్రాంతం దట్టమైన మడ అడవులతో నిండి ఉంటుంది. బెంగాల్ పులులకు అతిపెద్ద ఆవాసాలలో ఒకటిగా ఉంది. ఉప్పునీటి మొసలితో సహా అనేక రకాల పక్షులు, సరీసృపాలు, అకశేరుకాలకు ఇది నిలయం. ప్రస్తుతం ఉన్న సుందర్బన్ జాతీయ ఉద్యానవనం 1973లో సుందర్బన్ టైగర్ రిజర్వ్ ప్రధాన ప్రాంతంగా, 1977లో వన్యప్రాణుల అభయారణ్యంగా ప్రకటించబడింది. 1984 మే 4న ఇది జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించబడింది. ఇది 1987లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తించబడింది.[2][3] 2019 నుండి రామ్‌సర్ సైట్‌గా హోదా పొందింది. 2001 నవంబర్ 10 నుండి ఇది 'వరల్డ్ నెట్‌వర్క్ ఆఫ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్' (మాన్ అండ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్)లో భాగంగా పరిగణించబడుతోంది.
సుందర్‌బన్స్‌పై అధికార పరిధిని కలిగి ఉన్న మొదటి అటవీ నిర్వహణ విభాగం 1869లో స్థాపించబడింది. 1875లో, 1865 నాటి అటవీ చట్టం ప్రకారం మడ అడవులలోని ఒక పెద్ద భాగాన్ని 'రిజర్వ్డ్ ఫారెస్ట్' గా ప్రకటించారు. తరువాతి సంవత్సరంలో, అడవిలోని మిగిలిన భాగాలను 'రిజర్వ్ ఫారెస్ట్')గా ప్రకటించారు; అప్పటివరకు పౌర పరిపాలనా విభాగం ఆధ్వర్యంలో ఉన్న ఈ అడవిని అటవీ శాఖ నియంత్రణలోకి మార్చారు. అటవీ నిర్వహణ, పరిపాలనకు సంబంధించిన ప్రాథమిక విభాగమైన 'అటవీ డివిజన్' 1879లో ఏర్పాటు చేయబడింది, దీని ప్రధాన కార్యాలయం బంగ్లాదేశ్‌లోని ఖుల్నాలో ఉండేది. 1893–1898 కాలానికి గాను దీనికి సంబంధించిన మొదటి నిర్వహణ ప్రణాళిక రూపొందించబడింది.[4][5]
1911లో, దీనిని ఎటువంటి సర్వే లేదా పరిశీలన జరగని నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతంగా పేర్కొన్నారు, జనాభా గణన పరిధి నుండి దీనిని మినహాయించారు. అప్పట్లో ఇది హుగ్లీ నదీ ముఖద్వారం నుండి మేఘనా నదీ ముఖద్వారం వరకు సుమారు 165 మైళ్ల (సుమారు 265 కి.మీ.) మేర విస్తరించి ఉండేది; దీనికి భూభాగం వైపున 24 పరగణాలు, ఖుల్నా, బకర్గంజ్ అనే మూడు నివాసిత జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉండేవి. దీని మొత్తం వైశాల్యం (జలభాగంతో కలిపి) సుమారు 16,902 చదరపు కిలోమీటర్లుగా అంచనా వేయబడింది. ఇది పులులు, ఇతర అడవి మృగాలు అధికంగా ఉండే, నీటితో నిండిన అటవీ ప్రాంతం. దీనిని సాగుకు అనుకూలంగా మార్చే ప్రయత్నాలు పెద్దగా విజయవంతం కాలేదు. సుందర్బన్స్ ప్రాంతం అంతటా అనేక నదీ పాయలు, కాలువలు విస్తరించి ఉన్నాయి; వీటిలో కొన్ని స్టీమర్లు, స్థానిక నౌకల రాకపోకలకు వీలుగా బెంగాల్ ప్రాంతం అంతటా జల రవాణా మార్గాలుగా ఉపయోగపడేవి. ఈ డెల్టాలో అత్యధిక భాగం బంగ్లాదేశ్‌లో ఉంది.
పరిపాలన
[మార్చు]భారత సుందర్‌బన్‌లోని సంరక్షిత ప్రాంతాల పటం, ఇందులో పులి సంరక్షణ కేంద్రం, జాతీయ ఉద్యానవనం, మూడు వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాల సరిహద్దులు, సంరక్షణ, వసతి కేంద్రాలు, జీవనాధార పట్టణాలు, ప్రవేశ మార్గాలు చూపబడ్డాయి. మొత్తం అటవీ (ముదురు ఆకుపచ్చ) ప్రాంతం బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌గా పరిగణించబడుతుంది, జాతీయ ఉద్యానవనం, వన్యప్రాణుల అభయారణ్యాల వెలుపల ఉన్న మిగిలిన అడవులకు ప్రాథమిక రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ హోదా ఇవ్వబడింది.
సుందర్బన్స్ పరిపాలన, నిర్వహణకు అటవీ శాఖ డైరెక్టరేట్ బాధ్యత వహిస్తుంది. పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన ప్రిన్సిపల్ చీఫ్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్, వైల్డ్‌లైఫ్ & బయో-డైవర్సిటీ, ఎక్స్-అఫీషియో చీఫ్ వైల్డ్‌లైఫ్ వార్డెన్, ఈ ఉద్యానవనం పరిపాలనను పర్యవేక్షించే అత్యున్నత కార్యనిర్వాహక అధికారి. చీఫ్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్ (సౌత్) & డైరెక్టర్, సుందర్బన్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ స్థానిక స్థాయిలో ఉద్యానవనం పరిపాలనా అధిపతిగా ఉంటారు. ఈయనకు ఒక డిప్యూటీ ఫీల్డ్ డైరెక్టర్, ఒక అసిస్టెంట్ ఫీల్డ్ డైరెక్టర్ సహాయం అందిస్తారు. ఉద్యానవన ప్రాంతం రెండు రేంజ్‌లుగా విభజించబడింది, వీటిని రేంజ్ ఫారెస్ట్ ఆఫీసర్లు పర్యవేక్షిస్తారు. ప్రతి రేంజ్ బీట్‌లుగా ఉపవిభజన చేయబడింది. వేటగాళ్ల నుండి ఈ ప్రాంతాన్ని రక్షించడానికి, ఈ పార్కులో తేలియాడే పర్యవేక్షణ కేంద్రాలు, శిబిరాలు కూడా ఉన్నాయి.
ఈ పార్కుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి, అలాగే పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి వివిధ ప్రణాళికా, ప్రణాళికేతర బడ్జెట్ల కింద ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం నుండి ప్రాజెక్ట్ టైగర్ కింద అదనపు నిధులు అందుతాయి. 2001లో, ప్రపంచ వారసత్వ నిధి నుండి భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్ మధ్య ప్రోత్సాహం కోసం సన్నాహక సహాయంగా 20,000 అమెరికన్ డాలర్ల గ్రాంటు లభించింది.
చరిత్ర
[మార్చు]ఈ ఉద్యానవనాన్ని 1984 లో జాతీయ ఉద్యనవనంగా ప్రకటించారు. ఈ ఉద్యానవనం 1973 లో సుందర్బన్ పులుల సంరక్షణ కేంద్రంగా, 1977 లో వన్యప్రాణుల సంరక్షణ ప్రాంతంగా, మే 4, 1984 న దీనిని జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు. 1987 లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం గుర్తించింది. 2001 నుండి వరల్డ్ నెట్‌వర్క్ ఆఫ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్ (మ్యాన్ అండ్ బయోస్పియర్ రిజర్వ్) గా ఉంది. ఇందులో కొంత భాగం గంగా డెల్టా ప్రాంతం కిందికి వస్తుంది. ఈ డెల్టా ప్రాంతం మడ అడవులతో నిండి ఉంటుంది.[6]
జంతు సంరక్షణ
[మార్చు]ఈ ఉద్యానవనంలో 400 కి పైగా పులులు ఉన్నాయి. ఇందులో బెంగాల్ పులులు సంరక్షణలో ఉంటాయి. నవంబర్, ఫిబ్రవరి మధ్య నది ఒడ్డున పులుల సంచారాన్ని ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఈ ఉద్యానవనంలో బెంగాల్ పులులతో పాటు, ఫిషింగ్ పిల్లులు, చిరుతపులులు, అడవి పంది, నక్క, జంగిల్ క్యాట్, ఫ్లయింగ్ ఫాక్స్ వంటి అనేక జాతులకు జంతువులు సంరక్షణలో ఉన్నాయి.
మరిన్ని విశేషాలు
[మార్చు]ఈ ఉద్యావనానికి సుందర్బన్ అని నామకరణానికి గల కారణం సుందర్బన్ అనే మడ చెట్టు నుండి వచ్చింది.
భౌగోళికం
[మార్చు]సుందర్బన్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉత్తర అక్షాంశం 21° 43′ – 21° 55′, తూర్పు రేఖాంశం 88° 42′ – 89° 04′ మధ్య విస్తరించి ఉంది. సముద్ర మట్టం నుండి ఈ ఉద్యానవనం సగటు ఎత్తు 7.5 మీటర్లు. ఈ ఉద్యానవనం 54 చిన్న ద్వీపాలతో కూడి ఉంది, దీని గుండా గంగా నదికి చెందిన అనేక ఉపనదులు (శాఖానదులు) ప్రవహిస్తాయి.
వాతావరణం
[మార్చు]ఇక్కడ నమోదయ్యే సగటు కనిష్ట, గరిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు వరుసగా 20°C, 48°C. బంగాళాఖాతానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల ఇక్కడ భారీ వర్షపాతం, 80% వరకు అధిక తేమ ఉంటాయి. రుతుపవనాల కాలం జూన్ మధ్య నుండి సెప్టెంబర్ మధ్య వరకు ఉంటుంది. అక్టోబర్ నుండి మార్చి మధ్య వరకు ఉత్తర, ఈశాన్య దిశల నుండి గాలులు వీస్తాయి, అలాగే మార్చి మధ్య నుండి సెప్టెంబర్ వరకు నైరుతి గాలులు వీస్తాయి. మే నుండి అక్టోబర్ నెలల మధ్య తుఫానులు (కొన్నిసార్లు తీవ్రమైన తుఫానులుగా లేదా 'సైక్లోన్‌'లుగా మారేవి) సంభవించడం సాధారణం.
పర్యావరణ-భౌగోళికం, నదులు, జలమార్గాలు
[మార్చు]ఈ నదీ ముఖద్వార డెల్టా ప్రాంతంలో ఏడు ప్రధాన నదులు, లెక్కలేనన్ని జలమార్గాలు కలిసి ఒక జలమార్గాల వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తాయి. నదులన్నీ సముద్రం వైపు దక్షిణ దిశగా ప్రవహిస్తాయి. ఈ ప్రాంత పర్యావరణ-భౌగోళిక స్థితి పూర్తిగా ఆటుపోట్ల (అలల రాకపోకల) ప్రభావంపై ఆధారపడి ఉంటుంది; 24 గంటల వ్యవధిలో రెండుసార్లు ఆటు, రెండుసార్లు పోటు సంభవిస్తాయి. సాధారణ ఆటుపోట్ల సమయంలో నీటి మట్టం వ్యత్యాసం 3–5 మీటర్ల వరకు ఉంటుంది, అయితే 'స్ప్రింగ్ టైడ్' (అమావాస్య లేదా పౌర్ణమి సమయాల్లో వచ్చే బలమైన ఆటుపోట్లు) సమయంలో ఇది 8 మీటర్ల వరకు చేరి, సుందర్బన్ ప్రాంతం మొత్తాన్ని వివిధ లోతులలో నీట ముంచుతుంది. అలల కదలికల వల్ల జలమార్గాలలో ఒండ్రుమట్టి పేరుకుపోయి నదీగర్భం ఎత్తు పెరుగుతుంది; దీనివల్ల కొత్త దీవులు, చిన్న కాలువలు ఏర్పడి, ఆ ప్రాంత భూస్వరూపంలో అనిశ్చితికి దారితీస్తుంది. బంగాళాఖాతంలో 21°00' నుండి 21°22' ఉత్తర అక్షాంశాల మధ్య 'స్వాచ్ ఆఫ్ నో గ్రౌండ్' అనే ఒక భారీ సహజ అగాధం ఉంది; ఇక్కడ నీటి లోతు అకస్మాత్తుగా 20 మీటర్ల నుండి 500 మీటర్లకు మారుతుంది. ఈ రహస్యమైన అగాధం ఒండ్రుమట్టిని దక్షిణం వైపు లేదా తూర్పు వైపునకు నెట్టివేసి, కొత్త దీవులు ఏర్పడటానికి కారణమవుతుంది.
బురద మైదానాలు
[మార్చు]
సుందర్బన్ బురద మైదానాలు నదీ ముఖద్వారాల వద్ద, నదీ ప్రవాహం, అలల వేగం తక్కువగా ఉండే డెల్టా దీవులలో కనిపిస్తాయి. అల్పస్థాయి సమయంలో ఈ మైదానాలు బయటపడతాయి. అధికస్థాయి సమయంలో నీటిలో మునిగిపోతాయి; తద్వారా ఒకే అలల చక్రంలో కూడా వీటి ఆకృతి మారుతూ ఉంటుంది. ఈ బురద మైదానాల అంతర్గత ప్రాంతాలు మడ అడవుల పెరుగుదలకు అనువైన వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంటాయి.
సుందర్బన్ జాతీయ ఉద్యానవనం వెలుపల కూడా అనేక బురద మైదానాలు ఉన్నాయి, ఇవి భవిష్యత్తులో పర్యాటక ప్రాంతాలుగా అభివృద్ధి చెందే అవకాశం ఉంది. పర్యాటకులు వీటిని సందర్శించి, అల్పస్థాయి సమయంలో ఆ ప్రాంత అందాలను ఆస్వాదించవచ్చు. అదృష్టం ఉంటే, ఇక్కడ సముద్రపు ఎనిమోన్లు, హార్స్‌షూ పీతలు (ఇవి అంతరించిపోయే దశలో ఉన్నాయి). చిన్న ఆక్టోపస్‌లను చూడవచ్చు.
వృక్ష, జంతుజాలం
[మార్చు]
బంగ్లాదేశ్‌లోని బంగాళాఖాతం ముఖద్వారం వద్ద ఉన్న సుందర్బన్ తీరప్రాంత డెల్టా, సంక్లిష్టమైన భౌగోళిక, జలసంబంధ లక్షణాలను, అలాగే వాతావరణపరమైన సవాళ్లను కలిగి ఉంది. ఇది విభిన్న వృక్ష, జంతుజాలంతో కూడిన విశిష్టమైన పర్యావరణ వ్యవస్థను, విస్తారమైన మడ అడవులను (మాంగ్రోవ్ అడవులు) కలిగి ఉంది. శాస్త్రీయత లేని, అధిక మానవ జోక్యం కారణంగా, ఈ బయోస్పియర్ రిజర్వ్, ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం సహజ పర్యావరణం, తీరప్రాంత పర్యావరణ వ్యవస్థ భౌతిక విపత్తుల ముప్పును ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ విశిష్టమైన తీరప్రాంత జీవావరణాన్ని, పర్యావరణ వ్యవస్థను రక్షించడానికి సంరక్షణ, పర్యావరణ నిర్వహణ ప్రణాళిక అత్యవసరం.
వృక్షజాలం
[మార్చు]సుందర్బన్ తన పేరును 'సుందరి' చెట్టు నుండి పొందింది. "సుందరి" అనే పదం సంస్కృత పదం "సుందర" నుండి ఉద్భవించింది. ఇది ఈ ప్రాంతంలో కనిపించే అత్యంత అద్భుతమైన చెట్టు రకం, ఒక ప్రత్యేకమైన మడ అడవి (మాంగ్రోవ్) చెట్టు. దీనికి 'న్యూమాటోఫోర్స్' (గాలి వేర్లు) అని పిలువబడే ప్రత్యేక వేర్లు ఉంటాయి; ఇవి భూమి పైకి వచ్చి వాయు మార్పిడికి, అంటే శ్వాసక్రియకు సహాయపడతాయి. వర్షాకాలంలో అడవి అంతా నీటితో నిండినప్పుడు, భూమి నుండి పైకి లేచే ఈ మొనదేలిన వేర్లు గాలిలో ఉండి శ్వాసక్రియ ప్రక్రియకు తోడ్పడతాయి.
అంతరించిపోతున్న జాతులు
[మార్చు]సుందర్‌బన్‌లో నివసించే అంతరించిపోతున్న జాతులలో రాయల్ బెంగాల్ పులి, ఉప్పునీటి మొసలి, రివర్ టెరాపిన్ (నదీ తాబేలు), ఆలివ్ రిడ్లీ తాబేలు, గంగా నది డాల్ఫిన్, హాక్స్‌బిల్ తాబేలు, మడ అడవుల హార్స్‌షూ పీత ఉన్నాయి.
సముద్ర క్షీరదాలు
[మార్చు]ప్రతిపాదిత 'సుందర్బన్స్ సెటేసియన్ వైవిధ్య సంరక్షిత ప్రాంతం',[7] సుందర్బన్స్ తీరప్రాంత జలాలను కలిగి ఉంది; ఇవి అంతరించిపోతున్న జీవులకు కీలకమైన ఆవాసాలుగా ఉన్నాయి.[8]
సెటేసియన్లు (తిమింగలాలు, డాల్ఫిన్లు); బ్రైడ్స్ తిమింగలాల స్థానిక సమూహాలు, ఇటీవల తిరిగి గుర్తించబడిన అత్యంత కీలకమైన ఇరావడి డాల్ఫిన్ల జనాభా, స్పిన్నర్ డాల్ఫిన్లు, గంగా నదీ డాల్ఫిన్లు,[9][10] చైనీస్ వైట్ డాల్ఫిన్లు ఇక్కడ కనిపిస్తాయి.[11] ఇండో-పసిఫిక్ ఫిన్‌లెస్ పోర్‌పోయిస్, ఇండో-పసిఫిక్ బాటిల్‌నోస్ డాల్ఫిన్, పాన్‌ట్రోపికల్ స్పాటెడ్ డాల్ఫిన్లు కూడా ఈ ప్రాంతంలో తరచుగా కనిపిస్తుంటాయి; అయితే మింకే తిమింగలం, రఫ్-టూత్డ్ డాల్ఫిన్. ఫాల్స్ కిల్లర్ వేల్ వంటివి ఇక్కడ అరుదుగా కనిపిస్తాయి.[12][13]
నిర్వహణ, ప్రత్యేక ప్రాజెక్టులు
[మార్చు]
ఈ పార్కులో సాధారణంగా కనిపించే జాతి బెంగాల్ పులి. ఇది ఏర్పాటైనప్పటి నుండి రక్షణ కలిగి ఉండటం వల్ల, దీని ప్రధాన ప్రాంతం కట్టెలు, తేనె సేకరణ, చేపల వేట, ఇతర అటవీ ఉత్పత్తుల సేకరణ వంటి మానవ కార్యకలాపాల జోక్యం లేకుండా ఉంటుంది. అయితే, బఫర్ ప్రాంతంలో (పరిధి అంచున ఉండే ప్రాంతం) ఈ కార్యకలాపాలకు పరిమిత స్థాయిలో అనుమతి ఉంటుంది. అటవీ సిబ్బంది మోటారు పడవలు, లాంచ్‌లను ఉపయోగించి, అక్రమ వేట, దొంగతనాల నుండి పార్కును రక్షిస్తారు. పార్కులోని అనేక ముఖ్యమైన ప్రాంతాలలో అటవీ కార్యాలయాలు, శిబిరాలు ఉన్నాయి. ఒక రేంజ్ ఆఫీసర్ పర్యవేక్షణలో, ఇద్దరు లేదా ముగ్గురు అనుభవజ్ఞులైన సిబ్బంది అక్రమ వేట నిరోధక శిబిరాలను నిర్వహిస్తారు.
పర్యావరణ పరిరక్షణ, పర్యావరణ అభివృద్ధి, శిక్షణ, విద్య, పరిశోధనల ద్వారా వన్యప్రాణుల ఆవాసాలు నిర్వహించబడతాయి. ఈ విషయంలో సహాయపడటానికి సుందర్బన్స్ టైగర్ రిజర్వ్ సరిహద్దు ప్రాంతాలలో పది అటవీ రక్షణ కమిటీలు, 14 పర్యావరణ అభివృద్ధి కమిటీలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. పర్యావరణ పరిరక్షణ, పర్యావరణ అభివృద్ధి, ఇతర అంశాలపై ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడానికి పార్కు పరిసరాల్లో సదస్సులు, కార్యశాలలు, అవగాహన శిబిరాలు నిర్వహించబడతాయి. సుమారు 1000 గ్రామాలకు అవసరమైన వంట చెక్క (ఇంధనం) అవసరాలను తీర్చడానికి, బఫర్ ప్రాంతాన్ని సంరక్షించడానికి సరిహద్దు ప్రాంతంలో మడ అడవుల మొక్కలు, ఇతర మొక్కలు నాటబడతాయి. పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడటానికి నేల సంరక్షణ చర్యలు చేపట్టబడతాయి. అటవీ జంతువులకు తాగునీరు అందించేందుకు పార్కులో అనేక మంచినీటి చెరువులు తవ్వబడ్డాయి.
మనుషులను వేటాడే పులులను అదుపు చేయడం మరొక ముఖ్యమైన కార్యకలాపం. దీనివల్ల ఏటా సంభవించే మరణాల సంఖ్య 40 నుండి 10కి తగ్గింది. పులుల సంరక్షణ ప్రాంతంలో ప్రజల కదలికలపై కఠినమైన నియంత్రణ, ప్రత్యామ్నాయ ఆదాయ మార్గాల కల్పన, ప్రజలలో అవగాహన పెంచడం వంటి చర్యల ఫలితంగా ఈ మరణాల సంఖ్య తగ్గింది. మనుషుల ముఖం ఉన్న మాస్క్‌లు, మనిషి ఆకారంలో ఉండే విద్యుత్ బొమ్మలను ఉపయోగించడం వల్ల పులులు మనుషులకు దూరంగా ఉంటాయని కూడా భావిస్తున్నారు. నైలాన్ వలల కంచెలు, గ్రామాల్లో సోలార్ లైటింగ్ వంటి చర్యల ద్వారా పులులు సమీప గ్రామాల్లోకి రాకుండా నిరోధించబడుతున్నాయి. పులులు గ్రామాల్లోకి రాకుండా అడ్డుకోవడంలో స్థానిక యువతకు శిక్షణ ఇవ్వబడుతోంది.
ప్రకృతి సంరక్షణ ప్రాముఖ్యత గురించి, ముఖ్యంగా మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థల గురించి స్థానిక ప్రజలకు, పర్యాటకులకు అవగాహన కల్పించడానికి 'సాజ్నేఖాలి' వద్ద 'మడ అడవుల అవగాహన కేంద్రం' ఏర్పాటు చేయబడింది.
పరిమితులు
[మార్చు]పార్కులో రక్షణ ఏర్పాట్లు ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని లోపాలు ఉన్నాయి. అనేక నదులు, వాటి ఉపనదులతో కూడిన కఠినమైన భౌగోళిక స్వరూపం, బంగ్లాదేశ్‌తో ఉన్న సుదీర్ఘ అంతర్జాతీయ సరిహద్దు, అలాగే చేపల వేట పడవలు (ట్రాలర్లు), లాంచ్‌ల రాకపోకలు వంటి అంశాలు అక్రమ వేట, చెట్ల నరికివేతకు అవకాశం కల్పిస్తున్నాయి, తద్వారా మడ అడవులు దెబ్బతింటున్నాయి. సిబ్బంది, మౌలిక సదుపాయాలు, నిధుల కొరత ఈ పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టతరం చేస్తున్నాయి.
పార్కుకు సంబంధించిన సమాచారం
[మార్చు]
ఈ పార్కులో ప్రయాణించడానికి ఉన్న ఏకైక మార్గం పడవ ద్వారా మాత్రమే; ప్రవహించే అనేక నదుల గుండా ఏర్పడిన జలమార్గాల ద్వారా ప్రయాణించాల్సి ఉంటుంది. స్థానిక పడవలు లేదా వెస్ట్ బెంగాల్ టూరిజం డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ ద్వారా నడపబడే 'ఎం.వి. చిత్రరేఖ' , 'ఎం.వి. సర్బజయ' వంటి నౌకలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. భూమిపై వసతి
అనేక ప్రైవేట్ రిసార్ట్‌లు, టూర్ ఆపరేటర్లు క్రూయిజ్ సఫారీలను అందిస్తారు. చాలా మంది టూర్ ఆపరేటర్లు సంవత్సరం పొడవునా కోల్‌కతా నుండి నిర్ణీత ప్రయాణాలను, ప్రైవేట్ పర్యటనలను నిర్వహిస్తారు.
బోట్ సఫారీల ద్వారా వన్యప్రాణులను చూడటమే కాకుండా, సందర్శకులు సుధన్యఖాలి వాచ్ టవర్, దోబంకి వాచ్ టవర్, బురిర్దాబ్రి వాచ్ టవర్, నెటిధోపాని వాచ్ టవర్, సజ్నేఖాలి పక్షి సంరక్షణ కేంద్రం, భాగబత్‌పూర్ మొసళ్ల ప్రాజెక్ట్ (ఒక మొసళ్ల పెంపక కేంద్రం), సాగర్ ద్వీపం, జంబుద్వీప్, హాలిడే ద్వీపం, కనక్‌లను కూడా సందర్శిస్తారు.
సుందర్బన్ పులి సంరక్షణ కేంద్రం
[మార్చు]నేపథ్యం
[మార్చు]సుందర్బన్ పులి సంరక్షణ కేంద్రం భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లాలో ఉంది. దీని మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణం 2585 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇందులో 1437.4 చదరపు కిలోమీటర్లు జనావాస ప్రాంతాలు కాగా, మిగిలిన 1474 చదరపు కిలోమీటర్లు అడవులతో నిండి ఉంది. సుందర్బన్ ప్రాంతం బంగ్లాదేశ్‌లోని మడ అడవుల ఆవాసంతో సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది.
సుందర్బన్ మడ అడవులు భారత ఉపఖండంలోని అతిపెద్ద మడ అడవుల వ్యవస్థలో ఒక భాగం. ఇక్కడి పులుల జనాభా ఒక ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ అమరికలో నివసిస్తుంది. ఈ అడవులలో ఉప్పునీటి మొసళ్ళు, ఉప్పునీటి, సముద్ర తాబేళ్ళు, ఇంకా అనేక పక్షి జాతులు ఉన్నాయి. ఈ అభయారణ్యంలో చేపల పిల్లి, మచ్చల జింక, రీసస్ కోతి, అడవి పంది వంటి జాతులు కూడా ఉన్నాయి.
పులులు నివసించే ఇతర ప్రధాన భూభాగాలతో అటవీ సంబంధం లేకుండా సుందర్బన్ ఏకాంతంగా ఉంటుంది. దీని కారణంగా, అటవీ వనరులపై జీవరాశి ఒత్తిడి ఎక్కువగా ఉంటుంది. సగటున, స్థానికులు ప్రతి సంవత్సరం భారత అటవీ శాఖ (ఇండియన్ ఫారెస్ట్ సర్వీస్) నుండి లైసెన్స్ పొంది 50 మెట్రిక్ టన్నుల తేనెను, 3 మెట్రిక్ టన్నుల మైనాన్ని సేకరిస్తారు. ఈ ఆవాసంలో చిన్న నుండి పెద్ద ద్వీపాలను ఏర్పరిచే అనేక ఇరుకైన అలల కాలువలు ఉన్నాయి. పులులు ఈ ద్వీపాలను సులభంగా దాటుతాయి, మానవ-పులి పరస్పర చర్యలు సర్వసాధారణం.
మెరుగైన పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్వహించే అఖిల భారత పులుల గణనలో భాగంగా సుందర్‌బన్‌లో పులుల సంఖ్యను అంచనా వేయడం సాధ్యం కాలేదు; దీనికి కారణం అక్కడి ప్రత్యేకమైన భౌగోళిక పరిస్థితులు, సముద్రపు పోటు-పాటుల కారణంగా పులుల ఉనికికి సంబంధించిన ఆధారాలు చెరిగిపోవడం. మొదటి దశ డేటా సేకరణ పూర్తయింది; ప్రస్తుతం రేడియో టెలిమెట్రీ, తెలిసిన పులుల పాదముద్రల ఆధారంగా పులుల సంఖ్యను అంచనా వేసే ప్రక్రియ కొనసాగుతోంది. నేషనల్ టైగర్ కన్జర్వేషన్ అథారిటీ (NTCA) 2022లో నిర్వహించిన సర్వేలో 100 ప్రత్యేక పులుల చిత్రాలను నమోదు చేశారు.[14]
అయిలా తుఫాను వల్ల కలిగిన నష్టం
[మార్చు]2009 మే 25న సుందర్‌బన్‌ను 'అయిలా' తుఫాను తాకడం వల్ల, రిజర్వ్ అటవీ ప్రాంతానికి ఆనుకుని ఉన్న గ్రామాల్లోనూ, అటవీ శాఖ ఫీల్డ్ క్యాంపులలోనూ నష్టం వాటిల్లింది. గ్రామాల వైపు ఉన్న రక్షణ కట్టలు తెగిపోవడంతో భారీగా వరదలు వచ్చి, లక్షలాది మంది ప్రజలు ఆ ప్రాంతంలో చిక్కుకుపోయారు. ఫీల్డ్ క్యాంపులు సుమారు ఏడు గంటల పాటు 12 నుండి 15 అడుగుల నీటిలో మునిగిపోవడం వల్ల నేల కోతకు గురవ్వడమే కాకుండా, సిబ్బంది నివాసాలు, జనరేటర్లు, వెదురు స్తంభాల నిర్మాణాలు దెబ్బతిన్నాయి. ఒక గ్రామంలోని పాడుబడిన పశువుల కొట్టంలో ఒక పులి సంచరిస్తున్నట్లు సమాచారం అందగా, దానిని పట్టుకుని తిరిగి అడవిలో వదిలిపెట్టారు. రెండు మచ్చల జింకలు మరణించడం తప్ప, పులులేవీ చనిపోయినట్లు నివేదికలు రాలేదు. సహాయక చర్యల్లో అనేక స్వచ్ఛంద సంస్థలు పాల్గొన్నాయి.
రాష్ట్ర అటవీ శాఖ ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేసి, జరిగిన నష్టాన్ని దాదాపు రూ. 1,11,50,000గా అంచనా వేసింది. మౌలిక సదుపాయాలకు జరిగిన నష్టాన్ని పునరుద్ధరించేందుకు 'ప్రాజెక్ట్ టైగర్' కింద కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రానికి రూ. 10 మిలియన్ల (ఒక కోటి రూపాయల) ఆర్థిక సహాయాన్ని అందించింది.
అంఫన్ తుఫాను వల్ల కలిగిన నష్టం
[మార్చు]2020 మే 20న అంఫన్ తుఫాను దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లాలోని సాగర్ ద్వీపం సమీపంలో తీరాన్ని తాకింది. దీనివల్ల ప్రాణనష్టం, మౌలిక సదుపాయాలకు నష్టం వాటిల్లింది.[15] అడవి అంచున ఉన్న గ్రామాల్లోకి పులులు ప్రవేశించకుండా అడ్డుకోవడం ద్వారా మనుషులు-జంతువుల మధ్య సంఘర్షణను నివారించే అటవీ ప్రాంతపు "నైలాన్ కంచె దాదాపు పూర్తిగా" ఈ తుఫాను వల్ల దెబ్బతింది. కంచెతో పాటు, "అనేక అటవీ క్యాంప్ కార్యాలయాలు, గుడారాలు, వాచ్ టవర్లు, సిబ్బంది నివాసాలు" కూడా తుఫాను వల్ల దెబ్బతిన్నాయి.[16] తుఫాను కారణంగా పులులకు హాని కలగవచ్చని లేదా అవి చనిపోవచ్చని పశ్చిమ బెంగాల్ అటవీ శాఖ మొదట్లో ఆందోళన చెందింది, కానీ తుఫాను అనంతరం
జరిపిన గస్తీలో పులుల మృతదేహాలేవీ కనిపించలేదు, పైగా అడవిలో పులులు స్వేచ్ఛగా సంచరించడం కనిపించింది.[17]
సవాళ్లు
[మార్చు]సుందర్బన్ టైగర్ రిజర్వ్ భవిష్యత్తు కార్యకలాపాలకు సంబంధించి అనేక సవాళ్లు ఉన్నాయి. పులులు సంచరిస్తుండటం వల్ల, మనుషులు, పులుల మధ్య సంఘర్షణ ఒక సమస్యగా కొనసాగుతోంది. సుందర్బన్ పులులు మనుషులపై దాడి చేసి వేటాడుతుంటాయి; గత నాలుగు దశాబ్దాలలో వెయ్యి మందికి పైగా స్థానిక ప్రజలు పులుల దాడిలో మరణించారని అంచనా.[18] మెరుగైన పద్ధతిని ఉపయోగించి రిజర్వ్‌లోని పులుల సంఖ్యను అంచనా వేసే ప్రక్రియ ఇంకా పూర్తి కాలేదు. పులుల సంరక్షణ ప్రణాళికతో పాటు, ముఖ్యమంత్రి అధ్యక్షతన రాష్ట్ర స్థాయి స్టీరింగ్ కమిటీ, రిజర్వ్-నిర్దిష్ట 'టైగర్ కన్జర్వేషన్ ఫౌండేషన్' ఏర్పాటు కోసం ఎదురుచూస్తున్నారు.
సుందర్బన్ రవాణా
[మార్చు]విమాన మార్గం: సుందర్బన్ జాతీయ ఉద్యానవనం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అంతర్జాతీయ విమాన సేవలను అందించే 'నేతాజీ సుభాష్ చంద్రబోస్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం' నుండి 140 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.
రైలు మార్గం: సుందర్బన్ జాతీయ ఉద్యానవనానికి అత్యంత సమీపంలోని రైల్వే స్టేషన్ 'కానింగ్ రైల్వే స్టేషన్'. ఇది సుందర్బన్ ప్రవేశ ద్వారం (అంటే గోద్‌ఖాలి) నుండి 29 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
రోడ్డు మార్గం: కోల్‌కతా నుండి పశ్చిమ బెంగాల్ 'స్టేట్ హైవే 3' (రాష్ట్ర రహదారి 3) ద్వారా ఈ జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని చేరుకోవచ్చు.
పర్యావరణ వ్యవస్థ విలువ
[మార్చు]సుందర్బన్స్ జాతీయ ఉద్యానవనం ఏటా ₹12.8 బిలియన్ల (హెక్టారుకు సుమారు ₹50,000) విలువైన ప్రయోజనాలను సమకూరుస్తుందని 2015 నాటి ఒక ఆర్థిక అంచనా అధ్యయనం పేర్కొంది.
ముఖ్యమైన పర్యావరణ వ్యవస్థ సేవలు, వాటి వార్షిక విలువలలో ఇవి ఉన్నాయి: నర్సరీ లేదా పెంపక కేంద్రంగా పనిచేయడం (₹5.17 బిలియన్లు), జన్యు నిధి రక్షణ (₹2.87 బిలియన్లు), చేపల లభ్యత (₹1.6 బిలియన్లు), వ్యర్థాల నిర్వీర్య సేవలు (₹1.5 బిలియన్లు). స్థానిక ప్రజలకు ఉపాధి కల్పన (₹36 మిలియన్లు), తుఫానుల తీవ్రతను తగ్గించడం (₹275 మిలియన్లు), వన్యప్రాణులకు ఆవాసం, రక్షణ కల్పించడం (₹360 మిలియన్లు), కార్బన్ శోషణ (₹462 మిలియన్లు) వంటి సేవలను కూడా ఈ అధ్యయనం ప్రస్తావించింది.[19]
మూలాలు
[మార్చు]- ↑ UNDP (1998). Integrated resource development of the Sundarbans Reserved Forests, Bangladesh Archived 2017-05-23 at the Wayback Machine. Volume I Project BGD/84/056, United Nations Development Programme, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Dhaka, The People's Republic of Bangladesh.
- ↑ "Sundarbans National Park". World Heritage: Unesco.org. Retrieved 2010-11-06.
- ↑ "Sundarbans National Park" (PDF). Unesco. Retrieved 2010-11-06.
- ↑ Hussain, Z.; Acharya, G., eds. (1994). Mangroves of the Sundarbans. Vol. 2. Bangkok: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. OCLC 773534471.
- ↑ UNDP (1998). Integrated resource development of the Sundarbans Reserved Forests, Bangladesh Archived 23 మే 2017 at the Wayback Machine. Volume I Project BGD/84/056, United Nations Development Programme, Food and Agriculture Organization of the United Nations, Dhaka, The People's Republic of Bangladesh.
- ↑ Hussain, Z.; Acharya, G., eds. (1994). Mangroves of the Sundarbans. Vol. 2. Bangkok: International Union for Conservation of Nature and Natural Resources. OCLC 773534471.
- ↑ Sundarbans, Bay Of Bengal Archived 22 డిసెంబరు 2015 at the Wayback Machine. whales.org
- ↑ Whale and Dolphins Of Sundarban. youtube.com
- ↑ Alastair Lawson, 2009, Bangladesh dolphins 'back from dead', BBC
- ↑ Anbarasan Ethirajan, 2011, Bangladesh dolphins get Sundarbans sanctuaries. BBC
- ↑ Erich Hoyt (2012). Marine Protected Areas for Whales, Dolphins and Porpoises: A World Handbook for Cetacean Habitat Conservation and Planning. Routledge. pp. 278–. ISBN 978-1-136-53830-8.
- ↑ Bangladesh Cetacean Diversity Project of the Wildlife Conservation Society. 2015. Proposal to establish a marine protected area in the Swatch-of-No-Ground submarine canyon and surrounding coastal waters in the Bay of Bengal (pdf). Retrieved 2 March 2017
- ↑ Anisuzzaman Khan, 2017, Swatch of No-ground: A treasure trove of marine lives
- ↑ "Status of Tigers 2022" (PDF). National Tiger Conservation Authority (in అమెరికన్ ఇంగ్లీష్). Retrieved 12 March 2024.
- ↑ Singh, Shiv Sahay; Barik, Satyasundar (2020-05-20). "Cyclone Amphan batters West Bengal, Odisha". The Hindu (in Indian English). ISSN 0971-751X. Retrieved 2020-11-28.
- ↑ "Cyclone Amphan rips off tiger fence in Sunderbans". www.telegraphindia.com. Retrieved 2020-11-28.
- ↑ "Forest dept happy to see Sundarbans tigers unharmed post Amphan". Deccan Herald (in ఇంగ్లీష్). 2020-05-27. Retrieved 2020-11-28.
- ↑ "- YouTube". YouTube.
- ↑ "IIFM NTCA REPORT" (PDF). Archived from the original (PDF) on 26 ఆగస్టు 2016. Retrieved 14 ఆగస్టు 2016.
అదనపు పఠనం
[మార్చు]- Gautam Kumar Das. 2015. Estuarine Morphodynamics of the Sunderbans (సుందర్బన్ ముఖద్వార ప్రాంత భూస్వరూప గతిశీలత), Springer, Switzerland, 211 పేజీలు. doi:10.1007/978-3-319-11343-2
- Gautam Kumar Das. 2017. Tidal Sedimentation in the Sunderban’s Thakuran Basin (సుందర్బన్ థాకురాన్ బేసిన్‌లో ఆటుపోట్ల వల్ల ఏర్పడే అవక్షేపణ), Springer, Switzerland, 151 పేజీలు. doi:10.1007/978-3-319-44191-7
- Gautam Kumar Das. 2023. Coastal Environments of India, A Coastal West Bengal Perspective (భారతదేశ తీరప్రాంత పర్యావరణాలు: పశ్చిమ బెంగాల్ తీరప్రాంత దృక్పథం), Springer, Switzerland, ISBN 978-3-031-18845-9, 232 పేజీలు. doi:10.1007/978-3-031-18846-6
- Gautam Kumar Das. 2021. Forests and Forestry of West Bengal – Survey and Analysis (పశ్చిమ బెంగాల్ అడవులు, అటవీ నిర్వహణ – సర్వే, విశ్లేషణ), Springer, 231 పేజీలు, http://www.springer.com/ISBN 978-3-030-80705-4, doi:10.1007/978-3-030-80706-1
- Gautam Kumar Das. 2024. River Systems of West Bengal: Water Quality and Environment (పశ్చిమ బెంగాల్ నదీ వ్యవస్థలు: నీటి నాణ్యత, పర్యావరణం). ఇందులో: River Systems of West Bengal. Springer Water. Springer, Cham. 180p. doi:10.1007/978-3-031-53480-5-1
బాహ్య లింకులు
[మార్చు]